Мү ше жіне ішкі мү шелер туралы тү сінік.Дене қ уыстары

Қ азақ стан Республикасы Білім жә не Ғ ылым министрлігі Семей қ аласының Шә кә рім атыдағ ы мемелекеттік университеті

БӨЖ №3
Тақ ырыбы:Мү ше жіне ішкі мү шелер туралы тү сінік.Дене қ уыстары.
Орындағ ан:Сейсенбекова А.Ғ . Жайсанбаева С.Ж. Тексерген: Сатиева К.Р. Топ: БЛ - 309 Семей 2015ж.

Жоспар 1.Мүше. Ішкі мүшелер туралы жалпы түсінік. 1.1. Паренхималы мүшелер. 1.2. Түтікше мүшелер 1.3.Қабатты мүшелер 2.Дене қуыстары. 2.1.Көкірек 2.2. Құрсақ 2.3.Жамбас

Ішкі мүшелер жүйелері қүрылысьш зерттейтін ілімді splanchnologia (лат. viscera; грек. splanchnos — ішкі мүшелер; logos — ілім) — деп атайды. Ішкі мүшелер жүйелеріне азық қорыту, тыныс алу, зер болу және көбею (аталық және аналық) мүшелері жатады. Бүлар негізінен дененің көкірек, күрсақ жөне жамбас қуыстарында орналасып, қоршаған сыртқы ортамен денедегі табиғи тесіктер аркылы қатысады. Ішкі мүшелер жануарлар организмі мен қоршаған сыртқы орта арасындағы зат алмасу және көбею процестерін іс жүзіне асырады.

 Азық қорыту аппараты (apparatus digestorius) организмді қоректік заттар және сумен  тыныс алу аппараты (apparatus respiratorius) оттегімен қамтамасыз етеді. Зат алмасу нәтижесінде қалдықжәне пайда болған ыдырау өнімдері: азық қалдығы, азық қорыту, комірқышқыл газ, тыныс алу, белоктықжөне азоттық алмасу өнімдері, артықсу, керексіз түздар, дәрі-дәрмектер, улы заттар  зәр болу мүшелері (organa uropoe- tica) арқылы сыртқа шығарылады.  Аталық және аналық көбею мүшелері (organa genitalia masculina et feminina)

Жү рек (сердце) грек. kardia, лат. сог — жануарлар организміндегі ішкі орта сү йық ү лпаларын қ озғ алысқ а келтіретін орталық мү ше. Ол кө кірек куысында, екі ө кпенің аралығ ында солғ а қ арай ығ ыса орналасады. Жү ректің пішіні конус тә різді. Оның жоғ арғ ы Жү рек табаны (негізі) — basis cordis — бірінші қ абырғ аның орта тү сында немесе иық буынының дең гейінде, ал тө менгі жү рек -ршы (apex cordis) сол жақ тағ ы 5-6 -ншы қ абырғ ааралық кең істікте, тө ссү йекке жақ ын орналасады. Жү ректің алдыңғ ы дөң естеу жиегі ү шінші, артқ ы жиегі алтыншы қ абырғ алар бойымен ө теді. Жү рек торт болімнен тү ратын етті-қ уысты мү ше. Оның қ абырғ асы ү ш: ішкі эндокард, ортаңғ ы миокард, сыртқ ы эпикард қ абық тардан құ ралғ ан. Жү ректің сыртқ ы бетіндегі табанынан ү шына қ арай ү зынынан отетін оң жә не сол қ арама-кдрсы жақ гарындағ ы ү зынша сайлар (sulcus longitudinale dexter et sinister) мен сол сайлар тү сында орналасқ ан ішкі ет перде жү рек қ уысын: оң жә не сол бө ліктерге бө леді. Бү л боліктер жоғ арғ ы жү рекшелерден (atrium cordis) жә не тө менгі қ арыншалардан (ventriculus cordis) тү рады. Жү рекшелер қ абырғ аларынан сыртқ а қ арай қ апшық тә різді оң жә не сол жү рекше құ лақ шалары (auricula atrii dextra et sinistra) шығ ып тү рады. Ә р боліктегі жү рекше мен қ арынша қ уыстары бір-бірімен ө зара оң жә не сол жү рекше-қ арыншааралық (атриоентрикулалы) тесіктер (ostium atrio-ventricularis) арқ ылы қ атысады. Аталғ ан тесіктер жү ректегі қ анды жү рекше қ уысынан қ арынша қ уысына қ арай бір бағ ытта ғ ана ағ ызатын қ ақ пақ шалармен

Жү рек

Жылқ ы жү регі Шошқ а жү регі Қ ойдың жү регі

Мүше құрлысына қарай

Паренхималы мү шелер

Тү тікше мү шелер

Қ абатты мү шелер

Паренхима
Строма

Ө кпе (легкие) — pulmones — пішіні конус тә різді, қү рылысы қ омақ ты кө кірек куысында орналасқ ан (оң ө кпе - pulmo dexter жә не сол ө кпе — pulmo sinister)паренхималы газ алмасу мү шесі. Кө лемді келген ө кпе негізі (basis pulmones) каудальды бағ ытта, ал жің ішкелеу келген ө кпе тө бесі (apex pulmones) краниальды бағ ытта орналасады. Ө кпенің дорсальды жиегі немесе доғ ал жиегі (margo dorsalis s. obtusus) омыртқ а бағ аны жағ ына, ал қ ырлы жиегі (margo acutus) вентральды жаққ а қ арағ ан. Кө кірек қ уысының сол жағ ында жү рек орналасқ андық тан, оң ө кпе кө лемі жағ ынан сол ө кпеге қ арағ анда ү лкен келеді. Тө менгі бө лікаралық сайлар арқ ылы ө кпе бө ліктерге бө лінеді.

Ө кпе

Сүтқоректілердің өкпесінде ауатамырлар таралып,оның төменгі ұштары өкпе көпіршіктерімен аяқталады.Өкпе қылтамырлары да жиі тор түзеді.Осыдан сүтқоректлердің өкпесі қанды оттегімен жақсы қамтамасыз етеді.Тыныс алуды қабырға арасындағы бұлшықеттер мен көкірек,құрсақ қуыстарын бөліп түратын көкеттің жиырылып,босаңсуы қамтамасыз етіледі. Сүтқоректілердің көмекейінде дыбыс сіңірлері жақсы дамыған. Жануарлар әр түрлі дыбы шығарып, өз туыстарына,үйіріне қауіп – қатер туралы,өзінің қай жерде екені және т.б. туралы хабар беріп білдіреді.

Қосмекеділердің басым көпшілігі өкпемен тыныс алады.Оларда тыныс алуға өкпе қатысады.Себебі қосмекеділердің өкпесі нашар дамыған.Өкпесі сырттан келетін ауамен жанасу бетінің аумағы нашар болғандықтан,газ алмасуды жеткілікті дәрежеде қамтамасыз ете алмайды.Өкпеде ұяшықтар бар олар қылталармен торланған.

Бақаның өкпесі

Құстардың өкпесі жақсы дамыған, тығыз ұяшықты өкпенің ішіне ауатамыр (бронхылар) тарамдалған (3-сурет). Ауатамыр тармақтарының өкпемен жанасатын жерлері, бүкіл өкпе қылтамырларымен торланған. Кейбір демтүтіктік ауатамыр тармақтары өкпеден өтіп, әр түрлі ішкі мүшелердің аралықтарына енеді. Сөйтіп кеңейеді, ауа қапшықтарын түзеді. Бұл қапшықтардың тарамдары түтікті сүйектердің ішіне, бұлшықеттер арасына, тері астына дейін тарайды. Ауа қапшықтарының көлемі өкпенің жалпы көлемінен 10 есе артық. Олар құс денесін ұшу кезінде қызып кетуден сақтайды, әрі салмағын жеңілдетеді. Әрине, ең негізгі қызметі тыныс алуға қатысады.

Ерекшелікгері.

Жылқ ы мен тү йе ө кпелерінде ортаңғ ы жә не каудальды бө ліктер бірігіп кетеді. Нә тижесінде сол ө кпеде краниальды жә не каудальды бө ліктер, оң ө кпеде краниальды, каудальды жә не қ осымша бө ліктер болады. Кү йіс қ айтаратын жануарлар мен шошқ ада бифуркациядан бү рын кең ірдектен кең ірдектік бронх бө лініп, оң ө кпенің краниальды бө лігіне енеді. Кү йіс қ айтаратын жануарларда окпенің оң краниальды бө лігінің ө зі алдыңғ ы жә не артқ ы бө ліктерге бө лінеді. Ит ө кпесінің сыртқ ы бетінде бө ліктердің бірбірінен ажырауы нашар байқ алады.

Бауыр
Бауыр (hepar) — ең үлкен ас қорыту безі. Омыртқасыз жануарларда бауыр ас қорыту және қоректі сіңіру процестеріне қатынасады, сондай-ақ, онда май, көмірсу жиналады. Омыртқасыздардың бауырын кейде бауыр-ұйқы безі деп те атайды, себебі ол омыртқалы жануарлар мен адамның ұйқы безі бөлінетін затқа ұқсас секрет (бездердің бөліп шығаратын заты) шығарады. Омыртқалы жануарлар мен адамда бауыр - күрделі орган, ол организмдегі зат алмасу процесіне қатысады әрі онда ас қорыту сөлдерінің бірі - өт түзіледі.

Ұйқы безі
Ұйқы безі - ішкі және сыртқы бездердің ең ірісі. Бұл бас, дене және құйрық бөлімдерден тұрады. Басы ұлтабармен жанасады. Без екі типті клеткалардан тұрады: біреуі гормондарды (инсулин, глюкагон), басқалары ішекке ұйқы сөлін бөледі. Оның құрамына маңызды ас қорыту ферменттері, оның ішінде трипсин, липаза, амилаза және т.б. трипсин белоктар мен пептидтерді аминқышқылдарға дейін ыдыратады, липаза майларды глицеринге және май қышқылына, ал амилаза қалған полисахаридтерді глюкозаға дейін ыдыратады. Ұйқы безінің жүйкелік және гуморальдық реттелу қызметінің механизмі бар.Сіңірілу күрделі физиологиялық процесс.

Лимфа тү йіндері лимфа тамырларының бойында орналасқ ан, пішіні (сопақ , лобия тә різді, ү зынша) мен мө лшері ә р тү рлі шеткі қ ан жасау жә не иммундық қ орғ аныс мү шелері. Қ абық шамен қ апталғ ан оның дөң ес жағ ынан кө птеген ә келгіш лимфа тамырлары (шошқ ада керісінше ә кеткіш) енеді. Ә келгіш лимфа тамырлары арқ ылы ұ лпа сұ йығ ы қү рамындағ ы ә р тү рлі заттарымен (бө где заттар, микроорганизмдер, олардың улы ө німдері, зат алмасудың ыдырау ө ніімдері) бірге ұ лпалардан ағ ып келіп қү йылады. Лимфа тү йіндеріндегі макрофагтардың жө не ретикулалы ұ лпаның қ атысуымен ұ лпа сұ йығ ы биологиялық жә не механикалық сү зілуден ө тіп, микроорганизмдер мен олардың улы заттары фагоцитоз арқ ылы залалсыздандырылып тазартылады. Лимфа тү йіндерінің лимфоидты ү лпасында ә серлі (эффекторлы) Т — жә не В — лимфоциттері тү зіледі. Организмдегі гуморальды иммунитетті қ амтамасыз ететін В — лимфоциттер туындысы — иммуноциттер ә р тү рлі антигендерге қ арсы иммунды қ денелерді тү зіп, оларды биологиялық тазаланудан ө ткен

Лимфа тү йіндері

Лимфа капиллярлары

Лимфа капиллярлары

Лимфа тамырлары мен бездері Оң жақ бұғ анаасты ағ ым Оң жақ мойын ағ ымы

Лимфа тамырлары мен бездері сОл жақ бұғ анаасты ағ ым сОл жақ жү рекаралық ағ ым сОл жақ мойын ағ ымы

Оң жақ жү рекаралық ағ ым

Оң жақ лимфа ағ ымы
Оң жақ веноздық бұ рыш

Кеуде ағ ымы
Сол жақ веноздық бұ рыш

Ішек ағ ымы

Оң бел ағ ымы

сО бел ағ ымы

Оң жү рекше

Жоғ арғ ы Қ уыс вена

Лимфа тамырлары мен бездері
Лимфа капиллярлары

1 — подчелюстной лимфатический узел, 2 — заглоточные медиальные узлы, 3— околоушный узел, 4 — узел воздухоносного мешка, 5 — шейные глубокие передние узлы, 6— шейные глубокие средние узлы, 7 — шейные глубокие задние узлы, 8 — поверхностный шейный лимфатический узел, 9 — глубокий выйный узел, 10 — узел входа в грудную полость, 11 — средостенные перед-ние узлы, 12 — межреберные узлы, \

13 — средостенные аортальные узлы, 14 — средостенные зад-ние узлы, 15 — бифуркационные средние узлы, 16 — бифуркационные левые узлы, 17 — диафраг-мальные узлы, 18 — поясничные узлы, 19 — внутренние подвздошные, или тазовые узлы, 20 — под-вздошные средние узлы, 21 — подвздошные боковые узлы, 22 — глубокие паховые узлы, 23 — крест-цовые узлы, 24 — заднепроходные узлы, 25 — поверхностные паховые, или

Бү йрек - пішіні лобия тә різдес, қ ызыл-қ оң ыр тү сті қ омақ ты, құ рсақ қ уысының бел аумағ ында орналасқ ан жұ п мү ше. Сырт жағ ынан бү йрек майы, ал тікелей ө зін талшық ты тығ ыз фиброздық қ абық қ аптап тұ рады. Сө йтіп, бү йрек екі қ абық пен қ апталғ ан. Бү йректің ішкі медиальдік ойыс беті - бү йректі қ ақ па арқ ылы оғ ан қ оректендіруші артерия мен жұ мысын реттеуші жү йкелер еніп, одан вена жә не несепағ ар шығ ады. Бү йректің ішкі кескінінде бір-бірінен айқ ын ажыратылып тұ ратын ү ш аумақ ты байқ ауғ а болады. Олар: бү йректің фиброздық қ абығ ының астындағ ы шеткі қ ызғ ылт - қ оң ыр тү сті несеп тү зуші қ ыртысты аумақ , бү йректің ортаңғ ы жағ ында орналасқ ан несеп ө ткізуші ішкі бозғ ылт аумақ жә не осы екеуінің аралығ ында жатқ ан қ оң ыр тү сті ірі қ ан тамырлары ө тетін шекаралық аумақ . Бү йректің тек ветральдік беті сірлі қ абық пен қ апталғ ан. Бү йректің қ ыртысты аумағ ында қ аннан несеп тү зетін ұ сақ бү йректік денешіктер қ атарласа орналасады. Оларды бір-бірінен іштік сә улелер ажыратып жатады. Ішкі бозғ ылт аумақ кө птеген бү йрек пирамидаларынан құ ралғ ан. Олардың жалпақ табаны шетке қ арай бағ ытталғ ан. Пирамидалар табандарынан бү йректің қ ыртысты аумағ ына іштік сә улелер кетеді. Ал, пирамидалардың бү йрек ішіне қ арай бағ ытталғ ан тө белері бү йректік емізікшелер деп аталды. Шекаралық аумақ ты доғ алық артериялардан бү йректің қ ыртысты

Бү йрек

ікше Тү т елер мү ш

Тү тікше мү шелер Тү тікше мү шелердің қ абырғ асы жә не ішінде қ уысы болады. Олардың қ абырғ асы ү ш қ абық тан: ішкі — кілегейлі қ абық тан, ортаңғ ы - етті қ абық тан немесе шеміршекті-талшық ты қ абық тан (тыныс жолдарының мү шелері — мұ рын қ уысы, кө мекей, кең ірдек, бронхтар) жә не сыртқ ы - сірлі қ абық немесе адвентициядан (ас қ орыту, зә р бө лу, аталық жә не аналық кө бею мү шелер жү йелерінің тү тікше ағ залары) құ ралғ ан. Тү тікше мү шелерге қ ан жә не лимфа тамырлары да жатады. Олардың қ абырғ алары: ішкі - интимадан, ортаңғ ы — медиадан жә не сыртқ ы — адвентициядан тұ рады. Тү тікше мү шелер қ абық тары ө з кезегінде ә ртү рлі ұ лпалардан құ ралғ ан қ абаттардан тұ рады.

Тү тікше мү шелер
Ішкі Ортаңғ ы Сыртқ ы (интима) (медиа) (адвентиция)

Тынысалу мүшелері
Тынысалу мүшелері мен мүшелер жүйесінің негізгі ерекшелігі жануарлардың даму деңгейімен, тіршілік ететін ортасына тікелей байланысты. Мысалы, суда тіршілік ететін жануарлардың көпшілігінде тынысалу жүйесінің негізгі мүшесі – желбезек. Тынысалу мүшелері мен мүшелер жүйесінің негізгі ерекшелігі жануарлардың даму деңгейімен, тіршілік ететін ортасына тікелей байланысты. Мысалы, суда тіршілік ететін жануарлардың көпшілігінде тынысалу жүйесінің негізгі мүшесі – желбезек. Оттегі ағ зағ а екі тү рлі жағ дайда сің еді. Ауадағ ы оттегін құ рлық жануарлары газ кү йінде, ал суда тіршілік ететіндердің кө пшілігі оттегін суда еріген кү йде сің іреді.

Мұ рын – тыныс жолдарының басталар алдыңғ ы бө лігі. Мұ рын қ уысында ауа жылынады, су буымен дымдалады, құ рамындағ ы шаң тозаң нан тазаланып жә не иіс сезу мү шесінің қ атысуымен ауа құ рамындағ ы заттардың иістері анық талады. Кейбір жануарларда мұ рын дыбыс шығ аруғ а да қ атысады. Мұ рын қ уысы мұ рындық перде арқ ылы екіге бө лінеді. Осығ ан байланысты мұ рын қ уысында жұ п кіреберістік жә не жұ п жұ тқ ыншаққ а шығ аберіс тесіктер - хоандар болады. Мұ рын қ уысы мұ рын маң ындағ ы қ ойнаулармен тесіктер арқ ылы қ атысып жатады. Мұ рынның жоғ арғ ы жағ ы - мұ рын қ ыры. Мұ рынның алдыңғ ы ұ шы жануарларда бірдей болмайды. Мұ рынның екі бү йір қ абырғ асының негізін жоғ арғ ы жақ тық жә не тұ мсық тық сү йектер, артқ ы қ абырғ асының торлы сү йек, алдыңғ ы мұ рын ұ шының тұ мсық тық сү йек пен шеміршектер, мұ рын тү бінің тұ мсық тық , жоғ арғ ы жақ тық жә не таң дайлық сү йектер, мұ рын қ ырының мұ рындық сү йек құ райды. Ал мұ рындық перденің негізі перделік шеміршектен тұ рады.

Мұ рын қ уысы.

Мұ рын тесігінің сыртқ ы екі бү йір қ абырғ асының танау деп аталады. Мұ рын ұ шының екі қ абырғ асын перделік шеміршектің дорсальдік жә не вентральдік жиегінен, оның екі бү йіріне кететін дорсальдік жә не вентральдік бү йірлік мұ рындық шеміршектер құ райды. Танаудың негізін танау шеміршектері тү зеді. Бірақ , бұ л шеміршек құ рылысы жағ ынан ә р тү рлі жануарларда тү рліше болды.

Ерекшеліктері: жылқ ының қ аң сары болмайды. Мұ рын тесігінің

пішіні жарты ай тә різді болып келеді. Танаудың негізін танаулық шеміршек, шеміршек пластинкасы мен мү йізшесі тү зеді. Шеміршек пластинкасы танаудың алдыңғ ы қ абырғ асында ғ ана болады. Танаудың бү йірлік бетінде терең дігі 6-7 см мұ рын буылтығ ы (дивертикулы) болады. Мұ рын кеуілжірлері ішкі пердесі арқ ылы алдыңғ ы жә не артқ ы бө лімдерге бө лінеді. Алдыңғ ы бө лімі ортаңғ ы мұ рындық ө тіспен жалғ асып жатады. Дорсальдік кеуілжірдің артқ ы бө лімі маң дайлық қ ойнаумен қ атысып, маң дай-кеуілжірлік қ ойнау, ал вентральдік кеуілжірдің артқ ы бө лімі жоғ арғ ы жақ тық қ ойнаумен жалғ асып, кеуілжір жоғ арғ ы жақ тық тесігін тү зеді.

Строение головы кошки. 9 —  ноздри; 10 — носовая полость  (хоаны); 13 — синус; 14 —  носовые ходы; 15 — нёбо;

Кө мекей - арқ аны кең ірдекпен жалғ астыратын кең ірдектің алдыңғ ы бө лігі. Кө птеген қ ызметтер атқ арады: тыныс алуды қ амтамасыз ететін тыныс жолдарының құ рамына кіреді, азық ты жұ ту кезінде тыныс жолын азық жолынан бө леді, кең ірдекті тіл асты сү йегіне бекітеді, жұ тқ ыншақ еттірінің негізін тү зеді. Бұ лармен ол дыбыс шығ ару мү шесі. Кө мекей қ уысының ішкі беті кілегейлі қ абық пен астарланғ ан. Аңқ адан кө мекейге кіретін тесікті тө менгі жағ ынан кө мекей қ ақ пағ ы бө бешік, екі бү йірінен ожауша – бө бешікті қ атпарлар жатады. Бө бешіктің негізін бө бешіктік шеміршек, ал қ атпарлардың негізін ожауша шеміршектің мү йіздік ө сінділері

Кө мекей

Кө мекейдің оң жә не сол бү йірлік ішкі бетінде қ осарынан орналасқ ан кіреберістік жә не дыбыстық қ атпарлар болады. Осы екеуінің аралығ ында кө мекей қ арыншасы орналасады. Дыбыстық қ атпарлардың алдында жатқ ан кө мекей қ уысының бө лігін кө мекейлік кіреберіс дейді. Кіреберістік қ атпардың негізін қ арыншалық ет, ал дыбыстық қ атпарды дыбыстық сің ір жә не дыбыстық ет құ райды. Кө мекейлік кіреберістің кілегейлі қ абығ ы кө п қ абатты жалпақ эпителиймен астарланғ ан. Бө бешіктің артқ ы жағ ындағ ы кіреберісті, вентральдік бетіндегі кішкене шұңқ ыршаны кө мекейдің орталық қ алтасы дейді. Оң жә не сол ожауша шеміршектер мен дыбыстық қ атпарлар аралығ ындағ ы қ уысты дыбыстық саң ылау дейді. Оның жоғ арғ ы кең шеміршекаралық жә не тө менгі тар дыбыстық қ атпараралық немесе жарғ ақ аралық бө ліктері болады. Соңғ ы жарғ ақ аралық бө лікті дыбыстық аппарат деп те атайды. Дыбыстық еріндерден кейінгі кө мекей қ уысын дыбыстық артқ ы қ уыс дейді. Бұ л қ уыстың кілегейлі қ абығ ы кө п қ атарлы кірпікшелі эпителиймен астарланғ ан. Кө мекейдің ортаңғ ы қ абығ ының негізін бір-бірімен қ озғ алмалы байланысқ ан

Ерекшеліктері: жылқ ыда кө мекейдің қ алқ анша

шеміршегінің каудальдік бетінде терең каудальдік ойы қ болады, пластинкасының сыртқ ы бетінде еттер бекитін қ иғ аш сызық тар байқ алады. Кө мекей қ арыншасы жақ сы жетілген. Ірі қ ара малда қ алқ анша шеміршектің каудальдік мү йізшесі сақ инаша шеміршекпен байлам арқ ылы байланысады. Ожауша шеміршектің дыбыстық ө сіндісі жақ сы жетілген. Бө бешіктік шеміршектің пішіні сопақ ша, дыбыстық қ атпарлары кө мекей тү біне тік орналасқ ан. Кө мекейдің орталық қ алтасы, қ арыншасы болмайды. Ұ сақ малдарда кө мекейдің орталық қ алтасы жақ сы жетілген, ал шошқ аның кө мекейі ұ зындау келеді. Қ алқ анша шеміршектің алдыңғ ы мү йізшесі болмайды. Ожауша шеміршек пен сақ инаша шеміршек арасында ожауша шеміршектераралық кішкене шеміршек орналасады. Дыбыстық қ атпарлары тө мен артқ а қ арай қ иғ аш орналасады. Олардың алдыңғ ы, артқ ы бө ліктерінің арасындағ ы кө мекей қ арыншасының тесіктері кө рінеді.

тұ ратын тү тік тә різді мү ше. Кең ірдектің ұ зындығ ы мен оның қ абырғ асындағ ы шеміршек сақ инашаларының саны жануар мойнының ұ зындығ ына байланысты. Кең ірдек жү ректің жоғ арғ ы жағ ында екі негізгі бронхтарғ а тарайды. Бұ л жерді кең ірдектің бифуркациясы дейді. Кең ірдек қ абырғ асы ү ш: кілегейлі, ортаңғ ы фиброзды, шеміршекті, сыртқ ы оның орналасу орнына қ арай сірлі қ абық немесе адвентициядан тұ рады. Кең ірдектің кілегейлі қ абығ ы кө п қ абатты кірпікшелі эпителийден, ө зіндік пластинкадан, кілегейліастылық қ абаттардан құ ралғ ан. Эпителий торшалары аралығ ындағ ы бокал тә різді бір торшалы бездерден бө лінген кілегей эпителийдің ішкі бетін дымқ ылдандырып, тыныс жолдарына тү сетін шаң -тозаң дарды ұ стап қ алады. Кірпікшелердің қ озғ алуы арқ ылы жиналып, кілегейленіп, қ ақ ырыққ а айналғ ан шаң -тозаң дар сыртқ а шығ арылып отырылады. Кілегей қ абығ ының ө зіндік плстинкасы борпылдақ дә некер ұ лпасынан тү зілген. Бұ л қ абаттан қ ан тамырлары мен жү йкелік талшық тарды жә не лимфалық баданалардан кездестіруге болады. Ө зіндік пластинка мен кілегей астылық қ абат аралығ ында эластикалық талшық тар қ абаты жатады. Кілегей астылық қ абат борпылдақ дә некер ұ лпадан тү зілген.

Кең ірдек кө мекейді ө кпе бронхтарымен жалғ астырып

Ас қ орыту жү йесі
Адам мен жануарлар ас қ орыту жү йесі ауыз қ уысынан басталып, тік ішекпен бітеді де, ұ зына бойынша бірнеше рет кең ейіп-тарылып отырады. Ішкі жағ ынан ас қ орыту жолы кілегей қ абық пен қ апталып, онда ас қ орыту бездерінің ө зектері ашылады. Ә р без құ рамы белгілі бір шекте ө зтеріп отырады, ө зіндік қ асиеттері бар сө л бө лелд. Бұ л сө лдердің құ рамында ас қ орыту процесін шапшаң дататын ерекше биологиялық катализаторлар — ферменттер болады. Ас қ орыту жү йесі шартты тү рде алдыңғ ы, ортаңғ ы жә не соңғ ы бө лімдерге бө лінеді. Алдыңғ ы бө лімге ауыз қ уысы мен оның косалқ ы мү шелері, жұ тқ ыншақ , өң еш; ортаңғ ы бө лімге — карын мен ащы ішек, ал соңғ ы бө лікке — тоқ ішек жатады. Ас корыту жү йесіне сонымен қ атар сілекей бездері, ұ йқ ы безі, бауыр да қ осылады. Ас қ орыту жү йесі мү шелері бірнеше кү рделі қ ызмет атқ арады. Олар секрециялау (сө л бө лу), қ имылдау (моторлық ), сің іру, бө лу (экскрециялау) жә не инкрециялау (биологиялық белсенді заттар — тормондар бө лу)

Сү т қ оректілерде ас қ орыту системасы ерінінен басталады. Етті ерін тек қ ана кит тә різділерде жә не клоакалы жануарлар-да ғ ана болмайды. Етті ерін сү т қ оректілерге қ оректерін қ ар-мап ұ стау ү шін керек. Етті еріндері кейбір сү т қ оректілерде (са-ламандраларда, шұ бар тышқ анда, маймылдарда) жақ сы дамығ ан. Тіпті олар қ оректерінің бірсыпырасын осы дорба сияқ ты ұ рттарына толтырып сақ тайды Өң ештің еті тегіс тканьдерден құ ралады. Кейбір кү йіс қ айтаратын жануарларда жұ тқ ыншақ тан келетін кө лденең салалы еттер болады. Осы еттерінің кө мегімен өң еш еріксіз жиырылып кү йіс қ айырғ анда қ арындағ ы қ оректік затты кекіріп аузына келтіруге кө мектеседі. Қ арын басқ а ас қ орыту мү шелерінен айқ ын бө лінген жә не кө птеген сө л шығ аратын бездері болады. Қ арынның кө лемі жә не оның ішкі құ рылысы қ оректік заттарының тү ріне байлаиысты ә рбір тү рде тү рліше болады. Клоакалы сү т қ оректілердің қ арыны қ арапайым қ алта пішіндес болады.

Нағыз ішек — аш ішек, тоқ ішек және тік ішек деп үшке бөлінеді. Өсімдік тектес қатты азықтармен қоректенетін түрлердің (кемірушілердің) аш ішегі мен тоқ ішегінің шекарасында ұзын және тұйық бітетін бүйені болады, ал кейбір сүт қоректілерде (маймылдарда, шала маймылдарда, қояндарда) кішкене кұрт тәрізді тұйық өсіндімен бітеді, Жануар тектес азықпен қоректенетін сүт коректілердің кейбір түрлерінде (көп күрек тісті қалталыларда) бүйен болмайды. Бүйен ашытқыш чанның қызметін атқарады. Егер тамақтық заттың құрамында клетчатка көп болса, ашу процесі де соғұрлым күшті болады. Өсімдік тектес азықпен қоректенетін жануарларда ішек өте ұзын, ал кез келген тамақпен немесе жануар тектес затпен қоректенетіндерде қысқа болады.

Кү йіс қ айыратын малдардың ас қ орыту жү йесі. 1.Ми 2.Қ арын 3.Тоқ ішек 4.Бү йен 5.Ауыз қ уысы 6.Өң еш 7.Кең ірдек 8.Ө кпе 9.Жү рек 10.Бауыр 11.Кө кет 12.Аш ішек

Зә р шығ ару жү йесі
Қосмекенділердің зәр шығару жүйесі Зәр шығару органдарының кұрылысы шеміршекті балықтардың жыныс органдарының құрылысына ұқсайды. Ұрықтың даму кезіндегі зәр шығару органының қызметін пронефрос, ал ересектерінде вольфов каналдары арқылы сыртқа ашылатын — мезонефрос атқарады. Зәр шығару түтікшелері клоакаға ашылады. ,5 Зәр заты алдымен клоакаға одан қуыққа барады. Қуық толғаннан кейін сол тесік арқылы клоакаға одан сыртқа шығарылады .

. Еркек тритояның жыныс-зә р

органдары: 1 — аталық жыныс безі, 2 —тұқ ым ә кеткіш тү тік; 4 — бү йректің нефростомдар мен жыныс бө лімі 5—вольфов кұ йылысы, 6 — жұ мыртқ а жолының бастамасы; 7 — бү йректің жыныссыз бө лші, 8-— архинефрикалық кұ йылыстың сыртқ ы тесіп, 9 — зә р жолдары, 10— майлы дене

Басқ а амниоттардікі сияқ ты сү т қ оректілердің бү йрегі де мық ын бү йрегі (mеtаперһ гоs) деп аталады. Анамнияғ а тә н дене бү йрек (mеsоперһ гоs) сү т қ оректілерде эмбриональдық даму кезінде болады да, кейін жойылып кетеді. Сү т қ оректілердің метанефрикалық , бү йрегі бұ ршақ (бобовидный) пішінді дене. Сү т қ оректілердің кө пшілігінің бү йректерінің сыртқ ы беті тегіс, ал кү йіс қ айтаратындардың жә не мысық тардың бү йректерінің сырты бұ дыр болады. Киттердің бү йректері бірнеше бө лімге бө лініп, бө лшектеніп тұ рады.

Жылқ ының зә р бө лу мү шелері 1 — оң бү йрек (жү рек пішіндес), 2 — сол бү йрек, 3 — несепағ ар, 4 — 5 — оң жө не сол бү йрекү сті безі, 5 — клоака, 7 — 8 — бү йрек артериялары, 9 — кіндік артериясы, 10— куық тың тө бесі, 11 — қ уық тың денесі, 12 — куық тың мойны, 13 — несепағ ар білеуліктері, 14 — қ уық ү шбұ рышы, 15 — несепағ ар тесігі, 16 — несепағ ар қ атпарлары, 17 — несепшығ ар қ ыры

Мочеполовой аппарат: А - быка; Б - жеребца: 1 - почки; 2 мочеточники; 3 - мочевой пузырь; 4 -семенники; 5 - придаток семенника; 6 - мошонка; 7 - семенной канатик; 8 - семяпровод; 9 пузырьковидные железы; 10 - предстательная железа; 11 тазовая часть мочеполового канала; 12 - луковичные, или куперовы, железы. 13 - половой член - пенис; 14 - пенисная часть мочеполового канала; 15 - головка, или концевая часть, пениса. 16 - препуциальный мешок пениса; 17 - прямая кишка

Женские половые органы. А. Топографическое положение половых органов коровы: 1 - яичник; 2 - яйцевод; 3 - рог матки; 4 - тело матки; 5 шейка матки с шейным каналом; в - влагалище; 7 - половая щель; 8 прямая кишка; 9 - мочевой пузырь; 10 - толстый отдел кишечника. Б. Вскрытые половые органы кобылы: 1 - яичник; 2 - специальная связка яичника; 3 - яйцевод; 4 - рога матки (левый рог вскрыт); 5 - тело матки; 6 шейка матки; 7 - влагалищное отверстие шейки матки; 8 - влагалище (вскрыто); 9 - девственная плева; 10 - отверстие мочеиспускательного канала; 11 - преддверие влагалища, или мочеполовой синус; 12 - отверстия вентральных и дорзальных преддверных желез; 13 - клитор; 14 - половые губы; 15 - брыжейка матки, или широкая маточная связка с проходящими в

Барлық тірі ағзаға тән қасиет. Көбею - түрдің тіршілігін жалғастырып сақтап қалуды қамтамасыз ететін физиологиялық үдерістердің жиынтығы. Басқа тірі ағзалар сияқты адам да жынысты жолмен көбейеді. Жыныс жасушаларының түзілуі ағзада болатын физиологиялық өзгерістерге байланысты. Жыныстық мүшелер жүйесін аталық және аналық жыныс мүшелері деп 2 топка бөледі. Олардың жыныс бездерінен жыныс жасушалары түзіледі. Аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуынан дүниеге жаңа ұрпақ келеді. Жыныс бездері аралас бездерге жатады.

жануарлар тү рлерінің сақ талуы мен ұ дайы кө беюін қ амтамасыз ететін ішкі мү шелердің жиынтығ ы. Жануарлардың кө бею мү шелері бірнеше бө лімдерден тұ рады. Олар: жыныс бездері (еркек жануарларда ен, ұ рғ ашы жануарларда жұ мыртқ алық ); жыныс жолдары (еркек жануарларда ен қ осымшасы, шә ует жолы, несеп-жыныс ө зегі; ұ рғ ашы жануарларда жатыр тү тігі (жұ мыртқ а жолы), жатыр; қ осалқ ы жыныс бездері (еркек жануарларда қ уық алды, баданалық ); жыныстық қ атынас мү шелері (еркек жануарларда жыныстық мү ше (пенис), ұ рғ ашы жануарларда сыртқ ы жыныс мү шелері, несеп-жыныс кіреберісі ж ә не қ ынап). Жыныс бездерінде жыныс торшалары (сперматозоидтар, овоциттер) дамып, кө бею процесін реттейтін гормондар тү зіледі. Жыныс жолдары ұ рық тану процесі мен ұ рық тың дамуын қ амтамасыз етеді. Эмбриондық кезең де жыныс бездерінің паренхимасы мезодерманың нефрогонадотомынан, ал стромасы мезенхимадан дамиды. Жыныс тор-шалары сарыуыз қ апшығ ы қ абырғ асында жетіліп, қ ан арқ ылы болашақ жыныс бездеріне келіп қ оныстанғ ан гаметобласттардан дамиды. Жыныс бездеріндегі жыныс торшаларының дамып, пісіп жетілуін қ амтамасыз ететін тіректік торшалар (енде сустеноциттер, жұ мыртқ алық та фолликулалық торшалар) мезотелийдің жыныс қ атпарларынан (буылтығ ынан) дамиды. Гормондар бө летін эндокриноциттер мезенхимадан жетіледі.

Кө бею мү шелері (органы размножения) — organa genitalia —

Аналық кө бею мү шелеріне - жұ мыртқ алық ,

жатырлық тү тік, жатыр, қ ынап, қ ынаптық кіреберіс жә не сыртқ ы жыныстық мү шелер жатады. Жұ мыртқ алық құ рылысы жағ ынан қ омақ ты паренхиматозды, пішіні сопақ ша жыныстық без. Жұ мыртқ алық та аналық жыныстық торшалар дамиды. Мұ нымен жұ мыртқ алық та аналық жыныстық гормондар да тү зіліп, қ анғ а жә не лимфағ а шығ арылады. Жұ мыртқ алық краниальдік тү тіктің жә не каудальдік жатырлық екі ұ шы, шажырқ айлық жә не бос жиектері, латеральдік жә не медиальдік беттері болады. Жұ мыртқ алық тың тү тіктік ұ шына жатыр тү тігінің шө лмегі, ал жатырлық ұ шына ө зіндік жұ мыртқ алық байлам арқ ылы жатыр мү йізі бекиді. Дорсальдік шажырқ айлық жиегіндегі шажырқ ай арқ ылы жұ мыртқ алыққ а қ оректендіруші қ ан тамырлары мен жұ мысын реттеуші жү йкелер енеді.

Разрез тазовой части туловища и яичника коровы: 1 - яичник; 2 - широкая маточная связка; 3 яйцевод; 4- рог матки; 6 шейка матки; 7 - влагалище; 8 - мочеполовое преддверие; 9 - прямая кишка; 10 - мочевой пузырь; 11 - разрез таза; 12 мочеиспускательный канал; 13 - зачатковый эпителий яичника; 14 - фолликулы; 15 - граафов пузырек; 16 сосуды, входящие со стороны ворот яичника.

Жатыр-іштегі ұ рық дамитын қ уысты мү ше.Ү й жануарларының жатыры екі мү йізді жатырлар типіне жатады. Оның екі мү йізді денесі жә не мойны болады. Жатыр мү йіздерінің қ уыстарына тү тіктің тесігі ашылады. Жатырдың екі мү йізі мен денесінің қ уыстары бірігіп, жатыр қ уысын тү зеді. Жатыр қ уысы жатыр мойнының ө зегі арқ ылы қ ынапқ а ашылады. Жатырдың қ абырғ асы ү шеу: ішкі кілегейлі, ортаңғ ы ет жә не сыртқ ы сірлі қ абық тардан құ ралғ ан. Кө птеген сү тқ оректі жануарлар жатырының кілегейлі қ абығ ы кілегей бө летін бір қ абатты цилиндр тә різді эпителиймен астарланғ ан. Жыныс циклінің кейбір кездерінде мысалы, сары дене қ айта дамығ ан кезде, жатырдың эпителий қ абаты кө п қ атарлы немесе кө п қ абатты эпителий тү рлеріне ауыса алады. Сонымен қ атар, жатыр мү йіздерінің кілегейлі қ абығ ында кірпікшелі торшаларды кездестіруге болады. Кө птеген қ абық тың ө зіндік пластинкасы борпылдақ дә некер ұ лпадан тұ рады. Кілегейлі қ абық та бір қ абатты эпителиймен астарланғ ан тү тікшелі бездер болады.

Ерекшеліктері: бие жатырының мү йіздері оның

денесінен сә л ғ ана ұ зын келеді, доғ а тә різдес беті тө мен қ арай бағ ытталғ ан иілім тү зеді. Ол 3-4-ші бел омыртқ адан, 4-ші құ йымшақ омыртқ алары аралығ ында қ абырғ ағ а бекітілген. Сиыр мен ұ сақ малдардың жатыр мү йіздері керісінше иілген, яғ ни оның дөң ес беті жоғ ары қ арай бағ ытталғ ан. Жатыр денесі келгенімен, ішкі қ уысының біраз бө лігі аралық пердемен екіге бө лінген. Сиырда онша бө лінбеген, жатыр қ уысының ұ зындығ ы 5-6 см болады. Оның кілегейлі қ абығ ында ә рбір қ атарында 10-14-тен тө рт қ атар шығ атын корункулалары орналасады. Бұ л корункулаларда тү тікше пішінді жатыр кірмелері болады. Ұ сақ малдар корункулалалары бетінің ортасында шұңқ ыр жақ сы байқ алады. Шошқ аның жатыр мү йіздерінің ұ зындығ ы 140-150 см - ге дейін жетеді. Пішіні ішек ілмектеріне ұқ сас. Мойынның ішкі бетінде кө птеген қ атпарлар болады.

Қ абатты мү шелер
Тері Қабаты
Эпидермис Дерма Шел қабаттары

Көз қабықтары
Қ асаң қ абық Торлы қ абық Ақ қ абық Тамырлы қ абық

Тері қү рылысы жағ ынан қ абатты мү ше. Ол ү ш қ абаттан: теріү сті қ абаттан (эпидермистен), дермадан (нағ ыз теріден) жә не теріасты қ абаттан (шел қ абатынан) тү рады.

Тері қ ызметтері
1.Қорғаныш қызметі. Тері ағзадағы мүшелерді зақымданудан сақтайды. Көптеген улы заттар мен микробтар сау тері арқылы ағзаға өтпейді. Эпидермистің базальді қабатында орналасқан моноциттер шығаратын тері пигменті мелонииің ультро күлгін сәулелерді жұту қабілетінің нәтижесінде,тері организмді күн сәулесінің зақымдау әсерінен қорғайды.

2.Тері- тыныс мүшесі. Терінің тыныстық қызметі көмір қышқылы мен суды қоршаған ортаға

шығару арқылы орындалады. Терінің бұл қызметінің маңызы өте үлкен және ересектерге қарағанда балаларда 8есе артық. Терінің ауданының 2/3 бөлігінің зақымдануы(күю, ауа өткізбейтін майлар жағу және басқалар) баланың тұншығуына әкелуі мүмкін.

3.Тері су-тұз алмасуына қатысады. Қалыпты жағдайда тері арқылы тәулігіне 500мл су бөлініп
шығады. Теріден терімен бірге хлоридтер мен сүт қышқылы және азотты алмасудан пайда болған көптеген зиянды заттар да бөлініп шығады.

4. Тері-жылу реттеу мүшесі. Жылу тері арқылы сыртқа беріледі.Терінің беті үлкен,эпидермис

жұқа,капиллярлары көп және орталық нерв жүйесінің реттеу әсерінің толық жетілмеуіне байланысты жеңіл,бірақ нашар таралатындықтан дене жылуы өзгермелі болады.

5. Тері-сезім мүшесі. Теріде қысым, жанасу, ауру, суық, жылуды қабылдайтын көптеген
рецепторлар орналасады. Жаңа туған балада экстрарецепторлар жақсы дамыған және қоздырғыштарды қабылдай алады. түзіледі. Бұл витаминнің жетіспеуінен әсіресе балаларда рахит ауруы дамиды. 7. Қанның қоры қызметі. Терінің торлы қабатында(дерма) көптеген артериоло-венулярлы анастамоздар мен қан тамырлар торының орын алуына байланысты болады. Ересек адамның терісінің осы қабатында 1л-дей қан сақталады.

6. Тері Д витаминін синтездеуге қатысады. Д витамині теріде күннің күлгін сәулесі әсерінен

Эпидермис (epidermis) — терінің сыртқ ы ең жүқ а

теріү сті қ абаты. Ол жануарлар терісі қ алындығ ының 12% -ын қү райды. Эпидермис кө пқ абатты жалпақ мү йізделетін эпителийден тү рады. Эпидеристің қ алындығ ы, қү рылыс ерекшеліктері жануарлардың тү рлеріне, түқ ымдарына, жыл мерзімдеріне, терідегі тү ктің болу-болмауына тікелей байланысты. Эпидермисте қ ан тамырлары болмайды. Ол астындағ ы дерманың емізікше қ абатындағ ы қ ан капиллярлары арқ ылы қ оректенеді. Эпидермис сезімтал жү йке ү штарына бай. Тү ксіз тері эпидермисінде, мысалы, мү рын, ерін қ аң сарларының теріү сті қ абатында бірбірінен анық ажырайтын бес қ абат болады. Оларғ а: тө меннен жоғ арығ а қ арай негіздік (базальды), қ ылтанақ ты, дә ншелі, жылтырауық жә не мү йізді қ абаттар жатады.

Мүйізді қабат көптеген өлген, мүйізделген клеткалар қатпарынан тұрады. Мұнда мүйізді қатты зат кератин болады. Кератин ерекше зат,құрамында күкірт болады және ол әр түрлі химиялық заттардың әсеріне өте тұрақты болады. Беткі мүйізді қабат жаңа туған балада 2-3 бір-бірімен нашар байланысқан (ересектерде 10-13 қатар) жеңіл қабыршақтанып түсіп отыратын, қабыршақтар қабатынан тұрады. Жылтырауық қабат 3-4 қатарлы орналасқан тегіс клеткалардан тұрады. Бұл клеткалардың ядролары өліп, ал цитоплазмасы ерекше белокты зат эллойдинмен толған. Бұл зат бояумен боялмайды, сондықтан жылтырауық қабат деп аталады. Эллойдин кейін кератинге айналады. Түйіршікті(дәнді) қабат 3-4 қабатты тегіс клеткалардан тұрады. Клетка түрі ромб тәріздес. Ол клеткалардың цитоплазмасында теріге сәбіз тәрізді түс беретін кератогиалинді комплекс түзіледі, соңынан мүйіздену процесі басталады. Тікенекті қабат бірнеше клеткалар қабатынан тұрады. Базальді қабат эпидермисті дермадан бөліп тұрады. Базальді және меланоцит клеткаларынан тұрады және өте жақсы дамыған.Осы қабатта бөлініп жаңа клеткалар пайда болу процесі өтеді. Балаларда бөліну және жаңа клеткалар пайда болу активтілігі ересектерге қарағанда өте жоғары. Осыған байланысты балаларда грануляция және эпителизация процестері тез жүреді де, регенераторлық(қалыптасу) қабілеті жоғары болып келеді.

Дерма (derma) немесе нағ ыз тері қ абаты (corium) терінің ең

қ алың қ абаты (98-99%). Ол ө з кезегінде сыртқ ы емізікше жә не ішкі торлы қ абаттардан кү ралғ ан. Емізікше қ абат (stratum papillare) эпидермистің астындағ ы кө птеген емізікше тә різді қү рылымдар тү зетін борпылдақ дә некер ү лпалық қ абат. Оны эпидермистің базальды қ абатынан негіздік жарғ ақ (membrana basalis) бө ліп тү рады. Бү л қ абатты борпылдақ дә некер ү лпасы коллаген талшық тарының жің ішке шоғ ырлары, теріге серпімділік қ асиет беретін эластин талшық тарының торы, ретикулин талшық тары жә не борпылдақ дә некер ү лпасының торшалары: фиброциттер, гистиоциттер, ретикулоциттер, ү лпа базофилі қү райды. Ол эпидермистің ішіне еніп, пішіні ә р тү рлі емізікшелер тү зеді Торлы қ абат (stratum reticulare) бір-бірімен торлана тоқ ылғ ан коллаген талшық тарының шоғ ырлары будаларынан жә не олардың арасындағ ы серпімділік қ асиет беретін эластин талшық тарынан қү ралғ ан, тығ ыз қ алыптаспағ ан дә некер ү лпасынан тү рады. Бү л қ абаттың 98-99% -ы ә р тү рлі бағ ытта орналасып, бір-бірімен ілмектеніп торланып, берік тор тү зетін коллаген талшық тарының шоғ ырлары құ райды.

Теріасты қ абаты немесе шел қ абаты (tela

subcutanea) тері дермасының торлы кдбатын жануарлар денесінің беткей шандырымен байланыстырып тү ртын терінің тө менгі қ абаты. Шел қ абаты борпылдақ дә некер ү лпасынан тү рады. Ол терінің қ озғ алмалылығ ын қ амтамасыз етумен қ атар, дене қ ызуын реттеуге кдтысады. Қ оң ды жануарларда шел қ абатында қ ор ретінде май ү лпасы жиналады. Жануарлардың тү рлеріне байланысты шелдегі май қ абаты дененің ә р тү рлі аумақ гарында қ орланады (ө ркеш, қү йрық т.б.). Бү л қ абатпен ірі қ ан жә не лимфа тамырларының тораптары ө теді. Терінің қ ан тамырларының ө рімдері мен тораптарында организмдегі қ анның 10 пайызы қ ор ретінде сақ талады.

Көз - оптикалық жүйе. Жарық адамдардың айналадағы нәрселерді көруіне мүмкіндік беретін энергияның бір түрі. Алайда көру арқылы ғана біз қоршаған әлемді танимыз. Көру мүшесі – біздің көзіміз. Көз өзінің құрылысы жағынан оптикалық жүйе ретінде фотоаппаратқа ұқсас, бірақ көздің оптикалық жүйесі әлдеқайда күрделі. Адам көзінің пішіні шар тәрізді, шамалы қысыңқы , диаметрі 23-25 мм. Көз сыртқы жағынан үш қабықтан қапталған .

Кө ру жү йесі Вспомогательные органы глаза
Ішкі ядро Торлы қ абық ша
Колбашалар Таяқ шалар

Кө з алмасы
Кө з алмасының қ абық шылары Фиброзды қ абық ша Қ асаң қ абық Склера Нұ рлы қ абық шы Кірпікті дене Меншікті Тамырлы қ абық ша

Кө з алмасының б/е

Кө з жас аппараты

Кө з алмасының сұ йық тығ ы Кө з бұ ршағ ы

Қ абақ

Кө з жас безі Жас ағ атын ө зек Кө з жасының кө лі

Тамырлы қ абық ша

Шыны тә різдес дене

Дене қуысы

Көкірек
    

Өкпе Жүрек Өңеш  Кеңірдек Айырша  без(тимус)  Лимфа түйіндері  Қан және лимфа  тамырлары  Жүйкелер

 Өңеш   қарын (асқазан), ащы және жуан ішектер   Ұқы б

Пән: Медицина


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь