Зар - заман ағартушылық философиясы


Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге


Презентация қосу
СӨЖ
Тақырыбы: «Зар-заман» ағартушылық философиясы.
Жоспар:
Кіріспе
Зар заман кезеңі
Негізгі бөлім
Дулат Бабатайұлы
Шортанбай Қанайұлы
Мұрат Мөңкеұлы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зар заман философиясы
Қазақстанның Ресей құрамына өтуі нәтижесінде зар заман кезеңі басталды.

Қазақ жеріне қол салған патша үкіметі халықты жарылқау үшін келмегенді. Жерінен
айрылған халық әдеп – ғұрып пен қазақы мінезінен де айрыла бастады . Патша үкіметі
енгізген жаңа әкімшілік шаралар қазақ болмысына тән еместі. Ұрлық, өсек, талас – тартыс
, алауыздық, арызқойлық – қазақ қоғамының осы кезеңдегі жемісі болды.

Осы кезде өмір сүрген қазақ ақын - жырауларының бір тобы қоғамда болып жатқан
келеңсіз құбылыстарды аяусыз сынға алды.

Олар Қазақстанның Ресейге қосылуымен капиталистік көзқарастардың енуін кері
кеткендік деп есептеді. Өткен өмірді ансады , болашақ туралы өз болжамдары мен
пікірлерін білдірді.
Тарих ғылымының докторы М.Қойгелдиев
отаршылдық бұғауына мықтылап байлаған халықтың
мың –мұқтажы мен қайғы - қасыретін жырлаушыларды
« Зар -заман » мектебінің ойшылдары деп атады. (1,246
б.). Бұл термин алғаш 1927 жылы енгізілген еді.
Зар - заман кезеңінде ғұмыр кешкен орталық езгіге
түскен қазақ халқының тағдырын мұң – зармен
жырлаған ақындар шоғыры. Оның белгілі өкілдері :
Дулат Бабатайұлы , Шортанбай Қанайұлы, Мұрат
Мөңкеұлы, Әбу бәкір Кердері, Аубан Асан т.б.
Қазақ даласындағы дәстүрлі хандық басқару
жүйесін жою саясатын орнықтырған Ресей
империясының 1822 — 1824 жылдары шығарған
Қазақ даласын басқару жөніндегі ережелеріне
қарсылық Дулат шығармаларының тақырыптық,
стильдік, жанрлық ерекшелігін айқындады.
Дулаттың уытты, шыншыл сөздерінің кімдерге
арналғанын оның:
“Халыққа емес сыйымды,
Парақор баспақ биіңді,
Ел бүлдіргіш бегіңді,
Улы тілмен улаттым”, — деген өлең жолдары
көрсетіп тұр
Ақынның философиялық толғауларының бірі
«Зар заман» деп аталады.

Шортанбай ақын үлкен адамгершілік мәселесін де
жоғары бағалап, оның осындай қиын жағдайларға
түскеніне қорғаныстан өзіміздің тұрмыс
салтымыздағы төл ерекшеліктерімізді сақтап
қалуға, оны бұзбауға әрекет жасайды.

Шортанбай ақын қоғамдық санада болып жатқан
өзгерістерді, қазақ даласына енген жаңалықтарды
қазақ қауымының жаңа тұрмыс - салтына
ұмтылуын өз көзімен көрді, олардың куәсі болды.
Ол өмірдің осы жағын жырлай отырып, қазақ
халқының болашақ мақсат мүддесін қорғады.
Зар заман ақындарының ең беделді өкілдерінің бірі
Мұрат Мөңкеұлы болып табылады. «Қоныстың бәрін
жоғалтқан ноғайлы, қазақ надан жұрт, бірлігінің
келгісі», - деп ол тығырықтан шығар жолды білімнен
іздейді. Мұрат өз заманын адамгершілік жағынан
озған, отбасы қатынастарының бұзылған заманы
дейді. Ол заманның бұзылуының, қайғы қасіреттің
үйірілуінің себептерін іздеп, өз заманының күйіне
пайымдаулар жасайды.

Дегенмен, қазақ халқы Мұраттай біртуар
азаматтарының арқасында осындай қиын жағдайға
қарамастан өзінің рухани мәдениетін, оның төл
ерекшеліктерін сақтап қала алады. Ата қоныс
мекенін, жер, суын, тұтастығын аман сақтап, кейінгі
ұрпаққа қалдыра білді.
“Үш қиян” өлеңінде:
Мен қауіп еткеннен айтамын:
Ақ борықтай иілген,
Кейінгі туған баланың
Ұстай ма деп білегін,
Шая ма деп жүрегін,
Шашын, мұртын қойдырып,
Ащы суға тойдырып,
Бұза ма деп реңін.
Адыра қалғыр заманның
Мен жаратпаймын сүреңін!.. -деп қазақтың болмысының өзгертуге ықпал
жасайтындығын, осындай қауіптерден сақтану керектігін пайымдайды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
« Қазақстан » ұлттық энциклопедиясы, 4 том ,
Алматы 2005ж
« Қазақ энциклопедиясының » Бас редакциясы,
Алматы 2005ж.
Омарұлы Б, Мұрат Мөңкеұлы Алматы 2005 ж
Мәдібай Қ. Зар заман ағымы. Алматы 2005 ж
Назарларыңызға рахмет!!!
Ұқсас жұмыстар
Зар заман философиясы
Зар заман ағымы
Қазіргі заман қазақ философиясы
ХVІІІ ҒАСЫРДАҒЫ ЕВРОПАНЫҢ АҒАРТУШЫЛЫҚ ФИЛОСОФИЯСЫ
Ежелгі заман философиясы
Зәр шығару жүйесі
Зәр түзуші мүше Зәр шығарушы мүше
Болмыс философиясы
Прагматизм философиясы
Достоевский философиясы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь