Құқық негіздері

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министірлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік педагогикалық университеті

Қ азақ стан республикасының салық құқ ығ ы.
Тақырыбы: Пән:

Құқық негіздері

Орындаған:Закуова Балжан Тобы: П – 415 Тексерген:Газизова Назигүл Слямболовна





Салық дегеніміз – белгілі бір мерзімде және белгілі бір көлемде алынатын, заң бойынша қарастырылған міндетті төлемдер. Салықты басқа да төлемдерден ажырата білуіміз керек. Себебі, салық белгілі бір объектілерден (табыс, мүлік, тауар, жер,көлік, мұра) төленеді. Сонымен қатар салықты төлеудің өзіндік бір мерзімі болады (салық кезеңі- бір күндік, он күндік, айлық, тоқсандық, жылдық) және белгілі бір көлемде немесе мөлшерде (салық ставкасы) алынады. Салық- заңды актілерге сәйкес салық төлеушілермен жүзеге асырылатын бюджетке төленетін міндетті төлем.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджнтіне салықтардың меншікті салмағы 70 пайыздан құрайды. Салықты материалдық тұрғыдан алғандабұл, салық төлеушінің белгілі бір мерзімде және белгіленген тәртіпте мемлекетке беретін белгілі бір ақша сомасы болып табылады (салық наруралдық тұрғыда материалдық құндылық болып саналады).

Материалдық салықтың қатынастарақшалай қатынастар, өйткені ол ақша қаржыларыны ң салы қ төлеушіден мемлекеттік ақша қорларына жылжуы дегенді білдіреді. Экономикалық категория тұрғысынан қарағанда салық- салық төлеушілерден мемлекетке қарай белгілі бір мөлшерде, белгілі бір мерзімде және белгіленген тәртіпте бір бағыттағы ақшаның қрзғалысы болып саналады.Ал, құқықтық тұрғыдан қарайтын болсақ, бұл мемлекеттік бекітілім, яғни тұлғалардың мемлекетке белгілі бір ақша сомасын беруін (төлеуді) көздейтін міндеттеме.

Сонымен салықтардың мазмұны мынадай: — Материалдық категория жағынан — бұл белгілі бір ақша сомасы болса; — Экономикалық категория ретінде – бұл мемлекеттің табысы; — Заңдық категория жағынан, бұл заң жүзінде белгіленген міндеттеме болып табылады. — Салықтың экономикалық белгілері ретінде келесі көрсетілгендерді атауға болады: — Салық – мемлекетке тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді бөледі; — Салық – ақшалай нысанды төленеді; Образец текста — Салық – қайтарылмайтын төлем болып табылады: уровень Второй — Салық – баламасыз сипатта болады; Третий уровень Четвертый — Салық – салықты төленген кезде меншік нысандары уровен Пятый уровень айқындалады; — Салық – тұрақты экономикалық қатынас туғызады;

енді осы белгілердің мазмұнын тереңірек қарастырайық. 1. Салық – мемлекетке тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді бөледі. Мемлекеттік аппарат мемлекетке тиесілі ақша сомасын өндірмейді. Сондықтан мемлекет жеке және заңды тұлғаларға салы қ салу ар қылы қажетті соманы өндіріп алып отырады. М ұны ң экономикалы қ сипаттамасы мемлекет салы қты белгілеу ж әне өндіріп алу ар қылы өндірілген қо ғамды қ жиынты қ өнімні ң бір бөлігін өзіне тиесілі сома ретінде айналдырып алады. Бұл жерде салық қатынасы бөлуші сипатта болады. 2. Салық – ақшалай нысанды төленеді. Натуралдық нысанда төленуі де мүмкін. Мәселен, ауыл шаруашылығы саласында жиналған өнімнің бір бөлігі салы қ ретінде төленеді. Салық кодексінде салық ақшалай нысанда төленуі тиіс деп атап көрсетілген. 3. Салық – қайтарылмайтын төлем болып табылады. Салықты төлеген кезде ақша тек бір бағытта ғана қозғалады, яғни салы қ төлеушіден мемлекетке бағытталады. Мұның қайтарымды төлемдерден (мысалы, мемлекеттік қарыз) айырмашылығы: Біріншіден,ақша салық төлеушілерден мемлекетке қарай қозғалады; Екіншіден, кері қайтады, яғни мемлекеттен салық төлеушілерге бағытталады (қайтарылады). Ал, қайтарымсыздық дегенімізақшаның мерзімсіз алуды білдіреді, яғни ол соманың қашан қайтатыны белгісіз. Ал,



4. Салық –баламасыз сипатта болады. Салық құнның ақшалай нысанда бір бағытта қозғалысын айқындайды, төленген салыққа қарсы тауар түрінде болса да қозғалыс жоқ. Толығырақ айтқанда, салық қандай да бір тауарға, немесе мемлекеттік қызметке төлем болып есептелмейді, яғни ақшаның өтеусіз алынуын көрсетеді. Сондықтан салық – баламасыз төлем болып табылады. 5. Салықты төлеген кезде меншік нысандары айқындалады. Салық төленген кезде меншік нысандары ақша қаражаттарына, немесе материалдық құндылықтарда жеке меншіктен мемлекеттік меншікке өтеді (ауысады). Анығын айтқанда, салық салу мемлекетке тиесілі меншіктерді иеліктен шығарады,ал меншік иелері арасындағы туындайтын салық қатынастарында мемлекет жеке меншіктен мемлекеттік меншікке салық төлемдерінде меншік құқықтарын өзгерте алады. 6. Салық – тұрақты экономикалық қатынас туғызады. Салықты белгілеуде тұрақты салық қатынастары пайда болады. Тұрақтылықты мынадан байқауға болады, яғни салық жеке түрде емес, нормативті құқықтық актілермен белгіленеді. Мәселен, бір тұлғаның нақты салық салу объектісі бар болса, ол салық міндеттемелерін орындаушы болып табылады.

Сонымен қатар салықтың құқықтық бірнеше белгілері бар, атап айтқанда:

— — — — — —

Салықты

Салық – Салықты Салық Салық төлеу

Салық

–мемлекет

немесе – мемлекеттің белгілеу – арқылы

уәкілдік құқықтық бір арқылы ақшаны

берілген мемлекеттік орган нысанда жүзеге жақты белгіленімі болып салық міндеттемесі мәжбүрлеме сипатта алу құқықтық сипатта жүзеге

белгілейді; асады; табылады; туындайды; болады; асырады.

1991 жылғы желтоқсанның 25-інен бастап бізді ң елімізде салы қ құқы қ ж ұмыс істей бастады. Ол «Қазақстан Республикасындағы салы қ жүйесі туралы» за ңға негізделді. Б ұл за ң салы қ ж үйесін құрудың қағидаттарын, салықтар мен алымдарды ң түрлерін, оларды ң бюджетке т үсу т әртібін белгіленген алғашқы құжат еді.Осы заңға с әйкес Қазақстанда 1992 жыл ға қа ңтарды ң 1-нен бастап 13 жалпы мемлекеттік салық,18 жергілікті салы қтар мен алымдар енгізді. Қазақстан Республикасының Үкіметі 1995 жылдың басында салық реформасыны ң ұза қ мерзімді тұжырымдамасын қабылдап, онда елімізді ң салы қ ж үйесі мен салы қ за ңнамасын бірте-бірте халықаралық салық салу қағидаттарына с әйкестендіру көзделді. Осы ған байланысты «Салы қ ж әне бюджетке төленетін басқада міндетті төлемдер туралы»1995 жыл ғы с әуірді ң 24-інде Қаза қстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлы ғы шы қты. Енді б ұрын ғы 42 салы қтар мен алымдар едәуір қысқартылып, олардың саны небәрі 11 болып қалды. Қазақстан Республикасы Президентіні ң 1995 жыл ғы с әуірді ң 24-індегі за ң к үші бар жарлы ғы Қазақстан Республикасының 1999 жылғы шілдені ң 16-сында ғы № 440-1 за ңына с әйкес за ң мәртебесін алды. Осы уақыт аралықтарында Президент жарлы қтарымен ж әне Қаза қстан Республикасының заңдарымен бұл заңға өзгертулер мен толы қтырулар е ңгізіледі. Қаза қстан Республикасы Конституциясының 35 – бабында: заңды түрде белгіленген салы қтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімні ң б ұрышы әрі міндеті болып табылады, - жазыл ған. [1]

«Өз жұбыңды тап» жаттығуы. Қатысушылар шеңбер құрап отырады. Мен сіздерге жануарларды ң аттары жазыл ған текшелер таратып беремін. Атаулар екі текшеде қайталан ған. Мысалы, егер сізді ң қолы ңызда піл деп жазыл ған болса, сіз та ғы біреудің қолында сондай текше бар екенін білі ңіз. (Жатты қтырушы текшелерді таратады, егер қатысушылар саны тақ болса, жаттығуға жатты қтырушы өзі де қатысады). Сіздің текшеңізде не жазылғанын оқы ңыз. Жазуды сіз ғана к өруі ңіз керек. Енді текшені жинап қойса болады. Әрқайсысыңыздың міндеттеріңіз өз сыңарыңызды табу. Біра қ, с өйлеспейсіздер, өзі ңізді ң жануары ңыз ға т ән дыбыстар шығармайсыздар, тек әртүрлі қимылдар мен іс – әрекет ар қылы кез-келген әрекетті үнсіз жасайсыз. Егер өзіңіздің жұбыңызды тапсаңыз, бірге тұрыңыз, біра қ үндемейсіз, с өйлеспейсіздер. Тек барлы ғы өз сыңарын тапқан кезде ғана, қандай н әтиже бол ғанды ғын тексереміз. Топ м үшелері өз сы ңарын тап қаннан кейін, жаттықтырушы «Сіз кімсіз » деп сұрап шығады. Әдетте, бұл жаттығу өте көңілді өтеді, нәтижесінде топ мүшелеріні ң к өңіл-к үйі к өтеріліпп, шарша ғанды ғы тарқайды. Жаттығу қатысушылардың ары қарай ашыла т үсуіне септігін тигізеді.

1995 жылдың 24 сәуірінде қабылданған ҚР Президентінің «Салы қтар ж әне бюджетке т өленетін бас қа да міндетті т өлемдер туралы» за ң к үші бар жарлығы салық жүйесіне оңтайлы өзгерістер енгізді. Олардың қатарына қолданылып келген салы қтар мен салы қтар мен алымдар саныны ң 46-дан 11ге қысқартылуы, салық салу принциптерінің дүниежүзілік тәжірибеге сай өзгертілуі, халы қаралы қ салы қ салу т әртібіні ң енгізілуі, салы қтарды ң нышанына, белгілеріне қарай топталуы, сонымен қатар бұл құжаттың көптеген за ңдармен ты ғыз байланыстылы ғы, салы қты қ әкімшілікті ң жа ңа ережелерінің енгізілуі салық жүйесіндегі басқа да түбегейлі өзгерістер жатады. Әрине мемлектті ң нары қты қ экономикалы қ қатынас талабына сай дамуы жағдайында салық жүйесінің бір орында, өзгеріссіз қалуы мүмкін емес. Алайда қыс қа уа қыт аралы ғында қабылдан ған шексіз өзгерістер мен толықтырулардың енгізілуі нәтижесі оның әлі де болса жетілмегендігін көрсетеді. Бүгінгі күні республикада салық заңдарының барлық негізгі кемшіліктері ескерілген, әрі жетілдірілген жа ңа Салы қ кодексі дайындалып, 2001 жылды ң 12 маусымында қабылданды. Уақыт ағымының әсеріне, заман талабына сай қабылданған Салы қ кодексінде келесідей м әселелерді шешуге басты назар аударыл ған. Біріншіден , барлық шаруашылық субъектілеріне салықтандырудың тең жағдайын жасау. Екіншіден , кейбір жекелеген категориядағы салық төлеушілерге берілген жеңілдіктерді жою арқылы салы қ ж үктемесін же ңілдету. Ү шіншіден , салық заңдылығы жөніндегі барлық ережелер мен нормаларды тікелей қызмет ететін заң мөлшерінде біріктіру. Тө ртіншіден, салық заңдылығының тұрақтылығын қамтамасыз ету. Әрине, салық заңдылығында өзгерістер мен толықтырулар болашақта да ж үргізіліп отырылады. Өйткені экономикалық қарым-қатынастар бір орында тұрып қалмайды, ол жаңа даму сатысына көшкен сайын салық за ңдылығыны ң да сол экономикалы қ саясат қа сай өзгертіліп отыруы керек. Сонды қтан өзгерістің енгізілуі де заңды. Бірақ, кодекс бойынша енді жаңадан енгізілген өзгерістер жылына бір рет енгізілуі тиіс. Енгізілген өзгерістер келесі жа ңа жылдың басынан бастап күшіне енеді. Бұл ереже біржа ғынан салық төлеушілерге жа ңа енгізулерге алдын ала дайындалып, операциялар мен қаржы шешімдерін жоспарлауға мүмкіндік берсе, екінші жағынан салық қызметкерлеріні ң ж ұмысын жеделдетуге ж әне же ңілдетуге к өп әсерін тигізеді. Салық кодексі 2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Ол салық салудың ойластырылған құқықтық негізін құруды ң т үпкілікті міндетін шешуге бағытталған.

Жаңа Салық кодексіндегі салықтардың, салық сипатындағы алымдардың тізбесі мыналарды құрайды: Салық тар: Корпорациялық табыс салығы Жеке табыс салығы Қосылған құнға салынатын салық Акциздер Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері Экспортқа шығарылатын шикі мұнайға салынатын рента салығы Әлеуметтік салық Жер салығы Көлік құралдарына салынатын салық Мүлік салығы ҚР жасалған келісім-шарттары бойынша өнімді бөлу жөніндегі үлесі

Пайдаланған әдебиеттер:
Қ.И. Оспановтың «Құқық негіздері» «Қаржы-экономика сөздігі.» — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты

Назарларыңызға рахмет!!!


Пән: Құқық, Криминалистика


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь