Психология мәселелері


Бұл презентацияның бағасы: 500 теңге
Скачать: бот арқылы


Презентация қосу
• ПСИХОЛОГИЯ ПӘНІ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
ПСИХОЛОГИЯ ПӘНІНІҢ ӘДІСТЕРІ.

Адам - көптеген ғалымдардың зерттеу тақырыбы болып келеді. Адамзат
өзінің тарихын, шығу тегін, тілдері мен салт-дәстүрлерін тануында
психология ғылымы ерекше орын алады. Ежелгі ойшылдар адам үшін
басқа адамнан артық қызық объекті болмайтынын қателеспей айтқан.
Психологияның зерттеу пәнінің негізіне, адам болмысының табиғаты,
психикалық құбылыстары, үрдістері, қасиеттері кіреді. Адам дамуының
заңдылықтары және оның ерекшеліктері туралы ғылыми ілімдердің
жүйесі жалпы қоғамның дамуы үшін қажет. Бірақ адам жеке өзіндік
арнайы мәселелері бар әр түрлі ғылымдардың амалдары арқылы
кешенді зерттеулердің объектісі болып саналады. Гуманитарлық
ғылымдар әлеуметтік үрдістерді зерттеген кезде психологиялық
факторларды ескеру қажеттілігі туындайды. Бірақ әрбір ғылым өз
пәнінің ерекшеліктерімен айрықшаланады. С.Л.Рубинштейн "Жалпы
психология негіздері" еңбегінде (1940) былай деп жазды: "Психология
зерттейтін құбылыстардың арнайы шеңбері анық әрі айқын көрінеді.
Бұған біздің өміріміздің ішкі мазмұнын құрайтын және бізге тікелей тән
уайымдар сияқты сезімдер, ойлар, ұмтылыстар, тілектер, ниеттер,
қабылдаулар және т.б. жатады...". Психиканың алғашқы сипаттамалық
ерекшелігі - жеке адамда тікелей өзіндік уайымдарының болуы - тікелей
сезімнің негізінде ғана білініп, басқа ешқандай тәсілдермен
қабылданбайды.
Психология
Психология адамның жеке бірлік ретіндегі
психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік,
интеллектуалды, басқа да туа біткен
функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара
әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-
құлығын зерттеу деп те анықталады. Қыруар
тараулары теориялық және практикалық
бағыттарды қарастырады, қолданбалы
бағыттары да сан алуан: терапевттік, қоғамдық,
кәсіпкерлік, кей жағдайда саясаттық және
теологиялық. Психологияның негізгі мақсаты —
психиканы cубьективттік структураның, сыртқы
ортаны байымдаумен, елестетумен жұптасқан
айырықша іс-әрекеттің негізі ретінде зерттеу.
Психологияның зерттеу
объектісі
Психологияның зерттеу объекті — осы күннің өткен ғасырлардан
бері келе жатқан дау мен талқылаудың тақырыбы. Бұл күрделі
дауға шешім табатындай пікірлер қалыптасқан әдет-ғұрып бойынша
бірнешеу, атап айтсақ, психологияның зерттеу объекті — мінез-құлық
пен оның қалыптасуы; ойлау үдірістері; эмоциялар мен пейіл; тұлға;
адамдар арасындағы қарым-қатынастар, т.б.
Этимологиясы
Этимологиялық деңгейде психология рух пен руханиятты (көне грекше: ψυχή —
рух) зерттеу (көне грекше: -λογία — сөз, ғылым, тану) деп танылады. Өзінің
грекше мағынасында бұл зерттеу вегетативттік (жан дүниесі мен рухани
болмысы), сезімдік (ниет-пиғыл, байым, әрекет), интеллективттік (ақыл-ой)
функцияларымен шектеледі. Бұл "жан туралы ілім" деген ұғымды білдіреді.
Алайда психология — ақыл-ой қызметтерін зерттеумен бірге, рухани себеп-
салдар әдістемесі, рухани жекешілдігінің, тұлға ішіндегі ақиқатты зерттеу. Ақыл
-ой — тек комбинация мен арақатынас мекені емес, ол абстракция мен
материалдық қатынас арқылы адам затын ойлау әрекетіне икемді нәрсе ретінде
анықтайды. Осы тұста адам мен жануар арасындағы айырмашылық көрінеді.
Психология мәселелері
Психология оны оқыған адамдардың алған жағына қарай
бірнеше мәселелермен кесіп өтілген. Көптеген нәтижелер
жинақталған болып, кейбір гипотезаларды растау немесе
қабылдамай тастау мүмкін болса да, қорытындылардың
синтетикалық және рационалдық комбинациясы ортақ пәтуаға
келмеген.
Психология ғылым ба?
Әлі күнге дейін де бұл сұрақ қойылып отыр. Екі
концепциялар бір біріне қарама қайшы, біріншісі
психология ғылым ретінде қалыптасқан десе, екіншісі
оны тек пре ғылым деп, талқыға салады.
Аристотельдік (преғылыми) және галилейлік
(преғылыми) ойлау түрлерін салғастырған Курт Левиннің
текстіне сүйеніп, бұл мәселені қарастыра аламыз.
Психология ғылым

Психологиялық лабораторияларды жарату
бұл методологияға сүйенген адамдарға
психологиялық ғылым расында бар нәрсе
екендігін тұжырымдайды. Бұл көзқарас
мына зерттеу методологиясына сүйенеді:
1. Гипотезаларды ұсыну
2. Тәжірибе немесе бақылау
3. Гипотезаларды түзету, растау немесе
қабылдамай тастау
4. Қорытындылау және бірінші кезеңге қайта
өту
Осылай психология статистикалық қайта
өндіре алатындай нәтижелерге тіреле
алады.
Психология ғылым емес
Грек, латынның кейбір сөздері өз ана тіліне айналып кеткен Батыс
елдері(ағылшын, неміс, француз, итальян, испан, грек) үшін, "психология" сөзі -
"руханият" деген мағынада ұғылады. Мысалы, қазақ үшін, арабтың "рух" сөзі
қазақтың өз сөзі сияқты ұғылады емес пе?! Дәл сол сияқты, "псюхе" сөзі батыста
"рух" деп ұғылады. Батыс елдері "Ағылшын руханияты", "Француз руханияты", "Грек
руханияты" дегендей етіп өздерінің ұлттық руханиятын зерттеуге ден қойған.
Яғни батыстағы "руханият жайлы ғылым" дегенің ақылға қонымды, пайдалы ғылым
бола алады. Ал Кеңестік шекпеннен шыққан елдер үшін, оның ішінде Қазақстан үшін
"психология" дегеннің не мағына беретіні де бұлыңғыр. Бізде, "псюхе" сөзін "рух" деп
санамайды, "жан" дейді; ал "психология" дегенді "руханият" деу орнына "жантану"
деп қателеседі. Батыс елдері "рухани даму", "рухани азық", "рухани кесел" дегендей
мәселелерді қарастырып жатса, біздікілер олардың атауын ғана алып, "психикалық
даму", "психикалық азық", "психикалық кесел" деп, ішкі мәнін дұрыс ұқпай шала
түсінікті сөздерге айналдырады, сосын оның түпкі мәнін жеткізе алмай
сандырақтап кетеді. Осы сияқты кемшіліктер, дәлірек айтқанда "былықтар" бізде
толып жатыр. Сондықтан да Қазақстандағы "психология" ғылымы - ғылым емес.
Әлбетте, оның ашқан жаңалығы да атымен жоқ. Мәселен, шет елдерде жасалып
жатқандай кісітануға қажетті сын-сұрақтамалардың бірін де біздің "психологтар"
жасай алған жоқ. Біздегілер Батыс елдеріндегі рухани жарамсыз қоқысқа саналған
ескі тесттерін аударумен, көшірумен ғана айналысады. Мысалға, Батыс елдеріндегі
ғалымдар, төрт темперамент түрін анықтау тесті түгілі, сол темпераменттің
төрт түрі бар дегеннің өзін қате деп жоққа шығарған. Ал біздікілер "Айзенктің
темперамент түрін анықтау тестін" енді аударып, студенттерге оқытуға кіріскен
Психологияның міндеттері
Психологияның күрделi
мiндеттердiң бiрi —
заңдылықты сипатқа ие
байланыстар мен қатынастарды
көре бiлу. Ғылымдық қатал
талап объективтк заңдарды
ашып қана қоймастан, олардың
əрекетт iк аймағы мен қолдану
жағдайларын көрсете алу.
Сондықтан да психология
зертеулерiнiң объектiсi
психологиялық деректер мен
ПЕДАГОКИКАЛЫҚ

САУДА МЕДЕЦИНАЛЫҚ

ПСИХОЛОГИЯ СПОРТТЫ
ЗАҢ
Қ
САЛАЛАРЫ

ЖАС
ЕРЕКШЕЛІ ӘСКЕРИ
К

АРНАЙЫ
Педагогикалық психология
Оқу, тәрбие істерінің оқушы
санасына қалайша әсер ететіндігін
зерттейді. Оқу материалының
мазмұны мен көлемін анықтау,
балалардың жас мөлшеріне
лайықты оқулықтар мен
бағдарламалар құрастыру кейбір
оқушылардың екінші жылға қалу,
мектептен шығып кету себептері,
тәрбиеленуі қиын балалармен
жұмыс істеудің жоспары, жыныс
тәрбиесі, бағдарламалап оқыту
(алдын-ала жасалынған үлгіге қарап
оқыту әдісін ұтымды етіп
ұйымдастыру), педагогикалық
психология зерттейтін ғылыми
мәселелердің бір тобы.
Тармақтары:
1. Оқыту;
2. тәрбие;
3. Ұстаз.
Медициналық
психология

Дәрігер мен науқастың
арасындағы қатынасты,
олардың мінез-құлқының
түрлі құрылыстарын
зерттейді. Емдеу мен
психотерапияның
психологиялық әдістерін
жасаумен айналысады. Ол өз
тарапынан
нейропсихология,
психофармакология,
психотерапия,
психопрофилактика,
психогигиена дейтін
салаларға бөлінеді.
Спорттық
психология
Спорттық психология - бұл
спортпен шұғылданатын адам
психикасының қызметін
зерттейтін ғылым. Бұл
бастаманы Халықаралық
олимпиадалық комитеттің
ұсынған 1913 жылы өмірдің
бұл бөлімі психологияда
ашылған деп есептеледі.
Нәтижесінде конгресс
ұйымдастырылды, ал
кейінірек 20-шы ғасырдың
екінші жартысында
Халықаралық спорт
психологиясы қоғамы
құрылды (ESSP). Бұл ғылымды
халықаралық тану жылы деп
саналатын 1965 жылы.
Әскери психология

Адамның соғыс
жағдайы кезіндегі
мінезі, соғыс
техникасын меңгеру
мен басқару әдістерін
зерттейді.
Арнаулы психология
Адам дамуының бірқалыпты
даму жолынан ауытқуы. Ми
ауруына ұшыраған психикалық
күйзелістері мен осы саладағы
себептерді қарастырады.
Тармақтары:
1. Олигофренопсихология– ми
зақымы ауруымен туған
адамдардың психологиясының
зерттелуі;
2. Сурдопсихология– саңырау
немесе керең адамдардың
психологиясын зерттейді;
3. Тифлопсихология – нашар
көретін немесе соқыр
адамдардың психологиясын
зерттейді.
Жас ерекшелік психологиясы

Қалыпты адам
психологиясының даму
заңдылықтарын нәрестелік
кезеңнен қарттық кезеңге
дейінгі психологиялық
ерекшеліктер мен
заңдылықтарды зерттейтін
психология саласы.
Тармақтары:
1. Балалар;
2. Жеткіншектер; Жастар;
4. Ересектер (акмиология);
5.Қарт адамдар психологиясы
(геранто психология).
Заң психологиясы

Заң психологиясы –
психологиялық
заңдылықтар мен
психологиялық
білімдердің заңгерлік
әрекет пен құқықтық
реттеудің
барысындағы көрінуі
мен қолдануын
зерттейді.
САУДА ПСИХОЛОГИЯ

Сауда психологиясы — саудаға
қатысатын адамдардың жан
дүниесін, мұқтаждығын,
қызығуын, мақсаттарын
зерттейтін психология
ғылымының жаңа саласы. Бұл
сала бойынша әрбір елдің саяси-
экономикалық және мәдени-
материалдық қажеттіліктерін
өтеу мақсаттарына қарай
дамыту шаралары белгіленеді.
Бұған қоса жарнамалардың
психологиялық ықпалы,
адамдарға қызмет көрсетудің
факторлары қарастырылады.

Ұқсас жұмыстар
Мәскеу психиатриялық клиникасына сәйкес прогрессивті паралич
Психология салалары
Психологияның мәселелері
Психикалық құбылыстардың түрлері
Жас ерекшелік кезеңнің тарихи қалыптасуының мәселелері
Психолингвистиканың қысқаша тарихы
Мектеп жасына дейінгі балалар тобында психологтың жұмыс ерекшеліктері
Педагогикалық психология
Балабақшада оқытудың психологиялық негіздері
ЕРТЕ ОҚЫТУ ПЕДАГОГИКА ЖӘНЕ ПСИХОЛОГИЯСЫ ЖАЙЛЫ
Пәндер