Сайтқа презентация қосу

Саң ырауқұ лақ тардың кө беюі, морфологиясы, қ оректенуі

Тақ ырыбы: Саң ырауқұ лақ тардың кө беюі, морфологиясы, қ оректенуі.

Орындағ ан: Қ айратова Ә . Қ . БТ-407 Тексерген: Мирашева Г. О.

Жоспар: Саң ырауқұ лақ тардың морфологиясы; Кө беюі ; Қ оректенуі; Улы жә не жеуге жарамды саң ырауқұ лақ тар; Қ орытынды.

Саң ырауқұ лақ тар морфологиясы
Саң ырауқұ лақ тар – тө менгі сатыдағ ы ө сімдіктердің ішіндегі ең кө п тарағ аны, олардың 100000-дай тү рі кездеседі. Басқ а ө сімдіктер типтерінен басты айырмашылық тары пластидтері, хлорофилі болмайды. Бұ лар дайын органикалық заттармен қ оректенуге бейімделген гетеретрофты ө сімдіктер. Тө менгі сатыдағ ы саң ырауқұ лақ тардың кейбіреулерінде мицелий болмайды, вегетативтік денесі жалаң аш не қ абық шасы бар протоплазмадан тұ рады. Мұ ндай саң ырауқұ лақ тардың жасушаларынан тарамдалғ ан, ө те жің ішке, ядросы жоқ қ ысқ а жіпшелер ө седі, оны ризомицелий деп атайды. Ол мицелийдің алғ ашқ ы нышаны болып есептелінеді. Жоғ ары сатыдағ ы саң ырауқұ лақ тардың мицелийлері – кө лденең перделерге бө лінбеген, кө п жасушалы. Олардың перделерінде жасушаларды бір-бірімен байланыстырып тұ ратын ө те ұ сақ поралары болады. Саң ырауқұ лақ тардың жасуша қ абығ ы құ рамында насекомдар қ абық тарының хитиніне ұқ сас, хитин заты жә не полисахаридтер болады. Олардың жасушасы протоплазмадан, бір, екі, кейде одан да кө п ядродан жә не вакуолядан тұ рады. Тө менгі сатыдағ ы саң ырауқұ лақ тардың мицелийлері кө п ядролы, ал жоғ ары сатыдағ ылардікі бірнеше ядродан тұ рады.

Кө беюі
Саң ырауқұ лақ тар де вегетативтік, жыныссыз жә не жынысты жолдармен кө бейеді. Бұ лардың кө бею органдарының құ рылысы алуан тү рлі, осығ ан негіздей отырып, оларды классификациялайды. Саң ырауқұ лақ тар мицелийлерінің жеке бө ліктерге жә не жасушаларғ а бө лінуі арқ ылы вегетативтік жолмен кө бейеді. Ашытқ ы саң ырауқұ лақ тары жасушаның бү ршіктенуі, ал басқ а саң ырауқұ лақ тар артроспоралар (оидия) жә не хламидоспоралар арқ ылы да вегетативтік кө бейеді. Артроспора арқ ылы кө бейгенде мицелийлер жұқ а қ абығ ы бар жасушаларғ а ыдыраса, хламидоспора арқ ылы кө бейгенде, қ алың қ оң ыр тү сті қ абығ ы бар жасушаларғ а ыдырайды. Қ аракү йе саң ырауқұ лағ ының белгілі даму сатысында хламидоспора шартты тү рде болып отырады. Бұ лар – қ олайсыз жағ дайларғ а жақ сы бейімделген, қ ор заттармен қ амтамасыз етілген споралар.

Жыныссызға қарағанда, жынысты көбею әр түрлі болып келеді. Қарапайым саңырауқұлақтар хологамия, изогамия және гетерогамия жолдарымен көбейсе құрылысы күрделілерді оогамия және тіркеспелі балдырлардың коньюгациясы сияқты, зигогамиялы жолмен де көбейеді. Барлық төменгі сатыдағы саңырауқұлақтарда зигота біраз уақыт тыныштық күйде болады. Ол өсер алдында редукциялы бөлінеді. Зиготадан не зооспорангииі, не спорангиі, не конидиялары бар қысқа гифалар түзіледі, олардың әрқайсысынан өздеріне тән споралар піседі. Төменгі сатыдағы саңырауқұлақтардың барлық тіршілік жағдайы гаплоидты, ал диплоидты болып тек зигота есептеледі

Саң ырауқұ лақ тардың тү рлері

Қ оректенуі
Саң ырауқұ лақ тар хлорофилі болмағ андық тан сапрофитті, не паразитті жолмен тіршілік етеді. Сапрофитті саң ырауқұ лақ тар ө лі субстраттар мен органикалық қ алдық тарғ а шоғ ырланады. Паразитті саң ырауқұ лақ тар кейбір пішімдері де табиғ атта кең таралғ ан. Олар кө бінесе шірінтінділерде кө п кездеседі жә не тірі ағ залардың ө мірімен байланыста болып, ол қ ашан иесі тіршілігін жойып, қ урап біткенге дейін онымен бірге тіршілік ете береді .

Улы саң ырауқұ лақ тар
Жеуге жарамайтын жалғ ан тү лкіжем кә дімгі тү лкіжемге ө те ұқ сас. Жалғ ан тү лкіжемнің қ алпақ шасының ү стің гі беті тегіс, қ ызғ ылт-сары тү сті. Кә дімгі тү лкіжем қ алпақ шасының шеті желбіреген, ү стің гі беті ақ шыл-сарғ ылт тү сті. Қ алпақ шасын бө ліп қ арағ анда, ақ шырын бө лінеді. Улы саң ырауқұ лақ тар боз арамқұ лақ, сырттай қ арағ анда, қ озықұ йрыққ а ұқ сас. Бірақ оның қ озықұ йрық тан айырмашылық боз арамқұ лақ қ алпақ шасының астыңғ ы жағ ы ақ шыл-жасыл тү сті. Қ озықұ йрық тың қ алпақ шасының астыңғ ы жағ ы алқ ызыл тү сті болады. Қ озықұ йрық тың Қ азақ станның сазды, тақ ыр жерлерінде ө сетін де тү рі бар. Сұ р жә не қ ызыл шыбынжұ ты, көң ілкеш (веселка), жалдан тү біртек саң ырауқұ лақ тары - улы. Сұ р шыбынжұ ты саң ырауқұ лағ ының қ алпақ шасының ү сті сұ р тү сті жә не ақ лақ ты. Қ ызыл шыбынжұ тының қ алпақ шасының ү сті қ ызыл тү сті жә не ақ лақ ты болып келеді. Жалдан тү біртек саң ырауқұ лағ ының қ алпақ шаң сының астыңғ ы жағ ы қ ою сарғ ылт-жасыл. Қ алпақ шасының ү сті мен тү біртегі ашық сарғ ылтжасыл тү сті болады. Тү біртегінде белдеуше сақ инасы жоқ .

Жеуге жарамды саң ырауқұ лақ тар
Жеуге жарамды саң ырауқұ лақ тар да жоғ ары сатыдағ ы ағ залар. Оларды «ө сімдік еті» деген атпен ба ғ алы тағ амдарды ң қ атарына қосады. Оны ң құ рамында ғ ы 10-20% құ р ға қ затыны ң 2-4%-ы нә руыз, 1%-ымай болады. Қ ұ рамында қ антты заттары да кездеседі. Бұ л заттар са ң ырауқ ұ ла қ ты ң д ә мін жа қ сарта т ү седі. Жеуге жарайтын са ң ырау құ ла қтарды улы са ңырау құла қтардан ажырата білу керек. Жауынды жыл мезгілдерінде саң ырауқұ лақ тардың қ андай тү рін болса да кездестіруге болады. Соларды ң ішінде жеуге жарайтын са ң ырау құ ла қты ң 100-ге жуы қ т ү рі бар. Ерте кө ктемде (наурыз, сә уір айларында) Қ азақ станда ақ саң ырауқұ лақ тар топталып ө седі. Бұ л саң ырауқұ лақ тіпті шө л жә не шө лейтті жерлерде де кездеседі. Оның дөң ес қ алпақ шасы, мы қ ты тү біртегі болады ж ә не қ алпақ шасының астында тү тікшелері бар. Бұ л саң ырауқұ лақ ты орманда ғ ы қ айың ның, шыршаның, еменнің тү бінде ө сетін ақ саң ырауқұ лақ тармен шатастыруғ а болмайды. Арышқұ лақ тар - қ ара ғ айлы, шыршалы орманда, терекқұ лақ кө ктеректің тү бінде ө седі. Ал жеуге жарамды ақ жерқұ лақ тың (белый трюфель) денесі топырақ тың ү сті ң гі қ абатында дамыды. Май құ лақ , ойысқұ лақ , тү лкіжем,қ озық ұ йрық , бү ріскі (сморчок) саң ырауқұ лақ тары да жеуге жарамды.

Сонымен қ орыта келе саң ырауқұ лақ тар табиғ атта да адамзат ө міріндеде ү лкен Рө л атқ арады. Табиғ атта кө птеген процесстерге қ атысады. Саң ырауқұ лақ тар тайгада, тундрада, далалы жерлерде, тау ормандарында, шалғ ындық та, батпақ та, қ оймаларда, құ рылыстарда кездеседі. Сө йтіп табиғ атта зат айналымына қ атысады. Бактериялар мен топырақ та болатын басқ а да майда саң ырауқұ лақ тар бірлесіп, ө сімдіктер мен жануарлардың , саң ырауқұ лақ қ алдық тарын (ө сімдіктің құ рағ ан бө ліктері, жануарлардың , майда бунақ денелілердің ө лекселері) ыдыратып, шірітеді. Сө йтіп топырақ ты ағ залық заттармен байытып, құ нарлылығ ын арттырады.

Назарларыңызға рахмет!


Пән: Биология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь