Сайтқа презентация қосу

Қабылдау туралы жалпы ұғым

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Қабылдау туралы жалпы ұғым

Орындаған: Фазымова А.Ж Тексерген : Оспанова Қ.Ш. Семей 2015

Образец текста
Второй уровень Жоспар:
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

1) Қабылдау туралы жалпы ұғым 2) Қабылдаудыың негізгі ерешіліктері 3) Қабылдаудың тұтастығы 4) Қабылдаудың мағыналылығы 5) Қабылдаудың таңдамалылығы 6) Қабылдаудың тұрақтылығы (константтылығы) 7) Қабылдаудағы иллюзия 8) Апперцепция 9)Байқау және байқағыштық пен уақытты бақылау

10)Кеңістік

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень мен құбыЕгер түйсік сыртқы дүние заттары Четвертый уровень Пятый лыстарының жеке қасиеттері мен сапаларының уровень миымызда бейнеленуі болса, қабылдау заттар мен құбылыстардың мида тұтастай бейнеленуі болып табылады. Қабылдауда заттар мен құбылыстардың түсі, дыбысы, дәмі, иісі, формасы т. б. қасиеттері түтас күйінде бейнеленеді. Мысалы, алманы қабылдауды алайық. Мұнда біздің анализаторларымызға оның қызыл түсі, хош иісі, тәтті дәмі т. б. осындай қасиеттері бір мезгілде эсер етеді де, миымызда тұтас зат бейнесі пайда болады.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Қабылдау процесінде адамның өткендегі Четвертый уровень тәжірибесі ерекше маңыз алады. Сыртқы Пятый уровень ортадан дамылсыз ақпарат келіп отырады. Кісі бұлардың бәрін бірдей дұрыс қабылдай алмайды, немесе үлгермейді. Егер бала өмір бойы поезды көрмесе, оны бірден жақсы тани алмайды. Адамның сыртқы дүниенің заттары мен құбылыстарын қабылдауы селқос үңілу емес, белсенді қабылдау. Белсенді қабылдау дүниені тереңірек тануға мүмкіндік береді.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Қабылдау — ми қабығының күрделі анализдік және Пятый уровень синтездік қызметінің нәтижесі. Қабылдаудың физиологиялық негізіне бірнеше тітіркендіргіштердің жиынтығы мен олардың қарым-қатынасында пайда болатын уақытша жүйке байланыстары жатады. Мүны И. П. Павлов қатынас рефлексі деп атаған. Мәселен, анализаторында осындай қатынас рефлексінің жасалуы (яғни тітіркендіргіштердін бір-бірімен байланысы) заттың түрі түсі, мөлшеріне қарамай-ақ оның тұлғасын тануға мүмкіндік береді. Сөйтіп, қабылдау — түйсіктегідей бір анализатордың қызметі емес, бірнеше анализаторлардың бірлесіп қызмет істеуінің нәтижесі. Мәселен, киноны екі анализатордың (көру, есту) өзара байланысып жүмыс істеуінен болады.

Образец текста
Четвертый уровень Қабылдаудың объектісі кейбір жеке қасиеттерден, жеке Пятый уровень бөліктерден тұрғанымен, біз оларды бүтіндей, тұтастай қабылдаймыз. Кей кезде бұрынғы тәжірибемізде ұшыраған кейбір объектілердің жеке бөліктері, шет жағасы, үзінділері қабылданса да, біз бүларды түтас зат форма-сында қабылдаймыз. Егер "Дударай" операсындағы Мариям әнінің басталуын қүлағымыз шалса, осы әннің мазмүнын түтастай қабылдайтын боламыз. Адам алдындағы үш нүктені жеке ноқат ретінде кабылдамайды. Мүны үш бүрыштың түтас бейнесі деп түсінеді. Өйткені, қабылдаудағы жеке бөліктер жиналып келіп, түтас нәрсенің бейнесін қүрайды.

Второй уровень Третий уровень Қабылдаудың тұтастығы

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Қабылдаудың мағыналылыгы Четвертый уровень Бүл ерекшелікте қабылдаудың түйсіктерден негізгі айырмашылығын жақсы Пятый уровень көрсетеді. Ол объектілердің мазмұнын жақсылап түсінбейінше, белгілі түжырымдар мен
сөз арқылы аталмайынша, ол толық қабылданбайды. Қабылдауда объектінің аты сөзбен (екінші сигнал жүйесі) берілсе, қандай нәрсе болса да оңай және тез қабылданады. Мәселен, өзіміз түсінбейтін тілде сөйлеген сөздерді мүлде ұқпайтын болсақ азын-аулақ хабарымыз бар тілді шала-шарпы қабылдаймыз. Адам ана тіліндегі сөздерге жақсы, толық түсінетіндіктен оларды толық қабылдай алады. Заттар мен қүбылыстардың мағынасын түсінудің қарапайым түрі — тану. Нәрсені танымайынша, оны аңғарып, қабылдау қиын. Тану жалпылай және даралап тану болып екіге бөлінеді. Жалпылай тану дегеніміз талғаусыз қалай болса, солай тану. Жалпылай тануда адам нәрселердің өздеріне тән қасиеттерін біле бермейді. Объектілерді даралап тану арқылы оларды анық, толық қабылдауға мүмкіндік туады. Мәселен, көпшілік арасынан таныс адамды бірден тану, көп киімнің ішінен өз пальтоңды бірден тану оп-оңай.

Образец текста
Қабылдаудың таңдамалылығы Второй уровень
Толып жатқан объектілердің ішінен біреуін Третий уровень іріктеуіміз (оның қасиетін, сапасын) қабылдаудың таңдамалылыгы Четвертый уровень делінеді. Мәселен, кітап оқығанда ондағы бірер сөз қате жазылған болса да байқамай оқып кете береміз. Егер Пятый уровень кітапта "университет" деген соз "унверситет" деп қате жазылса да, біз оны "университет" деп дұрыс оқимыз. Кітап оқығанда оның мазмұнына ерекше көңіл болінетіндіктен, мұндай қателер көзге түспей қалады. Ал жеке сөздерге, жеке әріптерге шұқшия көз салған жағдайда (мәселен, корректорлар) текстің мазмұны ұғылмай, күңгірт қалып қоятын кездері болады. Қабылдауда зейін аударып, талғаудың зор маңызы бар. Мүндай жағдайда объектінің назар аударылған белгілерін, қасиеттерін, керек жақтарын қабылдаймыз. Біздің назар аударатынымыздың ішіндегі ең бастылары, қазірде істепжатқан әрекетімізге қажет қызықтыратын, қажетімізге жарайтын нәрселер болып табылады. Қабылдаудың таңдамалылыгы әр түрлі объективтік (объктілердің ерекшеліктеріне — күші, қозгалысы, қарымқатынасы т.б.) және субъективтік (адамның қабылданатын затқа қызығуы, оны қажетсінуі, сол кездегі психикалық коңіл-күйі т.б.) себептерге де байланысты болып келеді.

Мұғалім бірнеше оқушыдан үй тапсырмасын сұраған кезде оған бір баланың жауабы ерекше ұнайды. Бүған ол аса зейін қояды. Сонда мүғалімнің объектісі сол бала болады да, қалғандарының жауабы жөнді еленбейді. Қабылдауда ерекше айқын корініп түрған нәрсе (жогарыдагы мысалда баланың сабақты жақсы айтуы) фигура делінеді де, қалғандары (осы сүрақка жондеп жауап бере алмаган оқушылар) соның фоны болады. Сөйтіп, аса зейін қойған зат осы кезде фигура болады да, оның айналасындағы қоршау фон болып есептелінеді. Осылайша түрлі жағдайда әркімнің өзінше қабылдауы көбінесе адамның мамандығына да байланысты. Мәселен, суретші алдымен екі профильге назар аударса, мұражай қызметкері бірден вазаны көреді.

Образец текста
Қабылдаудың тұрақтылығы (константтылыгы) Третий уровень
Қабылдаудың константтылыгы деп сыртқы жағдайдың Четвертый уровень өзгеруіне қарамастан, заттардың кейбір қасиеттерініңПятый уровень бір қалыпты болып қабылдануын айтады. Мәселен, біздің алдымыздағы телеграф баларының бір-бірінен қашықтығы көздің тор қабығында бірдей сәулеленбейді. Сонда да біз олардың шамасын бір-біріне тең деп қабылдаймыз. Өйткені олардың шындықтағы қалпы осындай. Осы заңдылықты түсіндіретін мысалдар толып жатыр. Мәселен, ақ қағаз жасыл лампочканың жарығы түссе де, қызыл лампочканың жарығы түссе де бәрібір ақ болып қабылдана береді. Жарықтың түрлі інен көмір: бірде қара, бірде сүрғылт болып қабылданады. Мұның бәрі анализаторында түрліше бейнеленеді. Осы заңдылық түрмыста, еңбек процесінде түрлі заттарды тез, оңай тануға мүмкіндік береді. Қабылдаудың константтылығы балаларда 2 мен 4 жастың арасында қалыптасып болады. Қабылдаудың константтылығы адамның өткен төжірибесіне де байланысты. Бейнені тұрақты түрге келтіруге, оны сол қалпында сақтауға мүмкіндік туғызатын ең жоғары психикалық функция — сөз. Әрбір заттың түсінігі сөзбен байланысты, сөз ғана затты бір түрақты түрге енгізеді.

Второй уровень

Образец текста
Второй уровень
Четвертый уровень Әрқашан да қабылданатын затқа, не уровень Пятый құбылысқа қабылдау

Третий уровень Қабылдаудагы иллюзия

сәйкес келе бермейді. Түрлі себептерге байланысты шындықты бүрмалап, теріс қабылдайтын кездер де болады. Түрлі себептерге байланысты шындықтағы объектілерді қате қабылдауды иллюзия деп атайды. Иллюзиялар сан алуан себептерге байланысты пайда болады. Мысалы, шай құйылған стақанға салынған қасықтың "сынған" құсап тұруы физикалық қасиеттерімен түсіндірілсе, кейбір нәрсе жөніндегі жаңсақ пікірлер адамның әртүрлі ерекшеліктеріне байланысты. Иллюзияның табиғаты ғылымда әлі де толық зерттелмеген.

Образец текста
Иллюзияның түрлері өте көп. Соның уровень Третий ішінде қабылдауында иллюзиялар жиі кездеседі. Бүл көбінесе заттардың кеңістікке Четвертый уровень орналасу жағдайын адамның жөнді білмеуінен туады. Көру Пятый уровень (оптика) иллюзияларына: контраст, перспектива, қашықтық, заттың жоғары жағын артык бағалау, түзу кесіндінің ығысу иллюзиясы т. б. жатады. Мәселен, перспектива иллюзиясын алайық. Айталық үш бағананың биіктігі бірдей дейік. Ал көріп түрған кезінде олардың ең әрідегісі бәрінен үлкен сияқты болып көрінеді. Мүның себебі — нәрсе алыстаған сайын онын бейнесі кішірейе беретіндіктен, нәрсе өзінен кішкентай нәрсенің қасында тұрса — үлкейіп, үлкен ңәрсемен қатар түрса — кішірейіп көрінеді. Осы мысалдағы ортадағы дөңгелектер, шынында, өзара тең, бірақ көзге әр түрлі болып көрінеді, өйткені бірі — үлкен дөңгелектердің, екіншісі — кішкентай дөңгелектердің қоршауында тұр. Тәжірибе арқылы тексеріп — қабылдаудың дұрыстығының бірден-бір өлшемі. Мәселен, стақандағы шайдан қасықты алып, оның сынбағандығын байқау — осындай тәжірибенің қарапайым түрі. Иллюзияның зандылыктарын дүрыс түсінудің тәжірибелік мәні зор

Второй уровень

Образец текста
Второй уровень
Мәселен, иллюзиялар архитектура мен бейнелеу өнерінде, әскери Четвертый уровень маскировкада, баспахана әріптерін жасауда, сахнаны безендіруде жиі адам ойлауындағы қолданылады. Иллюзияның заңдылықтарын білу Пятый уровень сыншылдықты дамыта түседі. Иллюзияларды адамның жүйке жүйесінің ауруға шалдығуына байланысты туатын заттардың жалған, теріс бейнелері — галлюцинацияларда ажырату қажет. Мұндай науқасқа ұшыраған адамның ұғыну қабілеті кемиді де, есі кіресілі шығасылы болады. Мәселен, оған ешкім дауыстамаса да ол бір дауыс естігендей, денесінде қайдағы бір жоқ жорғалап жүргендей корінеді. Бүл көбінесе шизофрения, инфекция ауруларының негізінде пайда болып отырады. Бұл аурулардан психиатр-дәрігерлердің көмегімен айығуға болады. Ми қабығында процесі тежелумен алмаспай бір орында тұрып қалған кезде осындай (бүл жүйкенің патологиясы) галлюцинациялық бейнелер пайда болады.

Третий уровень

Образец текста
Апперцепция Второй уровень
Третий уровень Қабылдаудың адамның жалпы психикалық тұрмысы мен өткен Четвертый тәжірибесінің мазмұнына байланыстылығын апперцепция дейді. уровень Пятый Апперцепция тұрақты және уақытша болып екіге бөлінеді. Түрақты уровень апперцепция адамның қызығуы мен мамандығы, білімі мен дүниетанымына байланысты болып отырады. Мәселен, "түбір" деген сөзді эр адам түрліше қабылдауы мүмкін. Тіл маманы осы сөзді ести салысымен сөздің түбірі жайлы айтқысы келеді. Ал ботаник болса, шөптің түбірін, математик санның түбүрін айтып беретіндігі белгілі. Апперцепция затты түрлі жағынан багалай алу, адамның оны өзінше талқылап, өзінше қөзқарасын білдіре алуы. Апперцепцияның мол болуы білімділікке байланысты. Білім адамның ойын тереңдетіп, оның мазмұнын кеңітіп қана қоймайды, дүниені жан-жағынан терең түсіне білуге жағдай тугызады. Адам есейген сайын оның білімі, тәжірибесі молая түседі, дүниетанымы қалыптасады. Бүл оның апперцепциясының өзгеруіне эсер етеді. Балалардың оқу материалын жақсы қабылдай алуы олардың апперцепциясына (яғни түсінік қорына) байланысты болып отырады. Оқушыны жаңа сабаққа даярлау бүл, бір жағынан, оның апперцепциясын тудырып отыру деген сөз.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый Әр түрлі иллюзиялардың негізінде уровень Пятый адам жаңсақ пікірде болады, мүны уровень уақытша апперцепция дейді. Апперцепцияның уақытша түріне А. С. Пушкиннің "Вурдалак" деген өлеңі жақсы мысал бола алады. Осы өлеңінде Ваня деген корқақ бала түнде зират арқылы жүріп бара жатады. Ол қорыққанынан қара терге түседі, сүйек кеміріп жатқан итті қабырдан шыққан өлікке балайды. Өйткені оның өзі осындай кереметтердің "болатындығына" сенетін.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень М. Әуезов "Қыр әңгімелерінде" Жортар қарттың басынан кешкен бір оқиганы былайша суреттейді: "Бейіттің Четвертый уровень іші әлгіден де жарық болып кетіп, артынан бәсеңдегендей болды... қүдай Пятый уровень көрсетпесін — өзіме өзінің бұрын түсін көрмеген, атын естімеген бір пәле көрінді.
Алғашқы көрген кезде "жалмауыз" дедім. Нобайы үқсамайды. Қап-қара, тырдай жалаңаш. Бойы еңгезердей, үлкен, биіктігі кісі бойы — қол сүғымдай шашы бүрқырап түр. Козіме түскен, әсіресе, қорқынышты жері — аузы. Ырсиып, от болып, тістері ақсиып сойдиып түр екен. Аузынан кәдімгідей от бүркіп түр... озге еш жері корінбейді. Қараңғы бүрышта қып-қызыл от болып жанып түрған ырсиған ауыз, ақсиған тіс қана корінгендей болды... түрайын десем, буынымды баса алатың емеспін,.. қозгаларға шамам жоқ... қүр сүлдем отыр... Бір мезгілде... ақырып келіп, иығымнан бас салды... Жын-шайтан, пері, албасты дейтін үгымдарға қаттьі сенетін бейіт ішінде осындай "керемет" коріністерді туғызған жауыннан паналап жүрген екінші бір адамның әлсін-әлі жағып жүрген сіріңкесі екен. "Қорыққанға қос корінеді" деген мәтел осындай адамдардың психологиясын оте жақсы керсетеді.

Образец текста
Второй уровень
Байқау және байқағыштық

Третий уровень

Четвертый уровень Байқау дегніміз – белгілі мақсат пен объектіні Пятый уровень әдейілеп қабылдау. Бі нәрсені мұқият байқау үшін біраз уақыт бойында жүйелі түрде бір объектіні бөліп алып қадағалаған дұрыс. Бұл – байқаудың негізгі шарттарының бірі. А. Құнанбаев «Қан сонарда бүркітші шығады аңға» деген өлеңінде жақсы көрсеткен: «Біреуі көк, біреуі – жер тағысы Адам үшін батысып қызыл қанға. Қар аппақ, бүркіт қара, түлкі қызыл Ұқсайды қаса сұлу шомылғанға» «қар аппақ», «бүркіт қара», «түлкі қызыл» деген тіркестерде кез келген адамға байқала бермейтін көріністер сөз болып отыр. Мұндай сөздерді осы нәрсені өте жетік білетін адам ғана айта алады.

Образец текста
Кеңістік пен уақытты қабылдау

Второй уровень

Третий уровень Кеңістікті қабылдау – заттар мен құбылыстардың Четвертый уровень көлемін, тұрқын, түрін, аумағын, алыс – жақындығын, Пятый уровень тайыз – тереңдігін, бағыт – бағдарын қабылдау деген сөз. Кеңістікте орналасқан заттардың көлемін қабылдауду екі көзбен көрудің (бинокулярлық көру) маңызы зор. Ал бір көзбен көру (монокулярлық көру) тереңдік жөнінде дәл мағлұмат бере алмайды. Бинокулярлық қарауда екі көзге түсетін кескін қосылып кетеді де, нәрсенің бедері айқын сезіліп, бір ғана кескінге айналады.

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень Четвертый уровень Қашықтық пен заттардың көлемін қабылдауда Пятый уровень көздің конвергенциясы (латынның «конвергерс» деген сөзі, қазақша жақныдату деген мағынаны білдіреді), яғни екі көздің көрілетін затқа бір көздей болып әрекет етуі қажет болады. Бұл құбылыс жақындағы нәрсені ажыратуда байқалады. Көз тіккен нәре неғұрлым жақын тұрса, конвергенция да сонша күшті болады да, көз ішке бұрыла береді.Көздің түрлі қашықтықағы заттарды көруге бейімделу қабілеттілігін аккомадация деп айтады. Көздің аккомадациясы хрусталь дөңестігінің өзгеруіне байланысты жақын заттарды көргенде жиырылады да, алыстағы заттарға қарағанда ашыла түседі.

Образец текста
Второй уровень
Уақытты қабылдау да сыртқы дүниедегі Четвертый уровень заттар мен құбылыстарда болатын Пятый уровень өзгерістердің санаға «сер етіп қалдыратын бейнесі. Уақыт – дүниедегі заттардың өзгеріп, бір қалыптан екінші қалыпқа көшіп, ескі заттардың жоғалып, олардың орнына жаңа заттардың пайда болып отыру көрсеткіші. Уақытты қабылдау бірнеше компоненттерден тұрады. Соның бірі уақыттың ритімі. Уақыттың ритімі – құбылыстардың белгілі ырғақпен өтіп жататын бір ізділігі. Уақыт темп арқылы өлшенеді.Темп – құбылыстардың бір ізжілігінің, тездігінің не бояулығының көрсеткіші.

Третий уровень

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Бақылауға арналған сұрақтар: Заттар мен құбылыстардың мағынасын түсінудің қарапайым түрі қалай аталады Ми қабығының күрделі анализдік және синтездік қызметінің нәтижесі қалай аталады Белгілі мақсат пен объектіні әдейілеп қабылдау қалай аталады Қабылдаудың константтылыгы дегегніміз не Жалпылай тану дегеніміз не

Образец текста
Второй уровень
Третий уровень
Четвертый уровень Пятый уровень

Пайдаланған әдебиеттер тізімі: Жарықбаев Қ. Психология (оқулық). Алматы, «Білім», 1993 115-127бб.


Пән: Педагогика


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь