Сайтқа презентация қосу

Жалаңаш тұқымдылар бөлімі

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атыдағы мемелекеттік университеті

БӨЖ №2
Тақ ырыбы: Жалаңаш тұқымдылар бөлімі.
Орындаған: Сейсенбекова А. Тексерген: Мадыбекова А.С. Топ: БЛ – 309.

Семей 2015ж.

Жоспар: 1.Кіріспе. 2.Жалаң аш тұқ ымдыларғ а жалпы сипаттама. 2. Жіктелуі. 3. Кө беюі. 4. Ашық тұқ ымдылардың табиғ аттағ ы жә не халық шаруашылығ ындағ ы маң ызы. 5. Пайдаланылғ ан ә дебиеттер тізімі.

ым тұқ аш аң ал мі. Ж лі бө

ар ыл д

Жалаң аш тұқ ымдылар – тұқым мен тұқым бүрі жеміс жапырақшасының үстінде жалаңаш (ашық) жататын жоғары сатыдағы өсімдіктердің түрлерінің тұқым мен тұқым бүрі жабық тұқымдылардікіндей аналық керегемен қапталмайды. Сонымен қатар жалаңаш тұқымдыларда гүл серігі болмайды.

Кіріспе
Тұқымды өсімдіктерге (Spermatophyta) жалаңаш тұқымдылар, жабық тұқымдылар, сонымен қатар, жойылып кеткен тұқымды папоротниктер жатады. Тұқымды өсімдіктердің жоғары сатыдағы споралы өсімдіктерден айырмашылығы жынысты жолмен көбею процессі судың болуымен байланысты емес. Мұндай ерекшеліктері тұқымды өсімдіктердің жер шарына кең таралуына жəне өсімдіктер əлемінде басым болуларына мүмкіндік берді. Тұқымды өсімдіктер споралар арқылы емес, тұқымдары арқылы көбейетін болғандықтан олардың дамуы жылдам. Спора - аналық өсімдіктен бөлініп шығып, қолайлы жағдайға түскенде ұсақ, көбіне микроскопиялық гаметофит (жынысты ұрпақ) өсіп шығатын бір клетка. Тұқым – көп клеткалы түзіліс жəне онда өсімдіктің барлық мүшелерінің бастамасы болады, олар ірі спорофит – жаңа өсімдікке дамиды. Тұқымда жаңа организмнің ұрығы ғана емес, сонымен қатар, тіршілігінің алғашқы кезеңінде дамуға қажетті қоректік заттардың қоры да болады. Тұқымның пайда болуы, бір жағынан болашақта гаметофиттің редукцияға ұшырауына соқтырады, одан тек жеке клеткалар ғана қалады, олар спорофитте терең «жасырылынған»; екіншіден – спорофиттің едəуір жетілуін туғызады. Тұқымды өсімдіктердің ұрықтану процессі енді қоршаған ортада судың болуымен байланысты емес жəне аталық гаметалар аналық гаметаларға тозаң түтіктің өсуі арқылы жеткізіледі.

Жалаң аш тұқ ымдыларғ а жалпы сипаттама.

Жалпы сипаттама
Жалаңаш тұқымды өсімдіктер (Gymnospermae) - өте ертедегі жəне қазіргі кезде де басым, жер шарында 120 млн. жылдан артық үстемділік еткен тұқымды өсімдіктердің тобы. Олардың пайда болуы палеозой мен мезозойдың соңына қатысты жəне таудың түзілуі, материктің көтерілуі жəне атмосферадағы температура мен ылғалдылық ауытқуына да байланысты. 7 Жалаңаш тұқымды өсімдіктер дамудың жоғары деңгейіне мезозой дəуірінде жойылып кеткен тұқымды папоротниктердің орнына келу арқылы жетті. Жалаңаш тұқымды өсімдіктер архегониальды өсімдіктердің «тəжі» ретінде өсімдіктер əлемінің эволюциясында жаңа кезең ашты. Сонымен қатар, оларда ұрық пен эндоспермнен тұратын тұқым болады, эндосперм мегаспорадан жұмыртқа клеткасының ұрықтануынан бұрын қалыптасады (жабық тұқымды өсімдіктерде – ұрықтанғаннан кейін). Тұқым тұқымбастамасынан түзіледі. Тұқымбастамалары мегаспорофильдердің үстіңгі жағында ашық орналасқан, сондықтан да «жалаңаш тұқымды» өсімдіктер деп аталған. Жалаңаш тұқымды өсімдіктердің ғылыми аталуы гректің екі сөзінен тұрады: gymnos – «жалаңаш» жəне spermas – тұқым.

Жалаңаш тұқымдылардың шығу тегі
Тұқым ең алғаш папоротниктердің ерекше топтарында пайда болған. Бұл папоротниктер тек қазба қалдықтары арқылы ғана белгілі. Олар бастамасын əртүрлі споралы папоротниктерден алған ерекше рет тұқымды папоротниктерге (Pteridospermae) бөлінген. Жалаңаш тұқымды өсімдіктер көптеген зерттеушілердің пікірі бойынша шығу тегі жағынан бірдей өсімдіктер тобын құрмайды. Олардың эволюциясы екі бағытта – мегафиллия жəне микрофиллия жүрді деген тұжырым бар.

Мегафиллді өсімдіктер тобы өте ертедегі Жалаңаш тұқымдыларды біріктіреді – Саговниктер (Cycadopsida), Тұқымды папоротниктер (Pteridospermae), Беннеттиттер (Bennettitopsida) жəне сыртқы пішіні папортниктердің вайяларына (жапырақтарына) ұқсас қауырсын тиімді ірі жапырақтарымен ерекшеленеді. Өсімдіктердің бұл тобының арғы тегі папоротник тəрізділер болуы мүмкін. Микрофиллді өсімдіктер тобы ұсақ жапырақтарының болуымен сипатталады. Ол Кордаиттерді (Cordaitidae), Гинкголарды (Ginkgopsida) жəне Қылқандыларды (Pinopsida) біріктіреді. Бұл топтың арғы тегі болып ертеде жойылып кеткен жалаңаш тұқымды өсімдіктер өкілдері саналады

Жіктелуі.

Жіктелуі
Жалаңаш тұқымды өсімдіктер бөлімі түрлік формаларының əртүрлілігімен ерекшеленеді, соған байланысты олардың жіктелуі туралы əртүрлі көзқарастар бар. Бір зерттеушілер Жалаңаш тұқымдылар бөлімін 3 класс жəне 7 қатарға, басқалары 3 класс жəне 9 қатарға бөледі. Көптеген систематиктер жалаңаш тұқымды өсімдіктерді 6 классқа бөледі: 1) Тұқымды папоротниктер – Pteridospermae 2) Саговниктер – Cycadopsida 3) Беннетиттер – Bennettitopsida 4) Гинкголар – Ginkgopsida 5) Қылқандылар – Pinopsida 6) Гнетумдар – Gnetopsida немесе қабыршақ тұқымдылар Clamydospermatopsida. Бірінші екі класстардың өкілдері (Тұқымды папоротниктер жəне Беннетиттер) түгел жойылған.

Образец текста
– Второй уровень
Третий уровень
– Четвертый уровень » Пятый уровень

Тұқымды папоротниктер немесе Птеридоспермдер (Pteridospermae) классы.
Олар тік өсетін ағаш жəне лианалар түрінде болған. Папоротник вайилеріне ұқсас қауырсын ілімді ірі жапырақтары жəне қосалқы тамырлары болған. Ассимиляциялаушы жапырақтардан бас қа, оларда споралар түзілетін – микроспорофиллдер мен мегаспорофиллдер болған. Микроспоро- филлдерде микропорангийлер тобы орналасқан; мегаспорофиллдерде нуцеллустан жəне интегументтен (жабын) тұратын мегаспорангии – т ұқым бүршік (тұқым бастамасы) орналасқан. Тұқымбүршікте тек бір ғана мегаспора сақталады, одан бастап қы эндоспермнен жəне оған енген жұмыртқа клеткаларымен екі архегонийлерден тұратын өскінше (аналы қ 9 гаметофит) жетілген. Аталық жыныс гаметалары – сперматозоидтар. Ұрықтану жəне ұры қты ң т үзілуі өсімдікті ң үстінде өткен. Олар ұрықтарымен көбейген. Тұқымды папоротниктер папоротниктердің тұқымды өсімдіктерге өтпелі тобы.

Саговниктер. (Cycadopsida) классы.
Саговниктер – Жалаңаш тұқымды өсімдіктердің өте ертедегі жəне қарапайым тобы. Олар 120-ға жуық түрлері бар тропикалық жəне субтропикалы қ өсімдіктердің кіші тобын құрайды. Екі үйлі өсімдіктерге жатады. Жалаңаш тұқымды өсімдіктердің ішінде түрлерінің əртүрлілігі жағынан Саговниктер Қылқандылардан кейін екінші орынды алады. Сыртқы көрінісі жағынан олар көбіне пальмаға ұқсас, оларды кейде ағаш тəрізді папоротник деп атайды. Осы ағаш тəрізді, сирек аласа бойлы, өсімдіктің биіктігі 25 м жəне жуандығы 1 м жетеді. Тік сабақтарында ірі қауырсын, көбіне тікенді жапырақтары шоқталып орналасқан. Қосалқы тамырлары жақсы дамыған. Тұқымды папоротниктерден ерекшелігі Саговниктерде кіндік тамырлар болады. Бүрлері өсімдіктердің ортасында «пальматəріздес» жапырақтардан тұратын ұяларда түзіледі, олардың ұзындығы 2 см-ден 1 м-ге, салмағы кейде 42 кг дейін жетеді. Саговниктердің көпшілігі тропиктерде өседі, кейде Ұлыбританияда Cycas revolute түрі оранжереяларда өсіріледі. Саговниктердің өкілдерінен сулы ортада көбейетін өсімдіктерге тəн сперматозоидтар – қозғалғыш аталық гаметалар табылған. Сперматозоид- тардың табылуы жыныстық процесстердің сулы орта жағдайынан қаншалықты баяу алшақтағанын жəне эволюцияда папоротник тəрізділер мен жалаңаш тұқымдылардың көбеюлерінде аса айырмашылықтардың байқалмағанын дəлелдейді. Саговниктердің отаны – тропикалық жəне субтропикалық елдерде олардың кейбір түрлері тағам к өзі болып саналады. Діңдердің өзегі мен қабығындағы крахмал крахмалды азық – Саго дайындауға пайдаланылады.

Беннетиттер классы (Bennettitopsida).
Бұл класстағы өсімдіктер туралы мəліметтер тек өсімдіктер қалдықтарыны ң қазбаларына ғана с үйенген. Б ұл класс өкілдері жо ғар ғы борда өзіні ң жақсы дамуына жетіп, мезозойдың ортасында жойылған. Сыртқы көрінісі ж əне вегетативтік мүшелеріні ң сипаттамасы жа ғынан саговнитктерді еске түсіреді, бұл олар- дың тұқымды папоротниктен шыққандығын дəлелдейді. 10 Б ұл класс қа жататын өсімдіктер кейбір ботаниктерді ң (С.В.Мейен) пікірі бойынша гүлді өсімдіктердің арғы ата тегі болып саналады, сонды қтан да, олар ға к өп к өңіл б өлінді. Беннетиттерде к өбіне құрылысы жа ғынан гүлді өсімдіктердің гүліне ұқсас қос жынысты бүрлер болды. Бүрлердің шетінде көптеген микроспорангийлері бар микроспора- филлдер орналасқан, ал бүрдің орталық бөлігінде мегаспорофиллдердің қалды қтары орналасқан, оларды ң əр қайсысында бірден т ұқымбастамасы бар. Спорофиллдер арнайы жабындық жапырақтармен қоршалған, олар гүлді өсімдіктерді ң г үлсеріктеріне ұқсас. Тоза ңдану процесстері желді ң ж əне бунақденелілердің көмегімен жүрген болу керек. Беннетиттердің тұқымында ұры қ т ұқымды түгел толтыр ған. Т ұқымдарында қоректік заттарды ң қоры жиналған жақсы дамыған екі тұқымжарнағы болады.

Гнетумдар классы (Gnetopsida).
Бұл классқа бір-бірінен бөлінген үш қатар жатады: Гнетумдар (Gnetales), Қылшалар (Ephedrales) жəне Вельвичиялар (Welwitchales). Бұл қатардағылардың ортақ белгілері: жапырақтарының супротивті орналасуы; дара жынысты бүрлердің дихазиальды бұтақтануы, бұл басқа қазіргі кездегі Жалаңаш тұқымды өсімдіктерге тəн емес; гүлді өсімдіктердің гүлсеріктеріне ұқсас бүрді қоршаған жабынның болуы; екі тұқымжарнақты ұрық; ұзарған интегументтен пайда болған ұзын микрополярлы түтік; соңғы ксилемада түтіктердің болуы жəне шəйір жолдарының болмауы.

Қылқандылар классы (Pinopsida)
Олар екі класс тармағына бөлінеді: Кордаиттар (Cordaitidae) жəне Қылқандылар (Pinidae). Кордаиттар класс тармағы (Cordaitidae) Кордаиттылар (Cordaitales) деп аталатын қатардан жəне бір тұқымдастан тұрады. Бұл ертеде жойылып кеткен өсімдік. Кордаиттар (Cordaitidae) батпа қты орман етегіні ң негізгі бөлігін құрайды. Олардың қаптап өскен қопалары Қазіргі Қылқанды ормандарға ұқсас болды. А ғаштарды ң биіктігі 30 м, ал ді ңіні ң жуанда ғы – 1 м. Таспа жапырақтарының ұзындығы 1 м, жалпақтығы 20 см-ге дейін; бүрлері дара 12 жынысты болды. Кордаиттар т ұқымды папоротниктерден шы ққан ж əне олардың ежелгі түрлері Қылқандылардың бастамасын берген деп саналады. Қыл қандылар класс тарма ғы (Pinidae). Б ұл бір шама са қтал ған ж əне Жалаңаштұқымды өсімдіктердің ішіндегі ең көп топ. Қылқандылар басқа да Жала ңаштұқымды өсімдіктер сия қты таск өмір кезе ңіні ң ая ғында пайда болып, мезозойда өсіп-өнудің жоғары сатысына жетті. Қылқанды өсімдіктер өзіні ң маңызы жа ғынан г үлді өсімдіктерден кейін екінші орын алады. Қыл қанды ормандарда ағаштар мен басқа да көптеген негізгі өсімдік өнімдерінің көзі болып саналатын органикалы қ заттарды ң жо ғары массасы жинал ған.

Кө беюі.

Ашық тұқымдыларда қарақайдың көбеюiн қарастырамыз. Қарағай барлық ашық тұқымдылар секiлдi тұқымы арқылы көбейедi. Қарағайдың ашылған аналық бүрiнiң қабыршақтарының қолтығында екiден тұқым орналасады. Және олар ашық жатады. Соған байланысты қарағайды және басқа да қылқан жапырақтыларды ашық тұқымды өсiмдiктерге жатқызады. Қарағайдың тұқымы қалай пайда болатынын қарастырамыз:Көктемде қарғайдың жас бұтақтарында екi түрлi : аталық және аналық бүрлер пайда болады. Аталық бүрлер сарғылт жасыл түстi болады, және жас өркендерiнiң түп жағына тығыз топтасып орналасады. Аналық бүрлер қызғылттау түстi болады және жалғыздан орналасады.Аталық бүр өстен және оған тығыз орналасқан қабыршақтардан тұрады. Осы қабыршақтардың қолтықтарында екiден тозаң қабы орналасады. Тозаң қабының iшiнде көптеген екi клеткалы тозаңдар жетiледi. Әрбiр тозаңның екiден ауа қуысы болады. Мұндай тозаңдарды жел аналық бүрдiң тұқым бүршiгiне оңай жеткiзедi. Аналық бүрлерi де сол ағашта дамиды. Олар жас бұтақтардың жоғары ұштарында бiреуден орналасады. Аналық бүрде екi түрлi қабыршақ болады. Сыртқы жабындық қабыршақтар, астында

Аталық бүрде пiсiп жетiлген тозаңдар, тозаңқаптың қабықшасы жыртылуының нәтижесiнде сыртқа шашылады. Оларды жел алып кетедi. Тозаңдануын тұқымбүршiгiнiң саңылауына келiп түскен тозаң жүзеге асырады. Тұқымбүрi тозаңданғаннан кейiн аналық бүрдiң қабыршақтары бiрiгiп, шайырмен желiмделiнедi. Тозаңдарда аталық, ал тұқымбүршiктерiнде аналық жыныс клеткалары жетiледi. Ұрықтану тұқымбұршiктерiнде жүзеге асады. Ұрықтанған аналық жыныс кеткаларынан ұрық, ал тұқымбүршiгiнен тұқым пайда болады. Осыдан кейiн аналық бүрдiң көлемi ұлғайып қайтадан сүректенедi. Алғашқы кездерде аналық бүрлердiң түсi жасыл болады, кейiнiрек қоңырқай тартады. Қарағайдың тұқымдары тозаңданған уақыттан бiр жарым жыл өткен соң пiсiп жетiледi. Бiрақ бүрден екi жылдан кейiн шашылады. Ашық тұқымдылардың тұқымдарында артық қор заттарын жинайтын ұлпа болады. Ол ұрықты қоршап тұрады. Қарағай тұқымының жұқа жарғақ қанатшалары болады, солар арқылы олар желмен таралады. Бiрақ кейбiр қарағай тұқымдарында қанатшалар кездеспейдi. Сiбiр қарағайының (самырсын қарағайының) тұқымын самырсын жаңғақшасы деп атайды. Кәдiмгi қарағайдың бүрiнiң мөлшерi онша үлкен болмайды, оның ұзындығы 4-5 сантиметрден аспайды. Шыршаның бүрi үлкен болады және оның ұзындығы 45 сантиметрден аспайды. Шыршаның бүрi үлкен болады және оның ұзындығы 10-15 сантиметрге жетедi. Шыршаның тұқымбүршiгiндегi тұқымдары шашылып

Ашық тұқ ымдылардың табиғ аттағ ы жә не халық шаруашылығ ындағ ы маң ызы

Ашық тұқымды өсiмдiктердiң табиғаттағы және халық шаруашылығындағы маңызы орасан зор. Олар фотоситез процесiнiң нәтижесiнде органикалық заттар түзедi, және ауаға оттек бөлiп шығарады.Орман ағаштары кесiлген және өрт шалған жерлерде алдымен күй таңдамйтын қарағай пайда болады. Қарағайлар сусымалы құмдарға өсiп, олардың одан әрi жылжуын тоқтатады.. Қарағайдың тамырлары құмды бекiтедi, жерге түскен қылқандары құмның бетiнде топырақ түзiлу процесiн жеделдетедi. Қарағайлар ауаға ерекше заттар бөлiп шығарады. Олар ормандағы ғана емес, сол төңiректегi зиянкес бактериялардың көбеюiн тежейдi. Қылқанжапырақты ормандар, қардың еруiн баяулатады, мұның өзi топырқтағы ылғалдың артуына мүмкiндiк бередi.Қарағай мен шыршаны құрлыс материалдары ретiнде кеңiнен пайдаланылады. Қарағай сүрегiн химиялық жолмен өңдеу негiзiнде жiбек жiптерге ұқсас жасанды талшық алынады. Шырша сүрегiнен қағаз алынады. Қарағайды, шыршаны, балқарағайды әртүрлi үй жиһаздарын жасауға пайдаланады. Балқарағай сүрегi басқа қалқанжапырақтылардың сүрегiнен әлде қайда қатты және суда шiрiмейдi. Соған байланысты оны кемелер жасауға, шпал жасауға, шахталарда тiреу ретiнде қолданады. Сонымен бiрге осы ағаштардың барлығын парктерде, скверлерде, ботаникалық бақтарда сәндiк өсiмдiктер ретiнде өсiредi. Сiбiр қарағайының жаңғақшасынан сапасы жоғары тамаққа пайдалалатын май алынады. Сәндiк өсiмдiктер ретiнде аршаның бiрқатар түрлерi мәденилендiрiлген. Ашық тұқымдыларға жататын өсiмдiктердiң

Жалаңаш тұқымды өсімдіктердің маңызы
Қылқанжапырақты өсімдіктер жер шарының əр түрлі континентінде табиғи ланшафты – ну ормандар түзеді, онда кəсіпшілікке керекті аңдар, құстар, пайдалы бунақденелілер мекен етеді. Қазақстанның қылқанжапырақты ормандарының аймағын шипалық қасиеті бар белгілі қарағайлар құрайды. Көптеген қылқанжапырақтылар құнды сүректі өсімдіктер, сүрегінен құрылыс бұйымдарын, жиһаз, қағаз жасауға пайдаланады жəне т.б. Олардан целлюлоза, жібек, əртүрлі бальзамдар, камфора, спирт, сірке қышқылы, иілік заттар; шəйірлерден скипидар, канифоль жəне т.б. заттар алынады. Медицина өнеркəсібінде қылқанжапырақтылардың шикізатынан витаминдерден басқа, пинобин препараты (спазмолитическое средство) алынады. Қылқанжапырақты өсімдіктердің көптеген түрлерін халық медицинасында нерв жүйесін, өкпе ауруын (туберкулез) жəне т.б. ауруларды емдеуге пайдаланады. Қарағайдың, майқарағайдың жəне аршаның қылқан жапырақтары мен жас өркендері қыс мезгілінде бұғыға, қарағайдың жас бүрлері (ұрықтанғанда дейін) саңырау құрға, Сібір кедрінің тұқымы – ақ тиіндерге, бұлғындарға, шұбар тышқандарға негізгі азық болып саналады. Құрлар аршаның бүр жемістерімен қоректенеді. Сібір қарағайының тұқымы тағамдық, олардың майын медицинада қолданылады. Қылқанжапырақты өсімдіктер тамаша сəндік өсімдіктер. Сондықтанда, қылқанжапырақты өсімдіктердің рөлі өте құнды. Бұған дəлел, бағалы тас янтарь – бұл ежелгі қылқандылардың тастай қатып қалған шайыры болып саналады.

Образец текста
– Второй уровень
Третий уровень
– Четвертый уровень » Пятый уровень

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Әметов.Ә.Ә.Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы. Алматы. 2000. 2. Комарницкий Н.А., Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Систематика растений. М., 1975 3. Б.М.Силыбаева, Ж.К. Байғана, Н.Ш. Карипбаева, В.В. Полевик Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы Семей-2010ж


Пән: Биология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь