Бағ а жане бағ а жасау

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым Министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті

Бағ а жане бағ а жасау
Орындаған: Құрманов М.Т. Тексерген: Нуралина Қ.Т.

Семей -2015

Жоспары:
1. Бағ аның құ ндық негіздері ж ә не бағ а жасаудың нары қ ты қ ә дісіне кө шу 2. Бағ а жасаудың нарық тық ә дісіні ң ерекше белгілері 3. Бағ аның экономикалық функциялары 4. Бағ а жасаудың ә дістемелік мә селелері 5. Қ олданылғ ан ә дебиеттер тізімі .

Бағ а жә не бағ а жасау нарық тық экономиканың ө те маң ызды элементтерінің бірі болып табылады. Бағ а – кү рделі

экономикалық категория. Бағ а негізінде тауарлар ө ндірісі. ө ткізілуі, олардың құ нын анық тау мә селесі, ұ лттық жалпы ө німді шығ ару, тарату жә не қ олдану жә не т.с.с. сұ рақ тар шешіледі. Бағ аның екі негізгі теориясы бар. Бірінші теория бойынша тауар бағ асы оны ң құ нын (ұ сыныс) айқ ындайды (бағ аның шығ ынды теориясы). Негізін қ алаушылар Вильям Петти, Адам Смит, Давид Рикардо. Олардың ойларынша тауар құ ны оны өң діруге кеткен ең бек мө лшерімен анық талады. Бұ л теорияның ә рі қ арай дамытқ ан К.Маркс болатын (абстрактты ең бек), оның ойынша тауардың құ ны жә не бағ асы болады. Құ н – қ оғ амғ а пайдалы ең бек шығ ындары (орташа). Ә ртү рлі тауарлар құ ндарының ара-қ атысы оларғ а кеткен абстрактты ең бек мө лшерлерінің ара-қ атысы болып табылады. Ал тауар бағ асы осы тауар құ нының ақ шалай кө рінісі болып табылады. Ол ә ртү рлі кездейсоқ нарық тық факторларғ а байланысты ө згеруі мү мкін. Басқ а теория бойынша тауар ба ғ асы деп ө ндірістік қ орларды ең тиімді пайдалану жағ дайында бол ғ ан ақ шалай шығ ындар мө лшерін айтады. Яғ ни, бұ л жағ дайда тауар бағ асы өң дірушінің шығ ындарын сипаттамай, сатып алушының осы тауардың пайдалылығ ын бағ алау дең гейіне (сұ раныс) тә уелді

Қ азіргі заманғ ы экономикалық теория осы екі теорияны біріктіруге тырысуда
Қ анша айтқ анмен, тауарды өң діруге жә не ө ткізуге кеткен шығ ындарды анық тау объективті қ ажеттілік ретінде қ алды, ө йткені кез келген фирма ө зіні ң шығ ындарын қ айтарып, қ алыпты пайда алуғ а мә жбү р. Тарифтер жә не сауда бойынша генеральды агентство (ГАТТ) қ алыпты құ нның анық тамасын келесі тү рде береді: қ алыпты құ н деп сауда арқ ылы орны толтырылатын тауар пайда болғ ан елдегі тауарғ а кеткен материалдар жә не жасау құ ны мен жалпы шығ ындар жә не қ алыпты пайда мө лшерінің қ осындысын атайды. Бағ а жасау деп тауарғ а бағ аны қ алыптастыру процесін атайды. Жалпы алғ анда бағ а жасаудың екі жү йесі бар: орталық тандырылғ ан жә не нарық тық . Бағ аның нарық тағ ы орны қ андай. Нарық тың ө зі тауарлы-ақ шалай қ арымқ атынастарын жә не құ ндық категорияларды (қ аржы, несие, ең бек ақ ы, ө зіндік құ н, пайда, бағ а) іске асырудың негізгі формасы болып табылады. Егер де сұ раныс жә не ұ сыныс бар болса мұ нда міндетті тү рде нарық тық қ арым-қ атынас пайда болады. Олардың мү дделері қ арама-қ айшы болады. Сондық тан да оларды ү йлестіретін тек бағ а ғ ана болады. Солымен, нарық деп сатушылардың жә не сатып алушылардың мү дделерін қ ақ тығ ысу арқ ылы бағ аның пайда болуына мү мкіндік жасайтын экономикалық процесті атайды. Яғ ни бағ а нарық тық қ арым-қ атынастарда орталық орын алады. Нарық тық экономикада ең маң ызды рө лді құ н заң ы орындаса, жоспарлы орталық тандырылғ ан экономикада жоспарлы даму жә не орталық тандырылғ ан бө лу заң дары негізінен қ олданылады. Құ н заң ы бағ а

Орталық тандырылғ ан экономикада ө нім бағ асы кейде ө ндірістің басталуына дейін анық талуы мү мкін, яғ ни бағ а негізінде шығ ындарды есептеу болатын. 1. Нарықтық баға жасаудың ең түбегейлі ерекше белгісі ретінде тауар бағасының өндірісте, тіпті кәсіпорында емес, өткізу өрісінде анықталатынын, яғни сұраныс пен ұсыныстың ықпалына тәуелді болатынын атау қажет. Тауар бағасы және оның пайдалылығы тек нарықта ғана тексеріледі және қалыптасады. Біздің елде, өкінішке орай әлі де болса, тауар бағасы негізінен кәсіпорын шығындарына қарай қалыптасады. Оның себебі ретінде біздің еліміздегі сұраныстың ұсыныстан әлдеқайда көп болуын және монополиялардың бар болуын атауға болады.
2. Нарық тық бағ а жасаудың келесі белгісі ретінде тауар бағ асын оны өң дірген тұ лғ а белгілейтінін атауғ а болады (яғ ни мемлекет бұ л процеске араласпайды). Мемлекет тек шектелген тауар тү рлеріне ғ ана бағ аның жасалу процесіне реттеу жү ргізе алады. Сонымен қ атар, мемлекет бағ а жасаудың жалпығ а бірдей ережелер мен қ ағ идаларды іске қ оса алады (мысалы, тиімділіктің шекті дең гейін орнату). Бірақ нақ ты тауар бағ асын бә рібір кә сіпорынның ө зі қ ояды. Сонымен, нарық тық бағ а жасау мемлекеттік бағ а реттеу жү йесімен ө те икемді ү йлесуі керек.

3. Нарық тық экономикада бағ алардың динамикасына екі маң ызды фактор ә сер етеді: стратегиялық жә не тактикалық . Стратегиялық фактор – бағ алар тауарлар құ нының негізінде құ рылады. Бағ алар осы құ нның төң ірегінде тербеліс жасау мү мкін. Бұ л ө те кү рделі жә не ұ зақ уақ ытты процесс. Тактикалық фактор – бағ алар нарық конънктурасына тә уелді ө згеру мү мкін. Осы екі факторды кез келген кә сіпорын жақ сы мең геріп білу қ ажет, ә йтпесе қ осымша шығ ындарғ а ұ шырау мү мкін. Бірінші фактор ө те жақ сы ұ йымдастырылғ ан фирма, яғ ни шығ ындары ең аз кә сіпорын ү шін тиімді. Екінші фактор нарық конъюнктурасын ә рі тез жә не икемді қ олдана алатын фирмалар ү шін тиімді. Мұ нда тыңғ ылық ты дайындық жә не жоғ ары білікті кадрлардың маң ызы зор. Ал ең кө п пайданы осы екі факторды пайдалана алатын фирмалар алады. Осы бағ алардың динамикасына жә не нарық конъюнктурасына мемлекет те экономикалық тұ рғ ыдан ә сер ету қ ажет. Бізде бұ л ә сер ә лі де дұ рыс қ алыптаспағ ан. 4. Бәсеке. Ол үшін меншік түрлерінің алуан түрлілігін және заңның бәріне бірдей болуын қамтамасыз ету қажет. (жекешелендіру, мемлекет иелігінен алу мәселесі). Бәсеке нәтижесінде нарықта тек шын мәнінде өндірісті дұрыс ұйымдастырып, шынайы кәсіби біліктілікті көрсете алатын шаруашылық субъектілердің қалуына негіз болады. Тіпті банкроттықты ң өзі ел үшін тиімді бола алады. Бәсекеде ұтысқа жетудің негізі ретінде икемді өндірісті жасау болып табылады, яғни жаңа қажеттіліктерге тез арада ауыса алатын, көп шығынсыз жаңа өнімді шығаруға бейімделген өндірістер. Директивті баға жасау мен нарықтық баға жасаудың бәсекені өсіруге ықпалын қарастыру. Негізгі міндет келісімдік (еркін) баға жүйесіне ауысу. Ол үшін келесі шарттарды орындау қажет: А) кәсіпорындардың іс жүзіндегі шаруашылық дербестігі Б) тауарлардың дефицитін болдырмау В) монополияларды жою Г) экономиканы қайта құру, қару-жарақ өнеркәсібінің конверсиясы Д) біріңғай экономикалық кеңістікті орнату Е) тұтынушыларды және жабдықтаушыларды өз еркімен таңдау мүмкіндігі Үлкен мәселе ретінде бағалардың және тауар құндарының территориальдық бөлінуін зерттеу болады, яғни аймақтық және бүкіл мемлекеттік нарықтарды үйлестіру мәселесі. Сонымен қатар, әлемдік бағалардың қозғалысын

Бағ а функциясы деп оның ішкі құ рамының (қ асиеттерінің ) сыртынан кө рінісін айтады. Бағ аның 5 функциясын атауғ а болады: а) есебке алу функциясы – қ оғ амдық ең бек шығ ындарын есебке алу жә не ө лшеу. Басқ аша айтқ анда бағ а арқ ылы біз осы тауарғ а қ анша шығ ын кеткенін анық тай аламыз немесе берілген қ ажеттілікті қ анағ аттандыруғ а арналғ ан тауарғ а қ оғ ам қ анша шығ ындалғ анын кө ре аламыз. Бағ а тек шығ ында ғ ана емес, сондай-ақ пайда дең гейін де кө рсете алады. Ә рине шын мә нінде нарық тық бағ а қ алыпты бағ адан қ атты ауытқ уы да мү мкін екенін ұ мытпауымыз керек. Берілген функция бойынша бағ а барлық құ ндық кө рсеткіштерді анық тауғ а негіз бола алады. Бұ л кө рсеткіштер сандық жә не сапалық болып бө лінеді. Сандық кө рсеткіштер – жалпы ішкі ө нім, ұ лттық табыс, кү рделі салымдар кө лемі, тауар айналымы, ө нім кө лемі, жә не т.б. Сапалық кө рсеткіштер – пайдалылық (тиімділік, ең бек ө німділігі, қ ор қ айтарылымдылығ ы ж ә не т.б.). Б) Ынталандырушы функция. Бағ а арқ ылы Ғ ТП, қ орлардың ү немделуін, ө нім сапасын кө теруді, ө ндіріс құ рылымын ө згертуді ынталандыруғ а болады. Бағ а арқ ылы сонымен қ атар, тұ тынушыларды да ынталандыруғ а болады. В) Бө лу функциясы. Бағ аның кө мегімен ұ лттық (таза) табысты бө луге жә не қ айта бө луге болады: экономика салалары арасында, меншік формалары арасында, ел аймақ тары арасында, жинақ тау жә не тұ тыну қ оры арасында, халық тың ә ртү рлі ә леуметтік топтары арасында. Мемлекет бұ л функцияны акциз, ҚҚ С жә не т.б. ә дістер арқ ылы орындайды. Г) Сұ раныс пен ұ сынысты тең естіру функциясы. Д) Ө ндірісті тиімді орналастыру белгісі ретінде болуғ а бағ ытталғ ан бағ аның функциясы. Капитал пайда мө лшері ә сіресе кө п экономика секторына ауысуғ а тырысады, ал капитал иесі кә сіпорындар ж ә не

Бағ а жасау методологиясы – бағ а жасау тұ жырымдамасын

қ ұ растыруды ң , ба ғ аларды аны қ тау ж ә не д ә лелдеуді ң , ба ғ алар ж ү йесін қ алыптастыруды ң , ба ғ а жасауды бас қ аруды ң жалпы ережелеріні ң , қ а ғ идаларыны ң , ә дістеріні ң жиынты ғ ы болып табылады. Методология ба ғ а белгілеуді ң барлы қ де ң гейлеріне бірдей болады. Методология мен ә дістемені шатыстырмау керек, ө йткені методология б ұ л ба ғ а жасауды ң стратегиясы болса, ә дістеме на қ ты ба ғ а қ ұ растыруды ң на қ ты ә дістерін, ұ сыныстарын, қ ұ ралдарын қ арастырады. Я ғ ни ә дістемелер методологияны ң құ рамдас элементтері болып табылады. Методологияны ң екінші құ рамдас элементі ретінде ба ғ а жасауды ң қ ағ идалары болады. Қ а ғ идалар мен ә дістемелер бір-бірімен ты ғ ыз байланыста болады ж ә не бірігіп методологияны құ райды. Ба ғ а жасау қ а ғ идалары деп ү здіксіз қ ызмет ететін негізгі ережелер, б ү кіл ба ғ алар ж ү йесіне т ә н болып, оны ң негізінде жатады. Қ а ғ идалар: ба ғ аларды ғ ылыми т ұ р ғ ыдан д ә лелдеу, бағ аларды ң ма қ сатты ба ғ ытталуы, ба ғ а жасау процесіні ң ү здіксіздігі, ба ғ а жасау процесіні ң ж ә не оларды ң орындалуына бақ ылау ж ү ргізуді ң біріктірілуі. Ба қ ылау ма қ саты – ба ғ а жасау қ ағ идаларын ж ә не ережелерін қ олдану де ң гейін тексеру. Екі т ү рі бар: мемлекеттік ж ә не қ о ғ амды қ .. Ба ғ а жасау қ а ғ идалары сондайақ ү ш заң дылы ққ а ба ғ ынып б ө лінеді: с ұ раныс, ұ сыныс за ң дары,

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
 1. Учебник/ Под ред. Салимжанова И.К. М.: 1999., 6-29 б.  Жабайхан Кайкен/ Оқ улық құ рал. Семей.:2002. 6-10 б  Источник: http://freeref.ru/wievjob.php id=196721  Дорнбуш Р., Фишер С., Макроэкономика, А., 1997; Большой экономический словарь, М., 1997; Экономикалық теория негіздері, А., 1998  «Қ азақ стан»: Ұ лттық энцклопедия / Бас редактор Ә . Нысанбаев – Алматы «Қ азақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том

НАЗАРЛАРЫҢ Ы ЗҒ А РАХМЕТ!!!


Пән: Бизнесті бағалау


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь