Гаметогенез жә не ұрықтану процесі


Презентация қосу



Гаметогенез және
ұрықтану процесі
Орындаған: Мухаметжанова Назым
Жумангазина Асем
Е-313 топ
Гаметогенез (gametogenesis; gametos —
жыныс, жыныс клеткасы; genesis — шығу
тегі) — жыныс жасушаларының жыныс
бездеріндегі (ен, жұмыртқалық) даму
процесі.

ГАМЕТОГЕНЕЗ

СПЕРМАТОН
ОВОГЕНЕЗ
ЕГЕЗ
Гаметогенез 

Жыныс жасушалары немесе гаметалар жыныс
бездерінде дамып-жетіледі. Аналық жыныс безінде
жұмыртқа жасушалары, аталық жыныс бездерінде
сперматозоид жасушалары түзіледі. Организмнің
жыныс бездері пісіп-жетілген кезде алғашқы ұрық
жасушалары белсенді жағдайда көшіп бөліне
бастайды. 
Жалпы жыныс бездерінде аналық және аталық
гаметалардың дамып жетілуін гаметогенез деп атайды.
2 2
n Көбею
n
2 2 2 2
n n зонасы n n
(митоз)
2 2 2 2 2 2 2 2
n n n n n n n n

2 Өсу 2
n зонасы n

n n n n
Жетілу
зонасы
n n n n n n n
(мейоз)

Қалыптас
у зонасы
Сперматогенез
Сперматогенез - аталық жыныс
жасушалары - сперматозоидтардың даму
процесі.
Сперматогенез процесі аталық жыныс
безінің (ен) ирек тұқымдық өзекшелері
қабырғаларында жүреді.
Сперматогенездің
кезеңдері

І. Көбею ІІ. Өсу
кезеңі кезеңі

ІV.
ІІІ. Жетілу
Қалыптасу
кезеңі
кезеңі
Сперматогенездің кезеңдері
Көбею кезеңінде жас жыныс клеткалары үздіксіз 
митоздық бөліну арқылы көбейіп, сперматогониялар
(алғашқы аталық жыныс жасушалары) түзіледі.
Олардың біраз бөлігі митоз арқылы бөлініп, одан әрі
көбейе береді. Ал қалған бөлігі бөлінуін тоқтатып,
сперматогенездің келесі өсу кезеңіне өтеді.
Өсу кезеңінде сперматогониялар келесі кезеңдердегі
бөліну процестеріне қажетті заттармен (ДНҚ, 
протеиндермен) қорланып, үлкейіп өседі де, біріншілік
сперматоциттерге айналады.
Жетілу кезеңі жыныс жасушаларының қатарынан екі
рет бөлінуімен ерекшеленеді. Бірінші бөліну
нәтижесінде екіншілік сперматоциттер, ал екінші рет
бөлінуден соң, екіншілік сперматоцитерден
ядроларында хромосомалардың гаплоидты (сыңар
хромосомалар) жиынтығы болатын сперматидалар
пайда болады.
Қалыптасу кезеңінде сперматидалардан
Сперматозоид
Сперматозоид (грек. Sperma,
spermatos – ұрық, zoon – тіршілік иесі
және eіdos – түр) – адамның,
жануарлар мен көптеген өсімдіктердің
жетілген гаплоидты аталық жыныс
клеткасы. 1677
 жылы сперматозоидты сүтқоректілер
дің спермасынан Антони ван Левенгук
 тапты. Ал сперматозоид терминін
ғылымға 1827 жылы К.М. Бэр
енгізді. Сперматозоид сперматогенез
процесінің нәтижесінде пайда болып,
аналық жұмыртқа клетканы
ұрықтандырады. Сперматозоидпен
аналық жұмыртқа қосылғаннан кейін
зигота түзіледі де, ұрықтың дамуы
басталады. Жануарлардағы
сперматозоидтың ұзындығы әр түрлі
болады. Мысалы, омыртқалы
Сперматазоидтың
құрылысы
Сперматозоидтің
түрлері
1) Қоян
2) Тышқан
3) Теңіз шошқасы
4) Адам
5) Шаян
6) Өрмекші
7) Қоңыз
8) Қырықбуын
9) Мүк
10)Папортниктің
сперматозоиді
Овогенез
Овогенез (ovogenesis,
лат. ovum —
жұмыртқа, genesis —
шығу тегі) — 
жұмыртқа
 жасушасының даму
процесі. Овогенез
аналық жыныс безінің
(жұмыртқалықтың)
фолликулды
аймағында (жыныс
жасушаларының даму
процесі жүретін
Овоген
ез
І. Көбею ІІІ. Даму
кезеңі кезеңі

ІІ. Өсу
кезеңі
Овогенез
Овогенез процесінде овоциттер үш даму
кезеңдерінен: көбею, өсу және жетілу
кезеңдерінен өтеді. Аталған кезеңдерде
кезегімен әртүрлі даму сатыларындағы
аналық жыныс жасушалары: овогониялар,
біріншілік овоциттер, екіншілік овоциттер
және пісіп жетілген овоциттер (жұмыртқа
жасушалары) дамиды. Әрбір біріншілік
овоциттен тек бір ғана жұмыртқа
жасушасы (овоцит) пісіп жетіледі.
Овоцитпен қатар, кейіннен кері ыдырап
кететін 3 бағыттауыш денешіктер де
пайда болады.
Жұмыртқа жасушасының
құрылысы
Ұрықтану
Ұрықтану — аталық
және аналық
жыныс клеткаларының қосылуына
н 
зиготаның пайда болуы. 
Жануарлардағы
ұрықтану
Жануарларда болатын ұрықтану процесін бірнеше фазаға бөлуге болады.
Жұмыртқа клекасының кез келген бір нүктесіне сперматозоидтың бекінуі
немесе микропиле арқылы оған енуі — бірінші фазаның басталуы.
Сперматозоид басының жұмыртқа клеткамен түйісуі химиялық реакциялар
тізбегінің бастамасы болып табылады. Бұл фазаны жұмыртқаның активтену
фазасы деп атайды.
Жұмыртқа клеткасына бір сперматозоид (моноспермия), ал кейбір
жануарларда бірнеше сперматозоидтар (полиспермия) енгеннен кейін
ұрықтану процесінің екінші фазасы-басталады. Жұмыртқа клеткасының ішіне
енген сперматозоид аналық ядромен қосылып бірігуге «дайындалады», ол
митоз бойынша жүреді: сперматозоид ядросы біртіндеп ісінеді де интерфаза
кезіндегі ядроға ұқсайды. Мұндай ядро аталық пронуклеус деп аталады.
Сперматозоид ядросымен қосылып бірігуге дайын болған (мейоздың барлық
фазасынан өткен) жұмыртқа клеткасының ядросын аналық пронуклеус деп
атайды.
Мейоз аяқталғаннан кейін ғана, яғни аналық пронуклеус түзілгеннен кейін
ғана кариогамия іске асады.
Ұрықтану актісінде гаплоидты екі пронуклеус бір ядро болып бірігеді де,
зигота түзеді. Осы мезгіл жынысты көбею процесінің кульминациялық шегі
болып табылады. Алдыңғы ұр-пақтағы мейозда ажырап кеткен гомологиялық
хромосомалар кариогамия нәтижесінде зиготаның бір ядросына қайтадан
бірігеді. Жыныстық көбеюде хромосомалардың диплоидты жиынтығы осылай
қалпына келеді.
Жануарлардағы
ұрықтану
Өсімдіктердегі ұрықтану
Жоғары сатыдағы гүлді өсімдіктерде 2 жұп гаметалар бір мезгілде
қосылады. Гүлді өсімдіктердің: көбею мүшелері: гүланалық (аналық мүше)
және аталық (аталық мүше). Пісіп жетілген тозаң дәні қауызбен капталған
және екі гаплоидты: жынысты және өсімді жасушасы болады. Жалпы
алғанда тозаң ұрықтану үдерісіне жақсы бейімделген. Ұрықтану
соңынан тозаң тұтікшесінде өну үдерісі басталады. Мұны өсімді жасуша іске
асырады. Жынысты жасуша бір рет митоз жолымен бөлінеді. Соның
нәтижесінде ұрықтануға қатысатын екі гаплоидты аталық жасуша (
спермий) пайда болады. Аналық жыныс жасушасы аналық аузындағы
жатын ішінде болады, бұлар «ұрық қапшығы» деп аталады. Дұрысырақ
айтқанда ұрық қапшығынын, ішінде сегіз гаплоидты ядро қалыптасатын
өте үлкейіп өскен бір жасуша деуге болады. Сегіз ядроның біреуі
жұмыртқажасуша болып шығады, екі ядросы қосылып, «косарланған
орталық жасуша» түзеді, ал қалған ядролардан қосалкы жасушалар
калыптасады, олар ұрықтануға қатыспай, тіршілігін жояды.
Сонымен, гүлді өсімдіктердің ұрық қапшығында гаплоидты (жалғыз-
жалғыздан) жұмыртқажасуша, диплоидты
 (қосарланған) орталық жасуша және тағы бес гаплоидты ядро немесе
жасушалар қамтылады, соңғыларды ескермесе де болады. Ұрықтану
мезетінде аталық жасушаның біреуі жұмыртқажасушаға, екіншісі 
диплоидты орталық жасушаға қосылады. Қосылу нәтижесінде
жұмыртқажасуша және аталық жасушадан - қосарланған зигота, ал
орталық жасуша және екінші аталық жасушадан үшплоидты эндосперм
 (тұқымның қоректік заттар қоры) түзіледі. Қосарлы ұрықтану ретіндегі
Өсімдіктердегі
ұрықтану
Қосарлана ұрықтану
Жабық тұқымды
гүлді өсімдіктердің
қосарланып
ұрықтануы деп
атайды.
Жабықтұқымды
гүлді өсімдіктердің
ұрықтануындағы
бұл ерекшелікті
тұңғыш рет 1898
жылы орыс
цитологі С. Г.
Навашин ашты.
Ұрықтанудың биологиялық маңызы:

Ұрықтанудың нәтижесінде генетикалық материал
жаңарады.
Ұрықтану кезінде әр түрге тән хромосомалардың
диплоидті жиынтығы қалпына келеді.
Ұрықтанудың негізінде аталық және аналық
тұқым қуалау ақпараттары қосылып,
комбинативтік өзгерістер пайда болады.
Ұрықтану кезінде сперматозоид жұмыртқа
жасушасында жоқ центроильді алып келеді.
Жұмыртқа жасушасы болашақ ұрпақтың дамуына
ядролық материалдан басқа, цитоплазмалық та
материал береді.



Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь