Қазақ тілі туралы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Презентация қосу
Сүйемін туған тілді – анам
тілін,
Бесікте жатқанымда-ақ берген
білім.
Шыр етіп жерге түскен
минутымнан,
Құлағыма сіңірген таныс үнін, -
деп өз өлеңінде С.Торайғыров
жырлаған еді
Қалай ойлайсыздар, бұл
өлеңде не туралы айтылған?
Әрине, тіл
туралы. Қазақ
тілі туралы.
Жоба тақырыбы:
Қазақ тілі мен
орыс тілін
салыстырып оқыту
№ 6 орта мектеп
Баптақ селосы
11 сынып оқушысы
Ляшкевич Кристина
Жобамның мақсаты:
мемлекеттік тілді
насихаттау;
тіл үйренудегі
шығармашылық
қабілеттерімді
қалыптастыру;
сөйлеу мәдениет
деңгейін арттыру;
мақал-мәтелдердің
мағынасын түсіну.
Зерттеу жұмысының
міндеттері – Оқушылардың,
менің доста-рымның сөйлеу
тілінде пайдалануын
белсендіруге және жеке
өмірлік тәжірибесін кеңейтуге
ықпал ететін тіл
шығармашылығының біре-гей
формасы, тіл туралы мақал-
мәтелдердің мәнін ашу.
Зерттеудің болжамы – Қазақ
тілінің cөйлеу мәдениетін,
нақтылығын, байлығын
анықтайтындығы жөніндегі
болжам алынды.
Зерттеу пәні – Қазақ тілі.
Зерттеу әдістері – Талдау, бақылау, іс-
тәжірибеде қолдану.
Жұмыстың нәтиже мен қорытындылар –
жастарға тәлім-тәрбие
беретін, ұнамды үлгі қалыптастыратын қазақ
тілі туралы насихаттау; тіл туралы мақал –
мәтелдерді мектеп сабақтарында кеңінен
енгізу керек деген қорытындыға келдім.
Іс-тәжірибеде пайдалану аясы –
Қазақ тілін тек қазақ тілі мен
әдебиеті сабақтарында ғана емес, сонымен қатар
басқа да оқу пәндерін оқыту іс-тәжірибесінде
әсіресе, жастардың
сөйлеу тілінде пайдалану керек.
Мемлекеттік тіл - менің тілім
Тіл – қай ұлтта, қай елде
болсада қастерлі,
құдыретті. Ол әрбір адамға
ана сүтімен бірге еніп,
қалыптасады.
Тіл байлығы - әрбір
елдің ұлттық мақтанышы.
Ол атадан балаға мирас
болып қалып отыратын баға
жетпес мұра. Демек, әр
адам ана тілін көзінің
қарашығындай қорғауға,
оның орынсыз
шұбарлануының қандайына
болса да қарсы тұруы тиіс.
Қазақ тілі (төте: قتتازاقٴتتتىلى, латын: qazaq tili) —
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі,
сонымен қатар Ресей, Өзбекстан, Қытай,
Моңғолия жəне т.б. елдерде тұратын
қазақтардың ана тілі. Қазақ тілі түркі
тілдерінің қыпшақ тобына, соның ішінде
қарақалпақ, ноғай, қарашай тілдерімен бірге
қыпшақ-ноғай тармағына жатады. Сонымен
қатар қырғыз, татар, башқұрт, қарашай-
Дүние жүзі тілдері
мынандай төрт типке
бөлінеді:
1. Даралаушы (аморфты) тип.
Яғни сөздерге қосымша (жалғау, жұрнақ)
жалғанбай, түбір күйінде қолданылатын
тілдер. Бұларды кейде түбір тілдер деп те
атай береді. Даралаушы типке қытай,
въетнам, бирма, тай, тибет, малайя-
полинезей тілдері жатады.
2. Қопарылмалы (флективті) тип.
Бұған орыс, неміс, араб, грек тілдер енеді.
3. Полисинтетикалық немесе
инкорпоративті тип. Бұған палеоазиат
(чукот, коряк, ительмен, эскимос, алеут, кет,
нивх, юкагир) тілдері мен американдық
4. Жалғамалы (агглютинативті) тип.
Бұлардың қатарына түркі тілдері, монгол тілдері
жатады. Бұл тілдерге тән негізгі қасиеттер:
1) грамматикалық мағыналар түбірге
қосымшалардың (аффикстердің) жалғануы арқылы
беріледі; 2) қосымшалардың әрқайсысы
көбінесе бір ғана грамматикалық мағынаны білдіреді;
3) ол қосымшалар
бірінің үстіне бірі жалғана береді;
4) қанша қосымша қосылғанмен сөз түбірінің
дыбыстық құрамы өзгермейді (сол күйінде қалады).
Мысалы:
Қанағат +тан+дыр+ыл+ма+ған+дық+ тар + ыңыз +
дан
Қазақ және орыс
тілдеріндегі
айырмашылықтар
Қазақ әліпбиінде 42 әріп Орыс
әліпбиінде 33 әріп
Дауысты дыбыстар
Қазақ тілінде дауысты дыбыстар жуан,
жіңішке болып екіге бөлінеді, орыс тілінде
де солай.
Жуан дауысты дыбыстар: а, о, ұ, ы, (у).
Жіңішке дауысты дыбыстар: ә, ө, і, е, ү, и,
(у).
“У” дыбысы – бірде жуан (табу – найти),
кейде жіңішке (теру – собирать) дауысты
дыбыс болып келеді, кейде дауыссыз
дыбыс рөлін де атқарады (раушан – роза)
Қазақ тілінде ерекше
деп саналатын
дыбыстар:
Дауысты дыбыстар – ә, ө, ұ, ү, і.
Дауыссыз дыбыстар – ң, һ, ғ, қ.
Дауыссыз дыбыстар
Қатаң дауыссыздар –
п, ф, к, қ, т, с, м, щ, х, ц, ч.
Ұяң дауыссыздар –
б, в, г, ғ, з, ж, һ.
Үнді дауыссыздар –
р, л, й, у, м, н, ң.
Орыс тіліндегі ұяң және қатаң дауыссыздар:
б–п, в-ф, г-к, д-т, ж-ш, з-с
сыңарлары бар
Сөз құрамы жағынын екі тілде де
өзгешеліктер бар.
Қазақ тілі жалғамалы (агглютинативті) тіл
болғандықтан сөздің түбірі белгілі бір мағынаны
білдіреді: оқы - учись, оқу - учень–е, оқу - шы –
ученик, оқу – шы - лар – ученики, оқу - шы – лар -
мен – с учениками
Орыс тілінде приставка түбір сөздің алдына келіп,
жаңа сөздер құрамына жасайды: дел деген түбірден:
от - дел, от – дел - ить, пере - дел, раз – дел
деген сөздер жасалынып тұр.
Зат есім
Имя существительное
Кім? Кто?
Не? Что?
тек адамдарға жан-жануарлар,
байланысты өсімдік, өзен-су,
қойылады (қазақ қала, т.б. қойылады
тілінде) (қазақ тілінде)
жанды заттардың өсімдік, өзен-су,
бәріне де қала, т.б. қойылады
қойылады (орыс (орыс тілінде)
тілінде)
Қазақ тілінде род категориясы жоқ.
Орыс тілінде 3 түрлі род
категориясы бар: мужской
род, средний род, женский род.
Орыс тілінде а,я,и,ы,е Қазақ тілінде «май,
жалғаулары түбірге сүт, ет, сұлулық,
жалғану арқылы су» деген сөздерге
көптік мағына береді.
көптік жалғау
Снег - қар, снег а -қар жалғанбайды.
лар, день - күн, дн и Ал,
орыс тілінде шай
-күн дер, волос - шаш, -чай, мясо - ет,
волос ы – шаш тар. сахар -қант, алтын
- золото деген
сөздерге көптік
жалғау
Септіктер
Қазақ тілінде Орыс тілінде
7 септік 6 септік
Атау септік Именительный
Ілік септік падеж
Барыс септік Родительный
Табыс септік падеж
Жатыс септік Дательный падеж
Шығыс септік Винительный
Көмектес септік падеж
Творительный
падеж
Предложный
падеж
Тіл туралы мақал - мәтелдер
және ақын жазушылардың
айтқан ойлары.
«Білімділіктің ең басты факторы
«Тіліңмен жүгірме,
туған тілінде сөйлеу мен оны
біліммен жүгір», сыйлаудан басталады»
«Өнер алды – қызыл тіл» Г.Гегель
«Тіл тас жарады, тас
«Қазақстанның болашағы – қазақ
жармаса бас жарады» тілінде» Н.Назарбаев
«Ең тәтті де - тіл,
Ең ашты да - тіл «Тілден артық қазына жоқ
Тілден артық қасиет жоқ»
Ең жұмсақты - тіл, Н.Назарбаев
Ең қатты да - тіл»
«Тіл – елшінің қылышы, тіл
қылыштан да өткір» Ж.Баласағұн
Қорытынды бөлім
Қазақстанның
болашағы - қазақ
тілінде
Н.Назарбаев
хм е
р а
з ғ а
ң ы
а р ы
а р л
Н а з
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz