Сайтқа презентация қосу

Гаметогенез жә не ұрықтану процесі

Гаметогенез жә не ұ рық тану процесі
Орындағ ан: Мухаметжанова Назым Жумангазина Асем Е-313 топ

Гаметогенез (gametogenesis; gametos — жыныс, жыныс  клеткасы; genesis — шығу тегі) — жыныс жасушаларының  жыныс бездеріндегі (ен, жұмыртқалық) даму процесі.

ГАМЕТОГЕНЕЗ

СПЕРМАТОНЕ ГЕЗ

ОВОГЕНЕЗ

Гаметогенез 

        Жыныс жасушалары немесе гаметалар жыныс бездерінде дамып-жетіледі. 

Аналық жыныс безінде жұмыртқа жасушалары, аталық жыныс бездерінде  сперматозоид жасушалары түзіледі. Организмнің жыныс бездері пісіп-жетілген  кезде алғашқы ұрық жасушалары белсенді жағдайда көшіп бөліне бастайды.           Жалпы жыныс бездерінде аналық және аталық гаметалардың дамып  жетілуін гаметогенез деп атайды.

2n
2 n
2 n 2 n 2 n

2 n
2 n

Көбею  зонасы  (митоз)
2 n

2n
2 n
2 n 2 n

2 n
2 n

2n
n
n n n

Өсу  зонасы
n
n

2n
n
n n

Жетілу  зонасы  (мейоз) Қалыптасу  зонасы

n
n

Сперматогенез
Сперматогенез - аталық жыныс жасушалары -  сперматозоидтардың даму процесі.  Сперматогенез процесі аталық жыныс безінің (ен)  ирек тұқымдық өзекшелері қабырғаларында жүреді. 

Сперматогенездің кезең дері

І. Кө бею кезең і ІІІ. Жетілу кезең і

ІІ. Ө су кезең і ІV. Қ алыптасу кезең і

Сперматогенездің кезең дері
 Кө бею кезеңінде жас жыныс клеткалары үздіксіз митоздық бөліну арқылы көбейіп,  сперматогониялар (алғашқы аталық жыныс жасушалары) түзіледі. Олардың біраз  бөлігі митоз арқылы бөлініп, одан әрі көбейе береді. Ал қалған бөлігі б өлінуін  тоқтатып, сперматогенездің келесі өсу кезеңіне өтеді.  Ө су кезеңінде сперматогониялар келесі кезеңдердегі бөліну процестеріне қажетті  заттармен (ДНҚ, протеиндермен) қорланып, үлкейіп өседі де, біріншілік         сперматоциттерге айналады.  Жетілу кезеңі жыныс жасушаларының қатарынан екі рет бөлінуімен  ерекшеленеді. Бірінші бөліну нәтижесінде екіншілік сперматоциттер, ал екінші рет  бөлінуден соң, екіншілік сперматоцитерден ядроларында хромосомаларды ң  гаплоидты (сыңар хромосомалар) жиынтығы болатын сперматидалар пайда  болады.  Қ алыптасу кезеңінде сперматидалардан сперматозоидтар түзіледі. Әрбір  біріншілік сперматоциттен төрт сперматозоид жетіледі.

Сперматозоид
Сперматозоид (грек. Sperma, spermatos –  ұрық, zoon – тіршілік иесі және eіdos – түр) –  адамның, жануарлар мен көптеген өсімдіктердің  жетілген гаплоидты аталық жыныс клеткасы.  1677 жылы сперматозоидты сүтқоректілердің  спермасынан Антони ван Левенгук тапты. Ал  сперматозоид терминін ғылымға 1827 жылы  К.М. Бэр енгізді. Сперматозоид сперматогенез  процесінің нәтижесінде пайда болып, аналық  жұмыртқа клетканы ұрықтандырады.  Сперматозоидпен аналық жұмыртқа  қосылғаннан кейін зигота түзіледі де, ұрықтың  дамуы басталады. Жануарлардағы  сперматозоидтың ұзындығы әр түрлі болады.  Мысалы, омыртқалы жануарларда 10 – 100 мкм,  жәндіктерде бірнеше мм-дей болады. Адам  сперматозоидының орталық көлемі 16 – 19  мкм3.

Сперматазоидтың құ рылысы

Сперматозоидтің тү рлері
1) Қ оян 2) Тышқ ан 3) Тең із шошқ асы 4) Адам 5) Шаян 6) Ө рмекші 7) Қ оң ыз 8) Қ ырық буын 9) Мү к 10)Папортниктің сперматозоиді

Овогенез
 
Овогенез (ovogenesis,  лат. ovum — жұмыртқа,  genesis — шығу тегі) —  жұмыртқа жасушасының  даму процесі. Овогенез  аналық жыныс безінің  (жұмыртқалықтың)  фолликулды аймағында  (жыныс жасушаларының  даму процесі жүретін  жұмыртқалықтың аймағы)  жүреді.

 

Овогене з
І. Кө бею кезең і ІІ. Ө су кезең і ІІІ. Даму кезең і

Овогенез
     Овогенез процесінде овоциттер үш даму  кезеңдерінен: кө бею, ө су және жетілу кезеңдерінен өтеді. Аталған кезеңдерде кезегімен  әртүрлі даму сатыларындағы аналық жыныс  жасушалары: овогониялар, біріншілік овоциттер,  екіншілік овоциттер және пісіп жетілген  овоциттер (жұмыртқа жасушалары) дамиды.  Әрбір біріншілік овоциттен тек бір ғана жұмыртқа  жасушасы (овоцит) пісіп жетіледі. Овоцитпен  қатар,  кейіннен кері ыдырап кететін 3 бағыттауыш  денешіктер де пайда болады.

Жұ мыртқ а жасушасының құ рылысы
Образец текста
– Второй уровень
Третий уровень
– Четвертый уровень » Пятый уровень

Ұ рық тану
Ұ рық тану — аталық және аналық  жыныс клеткаларының қосылуынан  зиготаның  пайда болуы. 

Жануарлардағ ы ұ рық тану
        Жануарларда болатын ұрықтану процесін бірнеше фаза ға б өлуге болады. Ж ұмырт қа клекасыны ң кез келген бір н үктесіне сперматозоидты ң бекінуі немесе микропиле ар қылы о ған енуі —  бірінші

фазаның басталуы. Сперматозоид басының жұмыртқа клеткамен түйісуі химиялы қ реакциялар тізбегіні ң бастамасы болып табылады. Б ұл фазаны  жұ мыртқ аның активтену фазасы деп атайды. Жұмыртқа клеткасына бір сперматозоид (моноспермия), ал кейбір жануарларда бірнеше сперматозоидтар (полиспермия) енгеннен кейін  ұры қтану процесіні ң екінші фазасы-басталады. Ж ұмырт қа клеткасыны ң  ішіне енген сперматозоид аналық ядромен қосылып бірігуге «дайындалады», ол митоз бойынша ж үреді: сперматозоид ядросы біртіндеп ісінеді де интерфаза кезіндегі ядро ға  ұқсайды. М ұндай ядро  аталық пронуклеус деп аталады. Сперматозоид ядросымен қосылып бірігуге дайын бол ған (мейозды ң барлы қ фазасынан  өткен) ж ұмырт қа клеткасыны ң ядросын  аналық пронуклеус деп атайды. Мейоз аяқталғаннан кейін ғана, яғни аналы қ пронуклеус т үзілгеннен кейін  ғана  кариогамия іске асады. Ұрықтану актісінде гаплоидты екі пронуклеус бір ядро болып бірігеді де, зигота т үзеді. Осы мезгіл жынысты к өбею процесіні ң кульминациялы қ шегі болып табылады. Алды ңғы  ұр-па қта ғы мейозда ажырап  кеткен гомологиялық хромосомалар кариогамия нәтижесінде зиготаны ң бір ядросына  қайтадан бірігеді. Жынысты қ к өбеюде хромосомаларды ң диплоидты жиынты ғы осылай  қалпына келеді. 

Жануарлардағ ы ұ рық тану

Ө сімдіктердегі ұ рық тану
         Жоғары сатыдағы гүлді өсімдіктерде 2 жұп гаметалар бір мезгілде қосылады. Гүлді өсімдіктердің: көбею мүшелері: гүланалық (аналық мүше) және  аталық (аталық мүше). Пісіп жетілген тозаң дәні қауызбен капталған және екі гаплоидты: жынысты және өсімді жасушасы болады. Жалпы алғанда тозаң  ұрықтану үдерісіне жақсы бейімделген. Ұрықтану соңынан тозаң тұтікшесінде өну үдерісі басталады. Мұны өсімді жасуша іске асырады. Жынысты  жасуша бір рет митоз жолымен бөлінеді. Соның нәтижесінде ұрықтануға қатысатын екі гаплоидты аталық жасуша (спермий) пайда болады. Аналық  жыныс жасушасы аналық аузындағы жатын ішінде болады, бұлар «ұрық қапшығы» деп аталады. Дұрысырақ айтқанда ұрық қапшығынын, ішінде сегіз  гаплоидты ядро қалыптасатын өте үлкейіп өскен бір жасуша деуге болады. Сегіз ядроның біреуі жұмыртқажасуша болып шығады, екі ядросы қосылып,  «косарланған орталық жасуша» түзеді, ал қалған ядролардан қосалкы жасушалар калыптасады, олар ұрықтануға қатыспай, тіршілігін жояды.           Сонымен, гүлді өсімдіктердің ұрық қапшығында гаплоидты (жалғыз-жалғыздан) жұмыртқажасуша, диплоидты  (қосарланған) орталық жасуша және тағы бес гаплоидты ядро немесе жасушалар қамтылады, соңғыларды ескермесе де болады. Ұры қтану  мезетінде аталық жасушаның біреуі жұмыртқажасушаға, екіншісі диплоидты орталық жасушаға қосылады. Қосылу нәтижесінде жұмыртқажасуша  және аталық жасушадан - қосарланған зигота, ал орталық жасуша және екінші аталық жасушадан үшплоидты эндосперм (тұқымның қоректік заттар  қоры) түзіледі. Қосарлы ұрықтану ретіндегі мұндай күрделі үрдіс өсімдіктерге икемді материалды үнемдеуге м үмкіндік береді. Ұрықтың түзілуі сенімсіз  болса, гүлді өсімдіктер қоректік заттарды биосинтездеуге энергия шығындамайды.

Ө сімдіктердегі ұ рық тану

Қ осарлана ұрықтану
Жабық тұқымды гүлді  өсімдіктердің  қ осарланып ұ рық тануы деп  атайды. Жабықтұқымды  гүлді өсімдіктердің  ұрықтануындағы бұл  ерекшелікті тұңғыш рет  1898 жылы орыс  цитологі С. Г. Навашин ашты.

Ұ рық танудың биологиялық маң ызы:
Ұрықтанудың нәтижесінде генетикалық материал жаңарады. Ұрықтану кезінде әр түрге тән хромосомалардың диплоидті жиынтығы  қалпына келеді. Ұрықтанудың негізінде аталық және аналық тұқым қуалау ақпараттары  қосылып, комбинативтік өзгерістер пайда болады. Ұрықтану кезінде сперматозоид жұмыртқа жасушасында жоқ  центроильді алып келеді.  Жұмыртқа жасушасы болашақ ұрпақтың дамуына ядролы қ  материалдан басқа, цитоплазмалық та материал береді.


Пән: Медицина



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь