Қазақстанның экологиялық қолайcыз аймақтарындағы тұрғындардың денсаулығы


Бұл презентацияның бағасы: 500 теңге
Скачать: бот арқылы


Презентация қосу
С.Ж.Асфендияров атындағы қазақ ұлттық медицина
университеті.

Тақ: Қазақстанның экологиялық
қолайcыз аймақтарындағы
тұрғындардың денсаулығы
Орындаған: Махаматова Малика
Қабылдаған: Ешенғалиева А.Н.
Тобы:009-2к
Факультет: ЖМ
Жоспар
Кіріспе
Экологиялық генетика.

Экологиялық генетикалық ауруларға себеп болатын факторлар.

Негізгі бөлім
Семей ядролық полигон зонасындағы жағымсыз негізгі экологиялық

фактордың әсері.
Арал өңірінің негізгі жағымсыз факторларының жергілікті халы ққа

зиянды әсерлері.
Бұл аймақтардағы тұрғындардың денсаулығын зерттеудің нәтижелері.

БАЙҚОҢЫР ҒАРЫШ АЙЛАҒЫ

Қарағанды облысындағы радиоэкологиялық жағдайлар.

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Экологиялық генетика
Экологиялық генетика сыртқы орта
факторларының тұқым қуалаушылығын
зерттейді.Эволюция барысында адам
сыртқы ортаның алуан түрлі өзгерістеріне
реакция мөлшері кең биологиялық түр
ретінде бейімделіп отырады,бейімделу
әрекеті топтық немесе популяциялық
деңгейде генотиптердің сурыпталуымен
қатар жүреді.
Сыртқы ортаның зиянды немесе қандай-да бір жаңа
факторларының әсеріне байланысты адамда жағымсыз
өзгерістердің қалыптасуы мүмкін.Олар:
1. Тұқым қуалау материалының құрлысының өзгеруі.
2. Потологиялық геннің экспрессиялануы.
3. Популяция генофондының өзгеруі.
Сыртқы орта факторларының әсерінен аллельдердің
потологиялық көрністер беруін Экогенетикалық
реакциялар немесе Экогенетикалық аурлар деп
атайды.Осы факторлардың әсерінен ұзақ уақыт <<үнсіз>>
жатқан аллельдердің экспрессиясы жүріп,түрлі
потологиялық реакциялар көріне бастайды.Мұны
Факторлардың экогенетикалық әсері деп атайды.
Барлық мультифакторлық ауруларды адам
экогенетикасының мысалы деуге болады,өйткені олардың
дамуы көптеген гендердің мутациясы мен өзара
әрекеттесуі,ауруларға икемділік және сыртқы орта
факторлары әсерінің нәтижесіне байланысты.Сыртқы орта
факторларының әсерінен генетикалық тұрғыда түрліше
реакциялардың көрінуі генеалогиялық,егіздерді
салыстыру,молекулалық-генетикалық және популяциялық-
статистикалық әдістердің көмегімен анықталады.Осы аталған
әдістерге қосымша биохимиялық,токсикологиялық және
фармакологиялық әдістерді қолдана отырып,ағзадағы дәрілік
препараттардың,басқа да қоспа заттардың
концентрациясын,олардың алмасу(метобализм) жолдарын өте
дәлдікпен анықтауға болады.
Экологиялық генетикалық ауруларға
себеп болатын факторлар.
Ағзаның экогенетикалық жауап кайтару реакциясы сыртқы
орта факторларының түріне және әсер ету дәрежесіне
байланысты болады.Экогенетикалық ауруларға себеп
болатын факторлардың негізгілері мыналар:
•Атмосфераның ластануы – ірі қалалардағы
зауыт,фабрикалардан,автокөліктерден бөлінетін улы газдар
түрлі химиялық қосылыстар,шаң,тозаңға байланысты.
•Биологиялық агенттерге cезімталдық – иммунитеттің
болуы тұқым қуалайтын қасиет екені белгілі.Әр адамда
иммунитеттің көріну дәрежесі түрліше,сол сияқты
вакциндердің бірдей дозасына сезімталдық та түрліше
болады.
•Физикалық факторлармен ластану – Ультракүлгін
сәулесіне жоғарғы сезімталдыққа байланысты адамда
пигменттікке ксеродерма қалыптасады.Бұл аурудың сирек
кездесетін гені жыныстық Х-хромосомасымен тіркес тұқым
қуалап ұрпақтарына беріледі.Күн сәулесінің әсерінен
алдымен теріде күйіктер пайда болып,жараға
айналады,соңынан ол жерде қатерлі ісіктің жаңа түзілістері
көрінеді.Пигменттік ксеродерма кезінде ДНҚ құрлысының
репарациялық жүйесі бұзылады.Өйткені ДНҚ репарациясын
қамтамасыз ететін ферменттерге жауапты бірнеше ген
мутацияға ұшырайды.Бұл ауруды пренатальдық
диагностикалау арқылы алдын алуға болады.
Семей ядролық полигон зонасындағы
жағымсыз
негізгі экологиялық фактордың әсері.
КСРО заманында Қазақстан аумағында атом
бомбалары сынақтан өтті. Ол үшін арнайы 18 млн га
жер бөлініп, Семей ядролық полигоны ашылды.
Бастапқысында адамдарға, жануарлар мен табиғатқа
тікелей зардабын тигізген ашық сынақтар жасалды.
Сосын оларды жер астына жасай бастады. Атом
бомбаларының жарылыстары сұмдық ауыр болды.
1989 жылдың 12-ақпан
күні Семей іргісіндегі
ядролық полигонда
сыналған зарядтың
қуаты 70 килотоннадан
асыпты.Нәтижесінде
радияция фоно 3000 –
4000 микрорентгенге
(ауадағы табиғи деңгей
15-20 микрорентген
шамасы) жетеді.1987
жылғы 18 жарылыста
көрінбейтін газ бұлты
Семей қаласын 6 рет
тұншалапты,келесі
жылғы сынақта 2 мәрте
солай болған.
Ядролық сынақ Семей
ғана емес,Шығыс
Қазақстан,Павлодар
мен Қарағанды
облыстарының
полигонға ұрымтал
аудандарының
байырғы
халқы,өздерімен
іргелес отырған Алтай
өлкесінің
тұрғындарын,кем
есеппен айтқанда,екі
миллионға тақау
адамның өмірін ауыр
дертке душар еткен.
«АТОМДЫ» КӨЛ
1949-1989 жылдар
аралығында Семей
полигонында ауада және
жер бетінде 200-дей
ядролық жарылыс
жасалып,жер астында
әрқилы қуатты 343 сынақ
жүргізілгені мәлім
болды.Солардың жалпы
қуаты Жапонияның
Хиросима қаласына
тасталған атом
бомбасының қуатынан
2500 есе асып түскен.
Семей маңындағы
радиациялық әсер аймағында
тұратын 500 мыңдай адам осы
сынақтан азап шекті.1949
жылдан 1963 жылға дейін жер
бетінде жасалған
сынақтардың зардабы әсіресе
мол болғаны рас.Бұл
аймақтағы аурулардың есеп-
қисабы 1990 жылға дейін
мұқият жасырылып келді.
Облыста онкологиялық,
жүрек-қан тамыр, жүйке және
психикалық аурулар саны
күрт өсті.Азап шегіп,өлім
құшқан адамдар қаншама.
Отбасыларында кемтар
балалар көбейді.
Семей полигонының зардабынан
кемтар туылған балалар
Арал өңірінің негізгі жағымсыз
факторлары.

Арал теңізінің табаны соңғы
40 жылдан аса уақыттың
ішінде 2003 жылдан бастап
алғаш рет қайырлануын
тоқтатты.Арал - ағынды суы
жоқ тұңғыйық көл болып
саналады.Оған келіп құйылған
су ешқашан басқа бір көздер
арқылы сыртқа ағып
кетпейді.Ал айдынның бетінен
бу болып ұшқан судың орнын
Әмудария мен Сырдариядан
құйылған ағын әрдайым
толықтырып тұрған.
Бұл аймақтардағы тұрғындардың
денсаулығын зерттеудің нәтижелері.

Арал тағдыры – адам тағдыры.

XX ғасырдың қателігі, адамзаттың өз
қолымен жасалған қателік – Арал
трагедиясы.Бұл біздің табиғат –анаға
зорлық мінез көрсетуіміздің жемісі.
Арал теңізінің кей жерлері жағалаудан
112 километрге кейін шегініп, көлемі 2
миллион гектардан астам Аққұм атты
жаңа кеңістік пайда болды. Сол
жерден жыл сайын 75 миллион тонна
тұзды дауыл көтеріп, Торғай даласына
Көкшетау, Павлодар, Солтүстік
Қазақстан облыстарына дейін апарып
шашуда.
Спутник арқылы
түсірілген сурет
Арал апатына себеп
болған факторлар:
Жергілікті жердің тарихи табиғи
ерекшеліктерін ескермеу;
Ауыл шаруашылығын дұрыс

жоспарламау;
Күріш, мақтаны барынша көбейтіп

жіберу;
Жерді игерудің агротехникалық

шараларын сақтамау;
Суды үнемді пайдаланбау.
Өткен ғасырдың 60-шы
жылдарының басына дейін
теңіздің акваториясы,ондағы
аралдарды алып тастағанда,64
мың шаршы шақырым атрапты
алып жаткан.Мұншама алаптан
жылына 60-65 миллион текше
метр су буланып кететін
болған.Жоғарыдағы екі
өзеннен түсетін судың жылдық
мөлшері де осы көлеммен
шамаласқан.Бірақ,осы
кезеңнен бастап дариялар
бойындағы суармалы
егіншілікке алынатын судың
ауқымы жылдан –жылға
көбейіп,ол көлдің балансын
бұзып жіберген.
Содан бергі өткен 40
жылда Арал теңізінің
акваториясы 3,5 есеге
азайып кетті.Өз кезінде
айдыннан буланып
аспанға ұшатын судың
мөлшерінде тиісінше
осыншама көлемде
кеміді.Осы себепке орай
және 2003 жылдың
соңына қарай Сырдарияда
судың қатты толып
ағуына байланысты
теңіздегі тепе-теңдік
қайта қалпына келе
бастады.
Бір замандары әлемдегі
көлдердің арасында көлемі
жағынан төртінші орын алып
тұрған Арал теңізі қазір
жиырмасыншы белеске қарай
сырғыған.Мұның өзіде кейінгі
қырық жыл ішінде
қалыптасты.Дегенмен,содан бері
жыл санап қысқарып келе
жатқан теңіздің 2003 жылдан
бері қайырлануы тоқтап, табаны
құрғай түсуіне тосқауыл
қойылды.Ал,кіші теңіздің
айдыны суға толатын шағы тым
қашық емес.Сол кезде теңіздің
табанынан ұшып жатқан тұзды
тозаң да бәсеңси бермек.
Осының өзі арал өңіріндегі
экологиялық апатты ахуалды
айтарлықтай түзете түседі.
Қазіргі Арал өңірінде
адамдардың денсаулығы
Бұл маңдағы
адамдардың ең ауыр
ауруларға: қатерлі ісік,
инфекциялық іш
ауруларына, бауыр
ауруларына, сарысу,
бүйрекке тас байлану,
туберкулез,балалардың
әр түрлі патологиялық
ақаулықтармен туылуы,
өкпе,тыныс жолдарының
қабынулары т.б.
Байқоңыр Қызылорда облысының
Қармақшы мен Қазалы ауданының нақ
ортасында орналасқан , бұрынғы ескі аты
Төретам деп аталады.
1955ж. №5 ғылыми зерттеу сынақ
полигоны ретінде аса құпия түрінде
салынған ғарыш айлағы бүгінгі таңда
адамзат тарихындағы ең қуатты және
ең қауіпті кешен болып танылуда.Бұл
қалада қазіргі кезде 60 мың халық
тұрады, космодромда 9 зымыран ұшыру
кешені, 15 зымыран ұшыратын
қондырғылар бар.
Қысы суық, жаз айлары ыстық, жауын-
шашын 90-150мм – дей аз жауады. Малға
азық болатын шөптердің барлығы қурап,
уланып біткен. Байқоңыр космодромының
көлемі 6717 шаршы шақырым. Ол
солтүстікке қарай 75 шақырым, ал
батыстан шығысқа қарай 90 шақырым
қашықтыққа созылып жатыр. Байқоңыр
космодромын салуға байланысты 20000
гектр жер шаруашылық айналымынан
шығып қалған.
Балалардың ауруы
2001 жылы 1000
балаға 1800-ден, яғни
әрбір бала екі
аурумен аурады деген
сөз. Соңғы уақытта
қиялы аурулар өсіп,
адамның ойлау, есте
сақтау қабілеттері
төмендеп кеткен.
Егер 1991 жылы орта
жас 61 болса, 2001
жылы 52 жас, 2003
жылы 48 жасқа дейін
жеткен. Босану
жасындағы
әйелдердің
аурушаңдығы 48-ден
76%-ке дейін артқан.
Шаңды боран 5-8 күн
бойы тұрады. Соның
салдарынан облыста
гепатит вирусы, ішек
инфекциялары және
басқа да жұқпалы
аурулар көбейген.
Оттегінің ауа
құрамындағы аз ғана
ауытқушылығы, тек
қана тыныс алуға емес,
адам ағзасындағы зат
алмасу процестеріне де
кері әсерін тигізіп,
анемия, лейкомия, рак,
тері ауруларымен
көптеген медицинаның
шамасы келмейтін
ауруларды да
көбейтуде.Әрі оған
мутацияға ұшыраған
жануарлар мен
өсімдіктер әлемін
қосыңыз.
Қорытынды
Сонымен,экогенетика сыртқы орта
факторларының тұқым қуалаушылығын
зерттеумен қатар сыртқы ортаны,оның биосферасы
мен оған әсер ететін әр түрлі факторларды
зерттейтін ғылым.Қазіргі уақытта жер планетасы
әр түрлі экологиялық апаттарға ұшырауда.Оны
туғызған негізгі бірден бір фактор адамзаттың өзі
болып табылады.Егер де біз келешек ұрпағымызға
жарқын болашақ тілесек,экологиялық жағдайды
жіті бақылап,жер анамызды аялайық.
Падаланылған әдебиеттер
<<Егемен Қазақстан>> 2004 жылы 28 қаңтар
www.goоgle.kz
Е.Ө.Қуандықов,С.А.Әбілаев Медициналық
биология және генетика.Алматы “HAS”2006 ж.
П.Қазымбет,Л.Аманжолова,Қ.Нұртаева
Медициналық биология,Алматы 2000ж
Е.Ө.Қуандықов,Аманжолова Л.Е. Молекулалық
биология негіздері,Алматы 2008 ж.
Тыңдағандарыңызға
рахмет!!!

Ұқсас жұмыстар
Су факторторларымен байланысты аурулардын алдын алу жөніндегі шаралар
Қазақстанның экологиялық қолайыз аймақтрындағы тұрғындарының денсаулығы
Арал проблемасы
Алматы қаласының экологиялық жағдайы
Елдімекенді гигиеналық тазалау негіздері, елдімекенді жоспарлау
Салыстырмалы диагностика дермоидты киста, липома
Медициналық факторлар - медициналық көмектің факторлары, медицина көмектің жеткілігі
Адам тіршілігі үшін экологиялық қолайлы және қолайсыз аудандар
Қазақстандағы экологиялық проблемалар мен әлеуметтік-демографиялық үрдістер (1946-1991)
Ерін және тіл ісіктері
Пәндер