Сайтқа презентация қосу

Теңгенің тарихы

Теңгенің тарихы

Ескі монеталар туралы айтқанда, адамдар көз алдына дөңгелек жəне жылтырақ бір затты елестеді, ал шын мəнінде бұл пішіні мүлдем бұзылған, түсі көгіс тартқан мыс кесектер. Отырар – бұл Қазақстан тұрғындары ғасырлары бойы пайдаланып келген ақшаның бүкіл тарихы көрсетілген уақыт айнасындай болған ежелгі қала. Бұл ақшалар мейлінше əртүрлі болатын. Ал ол уақытта ақша реформасы қазіргі кезге қарағанда əлде қайда көп болды. Қазір қытай юаньін тек Алматы да ғана кездестіруге болады. Облыс орталықтарында мүлдем қажеттілігі жоқ. Бұл ретте қытай монеталары Қазақстан аумағында алғашқы пайдалана бастаған монеталар болды. Олар ушу деп аталады жəне археологтар Отырар алқабындағы Мардан обасынан тапты.

Дең га VII ғ . Тү ргештер мемлекеті Қ ола Алтынтө бе қ алашығ ы (Отырар алқ абы) Осы ақшалар тұтас бізде екі ғасыр бойы айналыста болды.

Шаштың көне түркі монеталарын негізгі екі топқа бөлуге болады:
1) түркілердің атақ-лауазымдары бейнеленбеген (иконографиялық көркемдеу ерекшеліктері бойынша бөлінген); (1-сурет) 2) түркілердің атақ-лауазымдары бейнеленген, соғды жазумен берілген (2-сурет).

Монғ олдардан Қ азақ хандығ ына дейін
Археология кейде тарихты нақтылайды. Моңғол шапқыншылығы біздің жерімізді көп шығынға ұшыратты, бірақ қатты опат болған жоқ деп, сипаттайды кейде хронисттер. Сауран сияқты қалалар моңғолдарға берілді, оларға мүлдем тиіскен жоқ, тіпті Отырардың өзі тез өркендеді. Ал сондықтан кейбір құлдыраудан кейін ХІІІ ғасырдың екінші жартысынан бастап экономикалық көтерілу басталды. Ал осылай болғандықтан, көп ақша қажет болды.

ДИРХАМ (Кү міс заттар мен монеталар қ оймасы, XIII ғ . Оытрар қ .)

Оңтүстік Қазақстан кірген Шағатайлардың моңғол мемлекетінде жоғары сападағы күміс монеталарды соғу тез ретке келтірілді. Ал Отырарда, Бұқарада жəне Ходжентте тіпті алтын динарлар шығарылды. Бірақ алтын, əдетте, өзінің қымбат болуына қатысты айналысқа даналап шығарылған жоқ. Монеталарды бөліп сындырып, қойма ретінде жерге көмді. Жəне де 1251 жылы Меңгу ханның алтын динарлармен салық салу туралы декрет шығарылған құрылтай өткізгеніне қарамастан.

Моңғол мемлекеттерінің құлаумен бірге монета жасау ісіне де кейбір құлдырауға ұшырайды.  Қазақстанның үлкен бөлігі Ақ Ордаға кірген XIV ғасырда Отырарда монеталар соғу  тоқтатылды. Бірақ, осы жүзжылдықтың аяғында біздің өлкеге Тимур келді, бұл жерде экономика қайтадан жанданды. Отырарда қайтадан монета соғу басталады. Бірақ саудада  қазіргі Өзбекстан аумағының оңтүстігіне қарай, негізінен Бұхарада шығарылған күміс  тангалар де пайдаланылды. (ТЕҢГЕ номиналындағы көне монеталардың коллекциясы 1­ қосымшада көрсетілген) Міне біздің жерімізде алғашқы рет Қазақстанның қазіргі валютасының атауы пайда болды.  Ал тиындар туралы əлі əңгіме болған жоқ. Танга төрт бөлікке бөлінді жəне оның ширегін  мири деп атады. Тимуридтар мемлекетінің аумағында отыздан астам монета сарайы жұмыс істеді. Ол кезде атақты оқымысты жəне мемлекет қайраткері Ұлықбек бастамашы  болған кезекті ақша реформасы жүргізілді. 1428 жылы ескі монета ақшаларды жаңасына  айырбастау басталды, ал ол аяқталған кезде барлық монета сарайлары жабылып, 60 жыл  бойы алып империя бірыңғай ақшаны пайдаланды. Ал егер ол жетпесе, онда қосымша монеталар тек  Бұхарада ғана соғылды.

Теңгенің жүз бір бөлігі болатын тиын бастапқыда қағаздан жасалды, кейінірек номиналы 2, 5, 10, 20 жəне 50 тиын болатын, жезден жасап шығарылды.

1 теңге
Бет жағындағы негізгі сурет – 9-10 ғасырлар кезеңінде Қазақстанның оңтүстігіндегі Отырар қаласында өмір сүрген философ, ғылым жəне ойшыл əл-Фарабидің портреті орналастырылған. Əл-Фараби Аристотель негізін қалаған, кейіннен араб мəдениеті мұралаған ойшылдар мектебінің шығыс тармағының көрнекі өкілі болып табылады. Ол 100-ден астам трактат жазды, оның осы күнге дейін тек 32-сі ғана сақталды.Банкнотаның сыртқы жағында осы ғалымның геометриялық құрылғылар мен формулалары бейнеленген.

3 теңге
Сүйінбай Аронұлы поэзия мен əн салу өнерінің демократиялық ағынның аса жарқын өкілдерінің бірі болып табылады, ол өзінің талантымен жəне суырып салма қасиетімен белгілі. Сүйінбай ақын ретінде өзінің дастандарында қазақ халқының билеушілерге қарсы қаһармандық күресінін көрсетті, адамдардың дəстүрлері мен моральдық бастауларын сипаттады, феодалдық құрылымның əлеуметтік қайшылықтар мен теріс құбылыстарын мүсіндеді. Сүйінбайдың атағы айтыстарда шықты, оның сөздері сөз мəдениетінің жалынды жəне мəнерлі мысалдары болды. Сырт жағында Іле Алатауының тауларының суреті бейнеленген.

Ұлы композитор Кұрманғазы Сағырбайұлы аспапты музыканың белгілі орындаушысы болды, домбыраға арналған шығармалардың жаңа – күй ағынын жасады. Ол бүкіл өмірін əлеуметтік əділетсіздікпен жəне езгімен, зорлықпен жəне жауыздықпен күреске арнады, ол үшін билік тарапынан қудалауға ұшырады, композитордың еркіндік сүйгіш ойлары, бай жəне ерекше музыкалық тілі билік үшін қолайсыздық туғызды. Сырт жағында кесенесі кешенінің суреті берілген. Шоқан Уəлиханов – көрнекті ғалым ағартушы жəне демократ, Қазақстан мен Орта азияның тарихы мен мəдениеті зерттеуші. Қазақ халқының осы ұлы өкілінің дүниетанымын қалыптастыруға орыс жазушысы Ф. М. Достоевский жəне саяхатшы – географ П. .П. Семенов-Тяншанский əсер етті. Оның Қашқарияға, Жетісуға, Қырғызстанға жəне Шығыс Түркістанға барып қайтқаннан кейінгі жазылған ғылыми еңбектерін Еуропаның жəне азияның аса белгілі тұңғыш жол салушылармен жəне саяхатшылармен бір қатарда тұрды. Оның өмірі қысқа болса да, ол Қазақстанның тарихи көгіндегі жарқын жұлдыз болды. Банкнотаның

Абай (Ибраһим) Құнанбаев қазақ халқының ұлы ақыны жəне ойшылы, қазақтың əдеби тілінің негізін қалаушы болды. Оның əдеби еңбектері қоғамның сол уақыттағы көркем жəне сол сияқты əлеуметтік-саяси жəне философиялық ойлауының дамуындағы мүлдем жаңа кезеңді білдірді. Туған халқының мəдени жағдайын жəне орыстың, Еуропа мен Азияның ой жəне поэзия алыптарының ұлы еңбектерін мұқият зерттеу отырып, ол сонымен қатар Пушкиннің, Гетенің еңбектері жəне басқа еңбектерді қазақ тіліне аудару сияқты көрнекі туындыны алған қазақ əдебиетінің көкжиегін айтарлықтай кеңейтті. Банкнотаның сырт жағында Абай өлеңдерінің əуені бойынша қолына қырғи ұстаған аңшының суреті орналасқан. Банкнотаның бет жəне сырт жағының басым түсін ашық-қоңыр түс. Банкнотаның оң жағында Əбілқайыр ханның портреті жəне тігінен ашық-қоңыр бояумен оның аты жəне өмір сүрген жылдары орналасқан. Төменгі сол жақ бұрышында жəне жоғарғы оң жағында банкнотаның цифрлық номиналы «50» бейнеленген. Банкнотаның сол жағында Əбілқайыр ханның портреті бар сутамғы белгі бар. Банкнотаның сырт жағын қоңыр. Ортасында Қазақстанның көне өнерін көрсететін Маңғыстаудың тастағы суреттері

Ақша айналысының 1993 жылғы үлгідегі, номиналдары 1; 5; 10; 20 теңге ұсақ монеталары (төмендегі суретте сол жақта орналасқан) 1993 жылғы үлгідегі 1,5,10,20,50 номиналдарға өзгертілді (төмендегі суретте оң жақта орналасқан). 1 тең ге

3 тең ге

5 тең ге

10 тең ге

20 тең ге

50 тең ге

1994 жылы 1993 жылғ ы ү лгідегі номиналы 200 тең гелік жә не 1994 жылғ ы ү лгідегі 500 тең гелік банкноттар; 1995 жылы 1994 жылғ ы ү лгідегі номиналы 1000 те ң гелік банкноттар; 1996 жылы 1996 жылғ ы ү лгідегі номиналы 2000 те ң гелік банкноттар; 1997 жылы номиналы 1, 5, 10, 20, 50 тең гелік монеталар (жа ң а дизайны); 1999 жылы 1998 жылғ ы ү лгідегі номиналы 5000 те ң гелік банкноттар; 2000 жылы 1999 жылғ ы ү лгідегі номиналы 200 жә не 500 те ң гелік банкноттар (дизайны ө згертілген), 2001 жылы: 2000 жылғ ы ү лгідегі номиналы 1000 жә не 2000 те ң гелік банкноттар (дизайны ө згертілген); 2001 жылғ ы ү лгідегі номиналы 100 тең гелік банкноттар (дизайны ішінара ө згертілген); Қ азақ стан Республикасы тә уелсіздігінің 10 жылдығ ына арналғ ан 2001 жылғ ы ү лгідегі 5000 тең гелік мерейтойлық банкноттар; 2001 жылғ ы ү лгідегі 5000 тең гелік банкноттар (дизайны ішінара ө згертілген). 2002 жылы: 2003 жылғ ы ү лгідегі номиналы 100 тең гелік банкноттар; 1999 жылғ ы ү лгідегі номиналы 200 жә не 500 тең гелік банкноттар (дизайны ішінара ө згертілген) шығ арылды. 2003 жылы: 2003 жылғ ы ү лгідегі номиналы 10 000 тең гелік банкноттар. 2006 жылы: 200, 500, 1000, 2000, 5000 жә не 10000 те ң гелік банкноттар (м үлде жа ңа дизайн).


Пән: Қазақстан тарихы



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь