Мұхтар Әуезов (1897-1961) шығармашылығы


Бұл презентацияның бағасы: 400 теңге


Презентация қосу
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
Физика-математикалық факультет
5В011100-Информатика мамандығы
Т-441 топ

СӨЖ

Тексерген:Оралбекова Б.С.
Орындаған: Байдолдина Д.Е.
Мұхтар Әуезов
(1897-1961)
шығармашылығы
Мұхтар Әуезов 1897 жылы 28 қыркүйекте қазіргі
Шығыс Қазақстан облысының (бұрынғы Семей
облысы) Шыңғыстау бөктеріндегі Қасқабұлақ
деген елді мекенде дүниеге келді. Мұхтар
туылғанда, Абай елу екі жаста, есімі елге ке ңінен
тараған атақты ақын еді. М.Әуезов Абайды өз
көзімен көреді. Жастайынан Абай өле ңдерін
жаттап, ауылдағы ескі құлақ қариялардан а ңыз-
ертегілерді, жыр-дастандарды жалықпай ты ңдап,
Абай мектебінен осылайша тағлым алады; ұлы
Абай поэзиясының асыл қасиеттері жас М ұхтарды ң
жүрек түкпіріне сөз өнерінің ұрығын тере ң сеуіп,
келешекте шешек атып гүлдеуіне негіз жасайды.
Жазушының арғы аталары қожа болған екен. Яғни, Әбдi қожадан
тараған ел. Әбдi қожадан Бердi қожа, одан Әуезхан қожа, одан
Омархан, Омарханнан Мұхтар дүниеге келген. Мұхтардың атасы
Әуезхан қожа үлкен молда кiсi болған. Атасы Мұхтарды 5 жасынан
бастап арабша оқытқан. Сондағы арабша мүрсейiт қолжазбаларының
беттерi сақталған. «Балалық шағым ауылда өттi, қара тани
бастағанымда, сол кез немерелерiн атам Әуездiң өзi оқытатын», деген
Мұхтардың өз сөзi де бұл әңгiменi дәлелдей түседi. «Атамыз апта
аралаған сайын үйге шақырады бiздi. Қолындағы қалың қолжазбаны
көргенде неге шақырғанын бiле қоям. Атам маған кiтаптағы араб
әрiптерiн көрсете бастайды. Айтуға бiр оңайы болса игi, бiрiнен-бiрi
өткен қиын, бұл кiтап Абай өлеңдерiнiң жинағы. Атамыз бiздi өзiнше
оқытатын. Ал шәкiрт байғұстың көз жасы тимей кетушi едi. Аздап
қара таныған соң, өлеңнiң бiрiнен соң бiрiн жаттадым», - дейдi Мұхтар
Әуезов өз жазбаларында.
Жас Мұхтар Семей қаласындағы медреседе, бес
кластық орыс мектебінде, оқытушылар семинариясында
(1914-1919) білім алады. Бұл кез Семей қаласының
қазақ даласындағы рүхани-саяси орталықтардың біріне
айнала бастаған уақыты болатын. Осындағы оқыған
қазақ жастарымен, әсіресе ұлт азаттығын мақсат
тұтқан алашордашылармен қоян-қолтық араласудың
барысында семинарист Мұхтардың ұлттық сана-сезімі
жетіліп, біржола халықтық, ұлттық жолға түседі. М.
Әуезов осы жылдарда қалыптасқан ұлттық-халықтық
бағыттағы азаматтық бет-бағдары үшін өмір бойы
(әсіресе 30,50-ші жылдары) кеңес өкіметі тарапынан
қуғынға ұшырап, әупірім-тәңіріммен аман қалып
отырды.
Жазушы адам бойындағы пәктік пен
сұлулықты әділетсіздік пен азғындыққа
қарсы қоя, жарыстыра суреттеу арқылы
қазақ әдебиетіне классикалық
психологиялық прозаның үлгісін әкелді.
М.Әуезов шығармашылығы – ХХ ғасырдың
әсемдігімен, ғажайып әсерлілігімен сиқырлы,
қайталанбас ұлы құбылысына айналды. Әуезов
мұраларынан алатын тағылым ұшан-теңіз.
Жазушы шығармаларында өз халқының тыныс-
тіршілігін, қам-қарекетін, аяулы арманы мен
нұрлы үмітін, тарихи болмысы мен бүгінгі
бітімін терең ұғынып бере білген суреткер.
М.Әуезов қазақ әдебиеті тарихындағы үлкен өмірлік,
шығармашылық жолдарында зор табыстарға жетті.
Жиырма жасында «Еңлік-Кебек» трагедиясын жазғаннан
кейін он шақты жыл ішінде көптеген әңгіме, повесть,
пьесаларымен көзге түсті. Атап айтақанда: «Қорғансыздың
күні», «Барымта», «Ескілік көлеңкесінде», «Көксерек»,
«Қыр» әңгімелері, «Жетім», «Қараш-қараш оқиғалары»,
«Қаралы сұлу», «Қилы заман» секілді прозалық
шығармаларымен оқырман назарын бірден өзіне аударды.
Прозаның шағын жанрының шебері екендігін көрсететін
осы шығармаларында адамның іс-әрекетін әлеуметтік-
қоғамдық жағдайлармен астастыра келіп, кейіпкер
психологиясының терең иірімдерін, табиғат суретін,
халықтың дәстүрлі тіршілігін, тынысын, ұлттық мінез-
құлқын мейлінше қанық, толық суреттей білген.
Мұхтар Әуезов жасаған образдарда адам келбеті ғана
емес, қаһарманның да, қаламгердің де арман-
толғанысын, асқақ қиялын көреміз. Абай, То ғжан
бейнелері соның жемісі. Характер қасиетіне байланысты
жазушының бояуы ажарлана түседі, құбыла түседі: бірде
нәзік жанның жан құбылысы жаныңды тербетсе, енді
бірде ой шатқалына сүңгисің, тағы бірде сұрлан ған
беттің сұмдығынан шошисың… Осылай кете береді.
Бірақ суреткердің біргегей мақсаты – кейіпкер тебіренісін
терең ашу. Барлық бояу, штрих, келбет құбылысы – б әрі
де осы мақсатқа бағынған.
Жазушы образды шеберлікпен беруде сан түрлі
қимылдар жасайды. Қимыл, сезім үстінде біртіндеп ашу
үстінде әдісін де, жинақтап, тұтас суреттеу т әсілін
кеңінен қолданған.
Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясы – тек көркем шығарма емес, ұлтымыздың
болмысы мен дәстүрлі тұрмысын көркем оймен кестелеген, дала тарихы мен
философиясы тұнған дала дастаны. Шығарманың характері мен тіл тәрізді
портрет жасаудағы жазушының өресін, қабілетін танимыз. Оны ң
заңдылығы – шеберлікке, әдебиеттің өркен жаюына мықты басқыш.
Эпопеяға басты кейіпкер етіп тарихи тұлғаны ала отырып, т ұтас бір
халықтың болмысын тереңнен қопара бейнелеу – әлем әдебиетіне қосыл ған
ерекше көркемдік әдіс болды. М.Әуезовтің портрет жасау шеберлігіні ң
үлгісі бүгінгі әдебиетке әсерін тигізді. Шығармаларында ғы бейнелерді сан
бояумен құбылтып, түрлендіріп шеберлікпен бере білу кеңінен өріс алды,
өмірге қилы мінезді, алуан келбетті кейіпкерлер келді. Әсіресе, портретті ң
өрелі түрі- психологиялық портрет өркен жайды. Жазушының портрет жасау
жолдары, әдіс-тәсілдері, форма-түрлері көбейді.
Әуезов кейіпкерлерінің сырт келбеті жан толғанысымен т ұтасып, б үтін бір
тартымды дүние жасайды, бірін-бірі толықтырып тұрады. Келбеті ар қылы
характердің қатпар-қатпар жан-дүниесі, жүрегінің дірілі шеберлікпен
ашылады.
Қорыта айтатын болсақ
М.Әуезов – қазақ халқының ғасырға жуық
өмірінің рухани шежіресін жазған, ұлт келбетін
бар шындық айшықтарымен көрсете алған ірі
тұлға. Ол XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың
бірін дүниеге әкелген нағыз кемел шығарманың
авторы ғана емес, толғампаз зерттеуші. М.Әуезов
арқылы төрткүл дүние Абайды танып, Абай
арқылы Азияның кіндігіндегі көшпенділер елі
тарихын зерделеп, дала пәлсапасына қанығады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Нұрғали М. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры:
(Мағжан, Мұхтар, Міржақып, Сәкен, Ілияс,
Сәбит, Ғабит туралы).-Алматы: «Күлтегін»,
2002.-528 б.
Әуезов М. //Қазақстан.Ұлттық энциклопедия.-
Алматы, 1999.-12-13 б.
Ұқсас жұмыстар
Мұхтар Әуезов (1897-1961)
Мұхтар Әуезов. “Қараш-Қараш оқиғасы” (хикаяттан үзінді) (1897-1961)
Мұхтар Әуезов
Мұхтар Әуезов «Әжемнің әңгімесі»
Мұхтар Әуезов повестері
Мұхтар әуезов және фольклортану мәселелері
Мұхтар Әуезов Қараш-қараштағы Бақтығұл тағдыры
Мұхтар Әуезов, оның қазақ әдебиетіндегі орны және фольклортану мәселелері
Құрманғазы шығармашылығы
М.О.Әуезов әңгімелері
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь