Наурыз - көне мейрам




Презентация қосу
Бастау
Жоспар

Жалпы мәлімет

Тарих

Құттықтау

Наурыз көже

Дәстүрлер

Әдебиет
Жалпы мәлімет

Наурыз мейрамы — ежелгі заманнан
қалыптасқан жыл бастау мейрамы. Қазіргі
күнтізбе бойынша (наурыздың 22) күн мен
түннің теңесуі кезіне келеді.Көне парсы
тілінде нава=жаңа + рәзаңһ=күн, «жаңа күн»
мағынасында, қазіргі парсы тілінде де сол
мағынамен қалған (но=жаңа + роуз=күн;
мағынасы «жаңа күн»), яғни «жаңа жылды»
(күн өсуін белгілеуі) білдіреді. 2010 жылдан
бастап Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас
ассамблеясы «Халықаралық Наурыз күні»
қарарына сәйкес 21 наурыз - Халықаралық
Наурыз күні болып қабылданды.
Жалпы мәлімет

Қазақстанда Наурыз мейрамы үш күн: 21-23 наурыз аралығында аталып
өтіледі (2010 жылдан бастап). Жалпы, Наурыз парсы, кавказ және түрік
халықтарының арасында көктем мейрамы және жаңа жылдың басталуы
ретінде тойланады. Ол Иранда 21 наурызда, Орталық Азия елдерінде және
Әзірбайжанда, мемлекеттік мереке ретінде Тәжікстанда және Қазақстанда -
22 наурызда, Өзбекстан мен Түркияда 21 наурыз күні аталып өтіледі.
Тарих
Наурыз – көне мейрам. Наурыз мерекесін тойлау дәстүрі дүние жүзі
халықтарының көпшілігінің тұрмыс-салтында бағзы замандардан орын
алған. Бұл мейрамды ежелгі гректер “патрих”, бирмалықтар “су мейрамы”,
тәжіктер “гүл гардон”, “бәйшешек”, “гүлнаурыз”, хорезмдіктер
“наусарджи”, татарлар “нардуган”, буряттар “сагаан сара”, соғдылықтар
“наусарыз”, армяндар “навасарди”, чуваштар “норис ояхе” деп түрліше
атаған. Әбу Райхан Бируни, Омар һайям, т.б. еңбектерінде шығыс
халықтарының Наурызды қалай тойлағандығы туралы мәліметтер мол.
Мысалы, парсы тілдес халықтар Наурызды бірнеше күн тойлаған. Олар бұл
күндерде әр жерге үлкен от жағып, отқа май құяды; жаңа өнген жеті дәнге
қарап болашақты болжайды; жеті ақ кесемен дәстүрлі ұлттық көже
“сумалак” ұсынады; ескі киімдерін тастайды; ескірген шыны аяқты
сындырады; бір-біріне гүл сыйлап, үйлерінің қабырғасына дөңгелек ою –
“күн символын” салады; үйдегі тіреу ағашқа гүл іледі; түрлі жарыстар
(жамбы ату, т.б.) ұйымдастырады. Дәстүрлі қазақ қоғамында Ұлыс күні жыл
басы саналған.
Тарих
Халықтың мифологиялық түсінігі бойынша 21 наурыз түні даланы Қыдыр
аралайды. Ұлыс күні қазақ елі үшін әрқашан қасиетті, киелі саналған.
Халық таза, жаңа киімдерін киген. Ауылдың ер адамдары бір-бірімен қос
қолдасып, төс қағыстырады; әйелдер құшақтасып, бір-біріне игі тілектер
айтады. Бірін-бірі мерекеге арнап дайындалған наурыз көже ішуге
шақырады. Оған қойдың басы мен сүр ет салып пісірілуі – қыс тағамымен
(етпен) қоштасуды, құрамына ақтың қосылуы – жаз тағамымен (сүт, ақ)
қауышуды білдіреді. Әдетте, осы күні адамдар арам пиғыл, пендешілік
атаулыдан тазарып, ар-ожданы алдында арылады. Ауыл ақсақалдары
араларына жік түскен бауырлас ел, руларды, ағайын, дос-жарандарды бір
дастарқаннан дәм таттырып, табыстырған, жалғыз жарым жетімдерді
үйлендіріп, жеке отау еткен. Кембағал, мүгедектерді жақын туыстарының
қарауына арнайы міндеттеп тапсырған. Жұтқа ұшырап қиналғандарға жылу
жинап берген. Алтыбақан басында ән айтылып, күй тартылады. Дәстүрлі
ұлттық ойындар (көкпар, аударыспақ, күрес, қыз қуу, алтыбақан, тең
көтеру, т.б.) ойналады. Таң ата көпшілік биік төбенің басына шығып, атқан
таңды қарсы алады. Кеңес өкіметінің алғашқы кезеңдерінде (1920 – 25)
шығыс халықтары бұл мерекені атап өткенімен, 1926 жылы ол “діни
мейрам”, “ескілік сарқыншағы” деп танылып тоқтатылды, бірақ
Қазақстанның бар аумақтарында жасырын түрде сақталып қалды. 1988
жылдан Алматы қаласында, республиканың көптеген аудандарында Наурыз
жалпыхалықтық мейрам ретінде қайта тойлана бастады.
Құттықтау
Наурыз көже
Наурыз мерекесі жақындаған сайын әрбір отбасы Наурыз көже жасауды
міндетім деп санайды. Тіпті білмейтін жас жеңгелеріміз үлкен адамдардан
ақыл-кеңес сұрап, Наурыз көжеге не қосу керектігін саралап жатады. Осы
тұрғыда біз де үлкен әжелеріміздің біразынан Наурыз көжені қалай жасау
керектігін сұрап білдік. Ол үшін ең алдымен қазан толы сүтіңізді қайнатып,
сүт піскеннен кейін оның бетіндегі қаймағын қалқып алып тастайсыз. Сүт
әбден пісуге тақаған кезде, қыс бойы сақтаған сүріңізді салып жіберіп, 15
минуттай бетін жауып қоясыз. Аталған уақыт өткеннен кейін жеке ыдысқа
пісіріп алған бидай, жүгері, тары, асбұршақ, күріш тәрізді қоректік
заттардың жеті түрін сүт пен етке араластырып тағы бір қайнатып аласыз.
Егер Наурыз көже қоймалжың болып кетсе, оған су қосуға болмайды. Тек
айран қосып сұйылтасыз.
Дәстүрлер
Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе
жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан — тазаланған
арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден
бастайтын. Қызықшылық онан әрмен халық ойындарымен («Айқыш-
ұйқыш», «Ақ серек пен көк серек», «Алқа қотан», т.б.), ән салып, би
билеумен, ақындар айтысымен, «Қызғалдақ» мерекесімен, (қазақша күрес |
қазақша күреспен), ат жарысымен жалғасып кете беретін де, түнге қарай
«Алтыбақан» айналасындағы тамашамен аяқталатын.
Дәстүрлер
Наурыздың 22 күні Наурыз мейрамы (жаңа жыл) екенін қазақ баласының
көбі біледі.Наурыз туралы көптен бері,жыл сайын газеттерде жазылып
келеді.Бұл мейрам бүкіл ұлтқа ортақ.Тегінде Наурыз ұлт мейрамы
болғандағының үстіне оның тарихи маңызының тереңдігі бар.Ызғарлы
қыстың кетіп,жан йесі өмір қуатын туғызған жыл,жаздың келетіндігіне
барлық жаратылыспен қатар қазақ елі де қуанатын. ˝Қыс бойы өлімнің
есігін күзетіп,үңгірде жатқан кәрі құйрық,мертік-шортықтар да қыбырлап
дүниеде бар екендіктерінбілгізе бастайтын,аурулар сауығамын деп,аттар
тойынамын деп,жалаңаштар киімсіз де күн көремін˝ дегендей жұрттың
бәріне үміт,әркім деп жылы шырай сезіне бастап, ˝ бәріміз де табиғаттың
бергеніне ортақпыз ˝ дегендей сағынышты көрісілері, жалынды
құшақтасуларымен жаңа жылды қарсы алатын. ˝ Бүгінгі күні Самарқанның
көк тасы да жібіпті ˝ - десіп Наурыз күні бейілінкеңітпеген адамды тастан
да қатты қылып шығарғысы келіп,аңыз қылысатын.
Дәстүрлер
Еңбекші қазақ елі,шығынды тыртаңнан аттарыңның басын тарта
ұстап,тарихи мейрамдарының Наурызды жаңа тұрмысқа лайықты
мейрамдап өткізудің жолына түсіңдер.Жаңа жылға жаңа тілек,игі үмітпен
шығуымыз керек.
Әдебиет

Сайттар:
• http://yznaika.com
• http://ru.wikipedia.org
• http://www.bilu.kz
• http://images.yandex.ru

Қайталау Аяқтау

Ұқсас жұмыстар
Наурыз мейрамының тарихы
Наурыз мерекесі
Наурыз- жыл басы туралы
НАУРЫЗ АЙЫ
Көрісу күні
Әзірбайжан халқының тілі мен мәдениеті
Сын есімнің жасалуы (грамматика) Мемлекеттік мерекелер (лексикалы қ) Наурыз мейрамы
Наурыз
Қой атасын ата
Атар таңға, шығар күнге Тәу - тәу
Пәндер