Сайтқа презентация қосу

Цилиндрлік проекция

Цилиндрлік проекция

Вставка рисунка Вставка рисунка

Цилиндрлік проекциялар -  параллельдер (альмукантараттар)  параллель түзулер болып, ал  меридиандар (вертикальдар)  параллельдерге  (альмукантараттар) перпендикуляр  тең қашықтықтағы түзулер болып  бейнеленетін картографиялық  проекциялар. Нүктелердегі  масштабтар менбұрыштардың  бұрмаланулары тек қана ендікке  (зениттік кашықтыққа)  байланысты, сондықтан олардың  изоколдары параллельдермен  сәйкес келетін түзулер түрінде  болады. Цилиндрлік проекциялар,  әдетте, үлкен шеңбер доғасын  бойлай созылған аумақтардың  карталары үшін қолданылады.

         Картографиялық проекция  картографиялық  кескін  –  Жер  эллипсоидының  (шардың)  немесе  планетаның  бетін 
математикалық тәсілдер арқылы жазықтықта бейнелеу. Картада  кездесетін  бұрмаланулар  сипатына  қарай,  картографиялық  проекциялардың  мынадай  түрлері  белгілі: тең ауданды, тең бұрышты, тең аралықты жәнееркін проекциялар. Тең ауданды проекциялардағы карталарда географиялық объектілердің ауданы бұрмаланбай дәл беріледі, бірақ өте  үлкен аумақтарда бұрыштар мен геометриялық пішіндер елеулі бұрмалануға ұшырайды. Тең бұрышты проекциялардағы  карталарда  бұрыштардың  бұрмалануы  жоқ.  Сонымен  қатар  мұндай  карталарда  аумағы  шағын  жерлер  пішіні  де  дәл  кескінделеді.  Ал  ұзындықтың  масштабы  картаның  кез  келген  нүктесінде  барлық  бағытта да бірдей мөлшерде сақталады. Неғұрлым аумағы үлкен географиялық объектілердің ауданы қатты бұрмалануға  ұшырайды. Тең аралықты проекциялардағы картада ұзындықтың масштабты тек канa бір басты бағыт бойынша, тек параллель  — немесе мередиан бойымен ғана сақталады. Бұрыштар мен ауданнын бүрмалануы соншалықты байқала бермейді. Еркін проекциялардағы карталарда бұрыштар мен ауданның, ұзындықтың бұрмалануы аз мөлшерде картаның кез  келген нүктесінде кездеседі.          Географиялық объектілерді жазықтыққа көшіру үшін пайдаланылатын көмекші геометриялық беттердің түріне және  картографиялық тордың ерекшелігіне қарай проекциялар: цилиндрлік, конустық жәнеазиммуттық деп бөлінеді. Азимуттық проекцияда  параллельдер  тұйық  шеңбер  жасап,  ал  меридиандар  бір  нүктеден  жан-жаққа  бойлық  бұрыштарының  көрсеткішіне  сәйкес  бөлінген  түзу  сызықтар  түрінде  таралады.  Азимуттық  проекциялар  жекелеген  материктер мен полюстік аймақтардың картасын жасауда кенінен қолданылады. Цилиндрлік проекцияда  параллельдер  мен  меридиандар  көп  жағзайда  бір-  біріне  тікбұрыш  жасап  орналасады.  Цилиндрлік проекциялар дүниежүзілік карталардың барлық түрін жасауда кеңінен пайдаланылады. Конустық проекциялар  қоңыржай  ендіктерде  орнасқан  аумақтар  үшін  өте  қолайлы,  бұрмалану  аз  байқалады.  Сондықтан Ресей, Қазақстан және ТМД елдерінің карталары көбінесе осы проекциялар негізінде жасалады.

Картографиялық проекция теориясы. Картографиялық проекция теориясы (басқаша аты – математикалық картография) Жер эллипсоидын қағаз бетінде кескіндеудегі жіберілетін бұрмаланудың барлық түрлерін зерттейді және өте аз бұрмаланумен ғана кескінделетін проекцияларды құру әдістерін қарастырады. Проекциялар ұсақ және орта масштабты карталар жасауға қолданылатындықтан, Жер эллипсоидысы бетінің сферадан айырмашылығы ескеріліп сфера жазықтығындағы карта белгілі бір радиус R мөлшерінде ғана бейнеленеді.Картографиялық проекциядағы меридиандар (А=const болған жағдайында) мен параллельдерден (В=const жағдайда) картографиялық тор құралады.

Картографиялық проекция теориясының дамуы Картографиялық  проекция  теориясының  дамуы геодезияның, астрономияның, географияның, математиканың  дамуымен  тығыз  байланысты.  Оның  ғылыми  негізі Ежелгі Грекияда (біздің  заманымыздан  бұрын  6  –  I  ғасыр)  жасалды.  Ең  көне  Картографиялық  проекция  – жұлдыздар картасын  жасауға  қолданылған  милеттік Фалестің  гномондық проекциясы. Картографиялық проекция біздің заманымыздан бұрын III ғасырда Гиппархтың, Птолемейдің,  б.з.  XVI  ғасырында  Г.Меркатордың,  XVII  – XVIII ғасырларда Р.Бонның,  Д.Кассинидің,  И.Ламберттің, Л.Эйлердің,  Ж.Лагранждың XIX ғасырда К.Гаусстың,  А.Тиссоның  еңбектерінде  дамыды. КСРО картографтары  В.В.  Каврайский,  Н.А. Урмаев, тағы басқа еңбектері теорияны одан әрі жетілдірді. Әр  түрлі  Картографиялық  проекцияларда  құрылған  карталар  нақты  жер  бетінің  кескінін  біраз  бұрмалап  көрсетеді.  Бұрмалану үш түрлі болады:
а) бұрыштық (картадағы бұрыштар глобустағы бұрыштарға тең болмайды); ә) аудандық (аудандардың масштабы картаның әр аумағында әр түрлі); б) сызықтық (картаның бір сызығының әрбір нүктесінде масштаб әр түрлі).

Бұл үш түрлі бұрмаланудың үшеуі де глобуста болмайды. Картографиялық проекция бұрмалану сипатына қарай төмендегідей жіктеледі: Тең  бұрышты (конформдық) Картографиялық  проекцияларға  масштаб  тек  нүктенің  орнына  ғана  тәуелді  болады,  ал  бағытына  байланысты  болмайды.  Мұндай  проекциялардағы  бұрмалану  эллипстері  шеңберге  айналады;  мысалы,  Меркатор проекциясы мен стереография проекциясы; Тең  шамалы (эквиваленттік) Картографиялық  проекцияларда  аудандар  сақталады:  мұндай  проекцияларда  жасалған  карталардағы  фигуралардың  ауданы  осы  фигуралардың  ауданына  пропорционал,  ал  пропорционалдық  коэффициенті  картаның бас масштабының квадратына кері шама болады. Бұрмалану эллипстерінің ауданы әр уақытта да өзгермейді,  тек  олардың  пішіні  мен  бағдары  жағынан  ғана  айырмашылығы  болады.  Еркін  Картографиялық  проекциялар  тең  бұрышты да тең шамалы да проекцияларға жатпайды. Олардың  ішінде  тең  аралық (бас масштабтары бірі-біріне тең) және  ортодромиялық (шарының үлкен шеңбері – ортодромиялары түзу сызықпен кескінделеді) проекциялар ерекшеленеді. Сфераның  жазықтыққа  (қағаз  бетіне)  жайғанда  тең  бұрыштық,  тең  шамалық,  тең  аралық  және  ортодромиялық  қасиеттері  пайдаланылмайды.  Кескінделетін  аймақтың  әр  жеріндегі  бұрмалануды  көрсету  үшін  төмендегі  әдістер  қолданылады:
а) карта торының немесе эскизінің әр жерінде бұрмалану эллипсі көрсетіледі; ә) изоколдар (мәні бірдей бұрмалану сызықтары) беріледі; б) карталардың әр жерінде кейбір сфералық сызықтар (көбінесе, ортодромия “О” мен локсодромия “Л”) сызылады.

Вставка рисунка Вставка рисунка

XXI ғасыр карталары қандай болуы мумкін Өте қарқынды дамып отырған компьютерлік  техника география ғылымының көптеген  салалары мен маңызды мәселелерін қамтуда.  Осындай маңызды өзгерістер картография  ғылымына тікелей қатысты, ол  электрондық карталардың жасалуынан айқын  көрінеді.                      Компьютерлік жүйелердің  біртіндеп күрделенуі XX ғасырдың 60-жылдары  геоинформатика ғылымының пайда болып, жедел  дамуына негіз болды. Аса жоғары интеллектілік  компьютерлік жүйелер мен мультимедиалық  технологияның шығуы табиғаттағы әлі де нақты  жауабы табылмаған көптеген құпиялардың сырын  ашуға мүмкіндік беретіндігіне дау жоқ. Әсіресе  бұл технология климат пен ауа райындағы  өзгерістердің (циклондар мен ауа массаларының қозғалысы және т.б.), жер қыртысы мен оның  ете терең қойнауларындағы түрліше  қозғалыстардың туындауының себептерін  түсінуге жағдай жасайды. Сонымен қатар  табиғатта болып тұратын түрліше апатты  құбылыстарды тұрақты бақылауға алуға, түрлі  болжамдар жасауға толық мүмкіндік береді. Компьютер көмегімен бүгінгі таңда түрліше  тақырыптағы электрондық карталар, атластар мен  оқулықтар, сондай-ақ білім мен біліктілікке  үйрететін географиялық ойындардың жүйелері  шығарылып, көпшілікке таратылуда. Бұл бағытта  интернет жүйесінің алатын орны да ерекше.


Пән: Математика, Геометрия


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь