Сайтқа презентация қосу

Кә сіпкерліктің мә ні мен мазмұ ны негізгі функциялары

.1Кә сіпкерліктің мә ні мен мазмұ ны негізгі функциялары

түрлерінен оқшауланып тұрады. Бұған кезінде атақты неміс экономисі Гарвард университетінің профессоры Иозеф Алиоз Шумпетер мән берген. Ол былай деп айтқан «Кәсіпкер болу – басқаның істегенін істемеу». Екінші жағынан кәсіпкерлер – алдымен кәсіпкерлік жұмысты ұйымдастырушылар. Ол туралы француз экономисі Жан Батист Сэй былай деген: «Кәсіпкер – адамдарды өндірістік шеңбер ауқымында ұйымдастыратын адам». Кәсіпкерлік терминін алғаш рет айналымға енгізген ағылшын ғалымы Ричард Кантильон болды. Бұл ағымға, ол нарықтық тәуекелділік жағдайында табыс алу мақсатымен өндірісті ұйымдастырудағы адам белсенділігін жатқызды. Экономикалық әдебиеттерде кәсіпкерлік пен бизнес ұғымдарын балама түрінде қарастыру жиі кездеседі. Экономикалық ғылымда «кәсіпкерлік қабілеттілік» деген ұғымда бар. Кәсіпкерлік қабілеттілік дегеніміз адамның бизнесте жаңалықты аша білу қабілеттілігі, бірақ бизнеске қатысатындардың барлығының қолынан бұл келе бермейді. Яғни айтқанымызда кәсіпкерлік дегеніміз – бұл адамдар мен олар құрған бірлестіктердің белсенді, дербес шаруашылық қызметі. Тағы айта кететін жайт, кәсіпкерлікті түсіндіре келгенде мынадай екі жағдайға мән бері керек: біріншіден, коммерциялық бағытбағдарға, тәуекелге бел буушылық пен дербестікке, бастаған ісін аяғына дейін жеткізуге, кездескен кедергілерді жеңе білуде; екіншіден, экономикада, ұйымдастыру ісінде тапқырлық пен жаңашылдық танытуға, ғылымитехникалық прогреске жетіге тікелей қатысты. А.Смит кәсіпкерді коммерциялық идеяны жүзеге асыру және пайда алу үшін экономикалық тәуекелге баратын меншік иесі ретінде сипаттады. Қазақстан заңында кәсіпкерлік азаматтар мен бірлестіктердің пайда алуға бағытталған және олардың тәуекел етуімен, сондай-ақ мүліктік жауапкершілігі негізінде жүзеге

Негізгі функциялары

1.2 Кәсіпкерліктің мақсаттары мен міндеттері,белгілері және ұйымдастыру қағидалары

«Кәсіпкерлік – бұл табысты алу мақсатымен өндірістің барлық факторларын қозғалысқа келтіретің және толық экономикалық жауапкершілікке негізделген, қауіптің және белгісіздіктің белгілі үлесімен жанасатын, шаруашылы қ жүргізуші субъектілердің ынталы, инновациялық қызметіне негізделген өзін-өзі ұйымдастыру және өзін-өзі жаңарту процесі. Ал кәсіпкер – бұл табысты алу ма қсатымен қауіп және белгісіздік жағдайларында жұмыс істейтін, өндірістік-шаруашылық қызметтің барлық аймақтарындағы жаңалықтарға бейімді, жігерлі, білімдер мен а қпаратты ң белгілі деңгейіне ие адам. Өз кезегінде кәсіпкерлік табыс – бұл кәсіпкерді ң пайдасы (таза табыс)және үстеме пайдасы». Көріп отыр ғандай, кәсіпкерліктің тектілік түсінігіде өлшемдер және мөлшерлік бағалау өлшемдері жоқ, к әсіпкерлік процесс ынтамен, жаңалықпен байланыстырылған, олардың негізгі ма қсаты кәсіпкерлік табысты алу. Кәсіпкерлікті, кәсіпкерді және кәсіпкерлік табысты сипаттайтын, негізгі қағидалардың бірдей дәрежеде шағын, орташа және ірі кәсіпкерлікке қатысты екендігін атап кету қажет, біра қ сонымен қатар к әсіпкерлікті ң әрбір формасының өзіне тән ерекшелігінің болатынын ескереміз. Кәсіпкерлік – адамдарменолар құрған бірлестіктерді белсеңді, дербес шаруашылық қызмет. Оның көмегімен адамдар тәуекелге бел буып, мүліктік жауапкершілікті сақтай отырып, пайда табу жолын көздейді. Кәсіпкерлікті шығармашылық күш жігерді жүзеге асыруға, экономикалық және ұйымдастыру ісінде тапқырлыққа, жаңашылдыққа байланысты. Кәсіпкерлікті шығармашылық күш-жігерді жүзеге асыруға, экономикалық ұйымдастыру ісінде тапқырлы ққа, жаңашылдыққа байланысты. Кәсіпкерлікті жаңа тұрғыдан т үсіндіргенде мынадай екі жағдайға: біріншіден, коммерциялық бағыт-бағдарға, т әуекелге бел буушылық пен дербестік, бастаған ісін аяғына дейін жеткізу, кездескен кедергілерді же ңе білуге; екіншіден, экономикада, ұйымдастыру ісінде тапқырлықпен жа ңашылды қ танытуға, ғылыми-техникалық прогреске жетуге тікелей қатысты.. Кәсіпкер өндірістің негізгі үш факторын іске қосып, өзі төртінші фактор болып ресурс иелеріне төлем төлеуді қамтамасыз етеді: жұмыс күшіне еңбек ақы; капиталға пайыз; жер иелеріне рента; кәсіпкерлерге кәсіпкерлік пайда. Социализм мен капитализмнің экономикалық айырмашылығы: біріншісінде ж ұмыс к үшінің өндірген қосымша құны бүкіл қоғам мүддесіне жұмсалады, ал екіншісінде – қосымша құн үшке бөлінеді: пайызға, рентаға және кәсіпкерлік пайда ға. Жаңа қо ғамны ң негізін тұрақты, тиімді құру үшін кәсіпкерлер табын даярлау керек. Кәсіпкерлік қабілеті қаражаты бар тапты құру үшін, бірінші, білім керек, екінші, өкімет экономикалы қ саясатын түбегейлі қайта қарауы қажет. Елдің болашақ тағдырын білікті кәсіпкерлер шешеді және олар өз елінің гүлденуіне аянбай ж ұмыс істейтін, өзінің де пайдасын табатын, іскер азаматтар болуы керек.

1.3 Кәсіпкерліктің обьектілерімен субьектілері,жүзеге асыру шарттары.
Кәсіпкер тауарлар өндіреді, содан соң оларды сатады. Осыған орай, кәсіпкерлік өндірістік, коммерциялық, қаржылық, делдалдық және сақтандыруболып бөлінеді. Осылардың әрбір формасы өзіндік ерекшелігі, өзгешелігі, демек өзіндік технологиясы болады.Кәсіпкерлік қызметтің субъектілері мыналар болып табылады:

Өндірістік кәсіпкерлікке – тұтынушылардың кейіннен сатып алуына тиісті өнім өндіру, жұмыстар ж үргізу және қызмет көрсету, жинау, өңдеу және ақпарат беру, рухани құндылық жасау тағы тағыларға бағытталған қызметтер жатады. Өндірістік кәсіпкерліктің мүдделілік өрісі едәуір түрліше және оны іске асыру үшін қаржылық және материалдық ресурстар, ал кейде олар көп мөлшерде қажет болады. Өндірістік кәсіпкерлік қызметінің нәтижесі мол өнім өндіру және оны сату мүмкіндігі болып табылады. Коммерциялық кәсіпкерлікке – қызмет түрін сипаттайтын, оның мазмұнының мәнін айқындайтын тауарақша қатынастары, тауар-айырбастау операциялары жатады. Мұның өндірістік кәсіпкерліктен айырмашылығы – мұнда өнім өндіруге – байланысты өндірістік ресурстарды қамтамасыз ету қажеттілігі тумайды. Технологияның бастапқы сатысы ретінде, не сатып алу, нені қайта мәселелерді іске асыру, е ң алдымен тауар бағасының өткізу бағасы жағдайында көтерме сатып алу бағасы елеулі жоғары болуы керек екеніне сүйену қажет. Қаржылық кәсіпкерлік – коммерциялық кәсіпкерліктің бір түрі, солай болғандықтан оның сатып алу, сату объектісі айрықшалығы – тауар болып есептеледі: ақшалар, валюта, құнды қағаздар (акциялар, облигациялар, вексельдер, кепілдіктер және т.б.), яғни бірдей ақшалады сату тікелей немесе жанама формада жүргізіледі. Солай болғандықтанқаржылық кәсіпкерлік – бұл коммерцияның бір түрі, онда қаржылық кәсіпкерінің технологиялық мәмілесі коммерциялық технология мәмілесімен ұқсас болады, айырмасы тек тауар-қаржы активі болып саналады. Делдалдық к әсіпкерлік – бір мәмілеге өзара мүдделі жақтардың басын қосатын қызметте көрінеді. Бұндай қызметті көрсеткені үшін кәсіпкер табыс алады. Сақтандыру кәсіпкерлігі – кәсіпкер сақтандырған жарнасын алып отыратын қаржы кәсіпкерлігінің ерекше формасы. Жарналардың қалған бөлігі кәсіпкерлік табысты құрайды. Көріп отырғандай, кәсіпкерліктің барлық түрі табыс алуға бағытталған. Бірақ ол үшін шектеулі ресурстарды қиыстырып пайдалануға үйрену керек.Ресурстардың әр түрлі комбинацияларын жасай – кәсіпкер қызметінің қажетті буыны. Олар Шумпетер көзқарасы бойынша бес бағытты қамтиды. Жаңа игілікті жасау немесе ескі игіліктің жаңа сапасын жасау; Өндірістің жаңа әдісін енгізу; Жаңа өткізу рыногына шығу; Шикізат немесе жартылай фабрикаттың жаңа көзін табу;

2.1Кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық нысандары мен олардың ерекшеліктері

Ұ йымдық -құқ ық тық нысаны бойынша келесідей бө лінеді:

Мемлекеттік жә не қ азыналық кә сіпорын –акция пакетіне ү кімет иелік ететін немесе ә кімшіл -ә міршіл экономикалық ү кімет балансындағ ы кә сіпорындар иелік жасайтын корпорациялар. Мемлекеттік кә сіпорындар – бұ л негізгі қ орлары мемлекет меншігінде болатын жә не басқ ару органдарын мемлекет тарапынан ұ йымдар тағ айындайтын кә сіпорындар болып табылады. Ал, егер кә сіпорын мемлекеттік ұ йымдардың қ арамағ ында болса,ол кә сіпорын қ азыналық болып есептеледі яғ ни біріншісі шаруашылық ты жү ргізу құқ ығ ына негізделсе, екішісі –оперативті басқ ару құқ ығ ына негізделген. Шын мә нінде мұ нда шаруашылық есептің екі тү рі қ олданылады: таза мемлекеттік – толық шаруашылық есеп; қ азыналық – толық емес шаруашылық есеп

Шектелген жауапкершілікті қ оғ ам мү шелері ұ жымны ң міндеттемелеріне жауап бермейді. Олардың жауапкершілігі 2.2 Кәсіпкерліктің түрлері,нысандары және жіктелуі ө здерінің қ осқ ан пайларының мө лшерінде болады. Ал Кә сіпкерлік бірнеше тү рлері бар. Атқ аратын қ осымша жауапкершілігі бар ұ жымдар ө здеріні ң барлық дү ние-мү лкімен жауапты. Акционерлік қ оғ амдар: ашық қ ызметіне қ арай былай бө лінеді: ө ндірістік, жә не жабық тү рде болады. Кә сіпкерліктің ұ жымдық коммерциялық , қ аржылық жә не экономикалық формалары. Концерн – кө псалалы консультациялық .Меншік тү рлеріне бойынша акционерлік қ оғ ам, ә р тү рлі компаниялардың бақ ылау жеке меншік, мемлекеттік, муниципалды, сонымен пакеттерін сатып алады. Ассоциация – экономикалы қ бірге қ оғ амдық құ рылымдар меншігі.Меншіктер дербес кә сіпорындардың ерікті бірлестігі. Мамандан ғ ан саны бойынша кә сіпкерлік іс жеке адамның кә сіпорынның негізгі мақ саты ғ ылыми-техникалық , немесе коллективтің құ рамы болуы керек. ө ндірістік, экономикалық жә не ә леуметтік міндеттерді бірігіп шешу. Консурциум – бұ л ірі қ аржы операцияларын Кә сіпкерлік формасы бойынша екіге бө лінеді: істеу ү шін біріккен кә сіпкерлердің бірлестігі. Сидикат – бір ұ жымдық -құқ ық тық жә не ұ жымдық саланың кә сіпкерлерін тауар сатуғ а біріктіру. Картель – экономикалық . тауар, қ ызмет кө рсету бағ асы, нарық аудандарын бө лу, ө ндіріс мө лшері жө нінде келісім. Қ аржы — ө нерк ә сіп тобы Ұжымдық-құқықтық кәсіпкерліктер. Серіктестер – – банк, сақ тандыру жә не сауда капиталының бірлестігі. адамдардың бірлестігі, онда екі және одан да Қ азір Қ азақ станда мынадай ұ жымдық -құқ ық тық формалары кә сіпкерліктер құ рылуда. Шаруашылық көп серіктестер болады. Олар өз капиталдарын серіктестік – толық серіктестік. Олардың мү шелері ө зара қосады және әрбір мүше өзінің капиталымен кә сіпорын құ ру жө нінде келісімге қ ол қ ояды. Құ руғ а жеке жауап береді. Олар шексіз жауапкершілікті керекті серіктес мү шелердің қ аражаттарын біріктіру. Серіктестіктің пайдасы, зияны пайғ а қ арай бө лінеді. Ә рбір серіктестер, командитті (сенімге негізделген) мү ше ө зінің табысына пайданы қ осып сонан салық серіктестер шектелген жауапкершіліктер тө лейді. Коммандиттік серіктестік. Барлық серіктестік мү шелері серіктестік атанғ ан іс жү ргізушілер ішінен біреу немесе бірнеше мү шелері зиянның тә уекелін ө здеріні ң Шектелген жауапкершілікті қоғамдар. Оның мүшелері қо ғамны ң міндеттемелеріне қ ан ү лестері мө лшеріндеәжауапкершілікке алады. қ ос жауап бермейді, ал зиян т уекеліне өздеріні ң үлестерімен жауап береді.Қосымша жауапкершілігі бар қоғам міндеттемелеріне өздеріні ң заттарымен жауап береді.Ашы қ ж әне жабы қ акционерлік қоғам.Өндірістік кооперативтер – ерікті түрде біріккен қо ғамдар.Унитарлы к әсіпорын – коммерциялы қ мекеме, меншіктік құқы ғы жо қ. Унитарлық кәсіпорынның мүліктері бөлінбейді. Унитарлық кәсіпорын тек мемлекеттік немесе муниципалды қ болады. Унитарлы к әсіпорын федералдық қазына кәсіпорны болып есептеледі.

2.3Дара кәсіпкерлік түрлері және тіркеу тәртібі
Дара кәсіпкерлік өзіндік немесе бірлескен кәсіпкерлік т үрінде жүзеге асырылады: 1. Өзіндік кәсіпкерлікті бір жеке тұлға өзіне меншік құқығымен тиесілі м үлік негізінде, сондай-а қ м үлікті пайдалануға және (немесе) оған билік етуге жол беретін өзге де құқыққа орай дербес ж үзеге асырады. Некеде тұратын жеке тұлға жұбайын кәсіпкер ретінде к өрсетпей өзіндік к әсіпкерлікті ж үзеге асыр ған кезде ол жұбайдың кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға келісімі талап етілмейді.Жеке т ұл ға өзіндік кәсіпкерлікті жүзеге асыру үшін ерлі-зайыптыларды ң орта қ м үлкін пайдалан ған жа ғдайларда, егер заңдарда немесе неке шартында не ерлі-зайыптыларды ң арасында ғы өзге келісімде өзгеше көзделмесе, мұндай пайдалануға жұбайының келісімі қажет. 2. Бірлескен к әсіпкерлікті жеке т ұл ғалар (дара кәсіпкерлер) тобы өздеріне ортақ меншік құқығымен тиесілі м үлік негізінде, сондай-а қ м үлікті бірлесіп пайдалануға және (немесе) оған билік етуге жол беретін өзге де құқы ққа орай ж үзеге асырады. Бірлескен кәсіпкерлік кезінде жеке к әсіпкерлікпен байланысты барлы қ м әмілелер бірлескен кәсіпкерліктің барлық қатысушыларының атынан жасалады, ал құқы қтар мен міндеттер оларды ң атынан алынады және жүзеге асырылады.
Бірлескен кә сіпкерліктің нысандары: 1) ерлі-зайыптылардың ортақ бірлескен меншігі негізінде ж ү зеге асырылатын ерлі-зайыптылардың кә сіпкерлігі; 2) шаруа (фермер) қ ожалығ ының орта қ бірлескен меншігі немесе жекешелендірілген тұ рғ ын ү йге ортақ бірлескен меншік негізінде ж ү зеге асырылатын отбасылы қ кә сіпкерлік; 3) жеке кә сіпкерлік ортақ ү лестік меншік негізінде ж ү зеге асырылатын жай серіктестік болып табылады. Ерлі-зайыптылардың кә сіпкерлігін ж ү зеге асырғ ан кезде ж ұ байларды ң бірі екінші ж ұ байды ң келісімімен іскерлік айналымда ерлі-зайыптылардың атынан ә рекет етеді, келісім дара к ә сіпкерді тіркеу кезінде расталуы немесе дара кә сіпкердің қ ызметі мемлекеттік тіркеусіз ж ү зеге асырыл ғ ан жа ғ дайларда жазбаша тү рде кө рсетіліп, нотариалдық жолмен куә ландырылуы мү мкін.Ерлі-зайыптылардың біреуіні ң іскерлік айналымда ерлі-зайыптылар атынан ә рекет етуіне екіншісіні ң келісімі болма ғ ан кезде іскерлік айналымда ә рекет ететін жұ бай дара кә сіпкерлікті ө зіндік кә сіпкерлік тү рінде ж ү зеге асыратынды ғ ы кө зделеді. Жай серіктестік нысанын пайдаланатын дара кә сіпкерлік Қ азақ стан Республикасының азаматты қ заң намасына сә йкес жү зеге асырылады. Дара кә сіпкерлер ө з міндеттемелері бойынша, Қ аза қ стан Республикасының заң дарына сә йкес ө ндіріп алынбайтын мү лікті қ оспағ анда, ө здеріні ң барлық мү лкімен жауапты болады.Жеке тұ лғ а ө зіндік кә сіпкерлікті ж ү зеге асырғ ан кезде ө зіне меншік құқ ы ғ ымен тиесілі барлық мү лкімен, соның ішінде ерлі-зайыптылардың ортақ меншігіндегі ү лесімен жауапты болады. Жеке тұ лғ а жеке кә сіпкерлікті жү зеге асыру ү шін ерлі-зайыптылардың орта қ мү лкін пайдалан ғ ан жа ғ дайларда, оның борыштары бойынша ө ндіріп алу ерлі-зайыптылардың ортақ мү лкіне де қ олданыла алады. Жұ байлардың жеке кә сіпкер болып табылмайтын ә рқ айсысының мү лкі ө зіндік кә сіпкерлікті ж ү зеге

Кәсіпкерлік тәуекелдер: түсінігі, түрлері, жіктелуі Кәсіпкерлік дегеніміз-азаматтармен бірлестіктердің мүлікті жауапкершілікпен тәуекел ету негізінде іске асыралатын, жоғары табыс алуға бағытталған шығармашылық дербес іс-әрекеттері. Нарықтық қатынастардың дамуы,бәсекенің күшеюі және айқынсыздық жағдайында кез келген кәсіпкерлік қызмет тәуекелсіз жүзеге асырылуы мүмкін емес. Тәуекел бұл жоспарланған табыс көлемін ала алмау,зияндармен жоғалтуларды ң туындау ықтималдылығы. Кәсіпкерлік тәуекел-жоспарланған немесе к үтілген ол нәтижені алмау ы қтималды ғы болып табылады. Кәсіпкер пайда алмау тәуекліне ие,сонымен қатар тапсырыс берілген жоба немесе обьектіні алмау мүмкіндігі және инвестициялық тәуекелге ие. Кәсіпкерлік тәуекелдер к әсіпкерлік қызметті ж үзеге асыру нәтижесінде көптеген факторлардың әсерінен туындайды. Кәсипкерлік тәуекелдің пайда болуына алып келетін себептер:экономикалық дағдарыс,инфляцияның жоғары қарқыны,саяси тұрақсыздық және салық заңнамасының жіктелмеуі және т.б Сонымен,кәсіпкерлік тәуекел деп кәсіпкерлердің өз ресурстарыны ң б өлігін жоғалту, табысты толық ала алмай қалу немесе белгілі бір әрекеттер он нәтижесінде қосымша шығындарды ң пайда болу мүмкіндігі түсіндіріледі. Кәсіпкерлік тәуекелді көбінесе өндірістік,қаржылық және инвистициялы қ деп үшке бөліп қарастырады. Өндірістік тәуекел өнім өндіру кезінде немесе өндірістік қызмет үдерісінде туындайды Коммерциялық тәуекел өнімді сатумен шикізаттармен материалдарды сатып алумен. Қаржылық тәуекл кәсіпкерліктің банкпен және басқада қаржылық институттармен қарым қатынасынан туындайды. Масштабтылығы бойынша;локальді тәуекел бөлек фирмалардың тәуекелі. Сапалық тәуекел саланы ң өзіндік қасиетіне байланысты. Пайда болу таьиғатына байланысты субьективті тәуекел к әсіпорынның т ұлғалы ғына байланысты. Обьектиті тәуекел стихиялық апаттардың жеткіліксіз ақпараттығын несиелеу слаық салу шарттары туралы ақпараттардың жеткіліксіздігі. Пайда болу саласы бойынша сыртқы және ішкі. Т әуекелді талдау кезінде бір бірін өзара толықтырып екі түрін корсетуге болады; сапалық талдау және сандық талдау. Кәсіпкерлік субьектілері кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқықтық өкілетті тұлға б.т кәсіпкерліктің қатысушысы меншік иесінің саны бойынша жеке және ұжымдық болып бөлінеді,ол өз кезегінде кәсіпорынны ң нақты ұйымды қ

Кәсіпкерлік тәуекелдерді бағалау және басқару

Мемлекет тарапынан кәсипкерлікті барынша қолдау Мақсатты бюджеттік қаржыландыру саясатын жүргізу Жеңілдетілген несие беру саясатын жүргізу Кәсіпкерлік құқығын қорғайтын орган жұмысын жаңдандыру Кәсіпкерлік қызметті тіркеуден өткізу кезіндегі қиыншылықтарды жою Тексеруші органдар санын қысқарту Заңдардың орындалуын қамтамасыз ету және т.б

Экономиканың тұрақты болуы және оның бәсекелік сипатын қалыптастырудың басты күштерінің бірі кәсіпкерлікті жетілдіру б.т жалпы кәсіпкерлікті дамыту үшін бірнеше белгілі шарттар орындалуы қажет; Кәсіпкерлік субьектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен құқығы болуы қажет. Ол шаруашылық қызметінің бағытын таңдау,өндірістік, сауда бағдарламаларын анықтау қаржы көзін таңдау,өнімдерді тасымалдау,өнімге баға белгілеу, табысты өз мұқтажына жұмсау. Кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге,одан туындайтын нәтижелерге тәуекелдікті қажет етеді. Қабылданған шешімдерге деген жауапкершілік болмайтын болса ол кәсіпкерліктіңде болмағаны. Кәсіпкерлік қызметтің белгілі коммерциялық табысқа жетуге бағдар ұстауы,экономикада қажетті нарықтық құрылым орнатумен байланысты яғни кәсіпкерлік дамуы үшін оның құқықтық базасы,әлеуметтік экономикалық шарттары қалануы керек. Экономикасы нарықтық бағытқа бет алған Қазақстан үшін кәсіпкерлікті даму мәселесі өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Кәсіпкерлікті дамыту нарықтық дамытудың кепілі. Кәсіпкерлікті жетілдіру экономиканың тұрақтылығымен оның бәсекелік сипатын қарастырудың басты күші,кәсипкерлікті дамыту үшін субьектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен құқығы,шаруашылық қызметінің бағытын таңдауда еріктігі,қабылданатын шешімдерге,одан туындайтын нәтижелерге тәуекелдіктің болуы қажет. Кәсіпкерлік қызметті дамыту мақсатында мынадай іс шараларды жүзеге асыру қажет:

Кәсіпкерлік қызметін бұрынғы кеңес одағы кезінде 1987жылы қабылданған «СССРазаматтарының жеке еңбек қызметі туралы» заңды алғаш рет ресімилендірді. Кейінірек 1988-1991жылдары жалға беру бірлескен кәсіпорындармен банк қызметі туралы заңдар экономикалы қ жағдайды біршама ырықтандырады. Кәсіпкерлік-қызметтің ерекше бір т үрі ғана емес. Бұл тағыда белгілі стиль және тәртіптің типі ,жина қтап айтса қ үлкен бастама дәстүрден тыс шешімдерді іздестіру тәуекелге бару, іскерлік қызметтің орын алар жері, ең алдымен кәсіпорын. К әсіпкерлік дегеніміз азаматтармен бірлестіктердің мүлікті жауапкершілікпен т әуекел ету негізінде іске асырылатын,жоғары табыс алуға бағытталған шығармашылық дербес іс әрекеттері. Кәсіпкерліктің белгілері: 1.Шаруашылық субьектілерінің дербестігі ж әне тәуелсіздігі 2. Экономикалық мүдделілігі 3. Шаруашылық тәуекел етуі және жауапкершілігі 4. Белсенді ізденуі 5. Белсенді ізденуі 6. Жаңалықтығы Кәсіпкерліктің түрлеріне өндірістік,коммерциялық,қаржылық,ке ңес беру,сақтандыру,делдалдық кәсіпкерлік жатады 1. Өнд.кәс.-бұл тауар мен қызмет көрсетумен байланысты кәсіпкерлік 2. Коммерц.кәс-бұл қнім қндірумен байланыссыз тауарлар мен қызметтерді қайта сату бойынша операцияларды жургізумен ерекшеленетін кәсіпкерлік 3. Қарж.кәс-бұл сату,сатып алу обьектісі ақша,валюта,кұнды қағаздар болып табылатын коммерциялық кәсіпкерліктің түрі 4. Кеңес беру кәс.-бұл нарыққа бағытталу туралы қаржылық шаруашылы қ талдауды жасауға ,басқару мәселелрі жөнінде көмек көрсетумен айналысады 5. Сақтандыру кәс-бұл белгілі бір жағдайларды сақтандырудан сақтандыру төлемін алу нәтижесінде пайда болатын қаржылық кәсіпкерліктің түрі 6. Делдалдық кәсіпкерлік бұл белгілі мәмілеге мүдделі тарптарды біріктіретін кәсіпкерлік.

4.1 Кәсіпорындағы жоспарлардың жіктелуі

Бизнес – жоспар – кәсіпорынның алдына қойған экономикалы қ мақсаты мен оны жүзеге асыру жолдары, міндеттері мен әдіс – тәсілдері баяндалған құжат. Бизнес жасау үшін нарықты қ орта жан – жақты зерттеледі. Нарықтық ортаның ағымдағы жағдайы, болуы мүмкін өзгерістер мен кедергілер, жобаны іске асырудан түсетін табыс мөлшері, т.б. нақты көрсетіледі. Жоспар экономикада – мақсаты, мазмұны, көлемі, әдістері мен құралдары, орындалу мерзімі көрсетіліп, нақты кезеңге межеленген шараларды жүзеге асырудың белгіленген т әртібі мен реті. Жоспар мемлекет ауқымында, жеке өндірістік салалар, аймақтар, кәсіпорындар және фирмалар деңгейінде жасалады. Оның болашақтық жоспар (ұзақ мерзімге арналғаны 10-15 жылға, орташа мерзімге арналғаны 3-5 жылға лайы қтал ған), а ғымда ғы жоспар (1 жылдық), директивалық жоспар (орындалуы қата ң бақылауға алынатын) және индикативті жоспар (болжамға ұқсас ұсыныс, тапсырыс) деп аталатын түрлері бар. Жеке кәсіпорындар, фирмалар деңгейіндегі жоспар болжамды қ көрсеткіштер мен оған жетудің нақты шаралары көрсетілетін бизнес – жоспар, қысқа мерзімдік жедел бағдарламалар т үрінде әзірленеді.

4.2 Бизнес – жоспар және оны әзірлеу әдістемесі,оның негізгі тарауларының мазмұны мен сипаттамасы

Бизнес – жоспар болжалды қаржылық нәтижесі көрсетілген жалпы сипаттамадан және он тарауға бөлінген негізгі бөлімнен тұрады:

Жоба бойынша өндірілген тауарлар (не қызмет) т үрлері ж әне олардың бәсекелесу қабілеті сипатталады; Тауарларға сұраныс деңгейі мен көлемі ескеріле отырып, өнім өткізу нарығы, өндіріс көлемі мен тауарларға қойылатын баға анықталады; Бәсекелестер мүмкіндігі (тауарларының сапасы мен ба ғасы) туралы мәліметтер талданады; Маркетингтік зерттеу нәтижелері (тауарларды өткізу және баға саясаты, өнімді сатуда ынталандыру, жарнамалау, т.б.) сараланады; Өнім (не қызмет) өндіру жоспары мен өндірістік байланыстар, өндірістік шығындарды азайту ж әне өнім сапасын жақсарту әдістері айқындалады; Ұйымдастыру – басқару жұмыстары және қызметкерлермен жұмыс істеу бағдары белгіленеді; Жобаның ұйымдық – құқықтық негіздерін көрсететін заңдық құжаттар жасалады; Жұмыс барысында кездесетін қауып қатерді болжау және оны ң алдын алу шаралары қарастырылады; Жобаның барлық буындарының құндық көрсеткіштері жинақталып, ақшаға шағып көрсетілген қаржы жоспары нақтыланады; Қаржы көздері (жобаны іске асыруға жеткілікті соманы қайдан, қанша мөлшерде ала алады және жоба қандай мөлшерде пайда

5.1 Кәсіпорынның қаржылық ортасы
Нарықтық экономика жағдайларында кез – келген кәсіпорын үшін өзіні ң шаруашылы қ – қаржылық қызметін қажетті қаражаттармен (қаржы ресурстарымен) қамтамасыз ету мәселесі маңызды басқару объектісі болып табылады. Қаржы ресурстары дегеніміз жалпы алғанда – бұл кәсіпорынның қарамағында ж әне оны ң қаржылы қ міндеттемелерін орындауға, өндірісті қаржыландыруға бағытталатын а қша қаражаттарыны ң жиынты ғы болып табылады. Қаржы ресурстары өндіріс барысын дамытуға, өндірістік емес сала объектілерін қолдауға және дамытуға, сондай-ақ резервтік қорларды қалыптастыруға бағытталады. Кәсіпорын қызметін қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету – б ұл өндіріс барысын қаржыландыру нысандарының, әдістеріні ң және принциптеріні ң жиынты ғы болып табылады. Бір сөзбен айтқанда, кәсіпорынның қаржы ресурстарыны ң к өздерін қалыптастыру деп кәсіпорын капиталының қалыптасу процесін айтады. К әсіпорынны ң қаржы ресурстарын тартуының сыртқы және ішкі көздері болады. Ішкі қаржыландыру көздері дегеніміз – бұл кәсіпорын қызметі барысында қалыптасатын меншікті қаражаттардан қалыптасады. Бұлардың қатарына кәсіпкерліктен алын ған табыс, амортизациялық аударымдар, кәсіпорынның активтерін сатудан немесе қажетсіз м үлікті, қаражаттарды жатқызуға болады. Ішкі қаржыландыру к өздерімен қатар кәсіпорындар сыртқы қаражат көздерін тартуға да мүмкіндіктері бар. Сыртқы қаржыландыру к өздері дегеніміз өндіріске қажетті қаржы ресурстарының сырт қы инвесторлар мен кредиторлар салымдары есебінен қалыптасуын білдіреді. Сыртқы қаражат к өздерін тартуды ң негізгі нысандары – құнды қағаздар эмиссиясы, банктік несиелер тарту, коммерциялы қ несиелер тарту, лизингтік және факторингтік операциялар, қайтарымсыз ж әне демеушілік қаржылық көмектер алу және басқалар болып табылады. Ішкі қаржыландыру к өздеріні ң құрамында табыстың маңызы ерекше. Табыс – меншікті капитал өсіміні ң бірден – бір к өзі. Нарықтық қатынастар жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, к әсіпорын қарамағында қалатын табыс мөлшеріне икемделе отырып, к әсіпорынны ң даму перспективаларына сәйкес дивидендтік және инвестициялы қ саясаттар бойынша шешімдер қабылдайды. Нарықтық экономикадағы табыс – өндірістік активтерді ң ж әне өндірілетін өнімнің қозғаушы күші болып табылады

5.4 Кәсіпкерлік қызметтегі лизингтік және факторинктік операциялар

Лизинг — бұл лизинг берушінің (жалға берушінің) өзіне тиесілі құрал-жабдықтарды, машиналарды, ЭЕМ, ұйымдастыру техникаларды, өндіріске, сауда-сатты ққа ж әне қоймаға арналған құрылғыларды лизинг алушыға (жалгерге) лизингтік төлем төлеу шартымен, белгіленген мерзімге пайдалану ға беруін қарастыратын жал ға беру шарты. Лизинг беруші – тартылған ақша және өз ақшасы есебінен лизинг нысанасын өз меншігіне сатып алатын ж әне оны лизинг шартыны ң талаптары негізінде лизинг алушыға беретін мәмілесіне қатысушы. Лизинг берушінің бір мезгілде лизинг м әмілесінің бас қа қатысушысы ретінде іс- қимыл жасау ға құқы ғы жо қ. Лизинг алушы – кәсіпкерлік мақсат үшін лизинг затын лизинг келісім шарты негізінде алатын лизингтік м әміле қатысушы. Лизинг м әмілесі – лизингке қатысушыларды ң азаматты қ құқықтар мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе то қтатуға бағытталған келісілген іс-қимылыны ң жиынты ғы. Лизинг объектісі болып нары қта еркін айналу ға тиым салынған негізгі құралдардың жіктелуіне жататын кез-келген жылжымалы және жылжымайтын м үліктер болып табылады. О ған үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар, құрал-саймандар, көлік құралдары, жер учаскелері ж әне кез-келген бас қа да т ұтынылмайтын заттар лизинг нысанасы бола алады. Ба ғалы қа ғаздар мен табиғи ресурстар лизинг нысанасы бола алмайды. Заң актілерінде заттар мен жер уческелеріні ң жекелеген санаттарын лизинг нысанасы ретінде пайдалану ға өзге де шектеулер белгіленуі мүмкін. ҚР «Қаржылық лизинг туралы» 6 маусым 2000ж. с әйкес, лизингке берушіні ң құқы қтары мен міндеттері мыналар: Лизинг беруші: 1) өзіне тиесілі төленбеген лизинг төлемдерін, сондай-ақ шығынның орнын толтыруды талап етуге; 2) лизинг шартына сәйкес лизинг алушының лизинг шартының талаптарын орындауына ба қылау жасауға; 3) лизинг алушы лизинг нысанасын қайтару жөніндегі міндеттемелерін бұзған жағдайда мерзімі кешіктірілген уа қыт қа т өлем жасауды ж әне шы ғынны ң орнын толтыруды талап етуге; 4) осы Заңда көзделген жағдайларда лизинг алушыдан лизинг нысанасын талап етуге құқылы. 2. Лизинг беруші: 1) лизинг алушымен келісілген лизинг нысанасын лизинг шартының талаптарымен лизинг алушыға беру үшін оны сатушыдан өз меншігіне сатып алуға; 2) сатып алу-сату шартын жаса ған кезде лизинг нысанасы белгілі бір сатушыға жазбаша хабарлауға; 3) лизинг нысанасын лизинг алушы ға лизинг шартында келісілген талаптармен беруге міндетті. 3. Лизинг берушінің лизинг шартында және Қазақстан Республикасының заң актілерінде к өзделген ж әне осы За ңға қайшы келмейтін бас қа да құқы қтары болуы ж әне бас қа да міндеттерді атқаруы мүмкін. Лизинг алушының құқықтары мен міндеттері Лизинг алушы: лизинг нысанасын лизинг шартыны ң талаптарымен иеленуге ж әне пайдалануға; лизинг нысанасының сапасына және жиынтықтылы ғына, оны жеткізу мерзіміне қатысты ж әне сатушы мен лизинг беруші арасында жасал ған шарт тиісті дәрежеде орындалмаған басқа да жағдайларда сатушыға талап қоюға; лизинг беруші лизинг шартыны ң талаптарын елеулі т үрде б ұз ған жа ғдайда лизинг беруші лизинг шарты бойынша лизинг алушы алдындағы өз міндеттемелерін орында ған ға дейін т өленуге тиісті лизинг т өлемдерін то қтата т ұру ға; лизинг беруші лизинг шартын біржақты тоқтатқан жағдайда ол аванс ретінде төлеген лизинг төлемдерін ж әне бас қа да сомаларды кері қайтаруды талап теуге; лизинг нысанасы жеткізілмеген, едәуір уақыт кешіктіріліп жеткізілен немесе лизинг нысанасы ма қсаты бойынша пайдалануға кедергі келтіретін жойылмайтын кемшіліктерімен жеткізілген жағдайларда лизинг шартында көзделген талаптармен лизинг нысанасынан бас тартуға не лизинг нысанасын ауыстыруды талап теуге, лизинг шартын б ұзу ға; лизинг беруші лизинг шартының талаптарын орындамаса не тиісті дәрежеде орындамаса, залалды ң орнын толтыруды талап етуге; егер лизинг алушы жауап бермейтін жағдаяттарға байланысты лизинг шартында көзделген пайдалану талаптары елеулі т үрде нашарлап кетсе, лизинг сомасы мен лизинг т өлемдерін тиісінше азайтуды талап етуге құқылы.

Факторингтік операциялар
Факторинг (ағылш. factor — фактор, сауда делдалы, маклер, комиссияшы, агент) — банкілердің тапсырыскерге көрсететін қызметтерінің т үрі; жеткізуші-клиентті ң мамандандырыл ған мекемеге (факторингілік компанияға, банкінің факторингілік бөліміне) жеткізілген тауарлар немесе көрсетілген қызметтер үшін төленбеген төлем құжаттарын (шот-фактураларды) ұсынуына байланысты саудакомиссиялық операциялардың бір түрі, яки жеткізуші-кәсіпорынның айналым капиталын несиелендіруі. Мұнда несиелендіру төлемші (сатып алушы) төлемеген борыш қорлы қ талаптарды (жеткізілген тауарлар, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер үшін төлем құжаттарын) басқа тұлғаға (факторға) берумен ж әне факторға ол бойынша т өлем алу құқы ғын табыстаумен байланысты болады. Факторинг рөлін банкілер, несие, қаржы мекемелері, банк операцияларымен айналысатын басқа да мекемелер атқарады. Факторинг қызметімен айналысу үшін фактор ұлтты қ (орталы қ) банкіге жазбаша өтініш жасап, оның келісімін алуы тиіс. Факторинг қызметінде банк талаптан шегіну шарты бойынша тапсырыскердің борыш қорларынан борышты өндіріп алу құқы ғын тапсырыскерден сатып алады ж әне тапсырыскерге өзінің қаражатынан сатып алынған борыштың 90%-ына дейінгісін төлеп‚ өзінде сыйақы ретінде әлдебір пайызын қалдырады. Факторингілік қызмет к өрсетудің ма қсаты — алаша қты (дебиторлық берешекті) дер кезінде инкассолау, төлемнің мерзімі өтуінен болатын шығасыны қысқарту, күмәнді борышты ң пайда болуына жол бермеу, несиені бас қаруда ж әне бухгалтерлік есепті жүргізуде көмек беру, жеткізушінің өндірістік қызметінің ойдағыдай болуы үшін жақсы жағдай жасау, мұның өзі кәсіпорынны ң айналым мен пайданы молайтуына септігін тигізеді. Факторингілік компания төленбеген шот-фактуралардың меншіктенушісіне айналады және олардың төленбеуі қатерін өз мойнына алады. Факторингілік операциялар жеткізуші мен оны ң контрагенттері бір елді ң ішінде болатын ішкі операциялар және халықар. операциялар (халықар. несиенің түрі ретінде) болуы мүмкін. 1988 ж. Халықараралы қ Факторинг туралы конвенция қабылданды. Конвенциялы қ (ашы қ) Факторинг ж әне құпия (жасырын) Факторинг түрлеріне бөлінеді. 1988 жылы жеке құқықты жүйелеудің халықаралық институтымен қабылданған Халы қаралы қ факторинг туралы Конвенция ға с әйкес, келесідей т өрт белгі қанағаттандырылғанда ғана факторинг операциясы болып саналады. 1. қарыздық талаптарды алдын ала төлеу формасында несиелеудің болуында; 2) жабды қтаушымен бухгалтерлік есепті ж үргізу, е ң алдымен өткізу есебін; 3) жабдықтаушы қарызын инкассолау; 1. несиелік тәуекелден жабдықтаушыны сақтандыру. Факторингті ң үш қатысушысы: фактор, бастап қы несие беруші, борыш қор. Жабдықтаушы өз қарыздық талаптарын факторға сатады. Фактор, ол талаптың 80% бөлігін сол жерде төлейді (комиссионды қ т өлемдерді алып тастағанда). Қал ған б өлігі борыш қормен т өленгеннен кейін қайтарылады. Сонымен қатар, банк осы операциямен байланысты барлық жауапкершілікті, тәуекелді, талаптарды инкассолауды өз мойнына алады. Жабды қтаушы шы ғындарына мыналар жатады: бухгалтерлік есепті жүргізгені үшін және факторлық жиындар үшін комиссиондық төлемдер; банктің немесе факторингтік комиссияның пайдасы. Факторингтік келісімні ң бірнеше типтері бар. Толы қ қызмет ету туралы келісім әдетте факторингтік компания мен жабдықтаушы тұрақты, ұзақ қатынаста болатын болса қолданылады. Толы қ қызмет ету мыналарды қамтиды: к үм әнді қырыздарды ң пайда болуынан толық қорғау, төлемдердің кепілдік түсімін қамтамасыз ету, несиені басқару, сатуды есептеу, белгілі бір мерзімге алдын ала т өлем формасында ғы несиелеу, Регресстік к ұкы бар толы қ қызмет етуді ң алдыңғысынан айырмашылығы – факторингтік компания жабдықтарушы көрсететін несиелік тәуекелді сақтандырмайды. Бұны ң м әні компания егер т өлем құжаттары т өленбесе, оларды жабды қтаушы ға қайтарып бере алады. Толық қызмет ету туралы факторингтік келісімнің тағы бір түрі – агенттік келісім немесе көтерме факторинг туарлы келісім. Б ұл жа ғдайда жабды қтаушы факторингтік компания ға тек 326 Ақша, несие, банктер несиелік тәуекелдің қорғау функциясын береді, ая қалған элементтер жабдықтаушыда қалады, яғни ол факторингтік компанияны ң талаптарды есепке алу мен инкассолауды ң агенті болады. Егер жабдықтаушы тек несиелеуге қызығушылық білдірсе, ол ашық немесе конференциялдық шот-фактураны есепке алу туралы м әміле жасау м үмкін. Факторингтік компания үшін шотфактурараларды дисконттау өте тәуекелді болып келеді. 21. Еңбек ұжымының қалыптасуы. Жаңа персоналды іздеу каналдары ж әне та ңдау әдістері. Е ңбек ұжымы– қо ғамны ң м үддесіне керекті өнім өндіруді немесе қызмет етуді көздеген адамдар бірлестігі. Ұжымның қарапайым түрі алғашқы қоғамда қалыптас қан. Орталықтанған меншікке негізделген экономикада еңбек ұжымын ұйымдастыру мемлекеттің қолында болады. Мемлекеттік мекеменің еңбек ұжымын еңбек шарттарының, сондай-ақ қызметкерлер мен Мемлекеттік мекемені ң арасында ғы е ңбек қатынастарын реттейтін бас қа құжаттарды негізінде оны қызметіне өз еңбегімен қатысатын барлық азаматтар құрайды. Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алып, қыс қа мерзім ішінде нары қты қ экономика ға бет б ұрды. Сонды қтан, осыған байланысты жалдамалы қызметкерлердің еңбек құқығын қорғауда үлкен мәселелер туындады. Себебі, олардың құқықтарын кейбір ж ұмыс берушілер жиі б ұзып, еңбек құқы ғы нормаларын қолданғанда көп қателер жібереді. Осыған байланысты, еңбек қатынасындағы әлсіз жақ – жалдамалы қызметкерлердің құқығын қорғау қазіргі еңбек құқы ғыны ң функционалды рөлі болып табылады. Ал осы еңбек қатынасындағы әлсіз жақтың құқығын қорғауды қамтамасыз етудің басты тәсілі осы мақсатқа арналған еңбек дауы институты таныл ған. Қаза қстан Республикасыны ң Е ңбек кодексіні ң (б ұдан әрі ҚР ЕК) 1 – бабының 1 – тармағының 19 – тармақшасына сәйкес еңбек дауы – бұл ҚР еңбек заңнамасын қолдану, келісімдерді ң, еңбек шартыны ң ж әне (немесе) ұжымды қ шартты ң, ж ұмыс беруші актілерінің талаптарын орындау немесе өзгерту мәселелері бойынша қызметкер (қызметкерлер) мен ж ұмыс берушінің (ж ұмыс берушілердің) арасындағы келіспеушіліктер болып табылады. Е ңбек дауларын құқық қатынастарының түрі бойынша еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын жеке еңбек даулары және еңбек ұжымы мен ж ұмыс беруші арасында туында ған ұжымды қ е ңбек даулары болып екіге бөлінеді. Қазіргі заңи әдебиеттерде ұжымдық еңбек дауларының мәселелері, оның ішінде ұғымы, классификациясы әлі толы қ зерттелмеген. Қаза қстан Республикасында ұжымды қ е ңбек дауларын шешу тәpтiбi мен әдістерін, сондай-ақ ереуіл жасау құқығын жүзеге асыру тәртібін реттейтін құ

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь