КӨ КЕНІС ЖӘ НЕ БАҚ ША ДАҚ ЫЛДАРЫНЫҢ ЗИЯНКЕСТЕРІ

КӨ КЕНІС ЖӘ НЕ БАҚ ША ДАҚ ЫЛДАРЫНЫҢ ЗИЯНКЕСТЕРІ.

Жоспары:
Кіріспе. Негізгі бө лім. Сә біз шыбыны; Пияз шыбыны; Бақ ша бітесі; кә дімгі ө рмекші кенесі; Темекі трипсі; Қ орытынды. Пайдаланғ ан ә дебиеттер.

Кө кө ніс жә не бақ шада дақ ылдары зиянкестерінің тү рлік құ рамы сан алуан.Олардың аса қ ауіптілеріне мынадай кө п қ оректі зиянкестер жатады:шыртылдақ қ оң ыз бен қ ара қ оң ыздың дернә сілдері,бұ заубас,кеміргіш кө белектердің жұ лдызқұ рттары ,шырыштар (ұ лулар).Кө кө ніс дақ ылдарының бейімделген зиянкестеріне қ атты қ анаттылар,қ абыршақ қ анаттылар,тең қ анаттылар ,қ абыршақ қ анаттылар ,қ ос қ анаттылар мен трипслердің тү рлері жатады.Жабық жерде кө кө ніс ө сімдіктеріне сорғ ыш зиянкестердің бірнеше тү рлері зиян келтіреді.

Сә біз шыбыныPsila rosae L(Diptera Psiliade тұқ ымдасы).Шыбынның тү сі қ ара,жылтыр,басы қ оң ырқ ай қ ызыл,тө бесінде қ ара ұ шбұ рышты дағ ы бар,мұ ртшалары мен аяқ тары кү рең қ ара тү сті.Қ анаттары тү ссіз,жасыл рең ді болып келеді.Денесінің ұ зындығ ы 4-5 мм.Дернә сілдері жұқ а,жылтыр ,қ о ң ыр сары тү сті.Денесінің ұ зындығ ы -7мм.Дернә сілдер топыра қ ты ң жоғ арғ ы қ абатында пупарийлерде(піллә да),кейде к ө к ө ніс қ оймаларында,тамыр жемістерінде қ ыстайды.Шыбындарды ң ұ шу мезгілі шетен мен алма ағ ашының гү лдеуімен сә йкес келеді.Ересек шыбындар гү лдеп келе жатқ ан шатыргү лдер тұқ ымдасына жататын ө сімдіктердің шырынмен қ оректенеді .Ұ рғ ашы шыбын ұ шып шыққ ан соң кө п кешікпей жұ мыртқ а салуғ а кіріседі.Жұ мыртқ аларын 10 данадан жә не одан да кө п мө лшерде топыраққ а қ оректік ө сімдіктердің тү біне жақ ын жерге салады. Арада 4-17 к ү н ө ткен со ң дернә сілдер жұ мыртқ адан шығ ып жемістің ішкі етті бө лігімен қ оректенеді. Зақ ымданғ ан ө сімдіктердің жапырақ тары қ ызғ ылт тү ске боялады, ал дернә сілдер кө п болғ анда жапырақ тар тез сарғ айып қ урап калады. Дернә сілдің ө сіп жетілу мерзімі 20-25 к ү н. Бұ дан кейін дернә сілдер тапырақ та қ уыршақ танады да, 15-20 кү ннен кейін шыбынның екінші ұ рпағ ы ұ шып шығ ады. Олармен зақ ымдаңғ ан сә біз ащы, пайдалануғ а жарамсыз болып калады. Са қ тау кезінде тез

Сә біз шыбыны

Кү ресу шаралары. Ауыспалы егісті пайдалану. Арам шө птерді уақ ытылы отау жә не сә біз ө скіндерін сирету. Топыраққ а сапалы тү рде жү ргізілген өң деу жұ мыстары кө ктемде шыбындардың ұ шып шығ уын қ иындатады. Сә біз жер бетіне кө ктеп шыққ аннан кейін 2-3 апта ө ткен соң ә рқ айсысы 10 ө сімдіктен құ райтын 10-12 ү лгі алынады. Бір ө сімдікте 3-4 тен кө п жұ мыртқ а табылғ ан жағ дайда химиялық кү ресу шаралары қ олданылады. Инсектицидтерді «Тізім...» бойынша қ олданылады.

Пияз шыбыны Пияз шыбыны –Hylemyia antique Mg (Diptera отряды, Muscidae тұқ ымдасы).Шыбынның ұ зындығ ы 5-7 мм, тү сі сұ рғ ылт, арқ а жағ ы жасыл рең кті. Еркек шыбынның құ рсағ ында қ ара тү сті, ұ зынша келген жолағ ы болады. Дернә сілдердің ұ зындығ ы 10 мм, шамасында тү сі ақ , пішіні цилиндр тә різді, бас жағ ы жінішкерген.Топырақ та 10-20 см терең дікте қ уыршақ тары қ ыстайды. Ұ шып шыкканнан кейін (Мамырдың екінші жартысында) Ұ рғ ашысы жұ мыртқ аларын жапырақ тарғ а, бадананың қ абық шасының астына жә не пияз бен сарымсақ тың айналасындағ ы топырақ тү йірлерінің астына салады. Жұ мыртқ адан 5-7 кү нен кейін дернә сілдер шыгып, баданағ а тү пше жағ ынан енеді. Дернә сілдер 15-25 кү н қ оректенгенен кейін тапырақ та қ уыршақ танады. Зақ ымданғ ан баданалар тез шіриді, олардың жапырақ тары сарғ айып қ урап қ алады. Пияз шыбыны 1-3 ұ рпақ береді.

Кү ресу шаралары. Дақ ылдарды кезек орналастыру, ө сімдік қ алдық тарын жою. Ө ткен жылы пияз егілген жерлермен арақ ашық тық ты сақ тау. Пиязды ерте отырғ ызу. Пияз бен сә бізді қ атар егу. Егер пияз жуасының ө суі кезінде зиянкестер саны ЭЗШ-тен (1ө сімдікте 3 жұ мыртқ адан болса жә не пияз егістігінің 25% қ оныстанылса немесе аулағ ышты 100 рет сілтегенде 50-80 данадан астам шыбын тү ссе) асып кетсе, онда химиялық ө ндеу жү ргізу қ ажет (Қ осымша).

Бақ ша бітесі-Aphis gossypii Glov(Homoptera отряды,Aphididae тұқ ымдасы).Бұ л жә ндік қ иярды ,асқ абақ ты,патиссонды,кә діні зақ ымдайды.Бақ ша бетінің ұ зындығ ы -1,2-2мм ,тү сі сарыдан бастап қ ара жасыл,тіпті қ ара болып келеді.Баланқұ рттары сары жә не жасыл.Ересек бітелер немесе баланқұ рттар сары жә не жасыл.Ересек бітелер немесе баланқұ рттар арамшө птерде қ ыстайды. Кө ктемде 12 С температурада бітелер ұ рық танбағ ан кү йінде кө бейе бастайды, бастапқ ыда арамшө птермен қ оректенеді, одан кейін екпе ө сімдіктерге кө шеді. Ашық алаң да біте қ иярда шілде-тамыз айларында, ал жабық алаң да к ө ктемде пайда болады. Бітелер тобы жапырақ тардың тө менгі бетінде, ө скіндерінде, гү лдері мен тү йіндерінде орнығ ады да, олардың бү рісуіне, қ атпарлануына жә не кеуіп қ алуына ә кеп соқ тырады. Кейде жапырақ тар бетінде, бітелердің тә тті шырынына кү йе саң ырауқұ лақ тары орнығ ады.

Бақ ша бітесі.

Кү ресу шаралары. -Арамшө птерді жү йелі тү рде жойып отыру, себебі біте екпе дақ ылдарына тек арамшө птерден ғ ана кө шеді. -Тускен жапырақтардың астындағы қыстап жатқан қанқызын жинап, оларды жылыжайларға жіберу; сілті (10 л суға 200 г күл мен 50 г сабын араластырып) бүрку. Инсектицидтерді «Тізімге » сәйкес қолдану.

Кә дімгі ө рмекші кене – Tetranychus urticae Koch. ( Arachnida класы, Acariformes отряды, Tetranychidae тұқ ымдасы)Ө рмекші кене ө те ұ саққ , ұ зындығ ы -0,4-тен 0,6 дейін болады.Кененің денесі сопақ ша келген, оның тү сі бозғ ылт сарыдан янтарь тү ске дейін немесе қ ызғ ылт рең кті жасыл тү ске айналады. Ересек дара қ тарында 4 жұ п аяқ , ал баланқұ рттарда – 3 жұ п аяқ болады.Ұ рық танғ ан аялдаушы ұ рғ ашы жә ндіктер ө сімдік қ алдық тарының астында, топырақ кесектерінің астында немесе құ рылыс саң ылауларында қ ыстайды. Ашық алаң да олар жыртылғ ан жерлерде ө ліп калады жә не кенелер жолдың жетегінде, сондай-ақ ағ аштар мен бұ ташы қ тар тү бінде сақ талады. Кене бә рінен де жаздың ыстық уакытында қ арқ ынды тү рде дамиды. Ө рмекші кененің ұ рғ ашысы ормек астына жұ мыртка (140-600 дана) салады. Жұ мыртқ алары д ө нгелек шыны тә різді мө лдір, анық тап қ арамаса, кө рінбейді. Ұ рық тың дамуына қ арай жұ мыртқ алар кө мескіленеді жә не құ рттар шағ ар алдында інжу тә різді тү ске енеді. Кенелер жапырақ тың тө менгі бетіне орны ғ ады жә не ө сімдіктің клетка шырынымен қ оректенеді. За қ ымдан ғ ан жапырақ тар тү ссізденеді де, қ урап, тү сіп қ алады. Орныққ ан жері мен температуралық жағ дайда байланысты зиянкес 6-дан 18-ге дейін ұ рпақ бере алады, ал кененің бір ұ рпағ ынаң дамуы 7-ден 20 к ү нге

Кә дімгі ө рмекші кене.

Кү ресу шаралары.
Кенемен аса кө п зақ ымданатын дақ ылдар (қ ияр) аз зақ ымданатын (қ ызанақ ) жә не зақ ымдайбайтын дақ ылдармен (гү лді қ ырыққ абат) араластырып отырғ ызу қ ажет. Жабық алаң да қ орғ ау шараларын бірлі-жарым дарақ тар байқ ала бастағ анда жү ргізеді. Зиянкестің алғ ашқ ы ошағ ы біліне бастағ анда ө сімдікке жыртқ ыш кенені – фитосейулюсті, яғ нижыртқ ыштың 15-60 дарағ ын бір ө сімдікке шаққ анда жібереді, бірақ жыртқ ыш пен оның құ рбанының арақ атынасы 1:80 кем болмауы тиіс. Ө рмекші кене ө сімдіктерді жаппай басып кетсе, фитосейулюсті есеппен 50-100 дарағ ын 1 м алаңғ а жібереді. Акарицидтермен өң деу «Тізім » регламенті бойынша жү ргізіледі. Ашық алаң да ө ндірістік себу ү шін ө ткен жылғ ы егістерден, жылыжайлардан, асқ абақ дақ ылдарынан 1000 метрден аса ара қ ашық тық ты сақ тау қ ажет.Егін орағ ынан кейінгі егістердегі арамшө птер мен ө сімдік қ алдық тарын жою.Ашық алаң ү шін ЭЗШ саны 10% отырғ ызылғ ан ө сімдіктер ө рмекші кенесімен қ оныстанылса жә не кененің даму дә режесі 1 балдан жоғ ары болса (кенелер тобы жапырақ бетін 25% -ке дейін алып жатады.)

Темекі трипсі- Thrips tabaci. Lind (Thysanoptera отряды , Темекі трипсі. Thripidae тұқ ымдамасы) Темекі ө сімдітерін,қ озаны,қ ытай бұ ршағ ын,қ иярды,асқ абақ ты,пиязды,картопты ,гү лді жә не басқ а да дақ ылдарды зақ ымдайды.Ұ сақ зиянкес (ұ зындығ ы 1-мм шамасында )ақ шыл сары немесе қ ара қ оң ыр тү стес.Дернә сілдері қ анатсыз,ақ шыл немесе қ ара қ оң ыр тү стес.Дернә сілдері қ анатсыз,ақ шыл немесе жасыл сары тү сті болып келеді.Ұ рғ ашылары ұ сақ қ оң ырқ ай жұ мыртқ алар салады,оларды бір –бірден жапырақ ұ лпасы қ абық шаларының астына орналастырады.3-5 кү ннен дернә сілдері шығ ып,жапырақ тар мен гү лдің шырынын сорып алады.Осының нә тижесінде ө сімдік ө спей қ алады.Бітелер ө сімдік қ алдық тарында ,пияздың құ рғ ақ қ абық шаларының астында,сондай-ақ топырақ тың жоғ арғ ы бетінде қ ыстайды.Бір ұ рпақ тың дамуына15-30 кү н қ ажет.Темекі бітесі вирустық ауруларды таратушы болып табылады.

Дақ ылдарды кезектестіріп отырғ ызу жә не барлық ө сімдік қ алдық тарын жинау. Терең сү дігер жырту қ ажет. Пиязды егу алдында 45С суда 10 минут бойы залалсыздандыру ,кейін салқ ын суда суыту.Ө скіндер айналасындағ ы топырақ ты жиі қ опсытып отыру.Инсектицидтерді тізімге сә йкес қ олдану. Егін орағ ынан кейін жылыжайларды ө сімдік қ алдық тарынан мұқ ият тазарту.Дезинсекциялау ү шін 50г/м2 есеппен кү кіртті 1-2 тә улік бойы 18С ауа температурасын жағ у арқ ылы

Қ орытынды.
Кө кө ніс жә не бақ шада дақ ылдары зиянкестерінің тү рлік құ рамы сан алуан.Олардың аса қ ауіптілеріне кө п қ оректі зиянкестер жатады.Кө кө ніс дақ ылдарының бейімделген зиянкестеріне қ атты қ анаттылар,қ абыршақ қ анаттылар,тең қ анаттылар ,қ абыршақ қ анаттылар ,қ ос қ анаттылар мен трипслердің тү рлері жатады.Жабық жерде кө кө ніс ө сімдіктеріне сорғ ыш зиянкестердің бірнеше тү рлері зиян келтіреді.Ә рбір ауыл шаруашылығ ына зиян келтіретін зиянкестердің ө здеріне тә н ерекшеліктері мен қ асиеттері болады.Сол арқ ылы біз оларды бір бірінен ажырата аламыз.Сонымен қ атар олармен кү рес жү ргізу шараларының ә дістерін толыққ анды

Пайдаланғ ан ә дебиеттер:
1.Агибаева А.Ж.;Тулеева А.К.;Сулейменова З.Ш. «Ауылшаруашылық дақылдарын зиянкестер мен аурулардан қорғау»,6-8беттер. 2.Каламов Б.Х. Ауылшаруашылық дақылдарын зиянкестер мен аурулардан қорғау.»пәніне арналған оқу-әдістемелік материалдар, 3-10беттер. 3.Сағитов А.О., Джаймурзина А.А., Туленгутова К.Н., Карбозова Р.Д. «Ауылшаруашылық фитопатологиясы», Алматы, 2000, 216 б.


Пән: Ауыл шаруашылығы


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь