Топырақ эрозиясы және оның зияндылығы

Топырақ эрозиясы және оның зияндылығы

Тексерген: Қаламов Б.Х Орындаған: Қасен Б.М Топ: АГ-313 IIIкурс

Топырақ эрозиясы және онымен күрес шаралары. Адамдар өмірінде жер ерекше орын алады. Ол біріншіден, адамдарды асыраушы жер-ана; екіншіден, ауылшаруашылық өндірісінің негізгі құралы, үшіншіден, жер халық байлығы. Бүгінгі нарық заманында, жер жекеменшікке берілгенде оны көздің қарашығындай сақтау әрбір адамның, әр маманның алдында тұрған басты міндет.

Топырақ эрозиясы ауылшаруашылық өндірісіне орасан зиян келтіреді. Біріншіден, эрозияның әсерінен топырақтың беткі қабаты желмен ұшып немесе сумен шайылып кетеді, сондықтан шаруашылықар жердің құнарлы қабатынан, өсімдіктер коректік заттардан айырылады. Мысалы, Якубовтың деректері бойынша жердің 50 см қабаты желмен ұшып кетсе, қарашірігі аз құмдақ топырақтың әр гектарынан 11-16 тонна гумус, 150-300 кг азот, 120 кг фосфор жоғалатын көрінеді. Францтың мәліметтеріне қарасақ, жел мен су жылда Еуропадан 840 млн тонна, Афркадан 21 млрд. тонна топрырақты мұқиттар мен теңіздерге алып кетеді екен. Бүкіл материк жыл сайын эрозияның кесірінен жердің беткі 2 см қабатынан айырылады. Сондықтан, топырақтың қарашірігі кемиді. Мысалы, А.А.Зайцевваның зерттеулері бойынша Павлодар облысында топырақ эрозияға ұшырамағанша оның қарашірік мөлшері 2-3 пайыз болса, ал эрозиядан кейін 0,8-1,5 пайыз қалған. Табиғатта 2,5 см жердің беткі гумустық қабаты түзілу үшін 300 ден 1000 жылға дейін уақыт керек.

Топырақ эрозиясымен күрес шаралары. Су эрозиясымен күресуде шаруашылыққа тиісті жерді дұрыс пайдалана білудің маңызы зор. Бұл әсіресе бедері күрделі болып келетін таулы жерлерде және тау бөктерінде орналасқан шаруашылықтар үшін өте қажет. Су эрозиясына дөңес жерде орналасқан танапар өте бейім болады. Сондықтан, мұндай топырақты жиі қопсыта беруді қажет етпейтін дақылдар егу керек. Дөңес жерлердің топырағын су эрозиясынан қорғау шараларының ішінде дақылдарды еңіске көлденең, контур бойынша егу керек. Эрозия кезінде қатты соққан жел жердің үстіңгі қабатындағы топырақты ұшырып, дақылдардың тамыры ашылып қалады. Ұшырылған топырақ түйіршіктері дақылдардың жапырағын зақымдайды. Ықтау жердегі өсімдіктердің көміліп қалуына әкеліп соғады, ал кей жағдайда егістікті көшкін топырақ басып қалады да егіннен ешқандай өнім алынбайды. Эрозия зардабынан өнім кемуінің мөлшеріне байланысты дақылдар үш топқа бөлінеді. Бірінші топқа мақта, күнбағыс, картоп, темекі, сәбіз, тары, күздік, жаздық бидайлар, жүгері, көкөніс дақылдары жатады. Бұл дақылдар өнімін қатты төмендетеді. Мысалы, топырағы эрозияға аздап ұшыраған жерлерде аталған дақылдардың өнімі 10-30% кемиді, орташа бүлінген жерлерде –30-70, ал қатты бүлінген жерлерде-65-90 пайыз кемиді.

Эрозияның пайда болу факторлары. Топырақ эрозиясы негізінен екі фактордың ә серінен пайда болады. Олар: табиғ и жә не адамдардың шаруашылық іс ә рекеті (антропогендік факторлар). Табиғ и факторларғ а климат, жер бедері, топырақ жә не ө сімдіктер жамылғ ысы жатады. Климаттың ішінде топырақ эрозиясын тудыратын ең басты фактор – жел. Оның ә серінен негізінен жел эрозиясы пайда болады. Ол ә сіресе қ уаң шыл жә не ө сімдік жамылғ ысы нашар, топырағ ының гранулометриялық құ рамы жең іл аймақ тарда кү шті ә сер етеді. Жел эрозиясының пайда болуы, желдің жылдамдығ ына байланысты. П.С.Захаровтың деректері бойынша жердің беткі қ абатынан 10 см биіктіктегі желдің жылдамдығ ы секундына 812 м болғ анда эрозия пайда бола бастайды, ал ол жылдамдық 12-15 м/сек жеткенде эрозия процесі кү шейіп, желді ң жылдамдығ ы 16-25 м/сек жеткенде кү шті эрозияғ а ә келіп

Жел эрозиясымен кү рес шаралары Академик А.И.Бараев атындағ ы бұ рынғ ы Қ азақ ғ ылыми-зерттеу астық шаруашылығ ы, академик В.Р.Вильямс атындағ ы Қ азақ ғ ылыми-зерттеу егіншілік институттарының жә не кө птеген ғ ылыми-зерттеу мекемелерінің ғ алымдары жел эрозиясымен кү рес шараларын зерттеп, оларды ө ндіріске кең інен енгізді. Осы шаралардың бастылары мыналар: 1. Топырақ ты аударып жыртпай, оның бетінде аң ыз қ алдыру жә не басқ а ө сімдік қ алдық тарын сақ тау. Жоғ арыда аталғ ан ғ ылымизерттеу мекемелерінің деректері бойынша өң делгеннен соң танапта 70 % дейін немесе ә р шаршы метр жерде 200-300 дана аң ыз сақ талса жел эрозиясы болмайды екен. Ол ү шін топырақ ты арнаулы құ ралдармен өң деу керек. Оларғ а топырақ ты сыдыра қ опсытатын, танап ү стіндегі аң ыздарғ а онша кө п зақ ым келтірмейтін, жерді терең өң деуге арналғ ан жазық табанды КПГ250, КПГ-2-150, таяз өң деуге арналғ ан КПШ-9, КПШ-11, КПШ-12 сыдыратілгіш культиваторлары, кө ктемде ылғ алды жабуғ а арналғ ан БИГ-3 А, БИГ-6 тырмалары, ЛДГ-10, ЛДГ-15, БМШ-15

Назарларынызга рахмет!!!


Пән: География


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь