Сайтқа презентация қосу

М.Әуезов “Абай жолы” романы

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ Семей қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

М.Әуезов “Абай жолы” романы
Семей қаласы 2015 жыл

Жоспары:
«Абай жолы» романындағы кейіпкер психологиясы «Абай жолы» романының поэтикасы

«Абай жолының» бас кейіпкері - Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойықыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсатмүддесін, күрес-тартысын... бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз.

“Абай жолы” романы
1 том 1942 жылы 2 том 1947 жылы 3 том 1952 жылы 4 том 1956 жылы 1949 ж. Мемлекет  сыйлығы берілді

1959 ж. Лениндік  сыйлыққа ие болды

ІІ Көркем шығарманың сюжеті, көтерген тақырыбы,  проблематикасы 
1 том Қайтқанда Қат-қабатта Шытырманда Бел-белесте Өрде Қияда М.Әуезов (1897­1961 ж.ж.) 3 том Абай аға Кек жолында Қарашығын Өкініште Қақтығыста Қоршауда 2 том

Тайғақта Жайлауда Еңісте Оқапта Асуда Тарауда Биікте

“Абай жолы” 
романы

4 том Түн-түнекте Құз-қияда Қапада Қастықта Шайқаста Жұтта

Осынау кең құлашты халықтық эпопея бастан-аяқ тартысқа, қарама-қарсы күштердің қым-қиғаш күресіне құрылған және осылардың бәрі диалектикалық қимыл-қозғалыс, өсу-өрбу, өрістеу үстінде көрсетілген. Мысал үшін шығарманың негізгі арқауындағы арналы тартысты алайық. Бәрінен бұрын мұнда жеке адамдар арасындағы психологиялық шиеленістер, қарым-қатынастағы қайшылықтар, әлдінің әлсізге қиянаты, зорлығы, қаныпезерлікке ұласқан қаталдығы (Қодар мен Қамқа оқиғасы); одан өрбіген ру мен ру арасындағы кескілестер жер дауы, жесір дауы, құн, барымта, алыс-жұлыс, айқастар; осылардың жалпы жұртқа тиген зардабы - түрлі сипаттағы қаналулар: кедейленулер, қаңғып-тентіреулер, жұтқа ұшыраулар, жатақтардың пайда болуы, қазақ даласына орыс қоныстанушыларының келуі, жарлы-жақыбайлардың өзара ынтымағы, олардың үстемдерге қарсылығы, бұл қарсылықтар үстінде көрінген жалаңтөстер, олардың жазалануы, жер аударылуы, осы арқылы бірте-бірте ескі мен жаңаның ара жігі ажырап, күрестің жаңаша сипат алуы...

w w w

Образец текста Второй уровень


Третий уровень Z  Четвертый уровень H A Күрес пен тартысты анық  Пятый уровень жауласқан қарама-қарсы екі жақ R A емес, туған әке мен баланың арақатысына құру бұрылтпас R және көл-көсір психологиялық дәлелдер таппаса, көптің санаc сезіміне бір қарағанда жете қоймайтын нанымсыз нәрсе o Реалист-суреткердің айта қалғандай mсекілденеді.

шығармашылық күш-қуатының тағы бір керемет көрініс тапқан тұсы - осы ара: әке мен баланың өзара ымырасыз жауларға айналуы, нәтижесінде Абайдың әкеден біржола тұсау үзіп, іргесін ажыратуы.

«Қайтқанда», «Қат-қабатта», «Шытырманда», «Белбелесте», «Өрде», «Қияда» деген - әр бөлімнің аттары. Осыны біріне бірін жалғап, бір саты етсең, қат-қабат, шытырмандар арқылы бел-белеске, өрге, қияға келе жатқан Абайды көресің. Бұл - үздіксіз өсіп келе жатқан Абайдың жолы. Сонымен бірге бұл - Құнанбайдың да баспалдақтары. Осы сатыларды төмен қаратып қойып, аяғынан басына қарай оқысаң, бұл жоғарыдан ылдилап келе жатқан Құнанбайдың жолы болып шығады. Сонда, Абайдың жолы «қайтқанда, қат-қабатта, шытырманда, бел-белесте, өрде, қияда» болып шығады да, Құнанбайдың жолы «қияда, өрде, бел-белесте, шытырманда, қат-қабатта, қайтқанда» болады. Бірі - көтерілу, бірі түсу, төмендеу жолы. Үшінші, бұл - Құнанбай тобының да, Абай тобының да жолы».

Абайдың өсу жолы 1 том 2 том 4 том 3 том 4 том 2 том 3 том

1 том

Құнанбайдың құлдырау жолы

Мүсірепов романдағы типтер мен характерлердің бірқатарын бірер сөзбен былайша дәлме-дәл сипаттайды. «Сүйіндік - жалтақ; Байдалы - табанды, қырыс адам. Бөжей - сыр бермес, Қаратай жеңген топтың қасында... Майбасар, Жұмағұл, Тәкежан, Қамысбайлар - патша үкіметінің жасаған болыстығының маңында болатын мансапқорлар... Зере - ел анасы, Ұлжан - соның жалғасы. Сары апаң - үстем рудың әрқашан өзімдікі дұрыс деп, қисыны келсеақ қарсы дау соғатын кеуделісі... Бұлардың бәрінің жиынтығы, сақасы сияқты Құнанбай - сонша сұм, сонша аруақты, сонша бір кесек образ! Абайдың өзін алатын болсақ - бұл бұқара халықтың тартқан жапа, көрген қорлық, төккен жасынан туған, ел тілегіне жаңа жолдар, ел болашағына жаңа бағыт іздеген, әзір таппаған, бірақ қайдан табатынын дәл сезіп болған ел басы, замана жасы. Құнанбай - елдің тоқырап қалған, өз биігінен аса алмаған ескі ойы болса, Абай - елдің алысты болжай алған, ілгері сүйреген ойы».

Романдағы Құнанбай әрекеті
Эпопеяның негізгі  бөлімдері “Қайтқанда” “Қат­қабатта” “Жолда” Шытырманда Құнанбайдың іс­әрекеті Қодар мен Қамқаны өлім жазасына кесуі.  Қарашоқыда үкімді орындату Құнанбайдың аталас руларға өктемдігі.  Жігітек, Бөжей ауылын шабуы Қарқаралыда мешіт салдыртуы Бөжейлердің Құнанбаймен татуласуы Абайды Құлыншаққа жіберуі Кәмшәт жайын, Абайдан естуі.  Өз мойнына кінә алуы Құнанбайдың Майбасар мен Құдайбердіні жазалаған жігітек аулын  шабуға жиналуы.  Құнанбайдың шегінуі Құнанбайдың Байсал қыстауына таласуы.  Құнанбайдың Базаралыны жат көрмеуі, оны бағалай түсіне білуі. Абайға таққан үш кінә Құнанбайдың қажыға аттануы Өз немересі Әмірді өлтірмек болуы.  Ақшоқыда туған Абай әнінің Құнанбайға жат естілуі, әнге тиым  салуы

“Бел­белесте”

“Өрде”

“Тайғақта” “Оқапта”

М.Әуезов “Абай жолы” романындағы әйелдер бейнесі
“Қарашығым қоңыр  қозым...” Абайдың аналары ­ Зере мен Ұлжан “Жолыңа жаным  құрбан” Бақытсыз  шерменделер –  Керімбала, Үмітей

“Көзімнің қарасы” Сүйген жарлары –  Тоғжан, Әйгерім

“Сенсіз дүние маған  жоқ” Мағрипа, Мәкен,  Салиха

“Қапастағы еркелер”: Салтанат,  Нұрғаным, Еркежан

“Күндестің аты –  күндес”: Айғыз, Ділдә

Романдағы Абай әрекеті
Эпопеяның негізгі бөлімдері
“Қайтқанда” “Қат-қабатта” “Жолда” Шытырманда “Бел-белесте” “Өрде” “Қияда” “Тайғақта” “Жайлауда” “Еңісте”

Абай іс-әрекеті
Әке қолындағы қаннан үркеді, қатты шошиды. Ауырып қалады Шөже өнеріне сүйсінеді, әрі әкесі үшін қатты ұялады. Шындықты мойындайды Алғаш рет әкесінің қаталдығына қарсы шығады Тоғжанды сүйе тұра, ескілікке қарсы шыға алмайды Әкесінің Бөжей аулына істеп отырған әділетсіздігін бетке басады Ескілікке қарсы шыға алмайды, әке тілін алмай, Бөжейге ас береді, елге аты тарайды Жұттан кедей аулын қорғайды. Орыс әдебиетіне бой ұрып, өз бетінше оқи бастайды. Әкесіне тойтарыс береді. Абайдың Дәркембайды жұбатуы, Әйгерімді кездестіруі. Әйгерімге үйленуі Майбасардың кедей-кепшікке істеп отырған зорлығына тыйм салуы Абайдың Пушкинді оқуы. Ласовский, Андреевтермен пікірлесуі. Михайловпен кездесуі. Достық Әмірді ажал тырнағынан арашалауы. Қансонарда өлеңінің тууы Пушкинді аударуы. Татьянаның зарын Әйгерімнің әсем әнімен қазақ сахарасына танытуы Абай – ақын. Абай өлеңдерінің халық арасына таралуы.

“Оқапта” “Биікте” “Эпилог”

Құнанбай тұлғасының жасалу шеберлігі бүкіл дүниежүзілік әдебиет тарихында сирек ұшырасады. Әдеттегі түсінікпен атасақ, Құнанбай - жағымсыз кейіпкер. Дұрысында да солай, кері кеткен кер заманның жанкешті жақтаушысы, рулық-феодалдық жүйенің бір тінін үзгісі, бір өрімін ыдыратқысы келмейтін шынжырлы шонжар жаңаның жауы, күні өткен, тозығы жеткен көненің жамапжасқаушысы... Автордың айтуында да Құнанбай тұлғасы идеялық жағынан алып қарағанда, сол дәуірде қазақ даласына енді-енді еніп келе жатқан жаңаның жолындағы кедергіні - ескіні көрсету нәтижесінде туған. Әдетте осындай ұнамсыз типтер бізде (тек бізде ғана емес) бірыңғай қара бояумен атастырыла, ылғи жамандық жағы қазбаланып, кейде тіпті іске алғысыз дөкір, дөрекі күйде көрсетілетін.

Құнанбай болса, Абайдан өзіне ізбасар дайындамақ. Сол оймен баласын әр іске бір салып, өз қарамағындағы ру басыларға жұмсап, сынап та көрді. Тумысынан зерек, қабілетті, өнерлі жігіт оттай жанып, шоқтай маздап, әке сынынан сүрінбей өтеді. Барған ауылдарында Абай туралы ұнамды ұғым, жақсы атақ, кейде тіпті әжептәуір аңыз қалып отырады. Құнанбайдың қанды қол қатыгездігі, одан туындайтын жолсыз жаза мен жауыздық, ұлып табысқан бөрілер секілді ұйлыққан қырық рудың қырық көкжалы жұмылған қырық жұдырық, тағылықпен лақтырылған қырық тас кесек; осы көріністердің жан түңілтер жыртқыштық мәні; осындай «жаны ашымастың қасында басы ауырғандар» - жұтқа ұшыраған жарлы-жақыбайлар, қира кезік құл-құтандар, басында билігі жоқ әйелдер қауымы, еріксіз ұзатылған қыздар, қалың малға түскен келіндер, түрліше өлу-тірілулер, өшу-жанулар, осылар қалыптастырған салт-сана, әдет-ғұрыптар... Осылардың бәрін Абай сырттай бақыламайды, бар ақындық болмысымен іштей толқына сезінеді, тебірене түйсінеді және осылардың бәріне бейтарап қарай алмайды, қалыс қалмайды, әр құбылысқа өзінің қарым-қатысын белгілейді, не құптайды, не қарсы болады, сол ретпен белсенді қимылға көшеді...

Оспан Құнанбайұлы (оң жақтағы бірінші)

Өмірдің небір тамаша нұрлы жақтары – әже мен ананың перзентке деген шексіз махаббаты (Зере, Ұлжан – Абай), аға мен іні арасындағы қаяусыз адалдық (Абай – Оспан) , өлеөлгенше сызат түспеген тамаша достық (Абай – Ербол), мәңгілік махаббат (Абай –Тоғжан), азамат басын сыйлап жасалған қарымтасыз жақсылық (Абай – Салтанат), ерегеспен кек алу (Тәкежан малын қуып әкету, Оразбай аулын шабу), жігіттіктің ләззатты түндері (Абай – Қуандық), серілік рахаты (салбурын аңшылық), ақындық шабыттың тәтті сәттері (өлең туған мезгілдер), биік әнмен қауышқан бақыт (Біржанның келуі, Әйгерімнің Татьяна әнін салуы), туған жердің ыстық құшағы (жайлау суреттері) секілді сан алуан кез-кезеңдер романда айрықша бейнелі, кең тынысты, өрнекті, ырғақты бай тілмен, дәстүрлі прозаның реалистік әдістерімен, зор шабытпен суреттеледі.

Кітапханадағы Абай

«Абай жолы» романының поэтикасы
«Абай жолы» эпопеясының поэтикасы және оның жазылу тарихы», монографиялық зерттеу. Авторы З. Ахметов. 1984 ж. орыс тілінде «Ғылым» баспасынан жарық көрген. Еңбекте “Абай жолы”эпопеясының кейбір поэтикалық мәселелері идеялық-көркемдік ерекшеліктері, кейіпкерлердін образдарын сомдау, сюжеттік композициялық құрылысы шығарманың жазылу тарихымен байланысты талданған. Мұнымен коса романның өзіндік ерекшеліктерінен туындайтын автордың түпкі ойы, оның жүзеге асуы, көркемдік шындық пен тарихи шындықтың қабысып, жарасым табуы, тарихи тұлғаның образы, тарихты жасаушы халықтың релі жан-жақты қарастырылған. Сондай-ақ эпопеяның, оның жеке кітаптарының жариялану тарихы, қолжазбаның сақталған нұсқаларын ой елегінен өткізу, қазақша түпнұсқа мен орысша аудармасын салыстыру, Мұхтар Әуезовтың романда бірқатар көркемдік шешім табуына себепші бол-тан Абай шығармашылығы жөніндегі ғылыми-зерттеу еңбектерін талдау зерттеуші назарынан тыс қалмаған. Жалпы апғанда, монографияда көркемдіқ характер шындығы мен тарихи шындық, тари-хи тұлғаға Мұхтар Әуезовтың көзқарасы, эпопеядағы көркемдік-идеялық жүйенің бірлігі туралы мәселелерге баса кеңіл аударылған. Кітаптың жауапты редакторы 3. Кедрина, пікір жазған Е. Лизуно-ва. Көлемі 13,9 баспа табақ, таралымы 1500 дана.

Назарларыңызға рақмет!!!


Пән: Әдебиет



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь