Ойлау туралы жалпы түсінік

Образец текста
Қазақстан Республикасы Білім уровень Второй және Ғылым Министрлігі СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЕЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ Третий уровень Четвертый уровень Пятый уровень

СӨЖ
Тақырыбы: Ойлау туралы жалпы түсінік
Орындаған : Рахимова А.Д Практикум Уақыты:13.11.15. Семей 2015

Пән ат

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Жоспар:

1. Ойлау туралы жалпы ұғым.Ой тәсілдері мен формалары 2. Түсіну – ойлаудың негізгі белгісі 3. Ойлау саласындағы дара айырмашылықтар 4. Ойлауды зерттеу және оның практикалық маңызы. 5. Ойлаудың дамуы және қалыптастыру

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Сыртқы дүниені толық тануға Четвертый уровень елестер жеткіліксіз түйсік, қабылдау, болады. Біз тікелей біле алмайтын заттар мен құбылыстарды тек ойлау Пятый уровень арқылы ғана білеміз. Түйсік, қабылдау процестерінде сыртқы дүниенің заттары мен құбылыстары жайлы қарапайым қорытындылар жасалады. Бірақ қарапайым қорытындылар сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының ішкі құрылысын, оның қажетті қатынастары мен байланыстарын жөнді ашып бере алмайды. Адамның ой-әрекеті әсіресе түрлі мәселелерді бір-біріне жанастыра отырып шешуде өте жақсы көрінеді.

Образец текста
Второй уровень
Третий мен құбылыстарының Ойлау дегеніміз сыртқы дүние заттары уровень жалпылай және жанама байланыс-қатынастарының миымызда Четвертый уровень түрде сөз арқылы бейнеленуі. Пятый уровень
Ойлау қабылдау, елестермен тығыз байланысты. Түйсік пен қабылдау танымның бірінші баспалдағы болғандықтан, олардан тыс ешбір ойлау болмайды. Ойлау сезім мүшелері арқылы алынған мәліметтерді өңдейді. Ойлау сезімдік мағлұматтардың негізінде ғана мүмкін болатын нәрсе. Елестерде жалпылағыш элементтер мол болғанмен, оның таным мүмкіндігі ойлаудан әлдеқайда төмен. Ойлаудың Адамның ойы әрқашанда сөз арқылы білдіріледі. Біреу екінші екінші қамтитын шеңбері өте кең. біреуге пікірін білдіргенде өзін естісін деп дауыстап сөйлейді. Ой толық сөз күйінде білдірілгенде ғана айқындалып, дәйектелініп дәлелдене түседі. Ойлау мен сөйлеу бірдей нәрсе деп, бұлардың арасына теңдік белгісін қою дұрыс емес. Ой-сыртқы дүниені бейнелеудің ең жоғарғы формасы, сөз-ойды басқа адамдарға жеткізетін құрал. Ойдың сөз арқылы бейнеленуі арқасында адам өзінен бұрынғы ұрпақтар жинаған тәжірибе мен біліиді сақтап қала алды, ойды өмірді онан әрі жақсарту мақсаттарына пайдаланады.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень Бала тілі шықпай тұрған кезде де ойлай алады. Нәресте айналасындағы дүниені бірінші сигнал жүйесінің қызметі арқылы танып біледі. Ойлаудың бұл түрі оның танымын онша кеңіте алмайды. Баланың тілі шығып, сөз арқылы үлкендермен қарым-қатынасқа түскенде ғана оның ойлау шеңбері кеңейетін болады. Сөз бен ойдың бірлестігі алғашқы адамдардың психикасында да үлкен орын алған. Сөзбен ойлаудың арқасында ғана олар бірінің білмегенін екіншісі біліп, ақыл-ойын молайта түскен. Тіл мен ойдың бір-бірімен тығыз байланыста болатындығын халық ерте кездің өзінде-ақ байқаған. Мәселен, халқымыздың «Ішімдегінің бәрі тілімде, тілімдегінің бәрі түсімде» деген мақалы адамның нақтылы ісәрекетімен щарттас блумен қатар, оның сөйлеу мәдениетін меңгере білуімен де, сөз өнеріне жетілуімен де тығыз байланысты.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Ойлау-өзіндік Четвертый уровень ішкі қарама-қарсы қайшылықтарға толы прцесс. Бұл оның дамуының және іске асуының Пятый уровень қозғаушы күштері болып табылады. Ойлаудың пайда болуында жаңа, белгісіз нәрселерге зер салып, қызығудың да маңызы зор. Әлде де белгісіз, түсініксіз нәрсені білуге деген ынтызарлық, түрлі сұрақтарға жауап іздеп, ой әрекетімен шұғылдануға адамды итермелейді. Ойлау-сұраққа жауап қайтарудан, мәселені шешуден, оның мән-мағынасына түсіне білуден жақсы байқалады. Мәселен, «Сырдария Арал теңізіне құяды» деген сөйлемде ой туғызуға негіз боларлықтай түрткі жоқ. Мұнда біреуден естіген, не көріп білген мағлұматтарды жәй қайталау бар. Ал, затты не құбылысты тұспалдап айтатын жұмбақтардан, айтыс өнерінен ой процесінің небір көріністерін байқауға болады.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Адам әркез өзінің алдына мақсат, міндет қоя білуі қажет. Бұларды басқа адам да қоюы Четвертый уровень мүмкін. Өмір тәжірибесі мен білімі жеткілікті кісі алда тұрған міндетті тез аңғарады да, Пятый уровень мәселе қоя біледі, ой процесінің бағытын айқындайды. Бұдан соң мәселені шешу, яғни ойдың негізгі кезеңі басталады. Бұл адам психологиясына ерекше әсер ететін өзекті, аса мәнді кезең болып есептеледі. Ойдың кейде шындықтан «ауытқитын кездері де болады». Бұл адамды шындықтағы құбылыстар жөнінде қате көзқарасқа, теріс пікірлерге де алып келеді. Қоғамдық тәжірибенің, адам танымының тарихи дамуының барысында ғана бұлар біртіндеп, түзетіліп отырылады. Түйсік пен қабылдауға қарағанда ойлауда қателесуге мүмкіндік бар. Әйтсе де ойлау құбылыстардың мәнін екі жақтан (теория мен тәжірибе) Ғылыми-техникалық тереңірек біліп отыратындықтан, дүниеге мен елестерге есептегіш бірдей қарастырып, процесс «ойлайтын» машиналарды қабылдау келтірді. Қазіргіқарағанда машиналар (оларды тұрады. машиналар деп те атайды) өз жұмысының нәтижесін бағалай алады, әлдеқайда жоғары ойлайтын Сөйтіп, ойлау-сыртқы дүниені мида бейнелеудің ең жоғары программаланған нәрселерді үйрене де, оны жақсарта алуға да шамасы келеді. Машиналар белгілі формасы.

ережелерге сәйкес тексті бір тілден екінші тілге аударады, сөйленіп тұрған сөзді машина тіліне яғни кодқа айналдырады. Мәселен, осындай машина дойбы да «ойнайды».

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Ойлау әрқашан анализ және синтез процестерінен басталады. Ойлау түйсік пен қабылдаудағы анализ бен синтездің жаңа мазмұнға ие болған түрі. Анализ дегеніміз ой арқылы түрлі заттар мен құбылыстардың мәнді жақтарын жеке бөліктерге бөлу. Синтезде ой арқылы заттың, құбылыстың барлық элементтері біріктіріледі. Анализ бен синтезбірімен-бірі тығыз байланысты, бірінсіз бірі болмайтын құбылыс. Бұл екеуі-бірінен-бірі ешқашан ажырамайтын ой процесінің негізгі компоненттерінің бірі. Кез келген сұраққа жауап табу, қандай болмасын бір мәселені шеше алу анализ бен синтездің түрлі қиысуларын қажет етеді. Мәселен, мылтықты жеке бөліктерге ажыратсақ, бұл анализ (талдау) болады да, кейіннен осы бөліктерді белгілі тәртіппен құрастырсақ, синтез (топтастыру) болады. Балаларда оқу,жазу, есептеу т.б. дағдылардың қалыптасу жолы да осы анализ, синтез операцияларының принциптеріне негізделген. Адам ойлауына анализ бен синтездің дәрежесі түрлі жағдайларға байланысты (жас, білім, тәжірибе т.б.) әр қилы көрініп отырады. Мәселен, бөбектің қағазды екіге бөлуі де, Эйнштейннің салыстырмалы теориясы да анализге жатады. Бірақ бірінен екіншісінің айырмашылығы жер мен көктей. Бөбектің қағазды екіге бөлуінде анализ практикалық амал ретінде көрінсе, Эйнштейннің салыстырмалы теориясында анализ теориялық ой тәсілі

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Образец текста
Анализ бен синтездің негізінде салыстыру деп аталатын ой операциясы Третий уровень пайда болады.Салыстыруда заттардың ұқсастық, айырмашылық қасиеттері Четвертый уровень айқындалады. Пятый уровень Бұл операция салыстыратын заттардың бір түрлі белгілерін көрсетумен қатар, басқа белгілеріндегі айырмашылықтарын да айырып көрсетеді. Мәселен заттарды оның, түсіне, түріне, құрылысына, атқаратын қызметіне қарай салыстыруға болады. Ойлау операциясының күрделі түрі-абстракция мен жалпылау. Шындықтағы заттар мен құбылыстарды жалпылау арқылы оның елеулі қасиеттерін басқа қасиеттерінен ойша бөліп алуды абстракция дейді. Мәселен, квадрат, трапеция, параллелограмма деген сөздерді «төрт бұрыш» деген сөзбен белгілесек, соңғысы абстракция болады. Сондай-ақ, бор, қар, қант секілді заттардың ортақ қасиеті ретінде «ақшыл» деген сөзді алсақ, бұл да абстракциялық ұғымға жатады. Абстракцияға қарама-қарсы процесті нақтылау деп атайды. Нақтылыуабстракциялық ұғымды соған сәйкес келетін жеке ұғымдармен түсіндіру, яғни жеке заттар мен нәрселер туралы ой. Мәселен, жылқы деген жалпы ұғымды құлын, тай құнан, дөнен, айғыр, бие депбөлетін болмақ, мұндағы жылқының жеке түрлері нақтылауға мысал бола алады. Нақтылау абстракцияға қарағанда ұғымды, көрнекі нтіп түсіндіруге мүмкіндікбереді.

Второй уровень

Образец текста
Второй уровень
Жалпылау дегеніміз, бір текті заттардың, Четвертый уровень құбылыстардың ортақ қасиеттерін оймен біріктіру. Пятый уровень Жалпылау үшін заттардың ерекше маңызды белгілерін таба білукерек. Мәселен, алма, өрік, мейіз, алмұрт т.б. ұқсас белгілері жиналып келіп, «жеміс» деген жалпы ұғымды береді. Жалпылау тәсілі бізге сыртқы дүние заттарының мәнді белгілерін ажырата алуға жәрдем береді, өйткені « ең қарапайым, қорытынды жасалуы, ұғымдардың (пікірлердің, қорытындылардың т.б.) бастапқы және ең қарапайым пайда болуы-дүниенің барған сайын неғұрлым терең объективтік байланысын адамның тануы деген сөз». Жалпылау арқылы шындықтағы заттар мен құбылыстарды белгілі принцип бойынша орналастыруды жүйелеу (систематизация) дейді. Жүйелеудің жоғары түріклассификация. Мәселен, жануарлар-типке, типтен-класқа. Кластан-отрядқа, отрядтан-отбасыға, отбасыдан-текке, тектен-түрге т.б. жүйеленеді. Жүйелеу арқылы өсімдіктер дүниесін, химиялық элементтерді белгілі классификацияға келтіруге болады.

Третий уровень

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень Ойлау ой операцияларымен қоса ой формаларынан да тұрады. Ойдың бастапқы формасы болып ұғым есептеледі. Ұғым дегеніміз заттар мен құбылыстар туралы ой. Ұғымда заттардың жалпы және негізгі қасиеттері бейнеленеді. (Мәселен, мектеп, оқушы, мұғалім т.б. әр текті ұғымдар). Ұғымдар арқылы адам танымының ұзақ процесінің нәтижесі қорытылады. «Адамның ұғымдары қозғалиайды емес, қайта мәңгі қозғалып тұрады. Бірі екіншісіне дара және жалпы мұнысызбөлінеді. Мәселен, Ұғымдар құйылып отырады, болып олар нағыз өмірді көрсетпейтін қаласы», «Ғ.Мұратбаев» дара ұғым болса, «Қызылорда болады». «кітап», «адам», «жұлдыз» т.б. жалпы ұғым болады. Кейде жинақтаушы ұғым да болуы мүмкін. Мәселен, «жиналыс» (студенттер жиналысы), «кітапхана» (балалар кітапханасы) т.б.

\

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Шындықтағы заттардың қарапайым байланысы Четвертый уровень пікірлерден көрінеді. Пікір – бұл бір зат туралы Пятый уровень мақұлдау не оны бекерге шығаруда көрінетін ойлаудың көрінісі. Мәслен, «Алматы – Қазақстан Республикасының астанасы» десек, бұл жалған пікір болып табылады. Әрбір пікірде үш бөлім болады. Олар: бастауыш, баяндауыш және байланыс. Мәселен, жоғарыда келтірілген пікірде «Алматы» – логикалық бастауыш. «Қазақстан Республикасының астанасы» – логикалық баяндауыш. Байланыс сөздер («деп», «дегеніміз», «айтамыз» т.б.) пікірде көбінесе айтылмай, тек ойға алынып отырады. Пікір де ұғым сияқты тек тілдік материал негізінде, тілдік терминдер мен сөйлемдер негізінде ғанғ туып, өмір сүре алады. Пікір мен сөйлем бір-бірімен тығыз байланысты. Өйткені бұл екеуінің негізгі мүшелерінің мазмұны біреу. Пікірлердің түрлері көп. Оны логика ғылымы жан-жақты қарастырады. Бұлар да шындықтағы әр түрлі нәрселер, олардың түрлі қасиеттері, сондай-ақ нәрселердің арасындағы

Образец текста
Ойлаудың күрделі формаларының Второй уровень бірі – ой қорытындылары. Ой қорытындылары Третий уровень дегеніміз бірнеше пікірлерден жаңа бір пікір шығару тәсілі. Четвертый уровень Қорытынды шығару үшін оны белгілі тәртіпке бір Пятый уровень бірімен байланыстыруымыз қажет. Қатар тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды шықпайды. Мәселен, «Барлық дельфиндер – жануар», «Барлық металдар элекр өткізеді» деген екі пікірдің арасында ешбір логикалық байланыс жоқ. Сондықтан бұл екеуінен үшінші жаңа пікірдің тууы мүмкін емесю

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Ой қорытындыларының үш түрі болады.Четвертый уровень Бірінші дедукциялық , екіншісі индукциялық , ал үшіншісі уровень Пятый аналогиялық ой қорытындысы деп аталады. Дедукция дегеніміз жалпыдан жекеге қарай жүретін ой қоытындысы . Мәселен, біз тірі организдер оттегі жоқ жерде тіршілік ете алмайды, ал барлық тірі организмнің бірі десек, олай болса, балық оттегі жоқ жерде тіршілік ете алмайды деген қорытындыға келеміз. Индукция – жекеден жалпыға жасалатын ой қорытындысы қарай

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Адамның ойлау әректінде шындықтағы заттар мен Пятый уровень құбылыстардың негізгі қасиеттеріне, ерекше белгілеріне, мәніне түсіне білудің маңызы зор. Түсіну екіге бөлінеді: оның бірінші түрі – тікелей түсіну. Тіклей түсіну жанама түрде ой операцияларын керек етпейтін қабылдауға ұқсас процесс. Мәселен, бізге жақсы таныс сөздер, сөйлемдер, белгілі құбылыстар, адамдардың қылықтары т.б.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Түсінудің екінші түрі – жанама түсіну. Жанама түсіну бірнеше аралық басқыштардан Пятый көмескі тұратын, ой операцияларын керек ететін, уровень нәрсені анық, айқын етіп бейнелеуде бірнеше ой түйіндерін талап ететін процесс. Жанама түсінуде сұрақ қоюдан басталатындығын, сұрақ пен жауап табудың арасында аралық түйіндер бар екендігін, осы аралық түйіндерді табу жаңа мәселені шешудің кілті екендігін атап өтуіміз қажет. Тіпті қарапайым есептің өзінде де осы жолды көруге болады. Мәселен, «Ахмете үш алмұрт, Хасенде екі алмұрт бар. Екі балада барлығы қанша алмұрт бар » деген мәселе есепті шешуде де белгілі шығару амалынсыз (яғни бұл екі санды бір-біріне қоспайынша) оның жауабы шықпайды. Бұл жерде қосу аралық амалдың қызметін атқарып отыр.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Бақылауға арналған сұрақтар: 1. Ойлау дегеніміз не 2. Ой дегеніміз не 3. Түсіну дегеніміз не 4.Жанама түсіну мен тура түсінуге мысал келтір
Четвертый уровень Пятый уровень

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Пайдаланған әдебиеттер тізімі: Жарықбаев Қ. Психология (оқулық). Алматы, «Білім», 1993 115-127бб.


Пән: Психология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь