Шәкәрім Құдайбердиев


Презентация қосу



Шәкәрім Құдайбердиев

Қазақ әдебиеті

ыныпқа арналған электрондық оқу
Пайдаланылған әдебиет
Автор
Л.Н.Толстой мен Халық соты
Шәкәрім (А.Қарасартов
Абай мен Шәкәрім пен Е.А.Бүкетов)

Ұлыдан ұрпақтар Ақынның
қалса игі.. шығармашылық
әлемі

Өмірі
Қажылық

Алаш және Шәкәрім

Құнанбай мен Шәкәрім
Ш.Құдайбердиевтің
шығармашылығы
Аудармалары Өлеңдері

Прозасы Дастандары

Трактаттары Зерттеулері
Шәкәрімнің дастандары

“Қодардың өлімі” “Жайлаудың
басымен айтысы”
“Шыныбақ”

“Нартайлақ -Айсұлу” “Қалқаман – Мамыр”

Дума “Еңлік-Кебек”
"Еңлік - Кебек" поэмасы

Кейіпкерлері

Тақырыбы Жырдың тарихы

Сұрақтар мен
Тест
тапсырмалар
Құнанбай Өскенбайұлы

(1804-1886)

Абайды ң әкесі, а ға с ұлтан,
қо ғам қайраткері. Әкесі
Өскенбай Ырғызбайұлы
Тобықты елін билеген беделді адам болған.
Өскенбайдан басталған билікті оның ұрпағы
150 жыл бойы, кеңес өкіметі келгенге
дейін қолдарынан шығарған жоқ. Құнанбай әуелі шағын ауылды
басқарды, кейін болыс басқарушысы болып сайланып, Тобықты елін
биледі. Келе-келе Дуанды басқаратын аға сұлтан дәрежесіне дейін
жетіп, даланың беделді де білікті әкімдерінің қатарына көтерілді. Оның
4 әйелі болды. Бәйбішесі Әйбөбектен (Күнке) Құдайберді туды. Екінші
әйелі Ұлжаннан Тәңірберді, Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан; Айғыз деген
әйелінен Халиулла, Смағұл, Кәмшат туған; төртінші әйелі Нұрғанымнан
ұрпақ жоқ.
1846 жылы патша үкіметі қазақ даласындағы мал-жан санағы, жер-
су, өзен-өлкені картаға түсіру, Ұлы жүз қазақтарын Россия өкіметіне
бодандыққа алу сияқты түбегейлі мүдделерін іске асыру үшін экспедиция
ұйымдастырды. Оның құрамына генерал Вишневскиий, Ивашкеевич,
Адольф Янушкеевич сияқты Батыс Сібір әскери губернаторлығы
бірге жасы 40-тан енді ғана асқан ел әкімі Құнанбай да енгізілді. Олармен бірге ж үрген бірнеше ай
ішінде экспедиция мүшелері Құнанбайдың іскерлігі мен кісілігіне қатты риза бол ған.
Янушкеевич өз күнделіктерінде «Құнанбай би Бара қ с ұлтаннан бір-екі жас үлкен. Б ұл да
бүкіл елге әйгілі адам. Қарапайым қара халықтан шы ққан Құнанбай - жаратылысынан а қыл-
парасат дарыған, керемет зерек, қара тілге шешен, байыпты, ты ңғылы қты кісі. Хал қыны ң қамын
ойлайды. Оған жақсылық жасасам дейді. Елінің ежелгі жол-жобасына әрі құранда жазыл ған
шариғат жолында аса жүйрік, Россия өкіметіні ң Қырғыздар ж өніндегі заң ережелеріне өте жетік,
қара қылды қақ жарған әділ, адал азамат. Құнанбай -халқыны ң қам қоры. Жұрт пай ғамбардай
көреді. Сондықтан одан ақыл-кеңес алуға тіпті бір қиырдағы ауылда ғы жас пен к әрі, бай мен
кедей ағылып келіп жатады. Тобықты деген мы қты руды ң қалауымен ол болысты қ қызметке
сайланып қойылған. Елден ерен білгіштігіні ң ар қасында б ұл қызметті тас қая қтай қа ғыстырып,
тамаша жақсы атқарады. Оның айтқаны екі болмайды. Қаба ғын қа қса, іс орнына келіп жатады.
Жасынан ол сұлу жігіт екен. Қазір шешекті ң дағынан беті ш ұбар боп қал ған. Құнанбай б ұлб ұлдай
сайрап кеткенде, тыңдаған халайық бетіні ң бұжырын м үлдем ұмытады... Бара қты ң қасында
ақсүйектерді (сұлтандарды) жан деуге болмайды, ал бай атаулы Құнанбайды ң ұлтанына да
тұрмайды», - деп жазған.
Бұл Құнанбай жайындағы алғашқы жазба деректер. Әкесіні ң 40 жасынан ас қан ша ғында
дүниеге келіп, оның соңғы 40 жылдық өмірін өз к өзімен к өріп өскен Абай 1895 жылы баласы
Әбдірахман дүниеден қайтқанда шығарған «арғы атасы қажы еді...» деген жо қтау, ж ұбату
өлеңдер Құнанбай туралы бар шындықты айтып әкесінің ел с үйсінерлік ерен т ұл ғасын
жасады.Абайдың суреттеуінше де Құнанбай – ізгі істерімен артына өлмейтін ата қ қалдыр ған,
мұңды-шерлі жоқ-жітіктердің қамқоршысы болған, ақылды, адал, жомарт, әділ адам.
70-тен асқанда Меккеге барып қажы атан ған Құнанбай енді б ұдан әрі (жал ған д үние с өзіне
араласпай) шымылдықтың ішінде тыныш жатып, құдайына құлшылы қ жасаумен өмірін өткізеді.
Құнанбай жөнінде ел аузына аңыз-әңгімелер к өп. Оны ң ел арасында ғы беделін жыр еткен Балта,
Қуанышбай сияқты ақындардың өлең жырлары бар.
М.О.Әуезовтің сөзімен айтқанда, «Құнанбай басыны ң қайшылы ғы к өп бол ған. Ол –
феодалдық дәуірдің, өз табының бел баласы, ісі мен мінезінде заманыны ң ай қын та ңбасы бар»

Құнанбай жайындағы өмірлік ақиқат материалдар Әуезовтің «Абай жолы » эпопеясында
көркемдік шешімін тапқан. Тобықты елінің Құнанбайынан - әдебиеттік кейіпкер Құнанбай бейнесі
... Әкесінің ат жақты келген, ұзын сопақ басының
құлақтан жоғарғы жері қаз жұмыртқасындай
көрінеді. Онсыз да ұзын, үлкен бетіне, ұп-ұзын боп
дөңгелей біткен сақалы қосылғанда, басы мен беті
бір өңірдей. Сонда Құнанбайдың жалғыз сау көзі,
оның көтеріңкі жал-тұмсығының сол иығына шығып
алып, қалғымай, сақшыдай бағып, осы өңірді қалт
етпей күзетіп тұрған сияқтанады. Қоя берсін,
салғырттығы жоқ сергек, қатал күзетші.
Жалғыз көз шүңет емес, томпақша. Тесіле, сыздана
қарайды. Кірпігін де сирек қағады. Иығына бота ішігін
жамылып, шалқия отырып сөйлеген Құнанбай, осы
үйде әркімге қарамайды. Қарсысына таман отырған
Сүйіндікке ғана қадалып сөйлейді.
Құнанбай – Күңке

Ботантай-Құдайберді – Дәметкен

Шәкәрім-Айғайша Гүлнар

Фатих Насиболлаұлы

Қапыр(Ғафур) Қабыш Ахат Зият

Кәмилә Физули Мереке Зиятұлы

Дәулет Нұрлан
Шәкәрімнің Мәуен деген бәйбішісінен туған Сұпиян деген баласы
ертеректе, жиырма бесінші жылдары қайтыс болып кеткен еді. Екінші
өмірлік қосағы Айғаншадан тараған бес ұл, үш қыз сүйеді. Үлкен ұлы
Қапыр(Ғафур) еш жазасыз, ешбір тергеусіз түрмеде жабылуы аса ауыр
қасіретке әкеліп ұрындырады. Өр мінез, қайыспас Қапыр жалған жалаға
шыдамай, түрмеде жатып, тамағын кездікпен орып жіберіп, шапши аққан
қанға қарап жатып бейшара халде дүниеден өткен. Араға бірнеше күн
салып, Қапырмен бірге қосақтала түрмеге жабылған Баязит деген ұлы да
тап солай өзін-өзі өлтіреді.Шәкәрімнің Қабыш деген ұлы талма аурулы
болғандықтан, сағалап еш жаққа кете алмай, Абай атасының қабірінің
басына барып, қасиетті моланы айқара құшақтап жатқан қалпында аштан
өледі. Бала-шағасыда аштықтан қырылады.Қажының тағы бір ұлы Ахат
бұл кезде бидай салығын төлемеді деген өтірік жаламен сотталып кеткен
болатын. Өзі қазаға ұшырар алдында , қыркүйек айында Шәкәрім кенже
ұлы Зиятты Идаят деген ауыл адамына қосып, шекерадан өтетіндермен
бірге Қытай асырып жіберіп үлгереді. Қоштасқандағы айтқаны: Менің
өлігімді сен көрме, сенің өлігіңді мен көрмейін”. Ахаттан үш жас кіші
Зияттың 28 –дегі кезі еді.
Кәмилә Қапырқызы:
“1931 жылы атам (әкемнің әкесі) Шәкәрім жазықсыз жаланың құрбаны
болып жапан- түзде атылғаннан кейін, “бай-құлақтың ұрпағы ретінде”
шешеміз Мәкей екеуімізді Қарауыл селосына алып келіп, бір иесіз,
қараңғы үйге қамады. Мен ол кезде 12-13 жасар жасөспірім қыз бала
едім. Әлі ақыл тоқтатып, төңіректе болып жатқан қанды оқиғаларға көз
жіберіп, көңіл жеткізетін шақ емес. Менің бар есімде қалғаны – азынаған
суық күздердегі от жағылмаған тастай қараңғы үй. Екінші бір осы
уақытқа дейін есімнен шықпай келе жатқан көрініс - әлгі үйдегі
егеуқұйрық тышқандардың көптігі. Өздері соншалықты аш болса керек,
әлде адам демі мен иісін сезгендіктен бе, сәл қозғалмай тым-тырыс
отырып қалсақ болды, жан-жақтан жылтыңдап, тықырлатып шыға келе
бастайды. Сөйтсем шешемнің жолға деп ала шыққан , қоржынға салған
азын-аулақ еті бар екен, егеуқұйрықтардың жеуге ұмтылып жүргені сол
екен ғой. Сол түні шешем екеуіміз қараңғы қапас түнді кірпік
айқастыпмай өткіздік. Егеуқұйрық тышқандардың шабуылынан аман –
есен шыққанмен, ертеңінде екінші бір жан қинайтын азапты тергеу,
тексеруге түстік.
Фатих Насиболлаұлы:
Мен Шәкәрімнің ең сүйікті кенже қызы Гүлнардан туған
тоғыз баланың бірімін. Қазір тоғыздан Бәтен екеуіміз
ғана қалдық. Көбісі қиыншылықта, жоқшылық кезінде
дүние салды. Әкеміз Нәсиболла Ұлы Отан соғысынан
кейін қайтыс болды. Ал атам Мұхамеджан “Абай жолы”
романында айтылатын әйгілі әнші Майбасардың
Мұхамеджаны. Анам Гүлнар (1912-1970) Шәкәрім
атаның шығармаларын жүйрік білетін.
Мереке Зиятов:
Менің әкем Зият Қ ытайға асқаннан кейін сондағы
Алтай аймағының Сарсүмбе қаласына келді. Сол қалада
орысша, арабша, парсы мен шағатайша төрт түрлі тіл
білетін Сейітқазы Нұртаев деген оқымысты кісі бар
екен, өзі Көкшетау Айыртау жағының қазағы. Сол
Сейтқазы менің туған нағашы атам болады. Ол
Шәкәрімнің баласы Зияттың шекарадан өтіп келгенін
естіп, шақыртып алып, өзінің үлкен қызы Мүнираны
оған қалыңсыз қосады. Сол заманда, ол жақта қалың
малсыз үйлену қиын. Әкем Сарсүмбеде баспахана
бастығы болып тұрады. Шешем Мүнира мұғалім болды.
Ол ұйғыр, орыс тілдерін жақсы білген. Менен бұрын бір
ұл туып шетінеп кетіпті. 1938 жылы мені қырқымнан
шығарған күні түнде Үрімжіде әкемді ұстап алып
кетеді, сол кеткеннен әкем Зият жоқ. Еш хабары
болмады. Не болып, не қойғанын ешкім білмейді.
Шәкәрімнің прозалық шығармалары

“Қолшатыр
“Ұждан” бұйрығы”
“Үш анық”

“Жан мен тіршілік
туралы “Адам баласының
шын бақытты
Өмірі туралы
әңгіме
“Әділ-Мария”
романы
Шәкәрімнің аудармалары

Дубровский “Том ағайдың
әңгімесі балағаны”

“Ләйлі- Мәжнүн”

Дума Лев Толстойдың
әңгімелері
Абай мен Шәкәрім
Шәкәрім жеті жасынан әкеден жетім қалғаннан кейін Абайдың тікелей
тәрбиесінде болады. Өскен ортасының аса бай дәстүрлері мен Абай
ағасының тәрбиесі табиғатынан зерек Шәкәрімнің жетімдік көрмей өсуіне
ғана емес, оның талантты ақын, парасатты ой иесі болуына да зор ықпал
жасады. Шәкәрім- Абайдың нағыз мұрагерлерінің бірі, бірі болғанда -
бірегейі. Абай шәкірттерінің ішіндегі көп жасағаны да, көп жазғаны да
-Шәкәрім. Мұхтар Әуезов “Абай ақындығының айналасы” атты
мақаласында “Абайдың дәл өзі тұсында, өз дәуірінде еңбек еткен”
ақындар туралы айта келіп: “Мұндай ақын төртеу, -дейді. – Оның екеуі –
Ақылбай, Мағауия – Абайдың балалары... Қалған екеуі – Көкбай,
Шәкәрім. Осы төрт ақын Абайдың нағыз толық мағынадағы шәкірттері,
Абайдан аталық, ағалық, ұстаздық тәрбие алудан басқа, оның өлең мен
қара сөздерін оқушы әрі таратушы, бағалаушы, тұтынушы болудан басқа,
бұлар Абай басшылығымен өз жандарынан жырлар да жазған...”
Ұлы ақын дүниеден өткен соң халық Шәкәрімді Абайымыз деп танып,
ерекше құрметтеген.
Әкеміздің бір шешесінен туған Ибраһим мырза, - дейді Шәкәрім шежіре
кітабында. – Қазақ ішінде Абай деп атайды. Сол кісі мұсылманша һәм
орысша ғылымға жүйрік һәм Алланың берген ақылы да бұл қазақтан
бөлек, дана кісі еді. Ер жеткен соң сол кісіден тағылым алып, әр түрлі
кітаптарын оқып, насихатын тыңдап, аз ғана ғылымның сәулесін сездім”, -
дейді (“Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі” Орынбор, 1911, 72-б.)
Шәкәрім ауылдан ұзақ шығып, ешбір оқу орнында оқымаған адам еді.
Оның мектебі де, университеті де – Абай.
“Қалқаман –Мамыр”

Кейіпкерлер Жырдың дауы
галереясы

Жырдың
тарихы
Шәкәрімнің өмірлік жолы
Шәкәрімнің аты, еңбегі елге тараған болғанымен, оның
өмірбаянынан
мағлұматымыз аз. Шәкәрім 1858 жылы, ескіше 11 шілдеде дүниеге
келген. Бес жасында оқуға беріліп, жеті жасына дейін оқу оқиды.
Құдайберді 1866 жылы дүниеден өткен соң Шәкәрім жеті жасында
жетім
қалды. Жеті жасынан бастап өлең жазады. Шәкәрім әкеден жетім
қалды
деген аты болмаса, жетімдік көрмеген, Құнанбайдың ерке немересі
болып
өскен.Туғанынан талантты, табиғи дарынды, әр нәрсенің сырын
білуге
құштар, зерделі, зерек, қабілетті, талапты деген қасиеттер
Шәкәрімге тән.
Жастық шағынан бастап жан –жақты өнерін Шәкәрім өмір бойы
шыңдап, өркендетіп, өсіріп отырған.
Жасы он бестен асқанда, ақылы кемелденіп, ой өрісі тереңдеп өсе
бастаған Шәкәрім ғылым жолына ойысып, ақындық өнерін де
жарыққа
шығара бастады. Ақын өзі туралы былай дейді:
Кетермін, артта жазған сөзім қалар,
Кейінгі талапты жас қолына алар
Бірі жөн, бірі теріс айыпты деп,
Таласып өздерінше сынға салар.
Шәкәрім бір сайлау болыс болып, ел басқару ісіне еріксіз араласады.
“Жиырма мен қырықтың арасы; жас өмірдің
сарасы, бос өткенін қарашы”,- деп налиды. Көзін ашып, өсіп, өзгерген
санамен, жаңарып, жаңғырған ұғыммен ғылым дүниесіне терең
бойлауға берік бекінеді. Шығыс тілдерін, орыс тілін емін-еркін меңгеруге
бой ұрады. Шәкәрім Меккеге барып, қажылық борышын атап “қажы”
атанады.
1909-1910 жылдар ел ортасын тастап, оңаша елсізге кетіп, оқу, ойлау,
жазумен болған.
Асыра сілтеу әсіресі Шәкәрімнің елінде- Шыңғыстауда
асқынданқырап кеткен еді. Аудандық ГПУ Шәкәрімді –бай, жуан, қажы
яғни жау деп қана білген. Және жападан жалғыз жүруі күдіктерін
күшейте түсті.Сол кезде Шыңғыстауда “банды” дейтін пайда болған.
Аудандық ГПУ бастығы Абзал Қарасартов қасында адамдары бар,
“қашқын бандыларды” қууға шығады. Оларға ауданға бет алып келе
жатқан Шәкәрімді кездестіреді. Көре сала, сөзге келместен Шәкәрімді
атып салады. Оқ тиіп, жараланып жатқан Шәкәрім: “Мені ауданға
апарыңдар...” дегенше болмай, екінші біреуі тағы атады. Ақын қаза
болады. Бұл сұмдық уақиға 1931 жылы
2 қазан күні болған. 73 жасында ақын жазықсыз оққа ұшқан.
Шәкәрімнің денесін жапандағы құр құдыққа көмусіз тастап, қалың елге,
әсіресе Құнанбай әулетінің үрімбұтақ, зәу-заттарына қырғидай тиеді.
Тек отыз жылдан кейін ғана, тоқсан тоғыз тозақтан құдай сақтап аман
қалған Ахат деген ұлы, Шәкәрімнің денесін арулап, дұғасын оқып,
Шәкәрімнің атын бүкіл елге паш еткен оның
поэмалары. “Қаламан – Мамыр”поэмасы 1912 жылы
Семейде “Жәрдем” баспасында басылып шыққан.
Нақты жазылған уақыты белгісіз. Ескі қазақ
тұрмысынан алынған, бірақ тарихи шығарма емес.
Тарих- фон ғана, автордың баса назар аударғаны -
әлеуметтік мәселелер, мінез-құлық жайы. Жанрлық
тұрғыдан алғанда, лиро-эпикалық жырға бейім.
Өмірде шын болған бақытсыз ғашықтар – Қалқаман
мен Мамыр. Шығарманың өзегі де өмірде болған,
нақты оқиға.
Жырда Шәкәрім XVIII ғасырдағы тарихы туралы
біршама мағлұмат береді. Қалқаман жігіт пен Мамыр
қыздың махаббат драмасының мекені де, мезгілі де
нақты. Қалқаман -Мамыр
Кейіпкерлер галереясы

Қалқаман Мамыр

Әнет Бабаң Көкенай
Қалқаман
Шәкәрімнің Қалқаманы әуелде Мамырды сүйтін және сүйгеніне қосылудан
басқа мұраты жоқ, албырт та аңғал жас ретінде ғана көрінеді. Шариғат
жайынан, мұсылман мифологиясынан біршама хабардар. Сауаттылық
нәтижесі ме, әлде өзінің жақын туысы Әнет Бабаң сияқты ғұламадан естіп
түйгені ме – автор бұл жағын ашып айтпайды. Шариғатшылдылығымен емес,
кірсіз көңіл, адал мінезімен ұнамды. Әлбетте, Қалқаман батырлықтан ада.
Бірақ батырлықтан махрұм емес. Ең бастысы – намысқор, кісілігі мол азамат.
Көкенай
Шәкәрімнің заманалық кейіпкер жасаудағы бір үлкен табысы –
Көкенай. Оны “ ұнамсыз кейіпкер” деп те айту қиын. Ол өз заманының
перзенті, рулық-патриархалдық мораль сақшысы. Жай ғана “батыр,
мінезі қатты кісі” емес, өр көкірек, шешімтал жан; асау қанды, салқын
сабырлы адам. Көкенай ұғымында Мамыр ме Қалқаманның көңіл
қосуы – адам естіменген және болашақта жол беруге болмайтын
сұмдық. Ру рәсімін, адамшылық жолын аяққа басқан екі жас та өлімге
кесілу тиіс. Көкенгай ызасы - жеке бас күйігі, араз-өкпе емес, тек қанмен
ғана шешілуге тиіс кеселді түйін. Сондықтан да Мамырды көргенде: “
Ұялмай жүзіқараның жүргенін!” – деп, - “Аямай қақ жүректен атып
салады”. Сондықтан да жүйрік атпен шауып бара жатқан Қалқаманды
қолы қалтырамай нысанаға шалды. Осыған қарасмастан Шәкәрім
Көкенайды қаныпезер санамайды. Бар кілтипан – Көкенай ұстанған
моральдың дұрыс-бұрыстығында.
Жырдың дауы
“Қалқаман мен Мамырдың дауы” неден шықты? Автордың
баяндауынша, Қалқаман қыз айттырмаған, Мамырға ешкім құда
түспеген, екеуінің де басы бос. Соған қарамастан, жігіт қызды алып
қашады. Бұл кешірілмес айып емес. Араға ел ағасы Бабаң жүреді.
Қалқаманның жақындары қалың малын да, айып малын да еселеп
төлеуге әзір. Бірақ “Бітім болмай созылды сөз аяғы”. Өйткені
“Жақыным қызымды алды”, - дейді Көкенай. “Қыз алған жоқ
жақыннан тобықты әлі”, - дейді осыдан бұрын Мамыр. “Алар болса,
мал алар, адам алмас” – деген бұған орай Қалқаман. Ал Көкенай,
жалғыз Көкенай емес жарты Тобықты Қалқаманға қатал жаза
қолданылуын талап етеді. Бітімсіз дау бір ата, бір ру көлемінен
шығып, жалпыхалықтық (“Тобықты, Қнжығалы, Бәсентиін, Атығай,
Қарауыл мен бәрі жиын...”) талқыға түседі. Ел екіге жарылады. Сөз
ынғайына қарағанда, Қалқаманға болысушылар азшылықта қалады.
Бабаңа тілектес ағайынның өзі Қалқаманды құрбанға шалуға, сөйтіп,
ұлыстың бірлігін сақтап қалуға кеңес береді. Бар дау – қыз бен
жігіттің аталас туыстығында. Екі ғашық шөбере болып шығады
(Шежіре бойынша шынында да солай) Бұрынғы түгілі қазіргі
ұғымында Қалқаман қарындасын алған. “Шариғат қосады екен
немерені”, - дейді Қалқаман өзі қызды аздырар алдында.
Мамыр

Мамырды сипаттайтын ерекшелік- күрескерлік. Күрес мұраты – жеке
бас бақыты, махаббат бостандығына ұмтылу. Көп емес. Аз да емес.
Мамыр – тым ұяң, Қалқаманды іштей ұнатқанымен, тартыншықтай
береді. Тіпті, оңаша жолығысуға келгенде де бірден илікпейді.
Өлеңдері
Зерттеулері
"Әділ - Мария" романы
Прозалық шығармаларының ішінде ең көлемдісі және көркемі – “Әділ-
Мария” романы. Шынайы көркем қара сөз үлгісінде жазылған алғашқы
қазақ романдарының қатарынан орын алатын бұл туынды - әрқилы
характерлер тоғысқан, өмірлік тартысқа құрылған шығарма. XX ғасырдың
басындағы әдебиетте жиі көтерілген әйел теңдігі тақырыбына арналғанмен,
бұл романда Шәкәрім оқиға желісін өзінше өрбітеді, өзгеше шешімге
жүгінеді. Романдағы кейіпкерлердің адами болмысы да, қоғамдағы орны
да, тартыстың сыр—сипаты да өзгешелеу. Онда әлеуметтік теңсіздік, бар
мен жоқтың, күшті мен әлсіздің, бай мен кедейдің тартысы бірінші кезекте
суреттелмейді. Қарапайым өмір шындығын суреттеу арқылы Шәкәрім
адамгершілік пен ар тазалығы, адалдық пен ынсап мәселелерін көтереді.
Шәкәрімнің пайымдауынша, адамның әрбір іс-әрекеті осы ұғымға бағыну
керек. Адамдарды бай мен кедейге бөліп қарауға болмайды. Бай да, кедей
де, түптен келегенде адам. Адамды түрлі сапалық топтарға бөлетін
материалдық жағдайы емес, ішкі әлемі, жан дүниесінің жай-күйі болуға тиіс.
Шәкәрімнің романында алға тартылатын басты идея, негізгі көркемдік
шешім осыған саяды.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. «Егеменді Қазақстан» № 278 10 қыркүйек 2008 ж 1,3,4,5 б.
2. “Жалын” № 9 2008 ж. 43-55 б.
3. “Бес арыс” Алматы “ Жалын” 1992 ж. 10-128 б.
4. Абай энциклопедиясы “Атамұра” 1995 ж.
5. Абай мұрагерлері Алматы “Атамұра” 1995 ж. 5-57 б.
6. “Үш анық” Ш.Құдайбердиев Алматы “Қазақстан”, “Ғақлия” 1991ж.
Канафина Жанар
Канафина Жанар Қайрбекқызы 1999
Кайрбек қызы
жылы Ш.Уәлиханов атындағы
Көкшетау мемлекеттік
университетін тамамдады.
Мамандығы бойынша- Филолог.
Еңбек өтілі – 8 жыл. Еңбек
негізгі мектебінде 2004 жылдан
бастап қазақ тілі мен әдебиеті
пәнінің мұғалімі, директордың
тәрбие жұмысы жөніндегі
орынбасары.
Мағжан Жұмабаевтың 115
жылдығына арналған “Көкте –
күнмін, көпке нұрым шашамын...”
үздік сыныптан тыс іс шаралардың
облыстық байқауының ГРАН-ПРИ
жүлдесіне ие болды, ОблБД алғыс
хатымен марапатталды. “Жүзден
жүйрік”-2008 конкурсында аудандық
турында 2 орын иегері.
Байланыс тел:8715 34 51496



Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь