Мұхтар әуезов және фольклортану мәселелері

Дәріс № 5 Тақырыбы: Мұхтар әуезов және фольклортану мәселелері

Образец текста
Четвертый уровень Халық ауыз –әдебиеті үлгілерін » Пятый уровень жинауда, сараптаудағы Әуезовтың еңбегімен таныстыру.

Третий уровень Дәріс мақсаты:

– Второй уровень

Дәріс міндеті:
Қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі фольклор үлгілерінің ерекшеліктерін анықтау.

Образец текста
– Второй уровень
Третий уровень
– Четвертый уровень «Ә уезов - ү » Пятый уровень лкен

гуманист адам еді. Ол ө з халқ ын, оның биік мә дениетін шексіз сү йетін. Ө зге халық тың ә дебиетін ө з халқ ының ә дебиетіндей, терең тү сініп, оны құ рмет тұ тып, ү немі қ ошеметтеп отыратын». Александр Корнейчук

Образец текста
Әлем мәдениеті тарихына туған халқының парасат болмысын танытқан М. – Второй уровень Әуезов даналығы ең алдымен туған елінің рухани бұлағынан нәр алды. Өйткені, қойнауынан жеткен ұлттық рухани даналық өз жұртының ғасырлар Третий уровень қазыналарының інжу-маржандарын өз бойына сіңіріп барып, оны заман – Четвертый уровень талаптарына сай еліне жаңғыртып, түлетіп жеткізуден тумақ. Оған М. Әуезовтің » Пятый уровень Ж. Аймауытовпен бірге Ташкентте шыққан «Алаш» газетінің 1917 жылғы 30 наурыздағы 16-санында жарияланған ең алғашқы баспа бетін көрген еңбегі «Қазақтың өзгеше мінездері» атты мақаласындағы ой сілемдерінен бастап, «Әдебиет тарихы», «Қазақтың ауыз әдебиеті» кітаптары мен «Әр жылдар ойлары» жинағына топтастырылған зерттеу еңбектері мен «Абай жолы» романэпопеясындағы фольклорлық, этнографиялық, этнопедагогикалық мол суреттемелері айқын дәлел. М.Әуезов өзінің алғашқы публицистикалық еңбектерінен бастап-ақ, халық мұра-сының тағлымдық мәнін ашып айтумен ғана шектелмей, осы бағытта өзі ұстанған өзгеше қайсар өлшем, таймас берік танымынан айнымайды.

Сонымен, осы мақалада ол ел ішінен қандай мұраларды жинау керектігін саралап жазды. Сөйтіп, басқаларға фольклорлық мұраларды жинаудың жолын көрсетіп қана қоймай, өзі де осы бағытта зор еңбек етті. М. Әуезовтің ел ішінен жинап бастырған фольклорлық мұралары жайлы еңбектерін тізіп атасақ, олар мыналар: 1.1924-25 жылдары өзі редактор болған Семей губерниялық атқару комитетінің тілі «Таң» журналында бастырған «Абайдың кейбір өсиет сөздері», «Бұхар жыраудың Керейге айтқан сөзі. Көкбай ақсақалдан», «Бұхар жырау сөздері. Көкбай ақсақал айтуынша», «Сыбан Сабырбай ақынның төреге айтқан сөзі», «Айтаңсықтың қоштасқаны». Ақын айтуындағы «Қозы Көрпеш-Баяннан», «Жаман бақсының сарыны. Көкбай, Тұраш ақсақалдардың айтуынша», «Жаман сарт сарыны», «Сыбан Ақтайлақ би. Көкбай ақсақал айтуынша», «Абылай орыспен соғысамын дегенде Бұ-хар жыраудың айтқан бір толғауы», «Күдері қожаның Қарқаралы тауымен қоштасқаны», «Мәлике қатын мен Тоқтамыс би» нұсқалары.

Жаркент өлкелерін аралап, сол экспедиция кезінде «Сары қыз – Второй уровень бен Омарбектің айтысын» жазып алған. Третий уровень 3. 1924 жылы Семейде керей Уәйіс ақыннан «Қозы Көрпеш – Баян сұлудың» Жанақ пен Бейсенбай ақындар жырлаған – Четвертый уровень нұсқасын жазып алып, 1936 жылы кітап етіп бастырған. » Пятый уровень 4. 1933 жылы Шымкент драма теа-трының артисі Отызбай Жұмабаевқа Кентау қаласындағы Дәнібек деген қариядан «Үміт қыздың өлімі» атты поэманы жаздырып алған. 5. 1934 жылы маусымда Алматы облысы Іле ауданында тұратын Нұралин деген азамат «Бай мен кедей» айтысын Өмірзақ ақыннан жазып алып, М. Әуезовке жіберген. 6. 1941 жылы маусымда Семейлік Садық Қасиманов ел арасынан «Байжұман» деген поэманы жазып алып, М.Әуезовке жіберген. 7. Осылайша М. Әуезов өзі және оның ұйымдастыруымен жиналған фоль-клор-лық мұраларды баспасөзде жариялату жұмысымен қатар айналысты. Мәселен, 1940 жылы С. Аманжолов құрастырған «Жұмбақтар» жинағына редак-торлық етті.

Образецгуберния-сының Алматы, текста 2.1924 жылы жазда Жетісу

8. Қазақстан Ұлттық Ғылым акаде­миясының фольклор – Второй уровень бөлімінде жиналған мұраларды сұрыптап, баспаға даярлау негізінде 1959 жылы «Қамбар батыр», 1961 жылы «Алпамыс Третий уровень батыр», «Қыз Жібекті» кітап етіп бастырды. – Четвертый уровень 9. Қазақтың фольклорлық мұраларын орыс тіліне аударып, бастыруға еңбек сіңірді. 1940 жылы Москвада «Песни степей» » Пятый уровень атты қазақ әдебиеті антологиясы жинағының фольклорлық бөлімін М. Әуезов құрастырды. 10. 1953 жылы Москвада Сидельников құ­растырған «Казахские народные сказки» жина­ғының редакциясын басқарды. 11. 1958 жылы Фрунзеде қырғыз ғалымда­рымен бірге редакциялық ұжым мүшесі ретінде «Манас» эпосының ғылыми басылымын шығаруға қатысты. 12.1940 жылы қалмақ халқының эпосы «Жәңгірді» жеке кітап етіп шығарды. 13.Т.Ізтілеуовтің айтуымен жазып алынған «Рүстем батыр» эпосын 1961 жылы жеке кітап етіп шығарды

Образец текста

Образец текста


«Халық әдебиетi жиналып, Второй уровень қағаз бетiне түспесе, жазылып бiрден-бiрге ауызға тапсырылып Третий уровень қайта жоғалып, жүргенде – Четвертый уровень менiңше, халық өшпесе, өнбейдi әдебиетiн жинауға қолайы бар » Пятый уровень адамдар оқыған шәкiрттер болуы керек. Шәкiрттер өз елiне барған жақтарында халық әдебиетiн жинап, керектiсін тауыппайдаланатын, басылып, жарыққа шығарылатын, баспасөз майданына түсетiн жерге жеткiзуi керек. Әсiлi, ескi әдебиетiмiздi жинауға жас оқығандарымыз күш көрсетпесе, халық әдебиетiмен аз жылда ашық қоштасармыз».

Мұхтар Әуезов

Образец текста
Бұл орайда, оның Семей облыстық «Қазақ тілі» газетінде Третий уровень «Әдебиет ескілігін жинаушыларға»[2] атты мақала жазып, онда: – Четвертый уровень «Шаң басып жатқан ескілікті жинап, басын құрап, көпшіліктің мүлкі қылып беру жалғыз ғана әдебиетті уровень » Пятый сүюшіліктен тумайды. Жақын жердегі алдыңғы керегі әдебиетті сүйетін қазақ оқушысына ой, сезім азығын беру болса, одан кейінгі зор пайдасы қазақ тілінің қалыптасып, нығайып, өзіне біткен көрігі мен күшін жинау үшін керек. Көрік пен күш жинау елдің ішкі байлығын сыртқа шығарып, бетін ашады. Өткен заманның қадірлілері талайдан келе жатқан қазақтың бұл күнге дейінгі көмескі болып келген ақыл, сезім жолындағы бітімін айқын көрсетеді. Талайдан қалыптанған ой тұлғасын көзге елестетеді. Қазақтың өткен күндегі тұлғасы айқындалмай, келешегінің беті ашылмайды. Өткен күннің ұғымы мен нанымы, әдеті мен салты анықталып, екшелмесе, алдыңғы бет түзелмейді» [2], – деп фольклорлық мұралардың ел өмірі мен келешек мәдени тағдырындағы маңызын көрсете келе, нақты әдебиет пен тарихқа қатысты қандай түрлерді жинау керектігін атап­атап көрсетуі куә. Сол көрсеткендерін жинауға өзі де ат салысады.

– Второй уровень

30­жылдардың соңында Әуезов Л. Соболевпен бірге жазған «Қазақ халқының эпосы мен фольклоры» атты зерттеуі кейін өзінің тікелей – Второй уровень жетекшілігімен, 1948 және 1960 ж. шыққан «Қазақ әдебиеті академиялық басылымында мейлінше тарихының» (1­т., 1­кітап) Третий уровень толықтырылып, жетілдіріліп– Четвертый «Әдебиет тарихы» зерттеу жарияланды. уровень еңбегінің 1­беліміңде автор сыршылдық салт өлеңдерін: «жалпақ елдің » Пятый уровень салтымен байланысқан ел елеңдері, дін салты мен ұғымынан туатын елендер, қыз ұзату үстіндегі саж өлеңдер» деп үш түрге беліп қарастырды. Олардың әрқайсысының туып, таралуын халықтың күнделікті тұрмыстық, әдет­ғұрып салтымен тікелей сабақтастырып айқындады. Салт өлеңдерінің кейбірін басқа ел әдебиеттерінде кездесетін үлгілермен де салыстыра отырып қазақ ауыз әдебиетінің өзіндік өзгешелік­ерекшеліктерін ашып көрсетті. Ап естірту, көңіл айту өлеңдерінің де тікелей тұрмыс тауқыметі мен соның қажетінен туғандығын, «қайғы үстіндегі сүйеу сез, көңіл айтып жұбатқан сез болатынын», яғни егер естіртуде көбіне тұспал, жұмбақпен ауыр хабарға алдын ала дайындап алса, көңіл айтуда «ауыр хабар алғашқы рет естілетін жерде құр ғана қайғының бірін айтып, жараның аузын ашып қоймай, қазақтағы бауырмалдық, туысқандық, жанкүйерлік жолмен соның емі сияқты жұбату да айтылады» деді. Әуезов батырлар жырын мағыналық, көркемдік ерекшеліктерімен қатар тарихи тұрғыдан да тексеріп тану қажет деп санайды.

Образец текста

Образец текста
– Второй уровень
Әуезов әуел бастан әдебиет Третий уровень тарихын халықтың жалпы – Четвертый уровень азаматтық тарихымен тығыз бірлікте қарастыру қажет деп » Пятый уровень білді. Ол қазақ фольклористикасында ауызша әдебиеттің түрлерін: 1) сыршылдық салт елеңдері; 2) әңгімелі өлендер (батырлар әңгімесі, ел поэмалары, тарихи елеңдер; 3) айтыс-тақпақ; 4) ертегі, мақал, мәтел, жұмбақ деп топтастырады.

Образец текста
Второй уровень Ел iшiнде кең тарап, көп айтылатын батырлар жыры, ақындар айтысы, уровень Третий шешендiк сөздер, тарихи өлеңдер, әр – Четвертый уровень рудың шежiресi, хандық дәуiрдi » Пятый уровень белгiлейтiн әңгiмелердi, яғни әдебитарихи маңызы бар ұлттық құндылықтарды жинауды ұсынады. Жазушы мұндай ұсыныс-пiкiр жариялап, құрғақ сөзбен ғана шектелмейдi, iргелi iстiң басы-қасында жүрiп, ел арасынан жиналған үлгiлердi сұрыптап, таңдай отыра, араға көп уақыт салмай «Әдебиет тарихы» атты көлемдi де құнды еңбек жазды. Сөйтіп, «Заман суреткері» атанған, заңғар жазушымыз ғылым саласында да, әсіресе халық ауыз әдебиетінде мол мұра қалдырды. –

Образец текста
– Второй уровень Пайдаланылған әдебиеттер:
Третий уровень
1. Әуезов М. Халық әдебиеті туралы// Жас қайрат, 1924, №3,4. » Пятый уровень 2. Әуезов М. Әдебиет ескілігін жинау-шыларға// Қазақ тілі, 1925, 23-көкек. 3. Ташкентский период Мухтара Ауэзова//Панорама Шымкента, 1999, 25 ноября. 4. Ауэзова В. Первые годы //кітапта: М.Ауэзов в воспоминаниях современников. Алматы: «Жазушы», 1997, -432 стр. 5. А.Байтұрсынұлы. Бес томдық шығармалар жинағы. 1-том. Алматы: «Алаш», 2003, -380- бет.

– Четвертый уровень


Пән: Әдебиет


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь