Византия, Византия империясы

Византия, Византия империясы – 395 – 1453 жылдар аралығында өмір сүрген мемлекет. Алғашында «Ромейлер империясы» деп аталған. Византия атауын зерттеуші ғалымдар енгізген. «Византий» (грекше Byzantіon) деген Босфор бұғазы жанындағы біздің заманымыздан бұрынғы 680 ж. іргесі қаланған ежелгі грек қаласы.

324 ж. Рим империясының астанасы осы қ алағ а кө шті де, 330 жылдан бастап Константинополь, ал 1453 жылдан бері Стамбул деп аталды. Астана Константинопольге кө шкеннен кейін Рим империясы біртіндеп Батыс жә не Шығ ыс бө лікке бө ліне бастады. Толық бө ліну 395 ж. жү зеге асты. Византия құ рамына Балқ ан тү бегі, Кіші Азия, Сирия, Палестина, Египет, Киренаика, Месопотамия, Армения, Эгей тең ізіндегі аралдар (Кипр, Крит, Родос, т.б.), Қ ырым тү бегі кірді. Халқ ының этникалық құ рамы ә р тү рлі (гректер, дактар, копттар, фракийліктер, сириялық тар, еврейлер, армяндар, грузиндер, т.б.) болды. 4 – 6 ғ асырлар аралығ ында халқ ының саны елу миллионнан алпыс бес миллионғ а дейін жетті. Экономикада, саяси ө мір мен мә дениетте гректер ү стемдік құ рды. Византия тарихы шамамен ү ш кезең ге бө лінеді. Бірінші кезең де (4 – 7 ғ асырлардың ортасы) ө кімет билігі императордың қ олында болды. Ол кү шті армия мен флот ұ стап, ө з шекараларын қ орғ ап, тіпті басқ ыншылық соғ ыстар жү ргізді

Византия Еуропадағы ең дамыған мемлекетке айналып, саудагерлер Батысқа Шығыстың қымбат тауарларын апарып, қатты байыды. Әсіресе, император Юстинианның тұсында (527 – 65) мемлекеттің әскери қуаты артып, төңірегіндегі ұсақ мемлекеттерді өзіне қосып алды. Ол шіркеуге қолдау көрсетіп, сол арқылы Батыс пен Шығыс Рим империяларын қайтадан біріктірмекші болды. Ұлы Жібек жолына үстемдік жасау мақсатында Иранға қарсы Түрік қағанатымен әскери одақ құрылды. Кейбір түркі тайпалары Византия әскеріне қызметке тұрып, Кіші Азияға, Кавказға, Балқан түбегіне қоныстана бастады. Бірақ Юстинианның мұрагерлері билікті ұстап тұра алмады. 7 ғасырдың аяғында Юстиниан тұсындағы ел аумағының үштен бірі ғана қалды. Екінші кезеңде (7 ғасырдың ортасы – 13 ғасырдың басы) Византия бірте-бірте грек-славян мемлекетіне айналды. Жерінің кішірейгеніне қарамастан, ол Жерорта теңізіндегі ең қуатты державалардың бірі болды. Бірақ 1204 ж. крестшілер Константинопольді басып алғаннан кейін, Византия біртұтас мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты.

Үшінші кезеңде (1204 – 1453) Византияның крестшілер жаулап алған бөлігінде Латын империясы (1204 – 61) құрылды. Қалған бөліктерінде Никей империясы (1204 – 61), Трапезунд империясы (1204 – 1461), Эпир мемлекеті деген тәуелсіз мемлекеттер пайда болды. Олар Латын империясына қарсы үздіксіз соғыс жүргізді. Онда Никей империясы шешуші рөл атқарып, 1261 ж. Михаил VІІІ Палеолог Константинопольді басып алып, Византияны қалпына келтірді. Бірақ Трапезунд пен Эпир мемлекеттері оған қосылмай, дербестіктерін сақтап қалды. 14 ғасырдың басында түріктер Византияның Кіші Азиядағы иеліктерін толығымен басып алып, Балқан түбегіне шабуылдаумен болды.

Олар 1453 ж. жиырма тоғызыншы мамырда Константинополь қаласын басып алды. 1461 ж. түріктер Трапезунд империясын да басып алғаннан кейін, Византия империясы өзінің өмір сүруін тоқтатады. Оның территориясы толығымен Осман сұлтандығының құрамына енді. Византияның архитектурасы мен бейнелеу өнері адамзат мәдениетінің дамуына зор әсерін тигізді. Мұнда құрылысы жағынан күрделі, еңселі ғимараттар бой көтерді. 9 ғасырдан бастап крест күмбезді ғибадатханалар пайда болды. Бейнелеу өнері бояуларының ғажайып әсерлілігімен, бейненің әрі дәл, әрі мәнділігімен ерекшеленді. Сонымен бірге икона салу өнері (иконопись) және кітап көркемдеу ісі де өркендеді. Мүсін өнері, тас, піл сүйектерін әрлеу де кең қанат жайды. Ақсүйектер арасында орган музыкасын тыңдау дәстүрге айналды. Кейіннен Византия мәдениетінің кейбір элементтері христиан дінімен бірге Шығыс Еуропа елдеріне ауысты.

Пайдаланған әдебиеттер:

1.Ежелгі дүниедегі және византиялық дереккөздеріндегі Ұлы Дала тарихы. 1 том. Ертедегі грек авторлары Ұлы Дала туралы / Құраст. А.Н. Гаркавец; Қазқ тіл. ауд. М. Ілес, Ә. Шашаев.- Астана: Фолиант, 2007.- 463б.- (Мәдени мұра). 2.Ежелгі дүниедегі және византиялық дереккөздеріндегі Ұлы Дала тарихы. 2 том. Ертедегі грек авторлары Ұлы Дала туралы / Құраст. А.Н. Гаркавец; Қазқ тіл. ауд.А. Нысаналин.Астана: Фолиант, 2007.- 351б.- (Мәдени мұра). 3.Хрестоматия по истории средних веков. Т. 1: пособие для преп. ср. шк. / Под.ред.Н.Л.Грацианского, С.Д.Сказкина.- М.: Учпедгиз, 1949.- 404 с.


Пән: Жалпы тарих


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь