Қарым - қатынас - әлеуметтік құбылыс


Бұл презентацияның бағасы: 500 теңге
Скачать: бот арқылы


Презентация қосу
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі

Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті

Физика-математикалық факультет

5В011100-Информатика мамандығы

Т-441 топ

СӨЖ
Тексерген: Серикбаева Н.Б.

Орындаған: Байдолдина Д.Е.

Семей 2015
Қарым - қатынас - әлеуметтік құбылыс. Бұл байланыс тұлға
әлеуметтенуінің қайнар көзінің бірі ретінде анықталады. Тұлғаның
әлеуметтеңу принципі екі жағдайда сипатталуы қажет: біріншіден, қарым -
қатынас факторы, адамның әлеуметтік өмірімен өзара байланысы жүзеге
асырылатын алеуметтік қайнар көзі ретінде есептелінуі керек; екіншіден,
әлеуметтену екі аспектіде қарастырылады, ол меңгеру әлеуметтік
бағдарлама құру және оны таратуы. Қарым - қатынас - біріншіден, біріккен
іс - әрекетте пайда болатын адамдар арасында байланыс орнату және оны
дамыту процесі болса, екіншіден, тұлғалардың бірлескен іс-әрекетте
қажеттіліктен пайда болған өзара белгі құралдарымен жүзеге асатын күйі,
мінез құлқы. Тұлғаның дамуы мен қалыптасуында негізгі факторлардың
бірі - ол қарым-қатынас. Қарым - қатынас барысында тұлғаның
әлеуметтенуінде байқалатын өзіндік ерекшелектер мәселесіне көңіл бөле
отырып, қазіргі кезеңде бұл салада жүйелі зерттеулерді қажет етеді. Тұлға -
бұл басқа адамдардын арасында белгілі позицияны иеленетін қоғамдық іс -
әрекеттін себепші субьектісі ретіндегі адам. Қарым - қатынас сан алуан
адамдардың қатынастары жағдайында жүзеге асады, яғни әлеуметтік және
тұлғааралық қатынастардың жағымды да, кері де жағдайларында болуы
мүмкін. Өмірдің түрлі жағдайларына байланысты біздің іс - әрекетімізбен
қатар мінез-құлқымыз да өзгермелі.
“Біз”-деп аталатын топтар адамның дамуы мен мінез-құлқына
түбегейлі өзгерістер енгізуі мүмкін. Әлеуметтік психологияда бұл
топты референтті немесе эталон топ деп те атайды.
Референтті топтар шынайы тіршілік етумен қатар, ойданда
шығарылуы да мүмкін, жағымды немесе жағымсыз бола алады.
Қандай жағдайда да олардың атқаратын қызметі ортақ.
Референтті топ жағымды не жағымсыз үлгілердің бастауы
болғандықтан әлеуметтік салыстыру қызметін атқарады.
Референтті топ адам бейімделуге тырысытын ережелердің,
пормалардың бастауы болғандықтан нормативті қызмет
атқарады.
Іс-әрекетті ұйымдастырудың сипаты мен түріне байланысты
топтардың дамуының төмендегідей деңгейлері кездеседі.
Атаулар тобы ұжымдық дамудың айқын көрсеткішінсіз тек қа ғаз
жүзінде ғана тіршілік етеді. Ортақ қызығушылық, біріккен іс-
әрекеттің азынаулақ тәжірибесі бар уақытша байланыстарымен,
қатынастарымен көре түседі.
Ассоциация тобының өзіндік құрлымы, іс-әрекеттің ортақ
мақсаты болғанмен біртұтас әлеуметтік психологиялы қ бүтін бола
алмайды.
Коорпорация (ұжымы) –топ ортақ мақсатпен және оны жүзеге
асырудағы іс-әрекеттің біртұтастығымен анықталады. Осындай
топтарға тән серіктестік, топ мүшелерінің өзара әрекеттестігі,
қарым-қатынастың жеткілікті дәрежедегі топтық тәжірибені
құрап, оның сол іс-әрекет түріне даярлығын қамтамасыз етеді.
Ұжым дамудың ең жоғары деңгейі. Іс-әрекеттің негізінде
қоғамдық құны бар мақсатттары мен мотивтері бар мұндай топ
даярлықтың, психологиялық біліктің ең жоғары деңгейін
сипаттайды. Яғни бұл топқа ұжымға тән әлеуметтік
психологиялық ересектіктің негізгі белгілері т ән.
Психологиялық біртұтастылық немесе коммуникативтілік,
жүйенің өзіндік реттеуін және өзіндік бағдарлануын, жүйе
бөлшектерінің қасиеттерін бүтінге бағыттаудың әрекеттерін
қамтамасыз етеді.
Бұл құбылыс мынадай нәрселерді қамтиды.
Ақыл-ой бірлігі-белгілер жүйесін бір түрге келтіру қабілеті,
топтың тілдің пайда болуы, шешімдерді қабылдаудың тиімді
әдіс тәсілдерін анықтау.
Эмоционалды бірлік-бүкіл жүйе қал-ахуалының индикаторы,
жүйені өзіндік реттеу, мінез-құлықтың бейімделу және орнын
толтыру механизімдерін анықтау топ тіршілігінің қосымша
энергоресурсын (күш қоймаларын) қалыптастыру қабілеттері.
Еріктік бірлік-топтың мақсатқа жетудегі кедергілерін жеңуде
күшін жұмылдыру қабілетінде анықталатын топ жұмысының
“күн-тәртібінің ” реттеушісі.
Эмоционалды тартымдылықпен байланысты эмоциогенді
жағдайлар;
Басқа адамдармен өзара әрекеттестікте нақты рөлді иелене,
жеке тұлғаның өзіндік айқындалуына жағдай жасалынытын
психоролдік жағдайлар. Балалар ұжымындағы ойынның
және ойын түріндегі іс-әрекеттің маңызы зор. Мұнда жеке
тұлға әр қырынан ашыла түеді, біріккен күзелістерінің
қажеттіліктері қанағаттандырылады. Жұмысты ойын түрде
құрастырудың өзі балалар ұжымының көптеген
мәселелерін шеше алады.
Музыкалық-психологиялық жағдайлар, жалпы әуеннің өзі де
адамның эмоционалды күйіне тереңінен әсер ете алады.
Адамдардың қарым-қатынасындағы бәсекелестік
— рух, пен күштің бастауы іспеттес.
Бәсекелестік негізінен эмоционалды көрініс
ретінде анықталады. Ол ұжымдағы эмоционалды
ахуалдың туындап әсер ететін, адамзат қарым-
қатынастың маңызды бір бөлігі.
Алайда күнделікті өмірде көңіл көтеру
жағдайында ұмытпаған жөн. Бір қарағанда
қарапайым көрінетін, алайда жаңа әдіс-
тәсілдерді пайдалана отырып іс-әрекетті
ұйымдастыру, адамдардың мінез-құлқын
белсендіре түседі.
Ұжымның екі жақты табиғаты бар. Бір жағынан оның
көптеген қырлары, атап айтқанда, іс-әрекет түрлері мен
сипаты мүшелерінің санын анықтайтын педагогтың
саналы әрі мақсаты ықпалының объектісі болып
табылады. Екінші жағынан, балалар тобы өзгеше
әлеуметтік психологиялық заңдылықтарға сүйенген,
дербес салыстырмалы түрде тәуелсіз құбылыс.
С.Л.Рубинштейн бойынша сыртқы әсерлер жеке
тұлғаның ішкі құрлымында өзгеріске ұшырап, оның
өзіне айтарлықтай әсер етеді. Осылайша, ұжымның
топтық даралығы іс-әрекеттің ұсынылған түрлерінің
өзара күрделі әрекеттестігіне тәуелді келеді.Ұжымдағы
өзараәрекеттестікте психологиялық ахуалдың рөлі ерекше.
Адамдар арасындағы өзара әрекеттестіктің
жасырын, мәнді жағдайлары айқын сипатқа ие
болады: бәсекелестік немесе құпия бақталастық,
ұжымшылдық немесе топтық кепілділік, дөрекі
қысым немесе саналы тәртіп. Адамдар өзара
әрекеттестігінің барлық жағдайлары өзара
әсерлесетін төрт негізгі тәсілі арқылы жүзеге
асады, атап айтқанда, үгіттеу, жұқтыру, еліктеу
және сендіру әрекеттері арқылы.
Үгіттеу – қандай да пікірдің немесе ой қортындысының
логикалық негізін келтіру, жеке тұлғаның эмоцианалды әрі
рационалды қыры арқылы оның өзіне немесе бүтіндей
топқа әсер ету. Түсіністік пен күйзелістің бірлігіне жетуді
мақсат етуді көздеген екі немесе бірнеше адамдарды ң ашық
немесе жасырын айтысын яғни талқысын үгіттеу процесі деп
атауға болады, демек үгіттеу монолог бола алмайды, б ұл
міндетті түрде диалог түріндегі пікірталас. Басқа сөзбен
айтқанда үгіттеу тәрбиенің ең күрделі түрі.
Тыңдаушылардың санасына жол табатын ерекше қисынды
әңгіменің ырғағын таба білген жөн. Үгіттеу —
үгіттеушінің хабарындағы мазмұнды ақпараттың болуымен
бірге қабылдаушының саналы қатысын болжайды.
Еліктеу — индивиттің қандайда бір мінез-құлық
көріністерін, мәнерлерін, әрекеттерін, қылықтарын қайталау.
Иланушылық (сендіру) адам психикасына тән қасиеттердің бірі. Әдетте,
сенгіштік қасиет балаларда басымырақ келеді. Сендіру қарым-
қатынастағы адамдардың өзара әсер ету процестерінің бірі ретінде ырықты
немесе ырықсыз, тікелей немесе жанама болуы мүмкін, педагогикалық
тұрғыда сендіру амалы дұрыс пайдаланылатын болса, ал өте күшті
тәрбие құралына айналар еді.
Адамзат өміріндегі өзара қатынастардың шеңберінде өзара әсер етудің
барлық әдісі қолданылғанымен сендіру жетекші орында. Әлеуметтік
психолог В.Б.Ольшанский адамдардың бір-бірінің іс-әрекетіне өзара әсер
етудің төмендегідей түрлерін келтіреді:
Өзара жеңілдік, яғни сол серіктердің қатысы екеуінің де іс-әрекеттің
тиімділігін арттырады.
Өзара қиналу, яғни өзара қатысу әрқайсысының іс-әрекетінде қателердің
пайда болуына ықпал етеді.
Бір жақты жеңілдеу – бір серігінің қатысы басқасының іс-әрекетін
жеңілдетеді. (мысалы, ересек пен бала ).
Біржақты қиналу – біреуінің қатысы екіншісінің жұмысына кері әсерін
тигізеді.
Тәуелділік — екеуінің қатысы, ешқайсысының іс-әрекетіне әсер етпейді.
Л.И.Уманский біріккен іс-әрекетті ұйымдастырудың үш
түрлі үлгісін келтіреді:
Біріккен –дара
Біріккен— жүйелі
Біріккен — өзара әрекеттестік
Шынайы өмірде біріккен іс-әрекетті ұйымдастырудың осы
үш үлгісі де бірдей кешенді түре көрініс беретіндігіне
қарамастан, оның қандайда бір басым түрін бөліп алуға
болады.

Ұқсас жұмыстар
Ұлтаралық қарым - қатынас
Қазіргі тіл біліміндегі дискурс және мәтін мәселелері
Әлеуметтік сөз әдебі
ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ МЕН БАҒЫТТАРЫ
Тіл білімінің салалары
Баласыз отбасылар
Пән оқытушысы
Басшылық стилі
Қарым - қатынастың жақтары
МӘДЕНИЕТТІҢ ЭТНИКАЛЫҚ РӘМІЗДЕРІ
Пәндер