Қазақтың аспапты музыка өнерінің классигі


Бұл презентацияның бағасы: 400 теңге


Презентация қосу
Құрманғазы Сағырбайұлы
Құрманғазы Сағырбайұлы (1818-1889) — қазақтың ұлы күйші-композиторы.Қазақтың аспапты музыка
өнерінің классигі.

Өмірбаяны
Туып-өскен жері Бөкей хандығы, қазіргі Батыс
Қазақстан облысының Жаңақала ауданына
қарасты Жиделідеген жер. Топырақ бұйырған
орны – Астрахан облысының бұрынғы «
Шайтани батага», қазіргі «Құрманғазы төбе»
деп аталатын жер.
Шыққан тегі – Кіші жүз, он екі ата Байұлынан өрбіген
Сұлтансиықтың Қызылқұрт бұтағы. Құрманғазының
жетінші атасы Ерші деген кісі от тілді, орақ ауызды, сөз
дарыған адам болыпты. Ал, нағашы жұрты – Беріш
руы. Қалмақ шапқыншылығы кезінде асқан ерлігімен
көзге түскен Ағатай батырдың есімі исі Берішке ұран
болған. Одан берідегі Өтеміс би, Махамбет ақын,
Исатай батыр бір ғана Беріш руының емес, исі
қазақтың ардақты ұлдары.[2] Құрманғазының әкесі
Сағырбай (шын аты Дүйсенбай деген сөз бар) өнерге
мойын бұра алмаған, шаруа адамы болыпты.
Құрманғазының бесінші атасы Балтабай әулеті шетінен
домбыраға тіл бітірген өнерпаз болса керек. Ал жетінші
атасы Ерші деген кісі от тілді, орақ аңызды, сөз
дарыған адам екен. Күні бүгінге дейін ел ішінде
«Ершінің еркегін қойып, әуелі әйелімен айтысып ал»
деген сөз бар.
Құрманғазының нағашы жұрты - Беріш руы. Ерлік пен
еркіндікті дәстүр еткен елдің қызы, Құрманғазының
анасы Алқа да келін болып түскенше даланың ерке
желіндей еркін өciп, еркек - шора болып, ойын -
тойдың шырайын келтірген. Кейін Игіліктың қызы
Әуеске үйленгенде Құрманғазы үшін Беріш руы енді
қайын жұрты болады. Құрманғазының бала кезінен - ақ
ең айткыш тілі, ең сезімтал тілі қос ішекті домбыра
көмейінен шығатын күй тілі еді. Сондықтан да, ол
сахараның даңғыл көкірек дәулескер күйшісі Соқыр
Есжанды алғаш көpiп тыңдасымен-ақ домбырасынын
тілін мен дінін түсініп, ұйып тыңдайды. Сондықтан да,
өзінің замандастары Шеркеш, Байжұма, Баламайсаң
сияқты күйшілердің күйін құныра тартып, сол
күйлерден уақыттың ең шыншыл сырын ұғады. Ал
Құрманғазының ұстазы - Ұзақ болатын. 1830 жылы
Беріштен шыққан Исатай Тайманұлы және оның жан
досы, дауылпаз ақын, дәулескер күйші Махамбет
Өтемісұлы бастаған Жәңгір-ханға шаруалар
көтерілісінде Құрманғазы да болады. Сол жылдарында
«Кішкентай» деген күй шығарады.
1857 жылы Құрманғазыны түрмеге отырғызады. Сібірге
айдатайын деп жатқан жерден ол қашып құтылады.
Екінші рет оны Орынбор түрмесіне қамайды, бірақ
генерал-губернатор Перовскийдің қолдауымен
құтқарылады. Түрме тақырыбына бірталай күй
шығарады: «Қайран шешем», «Ертең кетем», «Кісен
ашқан», «Түрмеден қашқан», «Арба соққан»,
«Перовский маршы», «Не кричи не шуми», «Машина».
1880 жылы Астрахан түбіндегі Сақмар елді мекеніне
қоныс аударады. Қауым арасында ерекше құрметке
бөленген Құрманғазы Дина Нүрпейісова, Ерғали
Есжанов, Меңдіғали Сүлейменов сынды
мирасқорларын жинайды. Сол дәуірде әйгілі болған
Көкбала, Менетай, Менқара, Сүгірәлі, Торғайбай, Шора
сынды домбыра тарту шеберлері де Құрманғазыны
ұстаз тұтқан.
Құрманғазы сахараның даңғыл көкірек дәулескер
күйшісі Соқыр Есжанның алдын көріп, Дәулеткерей
сияқты жайсаң күйшімен сырлас болып, Шеркеш,
Байжұма, Баламайсаң сияқты күйшілердің өнерінен
өнеге алған.
Шығармалары
Құрманғазының ғұмыр кешкен уақыты, әсіресе оң солын танып, өмір-тіршілікке белсене араласа
бастаған кезі мейлінше күрделі еді. Бұл кезең патшалық Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір
қарқын алған, әбден құныққан, шектен шыға басынған кезі болатын. Қашанда ел басына келген
нәубеттің ауырлық тауқыметі ең алдымен еңсесі биік ерлердің иығына түсетін әдеті. Замана зобалаңы
Құрманғазыны да от-жалынымен шарпып бағады. Оның «Түрмеден қашқан», «Кісен ашқан», «Ертең
кетем», «Бозқаңғыр», «Пәбескі», «Терезеден-есіктен», «Бозшолақ», «Бұқтым-бұқтым», «
Не кричи, не шуми», «Арба соққан», «Аман бол, шешем, аман бол», «Қайран шешем» сияқты күйлері
замана басқа салған зобалаңның бір-бір бекеті сияқты. Ол қатал тағдырдың кез келген талқысына
өнерімен жауап беріп, өнерімен белгі қалдырып отырған.
Құрманғазы өмірге ғашық күйші. Тіршіліктің нұрлы сәттеріне ол балаша қуанып, қалтқысыз сезімге
бөлене алады. Оның «Қызыл қайың», «Ақжелең», «Адай», «Сарыарқа», «Балбырауын», «Серпер», «
Назым», «Балқаймақ», «Бұлбұлдың құрғыры», «Ақсақ киік», «Төремұрат», «Қуаныш» сияқты күйлері
өмірге іңкәр жанның жүрек лүпілі сияқты.
? НазарларыҢЫЗҒА РАХМЕТ!!!
Ұқсас жұмыстар
Қазақ музыка өнерінің бастауы
ҚАЗАҚ МУЗЫКА ӨНЕРІНІҢ ГИМАЛАЙЫ
Музыка мектебі,музыка студиясы, өнер мектебі
ҚАЗАҚ ШЕШЕНДІК ӨНЕРІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанралры
Қазақтың данасы
Қазақ музыка аспаптарының түрлері
Музыка мұғалімнің міндеті:
Мұрагер музыка бағдарламасы
Бейнелеу өнерінің жанрлары. 5-сынып
Пәндер
Stud.kz
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рақмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Жабу / Закрыть