Азаматтық, қазақстандық елжандылық, этносаралық келісім туралы ұғым

Қазақтан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемелкеттік университеті Жаратылыстану – математика факультеті Математика және математиканы оқыту әдістемесі

Тақырыбы: Азаматтық, қазақстандық  елжандылық, этносаралық келісім туралы   ұғым

Орындағандар: Т­413 топ студенті Виликс Жұпар

Семей, 2015 жыл

Біз, еліміздің басты жетістігі –  ұлтаралық қатынас келісімі, біздің  ортақ үйіміздегі тұрақтылық пен  бейбітшіліктің орнауы болып саналады  деп айтқанымызда, бұл тек жай ғана  ақиқат емес. Бұл тұрақсыз дүниедегі  елеулі табысымыз.  Н.Ә.Назарбаев

Біздің ортақ отанымыз – Қазақстанның қазіргідей қарыштап дамып отырғаны – елімізді мекендеуші барлық этностардың ынтымағы мен бірлігінің арқасы. Тәуелсіздігімізді тұғырлы ететін де, елімізді жаңа белестерге шығаратын да біздің осы қоғамдық татулығымыз. Бірліксіз ел тозады, бірлікті ел озады дейтін даналықтың шындығына бүгінде бәріміздің көзіміз жетіп отыр.

Елбасы Н.Ә. Назарбаев

Ұғым  Халық 

Анықтамалар  Белгілі бір географиялық ортада тұрып, әлеуметтік белсенді  және жүйелі әрекет ете адатын, азаматтығы бар қоғам  мүшелерінің жиынтығын айтамыз. Адамдардың тарихи отанынан өзге жерлерде тұратын бөлігі. Қазақстанн үшін қазақтар. Қоғамның саяси­экономикалық, мәдени­әлеуметтік жүйесін  бірізділікке түсіретін, қоғамды басқаратын және сақтайтын  негізгі институт. Белгілі бір  аумақты мекен еткен, өзіне тән шаруашылық  жүргізу ерекшелігі бар, өзінің тарихи дәстүрлері қалыптасқан,  тілі, мәдениеті, ұлттық психологиясы  айшықтала көрініс  беретін адамдар қауымдасығының орнықты формасы. Адамдардың еркі бойынша емес, тарихи үдерістер нәтижесінде  пайда болған әлеуметтік топтасудың айрықша түрі. тарихи тамыры терең әлеуметтік, саяси, психологиялық  құбылыс. Ол ұлттардың арасындағы демократиялық  дүниетанымға, адамгершілікке, бөтенді жатырқамайтын  қазақы ұлттық менталитет пен дәстүрге негізделген. Қазақ 

Диаспора  Автохтонды  ұлт  Мемлекет 

Ұлт 

Этнос  Елжандылы қ 

   Қатынастар ­ бұл өзара байланыстар мен  өзара әсер ету жүйесі, мүмкіндіктер мен  жағдайлар жүйесі, іс­қимылды ортақ  мүдделерді іске асыруға бағыттауға  мүмкіндік беретін қандай да бір  психологиялық аура: қоғамның, оның  ұжымдарының, нақтылы өкілдерінің  мүдделері. Қатынастар ­ бұл социум өмірінің  формасы, оның біріктіруші күш.



Ұлтаралық қатынастар ­ қазақстандық  қоғамтанушылар үшін зерттеуде ерекше  көңіл бөлетін мәселе. Ұлттық феноменнің  көрінуіндегі, ұлттық өмір ағымының  сипатындағы тәуелділіктерді зерттеу пәні  қазақстандық ғалым                             А.П.  Коноваловтың пікірінше ­ әлеуметтік  материяның ажырамас бөлігі қатынас,  қоғам іс­әрекетінің бағытын, оның  нақтылы құрамдас бөліктерін  анықтаушы фактор болып табылады.



Этносаралық қатынастар ­ қазіргі полиэтникалық  қоғамды анықтайтын құрамдас бөліктерінің бірі. Этносаралық қатынас ­ бұл объективті өмір сүретін  шындық, этноәлеуметтік қауымдастықтарға тән этникалық  белгілер мен қасиеттердің көріну ауқымы: мақсаттардың,  ділдің (менталитеттің), жүріс­тұрыс ережелерінің, т.б.  жиынтығы. Бұл қатынастар барлық уақытта күрделі болып  келеді. Этносаралық қатынастар ­ полиэтникалық қоғам  өміріндегі процестердің дамуының күтпегендіктің, ойда  болмағандық пен біркелкі еместік деңгейі бар аса қозғалмалы  әрі жылдам өзгеретін саласы.







Ұлтаралық байланыстар ­ бұл  барлық халықтар үшін пайдалы,  сондықтан өз еркі бойынша іске  асырылатын табиғи, объективті,  диалектикалық процесс. Ол адамдар  мәдениетінің дамуының нәтижесі,  өмір сүрудің басты шарты, тәсілі  және әрбір адамды жетілдірудің  жолы болып табылады.





Ұлтаралық қатынастар мәдениеті бірінші кезекте әр түрлі ұлт өкілдерінің тұлғааралық қатынастарының білгілі бір сапалы деңгейі болып табылады. Ал тұлғааралық ұлттық қатынастар өз көрінісін адамдардың қылықтары мен дүниетанымынан, өнегелі бастамаларынан, жүріс-тұрыс қалыптарынан, басқа ұлттарға көзқарасынан, атап айтқанда еңбек етуден, тұрмыстан, демалыстан, ұлты басқа адамдармен байланыс жасауды мақсаттардан, ұлттық мүдделер мен ұлттық өзіндік ерекшелік көрініс беретін қоғамдық өмірдің қандай да бір саласына бағытталған мақсаттар жүйесін білдіретін ұлттық ұстанымдардан табады. Ұлтаралық қатынастар мәдениеті - бұл әр түрлі ұлт өкілдері арасында силастықтың, қолдаушылықтың, ұжымшылықтың, ізгіліктің, ұлттық өзімшілдікке, шовинистік меменсуге жол бермеушіліктің, өз мәдениетін игеруге және басқа ұлтттардың, халықтардың, ұлттық топтардың рухани құндылықтарын игеруге ұмтылудың орнатылуы.

   Ұлтаралық қатынастардың шынайы  тәжірибесінде үйлесімділік ­ сирек  кездесетін құбылыс. Оған қоса, оған  қарай отырып, этносаралық  байланыстар механизмдерін  қалыптастыруға болатын қандай да  бір мұрат ретінде түсіндіріледі.  Осыған ұқсас ұлтаралық  үйлесімділікті ғылыми әдебиетте  “интеракционализм”, ал үйлесу  процесінің өзін “интернационализация”  деген атпен кездестіруге болады.

Этносаралық қатынастарды сипаттайтын қазіргі кездегі ұғымдардың бірі “ұлтаралық келісім” болып табылады. Қазақстандағы ұлтаралық келісімді зерттеуге ғалым Г.В.Малининнің еңбектері арналған.

Ұлтаралық қатынас көп ұлтты Қазақстан Республикасында ерекше  көңіл аударуды қажет ететін мәселелер қатарына жатады.  Қазақстан жерін мекендейтін халықтардың достық, туысқандық  қарым­қатынасы, оларды біртұтас мақсатқа жетелейтін жетекші  ұлттық мүдде болуы қазіргі саясаттың маңызды бөлігіне айналды.  Мұнда Түркия тәжірибесін мысал ретінде алуға болады. Кемал  Ататүрік халқын біртұтас ұлттық қозғалысқа біріктіре отырып,  ұлттық идеологияны қалыптастырды. Түркияның бүгінгі  басшылары Ататүріктің жолын қуып, қазіргі заманға лайықты  ізгілікті мақсаттарды көздейтін ұлттық мемлекетке айналған.  Қазақстан да жаңа дәуірге бейімделген өзіндік жолын таңдап алды.



 Тағдырдың маңдайға жазғаны сол — ата­бабалардан мұраға  қалған қазақтың ұлан­ғайыр даласы түрлі замандарда жер  ауып келген сан түрлі ұлттар мен ұлыстарға пана болды.  Алыстан кім келсе де құшағын жайып қарсы алатын қазақтың  кеңпейілдігі мен қонақжайлылығы да бұған өзінің ықпалын  тигізбей қойған жоқ. Сан тараптан соққы жеп, бас  сауғалағандары бар, күшпен жер аударылып, айдалғандары бар,  түрлі халықтар қазақ жеріне табандары тигенде ғана жан  шақырып, естерін жиды.  Бүгінде олар басқа елді отаным деп санамайды, іргелерін  бекітіп, осында тамыр жайған қай ұлттың өкілінен сұрасаңыз  да, олардың тарихи отандары біреу, ол — Қазақстан. 



Ата заңдағы баптар 
  Қазақстанның 1995 жылдың 30 тамызында бүкілхалықтық 

рефрендуммен қабылданған ата заңының өзі «Біз, ортақ  тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан халқы » деп  басталуының да өзіндік сыры бар. Ата заңымыз бойынша  ешбір ұлттың, діннің өкілі өзін бұл мемлекетте екінші  сорттағы адам сезінбеуіне толық жағдай жасалды. 
Оған Қазақстан Конституциясының 14­бабында «тегіне, 

әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына,  жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына,  нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе өзге де  жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды»  деп жазылуы толық негіз болды. 
Ата заңымыздың 39­бабында «ұлтаралық татулықты 

бұзатын кез келген әрекет конституциялық емес деп  танылады» деп ұлтаралық татулық мәселесінің  маңыздылығы тағы да айшықтай көрсетілді. 



Қазақ халқының ұлттық келбеті кезінде Абайдың «Қара  сөздерінде» айтылған сипаттамалармен салыстырғанда  «қазіргі жаһандану заманында біршама өзгерістерге түсе  алды ма, әлде өткен дәстүрлі мәдениеттегі шамасынан  аспай отыр ма » деген сауал да туындайды. Әрине,  ұлттық мінездің түбегейлі өзгерістерге ұшырауы қиын.  Сондықтан қазіргі заманның пәрменді инновациялық,  жаңғыру, жаңару үрдістеріне қарамастан ғасырлар бойы  қалыптасқан ұлттық мінез, ұлттық келбеттің іргелі  тұстары сақталып отырғаны байқалады. Неміс  халқының бойындағы ұқыптылық пен тәртіпке  бейімділік, Шығыс халықтары – корей, қытай, жапон  және т.б. халықтарға тән еңбекқорлықты, Қазақ  халқына тән қонақжайлылықты өзіміздің бойымызда  ұштастыра білуіміз керек. Қазіргі заманда «Мен жастарға  сенемін» деген Мағжан атамыздың арманы  орындалғандай заман туды.  

Қазақстан халқы Ассамблеясы


Халықтар Ассамблеясы Қазақстан халқы  Ассамблеясы (ҚХА) — Қазақстан Республикасы  Президенті жанындағы кеңесші орган. Қазақстан  Республикасы Президентінің «Қазақстан халықтары  Ассамблеясын құру туралы» Жарлығымен елдегі  қоғамдық тұрақтылық пен ұлтаралық келісімді  нығайту мақсатында 1995 ж. наурыздың 1 құрылған. ҚХА­ның мақсаты — республикадағы оқиғаларға  баға беру және саяси жағдайларға болжам жасау  негізінде қоғамдағы ынтымақты қамтамасыз ететін  іс­тәжірибелік ұсыныстарды ойластыру, ҚР  Президентінің республика азаматтарының  құқықтары мен бостандықтарын қорғау кепілі  ретіндегі қызметіне атсалысу.



Ассамблея: 
мәдени­ағартушылық — тілдер мен ұлттық  мәдениеттерді, салт­дәстүрлерді қайта жаңғырту  және насихаттау; тәрбиелік — қазақстандық  және ұлттық отан сүйгіштікті қалыптастыру; 

ұлтаралық қатынастарды қадағалау  негізінде ұлтаралық татулық пен  келісімді нығайту;  Қазақстанды мекен еткен ұлт  өкілдері арасында достық қарым­ қатынастардың дамуына негіз  болатын мемлекеттік саясат жүргізу  жөнінде ұсыныстар дайындау ісімен  айналысады.



Образец текста
 Второй уровень


Третий уровень  Четвертый уровень


Пятый уровень

Ұлтаралық қарым-қатынас › Второй уровень мәдениетінің құрылымдық  Третий уровень элементі патриотизм болып  Четвертый уровень  Пятый уровень табылады.



Образец текста

«Біз Қазақстанның барлық азаматттарының Отаншылдық сезімі мен өз еліне деген сүйіспеншілігін дамытуға тиіспіз»
өзінің Н.Ә. Назарбаев халыққа жолдауында



Образец текста
 Второй уровень


Пятый уровень «Патриотизм» сөзі грек тілінде –  patriots­отандас, paths­ отан,атамекен. Отанға деген  сүйіспеншілікті, оған адалдықты, өз  іс­ірекеттерімен оның мүдделері  қызмет етуге ұмтылысы, сондай­ақ  туған жеріне,тұрақтаған мекеніне 


Третий уровень  Четвертый уровень

бауырбасушылықты білдіреді

.



Образец текста
 Второй уровень
 

Отанға деген  Третий уровень Четвертый уровень сүйіспеншілік,  Пятый уровень патриотизм қашанда  ұлттық сипатқа ие,  өйткені, патриоттық  сезім мен көзқарастар  субъектісі қашанда  белгілі бір ұлтқа,  ұлысқа жатады.


Қазастан Республикасы Білім министрлігі ұсынған “Тәлім­тәрбие  тұжырымдамасында” қазақ халқының жауынгерлік және ерлік тарихын  ұрпаққа еріктің өшпес үлгісін қалдырған хас батырлардың өмір­өнегесімен  таныстыру; өз жерін, елін қорғай алатын ұлтжанды, ұлттық намысы мол,  жігерлі азаматтар тәрбиелеу, ­ деп ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық  ерекшеліктер, салт­дәстүрлерді бүгінгі ұрпақ тәрбиесіне пайдалануға аса мән  береді. Академик М.К.Қозыбаев бүгінгі ұрпақты ерлікке баулудың ұлтжандылыққа  тәрбиелеудің нағыз қайнар көзі­халықтық педагогика ұлттық дәстүрлерде  жатқанына тоқтала келе, “бізге тірек болып, болашақ батыр ұрпақ өсіруге  көмектесер бір фактор халықтық педагогикалық ұрпақ тәрбиелеу дәстүрі”, ­  деп ұлттық жауынгерлік дәстүрлердің маңызы зор екенін атап көрсетеді. Қазақтың ұлан­байтақ даласын біздің ата­бабаларымыз сан ғасыр  “Найзаның ұшымен, білектің күшімен”, “Қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға  шоқтырмай” аман сақтап келді. Олардың құрып кету қаупі төніп тұрған  кезде бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып жауға қарсы тұруы нағыз  шынайы Отансүйгіштік қасиет еді.        Өз ұлтына деген патриотттық сезімді қазақ ағартушылары  Ш.Уалиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, Алаш Орда қайраткерлері  М.Дулатов, М.Жұмабаев, А.Байтұрсынов және т.б. нақтылы іс­әрекеттері мен  шығармаларынан да байқауға болады. 

Елжандылық сезімінің объектісі мен қайнар көзі - Отан десек, оның мазмұны: туған жер, табиғат, оның байлықтары, тіл, дәстүр, тарихи ескерткіштер, туған өлкедегі тамаша киелі орындар. Олардың адам көкірегіне жылылық, жақындық, туысқандық сезімдерді ұялатып, ізгі де ерлік істердің қайнар көзіне айналуы елжандылыққа тәрбиелеудің арқауы. Педагогика мен тәрбиенің, халықтың ұстанымын ғылыми тұжырымдаған орыс педагогі К.Д.Ушинский: “Өмірінде де, ғалымда да барлық халықтарға бірдей тура келетін тәрбие жүйесі жоқ. Әр халықтың ұлттық тәрбие жүйесі де әртүрлі. Өз еліне басқа елдің тәрбие жүйесін енгізу мүмкін емес, себебі халықтардың өмір сүру моделі де, тәлім-тәрбие моделі де басқа”, - деп жазғаны белгілі.

Әр халықтың тәлім­тәрбиелік мұрасы – бұл  ұлттық мәдениеттің бір бөлігі. Ғасырдан ғасырға жалғасып келе жатқан  халқымыздың озық тәрбиелік мәні зор әдет­ғұрып,  салт­дәстүрі, ауыз әдебиеті, өнері жас ұрпақтың  ұлттық сана сезімін оятып қалыптастырады. Халқымыздың өзінің бүгінгі биік, озық мәдениетіне  оңайлықпен жетпеген. Бұл жолда ол талай  заманғы шым­шытырман оқиғалардың сәулесін  бойына сіңіріп, небір асу­қия, бел­белестерді басып  өткен. Ата­бабамыздың шетсіз де, шексіз далада  ертелі­кеш жер кезіп, бостан­босқа жүре бермей,  олар ежелгі заманнан ер жүрек, еңбексүйгіш,  талапты да талантты, өзіндік мәдениеті бар еңселі  ел болған.

Патриоттық тәрбиені ойға алғанда бірінші санаға  Отан түсінігі келеді. Отанға құрмет көрсету  тұрғысындағы патриоттық сезім жалпы адам  баласына тән туған түйсік­қасиет, оның еліне, туған  жеріне,  өз тілі мен мәдениетіне, ұлттық  құндылықтарына жеке қатынасын, өзіндік бағасын,  қуаттап­қолдауын пайымдайтын сезім көрсеткіші  болып табылады. Патриоттық сезімнің нысаны мен  қайнар көзіне Отан, туған жер, табиғат, оның  байлықтары, тіл, дәстүр, тарихи ескерткіштер, туған  өлкедегі ұлттық құндылықтар жатады. Отансүйгіштік қасиетті қалыптастыруға әсер ететін  факторлар – ұлттық сезм, ұлттық мақтаныш,  ұлттық сана, ұлттық игі дәстүрлер, ұлттық парыз,  бірлік және міндет.

Ұлттық сезім – өзінің ұлттық өкілділігін мойындай  отырып ұлтына деген сүйіспеншілік, жанашырлық,  халық мұраларын бағалай білу. Әрбір адам өз Отанына  деген мақтаныш сезімі, өз ұлтын терең сүюі арқылы  басқа ұлттарды танып, құрметтеуге тиіс. Ұлттық мақтаныш – ұлттық материалдың,  әлеуметтік һәм мәдени жетістіктерінің негізінде  қалыптасатын әрі алдыңғы қатардағы  ұлттықидеялар, ой­пікірлермен байып отыратын, ұлт  бостандығы және саяси­әлеуметтік бостандық  жолындағы күрестің тарихымен байланысты  әлеуметтік­психологиялық сезім болып саналады. Ұлттық парыз – Отанға деген сүйіспеншілік, сыртқы  жаулардан елін, жерін аман сақтап, ата­баба дәстүріне  өте сезімталдықпен қарау. Ал парыз – өзінің мағыналық  аясына ақыл­ой, сезім, ерік­жігер, ар­ождан, абырой,  әділдік, шындық, сүйіспеншілік сияқты қасиеттерді  қамтып, оларды адам өміріндегі қайшы құбылыстарға  қарама­қарсы қоятын жоғары парасаттылық ұғым.

Патриотизм – адамның туа біткен биологиялық  қасиеті емес, ол әлеуметтік, тарихи қалыптасқан,  Отанға деген сүйіспеншілік сезім. Ол Отанға қызмет  етуден көрінеді. Әрбір халық өз Отанының, яғни өзі  еңбек етіп, өмір сүретін саяси, мәдени, дамуына  мүдделі. Ұлттық сана­сезім – адамның рухани  өмірінің басты белгілерінің бірі. Ұлттың сана­сезімімен ана тілін білу де, жері әм  елінің тарихына зер салу, төл мәдениетін игеру де  туындайды. Ана тілін білмейтін адам өзінің де, ел­ жұртының да қадір­қасиетін жетік біліп, бағалай  алмайды.



Патриотизмнің маңызды бөліктерінің бірі: онымен етене байланысып  жатқан ұлттық рух һәм ұлттық патриотизм жөнінде айтып өту  лазым. Ұлттық рух пен ұлттық патриотизм – бұл ұлттың ішіндегі  жеке адамның асыл белгісі мен қасиеті, өз халқына деген шексіз  сүйіспеншілігі, адам өз халқымен қан жағынан да және шыққан тегі,  аумағы, тілі, тұрмыс­тіршілігі, мінез­құлқы, психологиялық және  этностық ерекшеліктері, қалыптасқан тарихи дәстүрлері жағынан да,  әбден айқын әрі дербес басқа қасиеттері һәм ерекшеліктерімен де  байланысты. Ел болу үшін ұлттық рух, ұлттық қасиет және ұлтқа  деген сенім болуы керек. Кімде­кім халыққа, оның болашағына сенбесе, өз  тағдыры үшін де үрейленеді, өз Отанын жат жұрттықтардың жаулап  алуынан қауіптенеді. Бір сөзбен түйгенде, Отанының патриоты,  батыры бола алмайды. Жалпы, патриоттық сезімнің қалыптасуы  отбасынан бастау алады.

Патриоттық тәрбие, ұлттық  намыс, ұлттық сана­сезім рухани  байлықтан көрініс табады. Олай  болса, рухани байлыққа, ең алдымен,  тілімізді, дінімізді, салт­ дәстүрімізді жатқызсақ, тіл – қазақ  болуымыз үшін, дін – адам болуымыз  үшін, салт­дәстүр – ұлт болуымыз  үшін қажет.

Қазақстанның Ұлт Бірлігі Доктринасы –  19 тамызда 2010 жылы шықты.  Құрылымы: Жалпы ережелер: 1.«Бір ел – бір тағдыр» 2.«Тегі басқа – теңдігі бір» 3.«Ұлт рухының дамуы» Қорытынды ережелер.



Қазіргі кезеңде барлық елдерде тіл негізінен экономиканы, ғылымды, техниканы дамытуға қызмет ете бастады және белсенді ақпарат алмасу құралына айналуда. Әрине, ол ұлтаралық қатынастар әлемінде маңызды рөл атқаратыны да белгілі, тек оны бейімдеудің үйлесімді жолын таңдау керек.

Өз ұлтын сыйламау, оны  мақтаныш етпеу – сатқындықтың  белгісі. Б. Момышұлы  Ұлттың ең басты капиталы –  халықың адамгершілік қасиеті. Н.Г.Чернышевский  Бірлік бар жерде тірлік бар. Халық мақалы


Пайдаланылған әдебиеттер:
Нысанбаев Ә.Н. Егемендікке ие болу мен нығаюы  жағдайындағы қоғамдық сананың эволюциясы және  жаңа құндылықтар жүйесінің қалыптасуы// Тәуелсіз  Қазақстан философиясы. Астана: Аударма, 2006.­544б  Жұмабайұлы М. Педагогика. Алматы, 1992.­115 б.  Назарбаев Н. Қазақстан – 2030. Ел Президентінің  Қазақстан халқына жолдауы. — Алматы: Білім, 1998. –  37 бет.  Кенжалин Ж. Ұлт рухын ұлықтаған ұрпақпыз. – Алматы,  2005. – 46­47 беттер.  Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы:  "Сөздік­Словарь", 2006. ­ 384 бет. 


Назарларыңызға  рахмет!!!


Пән: Социология, Демография


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь