М. Әуезов - қазақ драматургиясының негізін қалаушы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Семей қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттікуниверситеті Филология факультеті

М. Әуезов - қазақ драматургиясының негізін қалаушы.

Мұхтар Әуезов –дүние жүзі әдебиетінің үздік үлгілерін қазақ тіліне тәржімалап, ұлттық әдебиет пен өнерді әлемдік әдеби процесcпен байланыстырған, қазақ әдебиетінде көркем аударма ісінің қалыптасуына үлкен үлес қосқан қаламгер.

М.Әуезовтің алғашқы драматургиялық шығармаларының бірі «Ел ағасы» пьесасын сахнаға «Ес аймақтың» жетекшісі Сейіт Тоқымбаев қойды. Шығарманы сахнаға дайындау кезінде автордың өзі де араласқаны ақиқат. Ол кезде пьесаның көркемдік мән-мағынасын,режиссерлік жұмысын автордың өзі атқарып, сахналаушыларға оқып беру үстінде ұғындырып отырған. Шығарманың идеясы мен тақырыбын, жеке кейіпкерлерінің ерекшеліктерін түсіндіру режиссерлік жұмыстың негізі болып саналған.

«Ел ағасы» сахнаға 1921 жылы ақпан айында қойылып, алғашқы спектакль Затон жұмысшыларының «Сибирьский бурлақ» клубында көрсетіледі. Пьесаның қысқаша мазмұнына қарап, оның көтерген тақырыбы Қазан төңкерісінің қазақ әйелдеріне әперген бостандығы мен теңдігі екенін көреміз. Автордың сол кездегі ағартушылық бағытынан сипат беретін оқыған азаматтар бейнесі қазақ драматургиясында мұғалімдер бейнесін жасаудағы тұңғыш тәжірбие еді. Кезінде бұл шығарма баспа көрмей қолжазба күйінде тарағандықтан жоғалып кеткен.

Қазақ драматургиясы мен театрында М.Әуезовтің шығармашылық қызметі еш уақытта ұлттық шеңбермен шектелген емес. Ол қазақ сахна қайраткерлерін орыс театрымен драматургиясының озық үлгілерінен үйренуге, Станиславский «жүйесін» меңгеруге шақырумен бірге, басы өзі болып игі істі қызу қолға алады. Қазақ сахнасында аударма пьесаларды қоюды репертуар қорын молайтудың, актерлердің шеберлігі мен білімін, ұжымның көркемдік деңгейін әлемдік өнер биігіне көтерілудің сара жолы деп түсінген. Орыс драматургиясының сол кездегі үздік шығармаларын және әлемдік классикалық пьесаларды аударып, сахнаға қою арқылы М. Әуезов қазақ театрының ілгері кеткен елдердің өнерімен терезесі теңелуін көздеген еді

Ұлы жазушы бұл асыл ой-арманына Погодиннің, Треневтің, Киршонның, Пруттың пьесаларын қазақшаға аударып, сахнаға қойғызу арқылы жетті. Бұл бастаманың аса сәтті болып, қазақ театрының көрнекті табысына айналуы М.Әуезовті мұнан да жоғары шығармашылық биіктерге жетеледі.Оның Шекспирдің «Отелло», «Асауға-асау», Гогольдің «Ревизор» пьесаларын аударып, сахнаға шығаруы қазақ театрын тағы бір белеске көтеріп тастады. М.Әуезовтің 1937 жылы жарияланған «Қазақ сахнасындағы аударма пьесалар» атты жұмысы күні бүгінге дейін өз мәнін жойған жоқ. Қазақ театры жаңадан ұйымдасқан кезде оның бағыт-бағдарын үйренер, үлгі алар, әсер жолын орыс театрының тәжірбиесінен көрген автор, бұл мақаласында сахналық өнерімізді дамытудағы аударма пьесаларды қою жайын кең түрде әңгіме етеді.

«Еңлік-Кебек» - Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың трагедия жанрында жазған шығармасы. Шығарма 1922 жылы жазылды және 1943 жылы жаңа нұсқасымен жарық көрді. Еңлік Кебек пьесасын жазған кезде М.Әуезов 21 жаста болатын.

"Еңлік - Кебек" трагедиясы автордың "өткен өмірді аңсауынан" туған жоқ. Қаршадайынан құлағына сіңген, өзі жаттаған тамаша аңыз драмалық шығармаға жақсы материал болды. Жас Мұхтардың ең жақсы білетіні өзі өскен орта, төңкеріс алдындағы қазақ аулының жай-күйі, тұрмысы, тарихы, адамдар психологиясы болса, оның сол туралы толғанбай тұруы мүмкін емес еді. "Енлік - Кебектің" 1917 жылы, мамыр айында қан жайлауда қойылған тұңғыш қойылымына жиылған көрермен саны жүзден асыпты. Бір қызық деталь - ойынға елу тиыннан билет сатыльш, барлығы 54 сом 50 тиын жиылыпты. Әуезовтің творчествосында да, қазақ әдебиеті тарихында да айрықша орын алған "Еңлік - Кебек" пьесасының тақырыбы, образдары, идеясы аса қызықты мәселе.

Мұхтар "Еңлік - Кебегінің" сюжеті негізінен халық аңызының бұрынғы әңгіме, поэма түрінде келген нұсқаларының іргесінен тарайды. Екі ел арасында нақты болған оқиғаның драма материалы екенін үғыну - жас қаламгердің жазушылық көрегендігін аңғартады. Бұл ретте Әуезов Шекспирді еске түсіреді.

М.О.Әуезовтің шығармашылық мұрасы таусылмайтын, сарқылмайтын кәусар бұлақ десек, ол бұлақ бастауын ұлыАбай дуниеге келген қасиетті топырақтан алғаны кумәнсіз. Шежіреге толы Шыңғыстау жерінің құлақ құрышын қандырар әсем әні мен тәтті күйіне, ертегісі мен аңызына қанық боп өскен Мұхтардың Абай өлеңдерінің мәні мен маңызына ерте елігуі оны үлкен шығармашылық сапарға жетеледі.


Пән: Тарихи тұлғалар


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь