ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ РУХАНИ ЖӘНЕ МАТЕРИАЛДЫҚ
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Презентация қосу
ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ РУХАНИ
ЖӘНЕ МАТЕРИАЛДЫҚ
МӘДЕНИЕТІ
Қазақ халқының рухани мәдениеті
Тіл және жазу.
Діни нанымдар.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Адам ой-санасы мен әрекетінің нәтижесінде туындаған құндылықтарды біз мәдениет
дейміз. Мәдениетті кейде шартты түрде материалдық және рухани деп екіге бөледі.
Қолмен ұстап, көзбен көруге болмайтын, тек санамен, түйсікпен қабылданатын мәдениет
жетістіктерін біз рухани мәдениет дейміз.
Түркі жазуында бір – бірімен қосылмай жазылатын 38 әріптерден тұратындығы белгілі.
Түркі дәуірінен қалған атақты «Күлтеген», «Білге қаған» сияқты тасқа жазылған
дастандар қазақ тіліне аударылып, біздің оқырмандарымыздың қолына тиіп отыр. Қазақ
халқы ол дастандарды өздерінің төл дүниесіндей қарсы алды. Оған басты себеп, ондағы
жазылған әдет – ғұрып, салт – сана, діни – наным, сенім, мақал – мәтел, батырлық
жырлардың үлгілері бәрі, халқымыздың тірлік – тіршілігінен алынғандай ұқсас. Бұл
мұралар қазақ халқының ертеден келе жатқан бастауы.
VI–XII ғасырлардағы Қазақстан территориясындағы халықтардың арасында алуан түрлі
діндер, нанымдар мен сенімдер орын алып отырды.
Түркілердің көкке немесе аспан әлеміне сиынушыларын күлтегін жазуындағы мына
шумақтан анық байқалады:
– Көкке түркі тәңірісі,
– Тәңірі қуат берген соң,
– Тәңірі жарылқағандықтан.
Киіз үй тарихынан. Мал баққан көшпелі халықтардың
қысы-жазы отыратын баспанасы киіз үй болған. Ол тез
жығып, түйеге артып жүре беруге, шашпаң тігуге
ыңғайлы, көшіп-қонуға лайықтап жасалған. Киіз үй біздің
заманымыздың VII ғасырында кеңінен пайдаланылып,
киіз басу белгілі бір еңбек кәсібіне айналған. Оған Алтай,
Сібір, Қырым таулы-тастарындағы сурет таңбалар айғақ
бола алады. Ұзақ жылғы тәжірибе негізінде халық киіз
үйдің ұйтқып соққан желге жығылмайтынына, нөсерлеп
құйған жаңбырды өткізбейтініне көзі жетіп, оны баспана
етуді әдетке айналдырған.
Киіз үйдің көшіп-қонуға ыңғайлылығымен бірге жазда
ауасы таза, салқын болады. Қос қабаттап киіз жапқан
қазақ үйінде ертеде ата-бабаларымыз қыста да қыстап
шыққан. Балшықтан соққан там үйлер бертінде
отырықшыланып, егіншілікпен айналыса бастаған кезде
(XVIII— ғ. екінші жартысынан) пайда болған.
Киіз үй; «Бөгде елдің мәдениетіне зер салғанда
өзіміз пір тұтатын қасиетті ғана мойындап, бізде
жоқтың бәріне мұрын шүйіру, сөйтіп ол халықты әлі
балаң деп қарау — тарихшылар үшін аулақ жүретін
методологиялық аберрация. Мәселен, Еуропа мен
Алдыңғы Азияның халықтары цивилизацияға тұяқ
іліктірісімен қалалар салып, көздің жауын алатын
ғимараттарды дүниеге әкелді. Түркілер болса үй
салмады, бақша баптамады, себебі олар қытымыр
табиғат құрсауында отырып төңірегіндегі қылтанақ
атаулыны аз уақытта отынға айналдырар еді.
Алайда, әрі кең, әрі жылы, көш-қонға қолайлы киіз
үйге қарағанда тас лашық пен балшығы баттасқан
үйді қолайлы деп ешкім де дәлелін беземес.
Табиғатпен тамырлас көшпелілер үшін мұндай киіз
үйлерде тұру астамшылық емес, кажеттілік
көшпелілердің сан ғасырлық тәжірибесі, өмірлік
қажеттілігі, ой өрісі, талғам татымы шегіне жеткен
мүмкіндіктің айғағы бір ғана киіз үйдің бойына
шоғырланғандай. Көшпелілердің сұлулық туралы
талғам-түсінігі, дүниені сұлулық заңдылықтарымен
игеру мүмкіндігі негізінен осы киіз үй арқылы көрініс
тапты. Киіз үйдің сықырлауығынан бастап шаңырағына
дейінгі әрбір бөлшегі өз алдына оқшау өнер туындысы
бола тұрып, сол мың сан бөлшек бір-бірімен мінсіз
үйлескен шақта шегіне жеткен, әбден аяқталған өнер
туындысын құраған. Осынау шегіне жеткен өнер
туындысы көшпелілердің күн-көріс мұқтажынан бастап
рухани талғам-талабына дейін қызмет еткен. Қысқасы,
киіз үй көшпелілер үшін табиғаттай сұлу, кеңістіктей
үйлесімді шағын әлем еді. Бұл ретте, киіз үйді адамзат
баласының ұзына тарихында жасалған материалдық
мұралардың ішіндегі бірегей айғақтардың бірі деп
Қазақ халқының мәдениеті – қазақ жерінде
өмір сүріп, қазақ ұлтын құраған рулар мен
тайпалардың материалдық мәдениеті мен
рухани мәдениетінің заңды жалғасы, өзіндік
сипаты бар дәстүрлі мәдениет. Қазақ
халқының қалыптасуына байланысты, қазақ
халқына тән материалдық және рухани
мәдениеттің сипатты белгілері орнықты. Бұл
қалыптасқан мәдениет қазақ халқының өз ата
– бабаларының мәдени қазыналарын
қамтыған мәдениет болды.
Алғашқы кезеңінде ескі көшпелі қоғамның
қажеттілігінен туып, ірі діни және тұрмыстық салт-
дәстүрлермен біртұтас дүниеге айналды. Қазақ
этносының қалыптасу кезеңінде пайда болған ірі
эпикалық баяндаулар – жыраулар орындауындағы
жырлар әртүрлі дәстүрлермен байланысты
болды.Халық жадында жүзден аса эпос сақталған,
олар мың өлең жолынан тұрады, қыл қобыз немесе
домбыра арқылы орындалған. Халық
шығармашылығының сүйікті жанры, батырлық және
лирикалық – тұрмыстық эпостар қатарында
“Қобыланды”, “Алпамыс”, “Ер - Тарғын”, “Қамбар”,
“Қыз-Жібек”, “Қозы - Көрпеш - Баян сұлу”, “Еңлік
және Кебек” жырларын айтуға болады.
Ыдыс-аяқ. «шешесін көріп-қызын ал, ыдысын көріп асын іш», — деген қазақ
мақалында пәлсапалық, әлеуметтік терең ой жатыр. демек ұлт тұрмысында ас
сақталатын ыдыс-аяқ мәселесіде шет қалмаған. оған үлкен мән бергендігіне
жоғарыда бір ауыз сөз куә.ата-бабаларымыз ыдысты көбіне ағаштан, жылқы,
ешкі терісінен, мыс, жез сияқты металл бұйымдарын жасаған.
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz