Қазақ халқы әйелдерінің ұлттық бас киімдері

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

Қазақ халқы әйелдерінің ұлттық бас киімдері

Орындаған:Тлеубергенова А.Б Семей 2015 жыл

«Бүгінгі күнді түсініп-түйсіну үшін де, болашақтың дидарын көзге елестету үшін де кешегі кезеңге көз жіберуіміз керек». Н.А Назарбаев

Қазақтың ұлттық киім үлгілерінің ішінен семантикалық статусы өте жоғарысы — бас киім. Қазақ ғұрпында бас киім көріктілік пен сәнділікті, баршылықты білдіретін қасиетті киім саналған.Қазақтың «дос аяғына қарайды, дұшпан басыңа қарайды» дейтін мақалы осы жайдан қалыптасқан болу керек.

Тақия.
Үкілі тақия қазақ қыздарының ерекше ұнатып киетін бас киімі.Ол ұлттық өрнек мәнеріне тігілуіне қарай әр түрлі болған.Қыздардың тақиясы қызыл, күлгін, жасыл т.б. түстермен, шұға, барқыт, мәуіті сияқты маталармен тігіледі.Түрлі-түсті моншақ-маржан, алтын, күміс теңгелер және асыл тастармен безендірілген.Үкінің үлпілдек қауырсыны әсемдік үшін тақияны төбесіне қадайды. Бұл қазақ халқының арасына көне діни ұғымға байланысты үкі құсын «қасиетті құс» деп тотем тұтқандығынан пайда болған. Тақия — кестелеп, сырып тігілген дөңгелек, жеңіл бас киім.

Сәукеле
ұзатылған қыз киетін бас киім. Оны арнайы басылған, ақ киізден немесе арасына жүн салып сырыған матадан жасап, сыртын арнайы барқыт, атлас, мәуіті, шұға сияқты қымбат маталармен қаптайды. Шетіне құндыз, кәмшат терісі ұсталады. Сәукеле үш қарыс шамасындай болып, өн бойына алтын, күміс, меруерт-маржаннан әшекей тағылып, сыртын жібек жіппен кестеленеді және арнайы күмістен жасалған төбелдір маңдайшасы болады. Сыртында жерге жететін, ақ жібек жаулық болады. «Сәукеле» лексемасы «сәу» және «келе» толық мағыналы екі сөзден құралған.

Кимешек
көбінесе, ақ матадан немесе, ақ жібектен тігілетін бас киім. Кимешек басты, кеудені, арқаны жауып тұратын болған. Оның жиектерін көмкеріп кестелейді.Жас келіншектердің бет жақтауы жалпақтау болып, кестесі-де көркем тігіледі.Мосқал тартқан әйелдердің кимешегінің бет жақтауы тар болады. Бірақ әшекеленбейді.Кимешектің қазақ рулары мен тайпаларының өзгеше болуына байланысты әртүрлі үлгілері болады. Кимешекті 25–40 жас аралығындағы әйелдер киген.

Жаулық
әйелдер басына тартатын орамал. Жаулықтың жібектен, матадан, жүннен жұқа етіп тоқылғаны да, қалың етіп тоқылғаны да болады. Жүннен қалыңдап тоқығанын «бөртпе» деп атайды. Жібектен не матадан шашақ шығармай тоқыған түрін «салы» деп те атаған. Қазақ әйелдерінің жас ерекшелігіне қарай жаулық әртүрлі болады.

Бөрік-елтіріден, аң терісінен
істелген, матамен тысталған, құлақсыз бас киім. Бөрік қазақтың ертеден келе жатқан ұлттық бас киімі болып, қыстық және жаздық бөрік болып бөлінеді.Қыстық бөрік ішіне жүн немесе мақта салып тігіледі.Ал жаздық бөрік мақта салынбай, қос астарланып тігіледі. „Бөрік“ сөзі түркі тілді халықтардың бәріне ортақ сөз.

Этнопедагоикалық зерттеу әдістері:
Тарихи пед-қ материалды зерттеу Жазбаша материалды зертеу
Архелолгиялық материалды зерттеу

Түздік зерттеу әдісі

Фольклорды материалды зерттеу

Әлеуметтік зерттеу әдісі

Салыстыру әдісі

Педагогикал ық зерттеу әдісі

Халықтық пед-қ құбылыстарды зерттеу әдісі

Фольклорді зерттеу әдісі

Өзіндік ерекшелігі бар қызықты әдістердің ірі.Осы әдісте халық мәдениеті,тұрмысы,әдетұрпы,салт-дәстүрі көрініс табады.Фольклорді ерттеу әдісінде халықтың киім-кешек,құралжабдықтар,әдет-ғұрып,тұрмыс-салт,наным-сенім ондай-ақ тұтастай көркем өнерін атау үшін олданылады.1846 жылы ауыз әдебиетін атау шін”фольклор”сөзі халықаралық ғылыми атау етінде орныққан.Ауыз әдебиетін шығарушысы а,тыңдаушысы да халық,сондықтан да ол алықтың өз еншісі болып табылады.

Тұжырым
Әр ұлттың ерекшелігі көбінесе этностың салтсанасынан, дәстүрінен, әдет-ғұрпынан байқалады. Әдет-ғұрып, салт-дәстүр халықтың мәдени, тұрмыстық, психологиялық, дүниетанымдық жағдайларына байланысты қалыптасады да, тіл арқылы сан ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отыратыны бәрімізге белгілі. Қазақ халқы әйелдерінің ұлттық бас киімдері ол ұлттық кйім-кешектің бір түрі.Осы аталғандардың барлығын этнопедагогикамен байланысты.Яғни этнопедагогикалық зерттеу әдістерінің ішінде фольклорлік материалды зерттеу әдісіне жатады.

Қорытынды
Қорыта айтсақ, киім-кешек атаулары — этностың күллі тұрмыс-тіршілігін айқындаудың таным айнасы, саналы ғұмыры мен ғасырлар мәдениетінің тұнып тұрған мұражайы. Киім арқылы оның иесі қай елдің өкілі екенін, әдетғұрпы мен салт -дәстүрі, әлеуметтік -иерархиялық мәртебесі мен қызметін т.б. белгілерін ажыратуға болады. Демек, киімнің негізгі функциясы — табиғи ортаның суығы мен ыстығынан, жауын-шашыны мен жел-құзынан қорғаумен қатар, ұлт жаратылысының қалыптасуы мен кемелденуінің ұзақ ғұмырнамалық рухани парасат келбетін танытатын этнографиялық, философиялық, мифологиялық әрі тәлім-тәрбиелік түрлі қыр-сырынан, ақпарат беріп, бойына сан алуан қызмет жүктеген синкретті ұғым.


Пән: Мәдениеттану


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь