Клетка ең ұсақ тірі система, оның құрылысы және атқаратын қызметі


Бұл презентацияның бағасы: 500 теңге
Скачать: бот арқылы


Презентация қосу
Клетка ең ұсақ тірі
система, оның құрылысы
және атқаратын қызметі.
Орындаған: Бекетаева.А.М
1-курс, ҚТӘ 3-топ
Филология және әлем тілдері факультеті
Қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасы
ЖОСПАР:
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
а)Тарихы
ә)Жасушы теориясының ашылуы
б)Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері және
құрылысы
3. Қорытынды
КІРІСПЕ
Бұл слайд жасуша туралы анықтама және оның құрылысы туралы мәліметтер береді.
Жалпы жасуша кез-келген тірі организмнің ең кіші бөлігі болып табылады.
«Жасуша» терминін ғылымға 1665 жылы ағылшын жаратылыстанушысы Р.Гук (1635 –
1703) енгізген. Тіршілікті Жасуша тұрғысынан зерттеу – қазіргі заманғы биологиялық
зерттеулердің негізі.
Жасушаның диаметрі 0,1 – 0,25 мкм-ден (кейбір бактерияларда) 155 мм-ге (түйеқұстың
жұмыртқасы) дейін жетеді. Көпшілік эукариотты организмдер Жасушасының диаметрі
10 – 100 мкм шамасында. Жаңа туған жас сәбилерде – 2×1012 Жасуша, ал ересек
адамның организмінде – 1014 Жасуша болса, организмнің кейбір тіндерінде Жасуша
саны өмір бойына тұрақты болады. Жасушаның тірі заты – протоплазма. Ол биол.
мембраналармен (жарғақтармен) шектелген биополимерлердің тәртіптелген
құрылымдық жүйелері – цитоплазма және ядродан тұрады.
ТАРИХИ
1609 жылы Италия ғалымы, физик Г.Галилей 2
дөңес әйнектен құралған объективімен окуляры
бар 40-тан 300 есеге дейін үлкейтіп көрсететін
күрделі құрал құрастырған.

Г.Галилей Микроскоп
Сосын Голландия ғалымы Антон ван Левенгук
дөңес әйнектерді өңдеу арқылы микроскоп
құрастырып, алғаш рет бактерияларды, қанның
қызыл түйіршіктерін, ер адамның жыныс
сұйықтығындағы жасушаларды көрген.

Антон ван Левенгук Микроскоп
Жасушаның ашылу тарихы микроскоптың шығуына байланысты.
1590-1610 жылдардың аралығында оптика шеберлері голландиялық
әкелі-балалы Янсендер жарық микроскобын ойлап тапты.
Микроскоп шыққаннан кейін өсімдік жасушасын зерттеу мүмкіндігі
туды.
1665 жылы алғаш рет Роберт Гук өсімдік қабығының жұқа кесіндісін
микроскоппен қараған. Ол майда ұяшықтарды көріп, оны жасуша
деп атаған. Әдетте біз жасушаны жай көзбен көре алмаймыз. Оның
мөлшері миллиметрдің мыңнан бір бөлігімен өлшенеді. Өсімдіктер
мен жануарлар дүниесінде денесі бір ғана жасушадан тұратын өте
қарапайм ағзаларды біржасушалылар дейді. Біржасушалылыр
көпжасушалылы ағзалар сияқты тіршілік етеді

Роберт Гук Өсімдік жасушасы
1831 ж Р.Броун өсімдік жасушасын ашты
1839 ж Я.Пуркине жасуша ішіндегі сұйықтық протоплазманы
тапты.
Жасуша теориясының қалыптасуы
Ботаник М.Шлейден зоолог Т.Шванн өсімдік пен жануар
жасушасын салыстырып,олардың ұқсастықтарын тапты.
Нәтижесінде жасуша теориясының негізін қалады.
1858 ж Р. Вирхов “әрбір жасуша өзіндей жасушаның бөлінуі
арқылы
пайда болады” деген қорытындыға келді.
Жасуша теориясының ашылуы
Жасуша теориясы - тіршіліктің негізін
құрайтын жасушалардың
құрылымы,көбеюі және көпжасушалы
организмдерді қалыптастырудағы қызметі
туралы жинақталған ұғым. Жасуша
теориясының даму тарихы 300 жылға
созылды.Оны зерттеуде әртүрлі оптикалық
әдістердің дамуы микроскоптың
жетілдірілуіне негізделді. Алғашқы
микроскопты 17 ғасырда ағылшын физигі
Роберт Гук (1635-1703ж.) жасаған.Ол
микроскоппен 1662 жылдан бастап түрлі
объектілерді:тығын шұрықтарын
(пораларын), қымыздық, қамыс және
басқалардың ішкі қуыстарын көрді. Гуктің
микроскопы қаралатын затты жүз еседен
астам ғана үлкейтіп көрсететін болған.
Роберт Гук өсімдіктерді микроскоп
арқылы қарап отырып,олардың
ұлпаларынан ара ұясы тәрізденген
құрылысты тапқан.Ол осы ұяларды грек
сөзімен “целлюлла“- “жасуша” деп
атады.Бұл жерде Роберт Гук тіршілігін
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттеріне жататындар: зат алмасу,
тітіркенгіштігі, көбею, өсу мен даму және т. б.
Зат алмасу. Жасуша мен қоршаған орта арасында тынысалу,
қоректену, қажетсіз өнімдерді шығару арқылы үздіксіз зат алмасады.
Жасушадан сыртқы ортаға тотығу өнімдері шығарылып, корек
заттар мен оттек қабылданады. Көпжасушалы ағзалардың
жасушалары ағзаның ішкі ортасында тіршілік етеді. Ағзаның ішкі
ортасына қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы жатады. Осы ортадан
жасушаның жарғақшалары арқылы су, тұздар, витаминдер,
гормондар, оттек өтеді. Бұлар - жасушаны түзетін құрылыс
материалдары. Оттек нәруыздарды, майларды, көмірсуларды
тотықтырып, энергия бөлінеді. Энергия жасушаның барлық тіршілік
әрекеттерін жүзеге асырады. Оттектің жасушаның құрамды
бөліктерімен қосылуы - жасушалық тынысалу деп аталады. Бұл кезде
ағзада қажетсіз заттар (көмірқышқыл газ, тұздар) түзіліп, қан
ағынымен зәр шығару мүшелері арқылы сыртқа шығарылады. Зат
алмасу - тірі ағзаларды өлі табиғаттан ажырататын негізгі белгі.
Тітіркенгіштігі. Жасушалар сыртқы ортаның түрлі тітіркендіргіштерінің
әсерінен қозады. Қозғыштық - барлық тірі ағзаға тән қасиет. Мысалы,
суықтын, ыстықтың, жанасудың, химиялық заттардың барлығы
тітіркендіргіштер.
Көбею жасушалардың бөлінуі арқылы жүзеге асады. Алдымен ядро,
содан соң цитоплазма екіге бөлінеді. Әрбір бөлінудің алдында
ядродағы хромосомалар ұзынынан екі еселенеді де, бірінен-бірі
ажырап, жас жасушаларға бөлінеді
Жасушаның құрылысы

Жасушаның диаметрі 0,1 – 0,25 мкм-ден
(кейбір бактерияларда) 155 мм-ге
(түйеқұстың жұмыртқасы) дейін жетеді.
Көпшілік эукариотты организмдер
Жасушасының диаметрі 10 – 100 мкм
шамасында.
Жасушаның құрылысы

Жасуша

цитоплазма ядро
Цитоплазма
Цитоплазма – жасушаның негізгі бөлігі. Оның құрамында
гиалоплазма және органеллалар мен кіріспелер болады.
Гиалоплазма гректің “шыны” деген сөзінен шыққан,
цитоплазманың негізгі бөлігі. Оның құрылысында тұрақты
органеллалар болады. Органеллолар ядро мен цитоплазманың
байланысын қамтамасыз етеді, жасушаның қалыпты қызметіне
жағдай туғызады. Жасушаның органеллаларына митохондриялар,
эндоплазмалық тор, Гольджи аппараты, жасуша орталығы,
лизосомдар жатады. Олар жасушада әр түрлі қызмет атқарады.
Эндоплазмалық тор ақуыздың синтезделуіне қатынасады, ал
митохондриялар протеиндер мен ферменттерге бай. Олар
негізінен жасушаның энергия көзі болып саналады. Жасуша
орталығы – домалақ дене. Оның ішінде екі қатты дене –
центирололар болады. Лизосомдар жасушада фагоцитоз
қызметін атқарады. Лизосомдар фагоцитозға қатынасатын
лимфоциттерде, моноциттерде, бауыр және жіңішке ішектің
жасушаларында көп болады. Гольджи аппаратын 1898 жылы жүйке
жасушаларынан тапөан итальяндық ғалым Камило Гольджи
құрметіне атаған. Ол барлық жасушада кездеседі. Оның
Ядро
Ядро
(nucleus) – жасушаның негізгі
бөлігі. Ол көбіне жасушаның
орталығында орналасады. Ядро бір
немесе бірнешеу болуы мүмкін. Көбіне
жасуша бір ядролы болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ғаламшарымыздағы бүкіл тірі ағзалар сияқты адам да
жасушалардан тұрады. Жасуша дегеніміз - тыныс ала
алатын, қоректене алатын, көбейе алатын т.б. тірі
ағзаның ең кішкене бөлшегі. Жасушада үш
бөлік: қабық, ядро және цитоплазмаболады. Жануарлар
және адам жасушаларында жасуша қабығы тек қана
сыртқы (плазмалық )жарғақшадан тұрады, ал
өсімдіктерде жарғақша үстінде қатты «жасуша
қабырғасы» болады. Цитоплазма - жасушаның тұтқыр,
сұйық бөлігі, онда органоидтар жүзіп жүреді.
Органоидтардың әрқай-сысының өзіндік ерекше
құрылысы болады және белгілі кызмет атқарады.
Плазмалық жарғақша жасушаны қорғау қызметін
атқарады және оны қоршаған ортадан бөліп тұрады.
Жарғақшаның өзі аркылы тек қана белгілі заттарды өткізуі
«талғамды өткізгіштік» деп аталады. Бұл - оның
пайдалыларды өткізіп, зиянды немесе қажетсіз заттарды

Ұқсас жұмыстар
Клетка және органоидтардың құрылысы
Клетка органоидтары
Жасушаның құрылысы
Жасуша ұғымы
Жасушалар мен тіндердің
Жасушаның молекулалық биологиясы
Клетканың химиялық құрамы туралы ақпарат
Жасуша туралы мәліметтер
Жасушаның химиялық құрамы
Жасуша қабықшасы
Пәндер