ҚАБЫЛДАУ ТАНЫМДЫҚ ПСИХИКАЛЫҚ ҮРДІС

ҚАБЫЛДАУ
ТАНЫМДЫҚ ПСИХИКАЛЫҚ ҮРДІС
Орындаған:Серікханқызы С. Тексерген:Оспанова Қ.Ш.

Қабылдау – адам санасында объективті дүниедегі заттар мен құбылыстырдың тұтастай бейнеленуі.

Қабылдаудың физиологиялық негізі көру есту дәм иіс тері
Қабылдаудың физиологиялық негізі – үлкен ми сыңарлары қабындағы күрделі шартты рефлекторлық байланыстар, олар сыртқы тітіркендіргіштерден келетін қозулардың бірігуі арқылы жүзеге асады. Қабылдауда бірнеше талдағыштардың үйлесімді іс-әрекеті организмнің тітіркендіргіштердің тұтас жиынтығына жауап беру реакциясы нәтижесінде бейнеленеді.

УНБ +++

«Апперцепция» - латын сөзі, қазақша қабылдауға қосымша
деген мағынаны білдіреді. Латынша «ап» - үстеме жұрнақ, «перцепцио» - қабылдау. Апперцепция – қабылдаудың өткен тәжірибеге, білім көлеміне, жасына, жынысына, тұлғаның жалпы бағыттылығына (қызығушылығына, мұқтаждығына, атқаратын қызметіне, сезім көрінісіне) байланыстылығы.

Психологияға бұл терминді Г.Лейбниц деген философ енгізген. Ол алғаш рет перцепция мен апперцепция ұғымдарын бөліп қарастырған. Біріншісінде - қандайда бір мазмұнның қарапайым, күңгірт, саналанбаған сатысындағы қабылдау болса, ал апперцепцияда – айқын, нақты, саналы қабылдау сатысы.

Қабылдаудың тұтастығы. Бұл қасиет бойынша заттар мен нәрселердің сыртқы түріне қарай бөлшектеніп, ажыратылып тұрғанына қарамастан, оларды тұтас түрінде қабылдаймыз. Мысалы, кесінділер бір-бірінен бөлек тұрғанымен, оларды үшбұрыш деп білеміз.

Қабылдаудың мағыналылығы. Адамның қабылдауы заттық және мағыналы болады. Ол тек сезімдік негізге ғана байланысты емес. Біздер белгілі бір мәні бар заттарды қабылдаймыз. Мысалы, Швейцар психологы Роршах, мәні жоқ сия дақтарды да мағыналы зат ретінде қабылданады деп анықтаған (бұлт, өзен, күшік т.б.). Роршахтың тәжірибелері психикалық аурулардың кейбіреулері ғана кездейсоқ сия дақтарын солай деп қабылдайдайға бейім деп дәлелдеген.

Қабылдау сөйлеумен тығыз байланысты. Сөз қабылданып жатқан объектіні терең танып білуге және қандайда бір категорияға жатқызуға мүмкіндік береді. Суреттегі иттің бейнесі сөздік тірекке негізделіп тануға мысал бола алады. Бір қарағанда дақтар жиынтығынан бірнәрсенің бейнесін тану қиын. Бірақ біздер “ит “ - деп айтсақ, онда олар белгілі фигураға бірігеді.

Қабылдаудың константтылығы (тұрақтылығы). Бұл ерекшелік
тұлғаның жеке дамуымен түсіндіріледі, және үлкен тәжірибелік мәнге ие. Егер де қабылдау константты болмаса, онда әрбір бұрылу, қозғалыс, жарықтың түсуінде біздер жаңа заттармен кездесетін едік, бұрыннан таныс заттарды танымас едік. Қабылдаудың константтылық қасиетіне байланысты біздер қоршаған заттарды пішіні, түсі, көлеміне және т.б. қарай салыстырмалы түрде тұрақты деп қабылдаймыз. Физикалық жағдайдың өзгеруіне қарамастан, заттарды өзгертпей қабылдау, бір қалыпта бейнелеу Қабылдаудың константтылығы деп аталады.

Қ абылдаудың таң дамалылығ ы – тұ лғ аның
бағ ыттылығ ы тә жірибесімен қ абылдау қ асиеті. немесе анық талатын

Адамның сезім мү шелеріне ә р тү рлі заттар бір мезгілде ә сер етіп отырады. Бірақ оның барлығ ы бірдей тең қ абылданбайды. Қ айсысына біз назар аударсақ , сол зат қ ана айқ ын, анық қ абылданады да, басқ алары бұ лдыр, кө мескі боп қ абылданады. Қ абылдау ү рдісінде белгілі уақ ыт кезең інде айқ ын кө рініп тұ рғ ан зат фигура болып есептеледі де, ал күң гірт кө рінетін басқ а заттар оның фоны

Фон мен фигура.

«Иллюзия» - латын сөзі, мағынасы – алдану.
Қабылдаудағы иллюзиялар – деп тұрақты көрініс тапқан, шындықты бұрмалап бейнелеу. Көру иллюзиялары деп заттардың алыстығын, түрін, үлкендігін қате, жаңсақ қабылдау. Айналадағы заттарды түрлі себептерге байланысты мұндай жаңсақ қабылдау әр адамда да болып қалуы ықтимал. Галлюцинация деп адамға сырттан әсер келмейақ оның миында түрлі бейнелердің тууын айтады. Бұл құбылыс ауруға шалдыққан ми әрекетінің бұзылуымен байланысты болады. Ал жаңсақ қабылдау – сырттағы заттардың адамға тура әсер еткен кезінде туатын құбылыс.

Аударылғ ан фигуралар

Екі жақ ты бейнелер

Тү спен контраст

Ұ зындық иллюзиясы

Пайдаланған әдебиеттер: 1.Жарықбаев Қ.«Психология» Алматы,1992жыл 114-123 бет

Бақылауға арналған сұрақтар:
Қай құбылыс ауруға шалдыққан ми әрекетінің бұзылуымен байланысты болады тұлғаның бағыттылығы немесе тәжірибесімен анықталатын қабылдау қасиеті деген не


Пән: Психология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь