Өсімдіктерді сауық ыру. Гаплоидтық технология

Қ АЗАҚ СТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘ НЕ Ғ ЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ СЕМЕЙ қ аласының ШӘ КӘ РІМ атындағ ы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

Тақ ырыбы: Ө сімдіктерді сауық тыру. Гаплоидтық технология

Орындаған: Төлеубаева С. Группа: БТ ̶ 307

Жоспар
1. Кіріспе 2. Өсімдік клеткаларын өсірудің қысқаша тарихы. 3. Апикальдық меристеманы өсіру 4. Көкөніс дақылдарын сауықтыру 5. Вирус жұққан өсімдіктерді айқындау 6. Вируствн таза материалдарды алу 7. Гаплоидтық технология 8. Тозаңқаптар мен тозаңдарды өсіріп гаплоидтарды алу 9. Қорытынды 10.Пайдаланған әдебиеттер

Кіріспе
Көптеген пайдалы өсімдіктер толып жатқан вирустар, бактериялар, саңырауқұлақтар қоздыратын ауыруларға шалдығады. Соның зардабынан жыл сайын олардың өнімдері төмендеп, сапасы нашарлайды. Клондық микрокөбейту кезінде стирильденген экспланттарды асептикалық жағдайда өсірудің арқасында өсімдіктер бактериялық және саңырауқұлақтық патогендерден сауықтырылады, бірақ сауықтырылады, бірақ сыртқы заласыздандыру эксплантты вирустан тазарта алмайды. Вирустармен әдеттегі химиялық әдістермен күресуге болмайды, себебі олардың тіршілік әрекеті өздері ішіне енген қожа өсімдік клеткаларының метоболизімен тығыз байланысты. Вирустар қоздыратын ауырумен күресудің негізгі жолы, ол ауырудан таза, сауықтырылған көшет алу. Соңғы кезде вирусы жоқ картоп және вегетативтік жолмен көбейетін өсімдіктерді алу үшін апикальдық меристеманы өсіру әдісімен бірге термоөңдеуді, хемотерапияны және вирустарды сарапқа салуды табысты қолданылады.

Өсімдік клеткаларын өсірудің қысқаша тарихы.
Клеткаларды өсіру деген ұғымға өсімдіктен бөлініп алынған клеткаларды, ұлпаларды, мүшелерді қоректік ортада заласыздандырылған жағдайда өсіру енеді. Өсімдік клеткаларын іn vitro жағдайында нәтижелі өсіру жұмыстарын ХХ ғасырдың 30-шы жылдары Ф. Уайт пен Р.Готре бастап еді. Өсімдіктің тірі клеткасы лайықты коректік ортада өзіне тән тотипатенттік қасиетін көрсетеді, яғни бүтін регенерант өсімдігін түзеді. Іn vitro жағдайында пайда болған өркені мен тамыры жетілген өсімдікті регенерант деп атайды. Өсімдіктің жеке клеткасы жасанды ортада өздігінене дами алады. Тәжірибені алғашқы рет 1902 жылы Габерлант жүргізді, ал 1930 жылы Уайт оқшауланған тамырларды жасанды ортада өсіріп, олардың дамуын байқады. Осы әдіспен сәбіз тамырынан бөліп алған бөліктерді жасанды стирильді ортада жетілдіру арқылы каллус ұлпасы өсірілді. Каллус тек біріңғай паренхима клеткаларынан тұрады. Бұл факторлардың әсерімен каллус дифференциацияланып, одан әрі түрлі тканьдер пайда болады. Каллусты өсіру арқылы клеткалардың өсуіне, дамуына қажетті қоректік заттар, витаминдер мен гармондардың әсерлері зерттеледі.

Апикальдық меристеманы өсіру
Вирустар қ оздыратын ауырумен кү ресудің негізгі жолы, ол ауырудан таза, сауық тырылғ ан кө шет алу. Соңғ ы кезде вирусы жоқ картоп жә не вегетативтік жолмен кө бейетін ө сімдіктерді алу ү шін апикальдық меристеманы ө сіру ә дісімен бірге термо өң деуді, хемотерапияны жә не вирустарды сарапқ а салуды табысты қ олданылады. Жылумен ө сіп келе жатқ ан ө ркен ұ штарында вирустың кө беюі кү шті тежеледі, сондық тан жаң адан пайда болғ ан меристема клеткаларында вирустың болмауы мү мкін. Жылумен өң деу нә тижелі болуы ү шін донорлық ө сімдіктерді жоғ ары температурада (34-40 0С) ө суге жақ сы жағ дай жасап ұ зағ ырақ ұ стау қ ажет. Сол кезде жаң адан ө сіп шыққ ан ө ркендердің ұ штары вирустан алас болады. Бірақ барлық ө сімдіктер ұ зақ мерзімді жылумен өң деуге шыдамайды. Олардың ө суі бә сең болады, басқ ада жағ ымсыз ө згерістер байқ алады.

Көкөніс дақылдарын сауықтыру

Жеміс –көкөніс дақылдарын сауықтыру үшін термоөңдеу, меристеманы өсіру және вирустық тестер арқасында сұрыптау тәсілдері қосыла аралас қолданылады

Вирус жұққан өсімдіктерді айқындау

Жылумен өң деп меристеманы ө сіру арқ ылы алынғ ан материалда вирустың бар жоғ ын міндетті тү рде тексеру керек. Ол ү шін ә р тү рлі ә дістер қ олданылады:

3. Вирустарды анықтайтын жақсы игерілген сезімталдылығы жоғары тестің болуы.

Вируста н таза материа лдарды алу

4. Сауықтырылған материалдарды толық оңашалау жағдайында өсіріп көбейту 5. Сауықтырылған материалдың мөлшері жыл сайын алғашқы материалдың мөлшері жыл сайын алғашқы материалды жаңартуға жеткілікті болуы керек.

Гаплоидтық технология

Гаплоидтық организмнің сомалық жасушаларында сыңар хромосомалар жиынтығы (n) болады, яғни толық жиынтықтың (2n) тең жартысы. Гаплоидтарды дағдылы селекция әдістерімен шығару (түрішілік және түраралық тозаңдану, рентген сәулесін түсіру және басқа стресс факторлармен ықпал ету) оңай емес және көп уақытты талап етеді. Ал аталық және аналық гаметофиттерді in vitro жағдайында өсіріп гаплоидтарды тез шығарып, селекция процесін жеңілдетуге болады. Бұл әдістер апомиксис процесіне негізделген. Апомиксис – организмдердің жыныссыз жолмен көбеюі.

Тозаңқ аптар мен тозаң дарды ө сіріп гаплоидтарды алу. Бірінші рет сасық меңдуананың тозаңқаптарын
in vitro жағдайында өсіріп, Индияда С.Гуха мен С.Махешвари 1964 жылы гаплоидтық өсімдіктерді алады. Содан кейін осы тәжірибені француз ғалымы К.Нич 1967 жылы темеккінің тозаңқаптарын өсіріп қайталады. Содан бері осы әдіспен гаплоидтар 200-ден астам өсімдік түрлерінен алынды, соның ішінде: бидай, арпа, қара бидай, күріш, картоп, рапс, т.б. ауыл шаруашылық дақылдары.

Қ орытынды Әдеттегі вирустардан құтылу әдісінен апикальдық меристеманы өсіру әдісінің негізгі айырмашылығы мынада іn vitro жағдайында регенерант өсімдіктерді алынғанда, олар инфекцияға шалдықпайды. Бұл әдістің негізін қалаған француз ғалымы П.Лимассе мен П.Коруне. олар 1949 жылы көрсеткендей, теңбіл кеселді темекінің жапырақтарында вирустың концентрациясы өсімдіктің ұшына жақындағанда төмендеген. Өркен ұштарының, яғни апикальдық меристемалардың жартысында вирус тіпті болмаған Гаплоидтық организмнің сомалық жасушаларында сыңар хромосомалар жиынтығы (n) болады, яғни толық жиынтықтың (2n) тең жартысы. Гаплоидтарды дағдылы селекция әдістерімен шығару (түрішілік және түраралық тозаңдану, рентген сәулесін түсіру және басқа стресс факторлармен ықпал ету) оңай емес және көп уақытты талап етеді

Пайдаланғ ан ә дебиеттер тізімі
1. Валиханова Г.Ж Биотехнология растении. Алматы-1996ж 2. Бутенко Р.Г Биология клеток высшых растении in vitro и биотехнологии на их основе. М. ФБКПРЕСС, 1999 3. Шевелуха В.С и др. Сельскохозяиственнвя биотехнология. М., Вышая школа, 1998.


Пән: Биология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь