Айқышгүлді егістік, жемдік, көкөніс дақылдарының зиянкестері

Айқышгүлді егістік, жемдік, көкөніс дақылдарының зиянкестері
Орындаған: Болатова Г.М Тобы: АГ-413

Жоспар: Айқышгүлді дақылдар зиянкестері Түрлері және күресу шаралары Пайдаланатын әдебиеттер

Айқышгүлді дақылдарда - рапста, қышада, қырыққабат түрлерінде, мал азықтық шалқанда, шомырда, шалғамда фитофагтардың көптеген түрлері байқалады. Бұл дақылдар зақымдануға осалдау болады. Фитофагтардың келтіретін шығындарынан қорғамаса, белсенді шаралар қолданбаса, олардан түсім алу мүмкін емес.

Рапс егеуіші Шомырдың ақ көбелегі Капустаның ақ көбелегі
Капустаның қоңыр көбелегі

Айқышгүлді қандалалар

Көктемгі капуста шыбыны
Жазғы капуста шыбыны

Айқышгүлді егістік, жемдік, көкөніс дақылдарының зиянкестері

Капуста бітесі Рапс қандаласы

Капуста күйесі Рапс гүлжемірі
Айқышгүлді бүргелер

Қара бүрге

Капустаның ақ көбелегі-Pieris brassicae L.Капустаны, шомырды, тарнаны, рапс пен басқа крестгүлді дақылдарды зақымдайды. Көбелегі қанатын жайғанда 50-60 мм дейін жетеді, қанаттары ақ, алдыңғы қанаттарында жоғары бұрыштары қара, артқы қанаттарында- ішкі жақтарын бойлай қара жұғындылар бар. Аталықтарға қарағанда аналықтарында алдыңғы қанаттарының үстіңгі бетінде екі дөңгелек дақтар болады. Жоғары жастағы жұлдызқұрттың ұзындығы4045 мм жетеді, құрттың үсті сұрғылтжасыл, асты сары, қылшықтармен, түкпен қапталған; денесінің үстінде көлденең қатарларға топтасқан қара дақтар мен нүктелерден тұратын сурет бар; екі жағы мен артында үш көлденең сары жолақтар өтеді.

Күресу шаралары
Арамшөптермен күрес жүргізу керек, кішігірім учаскілерінде жұлдықұрттарды қолмен жинау керек. Жұмыртқа салу кезінде үш рет трихограммалар жібереді. Жапырақ дегелек кезеңінде әр қайсысы 5 өсімдік құрайтын 20 сынама тексеріледі. 5% астам өсімдіктерде жұмыртқа табылған жағдайда немесе қауданның түйнектелуі кезеңінде кем дегенде 5-10% егіс танабында 1 өсімдікке шаққанда 5-10 жұлдықұрттан келсе, не болмаса жапырақ үсті 25% зақымданғанда инсектицидтерді қолдану қажеттілігі туындайды. Қырыққабат ақ көбелегінің әрбір ұрпағының кіші жастағы жұлдызқұрттарына қарсы инсектицидтермен өңдеуді ЭЗШ саны асқанда «Тізім....» регламенті бойынша жүргізеді.

Шомырдың ақ көбелегі- Pieris rapae L. Крестгүлді дақылдарды, әсіресе қырыққабатты қатты зақымдайды. Көбелегі капустаның көбелегіне ұқсас, бірақ одан кішірек қанатын жайғанда 40-50 мм жетеді. Көбелектің қанаттары дақ бар, ал аталық көбелекте-бір ғана дақ болады. Артқы қанаттарының алдыңғы жағында қара дақ орын алған. Шомырдың ақ көбелегінің ересек жұлдызқұрттың ұзындығы 20-28 мм. Ол барқыт-жасыл арқасын бойлай сары жолағы бар, денесін қалың қысқа түк басқан.

Шомырдың ақ көбелегі қуыршақ кезінде өсімдік қалдықтарында, арамшөптерде, ағаш діңгектерінде, шарбақтарда, үй қабырғаларында қыстайды. Көбелектер қырыққабат ақ көбелегіне қарағанда ертерек пайда болады. Аналықтары ақшыл-сары бөтелке тәрізді жұмыртқаларын крестгүлді өсімдіктердің жапырақтарына бір-бірден салады. Бірінші ұрпақ арамшөптерде дамиды, ал зиянкестің кейінгі ұрпағыкрестгүлділер дақылдарында дамиды. Ұрықтық даму 7-11 күнге созылады. Жұлдызқұрттар жапырақтарды жеп, қырыққабат қауданының ішіне кішігірім текшелер жасап, оларды шірітіп жібереді. Жұлдызқұрттар үш апта шамасында дамиды, одан кейін қуыршақтанады.8-15 күннен кейін жаңа ұрпақ көбелектері пайда болады. Бір жыл ішінде 3-4 ұрпаққа дейін дамиды.

Күресу шаралары. ЭЗШ саны 3-5 жұлдызқұрт өсімдік немесе жапырақтарының зақымдану дәрежесі 25% құрайды. Капуста ақ қөбелегіне қарсы қолданылатын шаралар ұсынылады.

Капуста күйесі -Plutella maculipennis Curt. Жұлдызқұрттар крестгүлді дақылдарды: қауданды және гүлді капустаны, мал азықтық шалқанды, шомырды, рапсты, қышаны зақымдайды. Көбелек қанатын жайғанда 14-17 мм жетеді. Алдыңғы кіші сұрғылт-қоңыр немесе қара-қоңыр қанаттарының ішкі жағында ақ толқынды жолағы бар; артқы қанаттары сұр ұзын шашақты. Ересек жұлдызқұрттар жасыл түсті, ұзындығы9-12 мм, олардың аяқ жағына қарай кішірейіп келген және сирек ұзынша қылшықтар басқан.

Күресу шаралары. Қыстау сатысын жою үшін топырақты күзде терең қопсыту. Арамшөптермен күресу, шірне беретін өсімдіктермен көкөніс дақылдарын жақын отырғызу. Жапырақ дегелек немесе қауданның түйінделуі кезінде әрқайсысы 5 өсімдік құрайтын 20 сынама тексеріледі және кем дегенде 10% егіс танабында әр өсімдікке 2-5 жұлдызқұрт табылса «Тізімге....» сәйкес инсектицидтермен бүрку жүргізіледі.

Капуста бітесі-Brevicoryne brassicae L. Капуста бітесі капустаны, тарыны, рапс пен басқа да айқышгүлді өсімдікті зақымдайды. Сұрғылт-ақ балауызды өңезбен қапталған жәндіктің ұзындығы 1,5-2 мм құрайды.Бітелер колониялармен өмір сүреді. Жұмыртқалар өсімдік қалдықтарында немесе айқышгүлді арамшөптерде қыстайды. Көктемде, 10-12 градус температурада, жұмыртқалалдан құрттар шығады, олар 4 жастан өтіп, ұрықтанбай-ақ 40 дернәсілге дейін туа алатын қанатсыз негіз салушы ұрғашыға айналады. Жаздың ортасында, қанатты негіз салушы ұрғашылар пайда болғанда, біте азық-түліктік айқышгүлді дақылдарға ауысады.

Күресу шаралары.
Айгүлді арамшөптерді, қабықшалар мен басқа жинаудан өткен қалдықтарды жою. Топырақты терең сүдігер әдісімен өңдеу. Энтомофагтарды тарту үшін крестгүлді дақылдардың тұқымдарының айналасына шатыртәрізді дақылдарды отырғызу керек. Егістерді тексеруді қаудандар түйінделе бастаған кезеңде, әрқайсысы 5 өсімдік құрайтын 20 сынама қарастырып, жүргізеді. Экономикалық зияндылық шегі-5-10 % өсімдікте ұқсас бітелер колониясының табылуы. Бітелерге қарсы екпелер мен егістерді өңдеуді зиянкестер саны ЭЗШ жоғары болғанда «Тізімге...» сәйкес жүргізеді.

Капуста қоңыр көбелегі (Barathra brassіcae) – түн көбелектер тұқымдасына жататын капуста (сондай-ақ темекі, күнбағыс, қызылша, т.б.) зиянкесі. Қанатын жайғандағы ұзындығы 50 мм, алдыңғы екі қанаты қоңырқай сұр түсті, бүршік тәрізді екі ақ дағы бар, артқылары – ашық түсті. Жұлдызқұртының ұзындығы 50 мм, түсі сұр жасыл, жасыл не қоңырқай. Жұлдызқұрты көпқоректі, көбінесе капустаны зақымдайды. Қазақстанның батысы мен солт-нде, орт. және оңт.-шығысында көп таралған. Капуста қоңыр көбелегі қуыршақ түрінде топырақ арасында қыстайды. Республиканың оңтүстік және оңүстік-шығысында, жылына екі рет ұрпақ бере алатын жерлерде, көбелектері мамыр айында ұша бастайды. Қазақстанның солт-нде ол жылына бір рет қана ұрпақ береді, көбелектері шілде айының басында шығады. Көбелектер ымырт кезінде және түнде ұшады. Жұмыртқаларын 40 – 60-тан топтап капуста жапырақтарының астыңғы жағына салады..

Күресу шаралары.
Қыстап жатқан қуыршақтарды жою үшін терең сүдігер жырту керек. ЭЗШ саны 1-3 жұлдызқұрт/өсімдікте 5% егіс танабына табылса немесе 5-8 жұлдызқұрт/шаршы метр жерге. Мөлшерден көп болған жағдайда зиянкеске қарсы жою шаралары қажет.

Көктемгі Капуста шыбыны ашық сұр түсті, ұзындығы 6 – 6,5 мм, жылына 1 – 4 ұрпақ беріп өсіпеді, сәуір – мамырайларында ұшып шығады. Жұмыртқаларын өсімдіктің тамыр мойнына немесе сабақтың түбіне аяу,топырақ бетіне әр жерге 13 – 15-тен топтап салады. Жұмыртқадан шыққан дернәсілдер капуста тамырының бетіне месе тамырына, сабағының тамырға жақын бөлігіне еніп қоректеніп, өсімдікті зақымдайды. Жазғы Капуста шыбыны көктемгі шыбыннан ірілеу, ұзындығы 7,5 – 8 мм, жылына бір ұрпақ беріп өсіп-өнеді. Шыбынның шып шығуы маусым –шілде айларында басталады. Жұмыртқаларын капуста сабағына жақынтопырақ арасына топтап лады. Дернәсілдері өсімдіктің тамыры мен көсеусабағын (тамыр қалдықтарын) зақымдайды. Зиянкестің екі түрінің де ыршақтары топырақ ішінде қыстайды. Капуста шыбыныдары зақымдаған өсімдіктердің өсуі нашарлайды немесе амырлары шіріп кетеді. Капуста шыбыны, әсіресе, көшеттерге өте қауіпті.

Күресу шаралары.
Капуста шыбынының жұмыртқаларын жою үшін жерді өсімдіктің тамыр мойнынан 15см алысырақ қазып тастайды да, оның орнына қатар аралықтарындағы жаңа топырақтан салады. Түптеу қосымша тамырлардың пайда болуына және өсімдіктің төзімділігін артуына негіз болады. Төзімді және сау көшеттерді отырғызу. Капуста мен басқа айқышгүлді дақылдарды жинап алғаннан кейін учаскеден қабықшаларды алып тастау және топырақты қайта қазу. Көшеттерді отырғызып болған соң 4-5 күні сабақтың тамырлы бөлігі мен өсімдік айналасындағы топырақты тексереді. 10% өсімдікте 1 өсімдікке шаққанда 5-10 жұмыртқа немесе 5-6құрт табылса, зиянкестерге қарсы химиялық препараттар пайдаланылады.

Рапс егеуіші айқышгүлді тұқымдасына жататын өсімдіктерді, әсіресе қыша мен рапсты зақымдайды. Ересек дарақтардан қызыл-сары түсті, арқасында төрт дақ және екі жұп түссіз қанаттарының басында сары дақтар бар. Олардың басы қара түсті. Аналықтардың құрсаққа қарай созылған ара тәрізді жұмыртқа қоймасы бар. Денесінің ұзындығы 7-8мм. Құрты - жалған жұлдызқұрт, кіршең-жасыл түсті, басы қара. Қатпарлы денесінде ұзына бойына қарақоңыр жолақтар мен сүйелдер бар. Жоғарғы жастағы жалған жұлдызқұрттардың ұзындығы18-25мм. Соңғы жастағы жұлдызқұрттар топырақта піләларда қыстайды. Ұрық дамуы 5-12 күнге созылады. Зиянкес 2-3 ұрпақ береді.

Күресу шаралары. Арамшөптерді жою және зиянкес көп дамыған алқаптарды сүдігер өңдеу. Өңдеулерді “Тізімге” сәйкес инсектицидтермен жүргізеді. ЭЗШ саны 12% егіс танабында 2-5 құрт/өсімдікті құрайды.

Айқышгүлді қандалалар

Рапс қандаласының ұзындығы 5,58мм. Алдыңғы арқасының ортасында қызыл, сары немесе ақ түсті, артына қарай ұлғайған жолақтар бар.

Қыша қандаласы жуан денесімен сипатталады;он ың қалқаншасының артқы бөлігі қабырғасыз немесе аса біліне қоймайды. Құрсағының жоғарғы жағы қара түсті. Ұзындығы 78,5мм.

Капуста немесе боялған қандала тым тегіс, қалқаншасындағы ұзына бойына орналасқан қабырғалары анық байқалады. Құрсағының төменгі жағында тыныс алу мүшесін жағалай екі қатар дақтар орналасқан, ал ортасындағы дақтар мен жолақтар араласып кеткен немесе жолақтар мүлде болмайды. Құрсағының жоғарғы жағы қызыл, тек оның соңғы сегменттері ғана қара түсті болып келеді. Ұзындығы 9-10мм

Орта азиялық қандаласының дернәсілдері қанатсыз немесе қанаттарының белгілері білінеді, 4буындымұртшала ры бар, олардың құрсақтарының жоғарғы беті ақшыл шеттерінде көлденең қара дақтары бар. Жылына 1-3ұрпақ беріп дамиды.

Айқышгүлді қандалалар

Күресу шаралары.
Тыңайтқыштар енгізу, арамшөптерді жою, қауданның түйнектелуі кезінде әрқайсысы 5 өсімдік құрайтын 20сынамада тексеру жүргізеді және көкөніс дақылдарында 12қандала/шаршы метр, тамыр жемістілерде 0,2қанлада/1 өсімдік; рапста, қышада 5-8 қандала/шаршы метр анықталған жағдайда, “Тізімге” сәйкес инсектицидтермен өңдеу жүргізеді.

Рапс гүлжемірінің қоңыздары қара көк немесе жасыл құлпырған түсті, ұзындығы 1,5-2,7мм. Дернәсілі ақшыл-сұр, ұсақ қара сүйелдері бар. Қоңыздар екпе ормандарда, өсімдік қалдықтарының астында қыстайды. Жұмыртқаларын шанақтар ішіне тобымен салады. Қоңыздар мен құрттар зақым келтіреді. Ересек жәндік тозаңмен, гүлдің аталық мүшесімен, өсімдік аналығымен қоректенеді. Құрттары тозаңмен қоректенеді. Шанақтар солып түсіп қалады.

Күресу шаралары.
Гүлжемірінің ЭЗШ саны шанақтанудың бастапқы кезеңінде 6-8қоңыз/өсімдікте құрайды. Шанақтану кезінде инсектицидтермен өңдеуді жүргізеді. Гүлдеу сатысында өңдеу жұмыстарын буынаяқтылардың көптеген пайдалы фаунасына кері әсер етуіне байланысты жүгізуге болмайды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Агибаев А. Ж. ,Тулеева А.К., Сулейменова З.Ш « Ауылшаруашылық дақ ылдарын зиянкестер мен аурулардан қ орғ ау»

Назарларыңызға рахмет!


Пән: Биология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь