Аударма кә сібінің лингвистикалық ерекшеліктері

Аударма кә сібінің лингвистикалық ерекшеліктері

Латынша аударманы басқа жеткізу түрлерінен, мысалы

translation studii – «білімді жеткізу, «передача знаний» және translation imperii, «билікті жеткізу», «передача власти» ажырату үшін «тілдерді жеткізу» translatio linguarum, «передача языков») деген ұғымды қолданған. Сабақта да, баспада да ең бірінші тіл мәселелері аударманы талдағанда қарастырады. Аударма жасай білуді сол тілде оқып, шет тілді түсінудің жетілген формасы деп қарастырған. Аударма теориясы салыстырмалы әдебиеттанудың, қолданбалы лингвистиканың, филологияның арнайы бөлімі деп саналған.

Аудару өнеріне оқыту басқа тілдегі тұтас мәтіннің, сөз

тіркесінің, сөздің мағыналарын жеткізу айналасында қарастырылады. Аударма теориясының Цицерон кезінен (біздің заманымызға дейінгі бірінші ғасыр) бері тарихи негізгі мәселе- мәтінді лингвистикалық бөлшектеу, яғни аударманың негізгі бірлігі қандай болу керектігі. Егер сөз болса, онда аударма сөзбе-сөз болады, не сөз тіркес, сөйлем болса, онда еркін, мағыналық аударма пайда болады. Қазіргі заманның белгілі аударма теоретиктері – Дж. К. Кэтфорд, Корней Чуковский, Валентин Гарсия Йебра, Юджин А. Найда, Жан-Поль Вине және Жан Дарбельне, Питер Ньюмарк, Бэзил Хэйтим және Иан Мэйсон- бұлар лингвисттер, сондықтан көп жағдайда тіпті тұтасынан аударма тілмен жұмыс деп танылады.

Лингвистика өзінің бүкіл даму

тарихында тек қана аударманың эквиваленттілігінен басқа кезкелген аударманың сенімділігіне қатысты. Соңғы уақытта лингвист– аударматанушылар эквиваленттіліктің тар аясынан шыға бастады. Егер адам тілді жақсы білсе, ал мәтін синтаксистік және семантикалық ережелерді қанағаттандырса, түсінуде қиындық тумайды.

Аудармашы сөйлеу әрекеттерін өзгертумен

айналысады. Дж. Л. Остин кітабының атынан “Сөйлеу әрекеттерін қалай жасау” және тілді жан-жақты баяндау тіл дегеніміз сөйлеу әрекеттері деген сөздер алынған.

Аудармашының сөйлеу әрекеттерінің аздаған өзгешелігі алғашқы мәтін авторының сөйлеу әрекеттерін қалпына келтіру екеніне айналасындағы адамдарды сендіру мақсаты тұр. Мұнда басқаларға еліктеп, қандай сөйлеу әрекеттерін тапсырыс беруші аударманы дәл, нақты және кәсіби деп қабылдағаны керек. Аудармашылар вербалды құралдардың көмегімен әрекеттер жасайды. Аудармашының вербалды әрекеттерінің бар бағыты эквивалентілікке ұмтылу болып табылады. Тапсырыс беруші әр уақытта осыны талап етеді, ал аудармашы әр кезеңде тапсырыс берушінің талаптарын орындауға тырысады

Эквивалентілікке ұмтылу аудармашының маңызды сөйлеу

әрекеттері болып табылады. Аудармашы сөздермен басқа да әрекеттерді жасайды нашар мәтінді түзетуге, оқырманға саяси не моралдық сабақ беруге, әсіресе үгіт материалдарын қажетті әсер туғызуға, жарнаманы не көркем шығарма аудармаларына тағысын тағы. Эквиваленттікке ұмтылу аудармашының вербалды әрекеттерінің өте маңызды, аудармаға бағынатын, жалғыз әрекет емес. Аударма теориясын осыған ғана негіздеуге болмайды. Біз аудармашының лингвистикалық зерттеулерін оның жалпы кәсіби қызметіне қосуға мүмкіндік алдық, сол сияқты оның қызметінің саяси, экономикалық, мәдени контекстіне де қосады.

Аудармашы аударманың эквиваленттілігіне ұмтылу тапсырыс берушінің талаптарынан туындайды, өзінің кәсіби сенімділігін дәлелдеу үшін, жалпы мәдени нормаға сәйкестігін, мәтінде не болу керектігінің дұрыстығын іске асырады. Егер аударманы вербалды әрекеттер жиынтығы деп қараса, онда аударманың лингвистикалық жағы аудармашының нақты өмірдегі басқа да әрекеттерімен бір қатарда тұрады.

Тапсырыс берушіден не агенттіктен аударуға мәтін

алғанда, аудармашы мәтін қандай, оның атқаратын қызметі, қандай белгілеріне қарап, тапсырыс беруші аударма сапасын қалай бағалайтынын түсіну керек. Британ жүйесінің бірліктерін метрлікке аудару, форматын өзгерту, айдың күнін басқа ай күнін тағысын тағыларын локализациялау қажеттілігін анықтайды.


Пән: Тілтану, Филология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь