АУДАРМА КӘСІБІНІҢ ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ


Презентация қосу



АУДАРМА КӘСІБІНІҢ
ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Аудармашылы қпен м әдениеттанушылар, этнографтар,
психологтар, тарихшылар, әдебиеттанушылар айналысады.
Аудармашылы қ қызметті ң әр жа қтылы ғы бас қа да ғылыми
ж ұмыстырды ң қайнар к өзі болуы әбден м үмкін. Сонды қтан да
аударма ісі туралы ғылымнда- аудармашылы қта әрт үрлі м әдени
когнитифті, психологиялы қ, әдеби ж әне де бас қа аспектілер
бө лініп шы ғуы м үмкін.
Бірақ қалыптас қан д әстүрлі таным бойынша аударма ісінде
ең маңызды рольді тілдер ат қарады деп есептеліп келді, б ұл
тұжырым ғылыми негізде д әлелденді де, әйтсе де, қазіргі
заманда ғы аударма ісінде тілдік теория ға басты назар
аударылады. Аударма ісін тіл біліміне қызы ғушылы қ ма қсатына
жатқыз ғанды қтан, бірталай қиынды қтар туында ғанын ж әне сол
қиынды қтарды же ңу ма қсатында біршама істер ат қарыл ғанын
ескере кеткен ж өн. Әлі к үнге дейін к өптеген лингвистикалық
зерттеулердегі фундаментальды ж ұмыстарда аударма ісіні ң
лингвистикалы қ зерттеудің ма ңызды бір б өлігі болып табылады
деген тұжырым айтылмайды да, алайда Р. Якобсон өз
ж ұмыстарында б ұрыныра қта б ұл туралы былай деген: “Іс
ж үзінде ке ңінен тара ған тіларалы қ коммуникация т әжірибесі,
оны ң ішінде айры қша к өрінетін аудармашылы қ қызмет үнемі
лингвистикалы қ ғылымны ң ба қылауында болу ға тиісті.”
MAJOR LEVELS OF
LINGUISTIC STRUCTURE
ХХ ғасырды ң І жартысында к өптеген тілшілер аударма ісіні ң
мәселесіне (проблемасына) қызы-
ғушылы қ танытпады, сонды қтан
лингвистикалы қ ғылымда струк-
турализм ( құ рылымдылы қ)
идеясы пайда болды. Олар
лингвистиканы “на қты” ғылым-
Дар санатына жатқызу үшін
Соссюрді ң “ Өзімде ж әне өзім
ү шін ” қағидасын қолдап, “ішкі
лингвистика” немесе “ микролин-
гвистика” тұжырымдарымен
шектелді. Тіл ғылымында ғы на қтылы қ пен обьективтілікке к өз жеткізуді
көздеген тілшілер тілдік құ рылымны ң мынадай жа қтарына басты назар
аударды: тілді міндетті т үрде ба қылау ға алу, пайымдау, өлшеу, сынау,
дәлелдей отырып суреттеу ж әне ж үйелеуді: дыбысты қ, морфемалы қ
ж ә не тілді ң лексикалы қ құ рамын, оны ң синтаксистік құрылымы,
синтагматикалы қ ж әне парадигматикалы қ байланысты қ бірліктерін, сол
бірліктерді ң с әйкес келу, тілді ң м әтінге таралуын (дистрибуция), оны ң
қолдануда ғы жиілігін т.б. қарастырды. Н әтижесінде тіл білімі к өптеген
тілдерді ң құ рылымды қ ұйымдастырылуыны ң ғылыми анализінде
айтарлы қтай жетістіктерге жетті.
Алайда тілді үйренудегі структура-
листік ( құ рылымды қ тіл білімі)
ағым тілді мазм ұн жа ғынан зерттеу
туралы логикадан бас тарту ға м әж-
б ү р етті. Сонды қтан тіл туралы
барлық тұжырымдарды ң ғылыми
негізі жо қ, “менталистік ”делінді де,
семантикада тіл туралы ғылым ға
орын болмады. Сол себепті талдау-
ғ а ұ шыра ған максимальді тілдік бір-
лік сөйлемге айналды, өйткені одан ірірек тілдік
бірліктер, я ғни м әтіндерді, оларды ң семантикалы қ құрамына назар
аудармай обьективті т үрде талдау м үмкін емес еді. Сонды қтан м ұндай
лингвистиканы ң аударма ісіні ң к өкейкесті м әселелерін (проблема-
ларын) шеше алмайтыны т үсінікті. Өз тарапынан аудармашылар аударма
ісі қызметін зерттеуде тілдік ғылымда ғы роліне нем құрайлы сал ғырт
қ арады, мұны ң себебі, аударма мазм ұнын б өтен тілден аударып беру
ү шін аударып жатқан тілді ң барлы қ құралдарын пайдалану керек
болды.
Лингвистер аударма м әселесін (проблемасын) тілге тиек етіп қоймай,
аударылмайтын теорияны ң пайда болуы туралы қосал қы т үсінікке негіз
берді, б ұдан аударма ісі ж ұмысы м үлдем болмайды деген ұғым туды.
Ақындар, сыншылар ж әне әдебиетшілер к өркем шы ғарма аударыл ған
кезде түпн ұс қада ғы к өркемдік ерекшелік са қталынбайды деп
күдіктенді, к өркем шы ғарманы ң ұлтты қ ерекшелігі, к өркемдігі, м әдени-
тұ рмыстық ассоциациясы та ғы да бас қа ерекшеліктері, тілшілерге
белгілі сөздік құ рамны ң д әйектілігі, ма ңыздылы ғы, әрбір тілді ң
грамматикалы қ құ рылымы ескерілмейді де, барша т үпн ұс қалы қ
мәтіндер өз мәнінде аударылмайды, аударылуы да м үмкін емес деген
қорытынды ға келді.
Әйтсе де тіл біліміні ң аудармамен кездесуі ХХ ғасырды ң ІІ
жартысыны ң басында ж үзеге асты. Б ұған бірнеше обьективті ж әне
субьективті факторлар әсер етті, б ұл факторлар аударма ісіне де ,
лингвистика ға да өзіні ң т үбегейлі өзгетістерін енгізді.
Лингвистерді ң назарын аударма м әселесіне (проблемасы-на)
бұруда үлкен роль атқар ған жайт — аудармашылы қ қызметті ң
сапасы жа ғынан өзгеруі болатын. Әлі де болса әлем бойынша е ң
к өп аударыл ған к өркем әдеби шы ғармалар болса да, бірінші
орынға сан жа ғынан да, сапа жа ғынан да к өркем- әдеби емес
ақпаратты қ аудармалар шы қты. Олар ға ғылыми-техникалы қ,
қоғ амды қ–саяси, экономикалы қ, за ң ісіне байланысты аударма-
ларды жатқызу ға болады. Егер к өркем шы ғармаларды аударуда
аудармашылы қ е ң негізгі м әселесі (пороблемасы) т үпн ұс қаны ң
әдеби-эстетикалы қ к өркемдігіні ң ж әне авторды ң өзіне ғана т ән
ерекшелігін са қтап аудару болса, а қпаратты қ аудармада
қиындықтар кездесті, атап айт қанда қиынды қтар лингвистика
жа ғынан болды. Б ұл жерде аударыл ған м әтіндер жиі анонимді
(жасырын) түрде аударылды, жалпы стандартты қ тілде
жазылды, жеке авторлы қ ерекшеліктері ескерілмеді, аударма
мәселелері (проблемалары) негізінен екі тілді ң бірлігіндегі
ерекшеліктері мен ма ңыздылы ғы жа ғынан аны қталды.
Егер аударма ісі қызметіндегі өзгерістер лингвистерді ң
назарын өзіне аудара қоймаса, тіл біліміні ң дамуы аударма ісін
өз ше ңберіндегі іске қосты.
ЖАҢА
ЛИНВИСТИКАЛЫҚ
ПӘНДЕР

ПСИХОЛИНГВИСТИКА

СОЦИОЛИНГВИСТИКА

РАГМАЛИНГВИСТИКА

МӘТІН ЛИНГВИСТИКАСЫ

КОГНИТИВТІ ЛИНГВИСТИКА
ХХ ғасырды ң ІІ жартысын-да
лингвистика өзіні ң ғылы-ми
бағытын түп тамырымен
өзгертті. Формальды тіл құ-
рылымын (структурасын)
оқ ып үйренуде үлкен
жетістік-ке жеткен лингвистер
өздері-ні ң зерттеу
обьектілеріні ң ая-сын ед әуір
кеңітті, б ұғ ан
макролингвистиканы ң біраз
мәселелерін (проблемаларын)
қ осты, б ұл ретте бірсыпыра
фундаментальды с ұра қтар
қ аралды, тілді ң қо ғам-мен
байланысы, ойлау мен әрекет,
экстралингвистикалы қ аспектілер лингвистикалытқ
ұйымдастыру ж әне
әсілдері мен
адамзатты ң қо ғамға а қпаратты беру т.б. Тіл туралы ғылымда
маңызды орын ал ған м әтін мен ауызекі с өйлесу құрылымыны ң
мазм ұнын зерттеу ж ұмысы болды. Бірсыпыра жа ңа лингвистикалы қ
пәндер тізбегі бой к өтерді.



Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь