Егістік қыша

*

Тақырыбы: Егістік қыша

Жоспар I. II. Кіріспе жалпы сипаттама Негізгі бөлім биологиялық ерекшеліктері ерекшеліктері 1. Арам шөптерге 1. Егістік қышаның 2 . Морфологиялық 3. Егістік қышаның таралу аймағы 3. Зияндылығы 4. Өсу және даму ерекшеліктері 5. Есептеу әдістемесі 6. Күресу шаралары Қорытынды

Жалпы сипаттамасы
Арамшөп – егіс танаптарында өсетін жабайы өсімдіктер. Оның Қазақстанда 300-ден астам түрі бар. Егістік, шалғынды, жайылымды жерлерде, өзен-көл жағалауларында өседі. Арамшөп тамыр жүйесінің жақсы дамуына байланысты ылғалды, қоректік заттарды көп пайдаланады. Сондай-ақ ол егілген дақылды көлеңкелеп, фотосинтез процесінің жүруін нашарлатады, нәтижесінде егілген дақыл бойында органикалық заттардың түзілуі нашарлайды, алынатын өнім төмендейді.

Егістік қыша
Арам шөптердің ішіндегі едәуір зиян келтіретіндердің бірі егістік қыша. Егістік қыша (Горчица полевая, Sіnapіs arvensіs) айқышгүлділер тұқымдасына жатады. Егістік қыша паразитті емес ерте пісетін жаздық арамшөп өкіліне жатады.

Биологиялық ерекшеліктері

Таралуы әсіресе қара Еліміздің барлық аймағында таралған,
топырақта көп кездеседі, жаздық дақылдарға көп зиянын келтіреді. Егістік қыша көбінесе еліміздің солтүстік және оңтүстік аймақтарында кеңінен таралған.

Өсуі мен дамуы
Дамудың негізгі фазалары: көктеу, сабақтану кезеңі (көктеуден сабақ пайда болғанға дейінгі кезең), гүлдену фазасы (гүлдеудін басынан аяғына дейінгі кезең), пісіп жетілу фазасы (гүлдеудің соңынан пісіп біткенге дейінгі кезең). Қышаның ең қолайлы көктеп шығатын тереңдігі 5 см-ге дейін. Көктемде егістік қышаның тұқымы алғашқы кезде баяу өседі, ал кейін оның өсіп шығу қабілеті күшейеді. Қышаны ерте еккен жағдайда оның биіктігі 57 – 70 см және екінші рет еккенде 78 – 93 см-ге дейін жетеді. Ауа-райы өзгерген жағдайда 43 – 50 см-ден 120 – 130 см өзгереді. Өсімдіктегі бұршаққының саны, оның өнімділігін көрсетеді.



Егістікте зияндылығы
Егістік қыша егістікте (әсіресе дәнді дақылдар) үлкен зиян келтіреді. Бұл арам шөп топырақтан қоректік заттарды және ылғалды сұлыға қарағанда 2 есе, арпаға қарағанда 6 есе сіңіреді. Крестгүлді жарық - Plasmodiophora brassica ауруын тудыратын негізгі маңызды өсімдік, сондай-ақ крестгүлді өсімдіктердің зиянкестерін (көбелек, капуста масасы) тудырушылар болып табылады. Егер егістік қыша жем шөпке араласып кетсе, онда сүттің сапасын төмендетеді. Ал арпаға осы арамшөптің тұқымы араласса, онда шошқаларды уландырады. Жаздық бидаймен бірге өссе, егістікке қауіп төнеді.



ЕСЕПТЕУ ӘДІСТЕМЕСІ

Танаптардың егістік қышамен ластануын анықтаудың бiрнеше әдiстерi бар: 1) шамалап немесе көзбен шолу арқылы анықтау, 2) санау арқылы анықтау, 3) санау және салмағын өлшеу әдiсi, 4) қашықтан немесе жоғарыдан шамалап анықтау әдiсi. Онда ұшақтан, тiкұшақтан видеожазу немесе телерепортаж жүргiзiледi де, дайындалған жадығаттар жерде өңделедi. Егiстiктiң ластануын шамалап немесе көзбен шолу арқылы анықтау әдiсi үлкен алқаптарды тез тексеруге мүмкiндiк бередi. Бiрақ бұл әдiстiң дәлдiгi төмен болады. Танаптың ластануын санау әдiсiмен анықтау үшiн оның ұзын қиғашы бойынша жүрiп отырып бiрдей қашықтықтан соң аумағы 0,25 шаршы метр (50х50 см) рамаларды салып есептеу жүргiзедi. Ауданы 100 гектардан артық танаптарда 20 есептеу жүргiзедi. Ол үшiн раманың iшiндегi арамшөптердің әр түрiн бөлек санап есептеу қағазына жазады (1үлгi). Анықтауды аяқтағаннан кейiн 1-үлгiдегi көрсеткіштердi шаруашылық бойынша дақылдардың арамшөптермен ластану ведомосіне ауыстырады (2-үлгi). Екiншi үлгiдегi мәлiметтер негiзiнде танаптарды ластану деңгейiне қарай топтарға бөлу әр шаршы метр жердегi арамшөптердің санына қарай жүргiзiледi.

Танаптардың әр шаршы метрiнде бiр және одан көп көп жылдық арамшөп болғанда гербицидпен өңдеу ұсынылады, бiр жылдық арамшөптер – 6 және одан көп болғанда гербицид пайдаланған тиiмдi. Егiстiктерде карантиндi арамшөптер болғанда олардың санына қарамай өңдеу жүргiзедi . Танаптардың ластануын санау және салмағын өлшеу әдiсi арқылы анықтағанда арамшөптердi тек санап қоймайды, олардың және мәдени дақылдардың дымқыл және құрғақ массасын өлшейдi. Олардың зияндылығын анықтаудың негiзiне егiстiктiң әр шаршы метр жерiндегi өсімдіктердің жалпы биомассасында арамшөптердің үлесi қанша болса, алынатын өнім сонша мөлшерге төмендейдi деген қағида алынған. Жоғарыдан қарап анықтау әдiсiн қолданғанда дәлiрек болуы үшiн оларды жердегi санау әдiсiнiң нәтижесiмен салыстырылады. Ластану деңгейiн анықтау бес баллды шкала бойынша жүргiзiледi, мұнда 1 балл егiстiктiң ауданының 10% арамшөптер алғанда қойылса, 2 балл – 11-25, 3 балл – 26-35, 4 балл – 36-55, 5 балл – 56-75 % болғанда қойылады.

Егiстiктердiң ластануын бағалаудың шкаласы
Ластану деңгейінің сипаттамасы Егiстiкте жекелеген арамшөптер кездеседi Арамшөптер егiстiкте аз мөлшерде кездеседi және мәдени өсімдіктердің арасынан аса байқалмайды Ластану деңгейі Шамалы Балл 1

Орташа

Егiстiкте арамшөптер көп, Күшті бiрақ мәдени дақылдар басым Арамшөптердің саны Өте күшті мәдени өсімдіктерден көп

Есептеу аяқталған соң осындай картаға енгізіледі.

Күресу шараларын жоспарлау

Күресу шаралары

I. Агротехникалық шаралар 1. Сүрi танаптарды өңдеу. 2. Күзгi топырақ өңдеу. 3. Топырақты көктемгі өңдеу. 4. Топырақты өсімдіктердi күтiп-баптау кезiнде өңдеу. 5. Ауыспалы егiсте дақылдарды алмастыру. II. Химиялық шаралар 1. Таңдап әсер ететiн гербицидтердi егiн сепкенге дейiн пайдалану. 2. Мәдени өсімдіктердің егiстiктерiнде таңдап әсер ететiн гербицидтердi пайдалану. 3. Ауыл шаруашылығы дақылдарын жинап алғаннан кейiн жаппай немесе таңдап әсер ететiн гербицидтердi пайдалану. 4. Сүрi танаптарда жаппай немесе таңдап әсер ететiн гербицидтердi пайдалану. III. Биологиялық шаралар 1. Фитофаг жәндiктердi пайдалану. 2. Арамшөптерге ауру туғызатын вирустар, бактериялар мен саңырауқұлақтарды пайдалану. IV. Арамшөптермен күресте электр қуатын пайдалану 1. Өте жоғары жиiлiктегi электромагниттiк қрiстi пайдалану. 2. Жоғарғы қуатты электр тогын қолдану. V. Физикалық шаралар 1. Газ шiлтерi бар отты культиваторды пайдалану. 2. Суаратын ашық жерлердiң жанындағы арамшөптердi жағуға отты машиналарды қолдану.

Қорытынды
Топырақтың егістік қыша тұқымдарымен ластануын анықтау көп еңбек етудi, арнайы құралдарды және көп уақытты керек етедi. Алайда, танаптардың жыртылатын қабатындағы қышаның тұқымдарының мөлшерін бiлу, олардың өміршеңдiгiн сақтау ерекшеліктерін ескере отырып, танаптардың ластануын бiрнеше жылға алдын ала болжауға мүмкіндік береді. Сондықтан болжауды дұрыс, уақытылы орындап, күресу шараларын жүргізгенде ғана танаптың ластану қауіпін қадағалай аламыз.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Г.И. Баздырев "Сорные растения и меры борьбы с ними в современном земледелий" Москва, 1993 2. Сулейменова З.Ш “Методические указание по мониторингу численности вредителей,сорных растений и развития болезней селскохозяйственных культур” Астана,2004 3. http://dachnaya-zhizn.ru- интернет желісі 4. http://dic.academic.ru- интернет желісі 5. Қ. Әріпов, А.Нағымтаев, М.Ысқақов,Н.Серікпаев,И. Жұмағұлов. Агрономия негіздері.-Астана.2007.

Егістік қыша
Тексерген: Сағандықов С. Орындаған: Аққазынова Ж. Аг-213


Пән: Биология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь