ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУДЫҢ ӘДІСТЕРІ


Бұл презентацияның бағасы: 400 теңге


Презентация қосу
ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ТАЛДАУДЫҢ ӘДІСТЕРІ
МЕН ТӘСІЛДЕРІ

Орындаған:
Қабылдаған:
Дәріс жоспары (1 сағат)

1.Экономикалық талдау әдістерінің түсінігі

2.Абсолюттік және салыстырмалы
айырмашылықтардың дәстүрлі әдістері

3.Математикалық әдістері: математикалық
статистика әдістері, эконометрикалық әдістер,
корреляция-регрессиялық талдау
1.Экономикалық талдау әдістерінің түсінігі
Экономикалық талдау әдісі оның әдістемесімен
тікелей байланыста және зерттеу тәсілдерінің
жиынтығы арқылы жүзеге асырылады.

Экономикалық талдауда,нәтижелерге әсер етуші,
қозғаушы күштер мен шаруашылық процестерін
жүргізу жағдайлары мен себептері фактор ретінде
түсіндіріледі.

Факторлар бір-бірімен өзара байланысты және
әртүрлі бағыттардағы қызмет нәтижелеріне: бірде-
жағымды, бірде-жағымсыз түрде жиі әсер етеді.
Барлық факторлар әртүрлі себептер
бойынша жіктеледі.
Әртүрлі меншік нысандарындағы
кәсіпорындардың жұмысын талдау
кезінде, факторлық талдаулар үшін
дәстүрлі және экономикалық-
математикалық тәсілдер
қолданылады.
2.Абсолюттік және салыстырмалы
айырмашылықтардың дәстүрлі әдістері
Экономикалық талдаудың
дәстүрлі тәсілдері :

• түзетулер енгізілген әдіс;
• интегралды әдіс;
• тізбекті орын алмастыру әдісі;
• баланстық әдіс;
Түзетулер енгізілген көлемдер әдісі екі фактордың
нәтижеге әсерін есептеу үшін қолданылады. Осыған
орай, бастапқы бетте түзетулер енгізілген көлем
анықталады, ол үшін сандық көрсеткіштер ағымдағы
мәліметтер бойынша алынады , ал сапалық көрсеткіш –
болжам бойынша анықталады. Егер екі көрсеткіш те
сандық немесе сапалық болса, онда есептеу кезінде
ағымдағы мәліметтер бойынша түзетулер енгізген
көлемге олардың кез келгенін алуға болады, сонымен
бірге факторлардың әсерін есептеу кезінде қайта
саналған көлемде ауыстырылған фактордың әсері
бірінші болып табылады.
Факторлардың әсерін есептеу келесідей схемалар
бойынша жүргізіледі:

1) 1-ші фактордың = түзетулер енгізілген - болжамдық
әсері көлем (ТК) көлем (БК)

2) 2-ші фактордың =ағымдағы көлем - үзетулер енгізілген
әсері (АК) көлем (ТК)

3) екі фактордың жиынтық әсері
Мысалдармен осы әдістерді қолдануды қарастырып көрелік:
1-мысал. Бір ай ішіндегі сатудан түскен түсімді анықтау
және оның өзгеруіне факторлардың әсерін есептеп шығару:
Көрсеткіштер Болжам Ағымд. Ауытқу
бойынша мәліметтер
1) Фильтрлардың 15 13 -2
саны
2) 1 фильтрдың 26,3 29,8 +3,5
құны(мың.тг)
Сатып алу 394,5 387,4 -7,1
шығындар(1*2)
(мың.тг)

1) Сатудан түскен түзетулер енгізілген түсімді анықтаймыз = 13*26,3 = 341,9 мың
теңге
2) факторлардың әсерін есептеу:
а) сатушылар саны = 341,9 -394,5 =-52,6 м.т. яғни жұмыскерлердің санын 2 адамға
қысқарту есебінен, бір айдағы саудадан түсетін түсім 52,6 мың теңгеге азайды.
б) 1 сатушыға есептегендегі өнім = 387,4 -341,9 =+45,5 мың теңге, яғни еңбек
өнімділігін 3,5 мың теңгеге арттыру есебінен саудадан түскен түсім 45,5 мың теңгеге
өсті.
в) факторлардың жиынтық әсері = -52,6 +45,5 = -7,1 мың теңге, яғни факторлардың
жиынтық әсері сатудан түскен түсімдердің жалпы ауытқуымен сәйкес келді.
Интегралды әдіс.
Екі фактордың нәтижеге әсерін есептеу
үшін қолданылады. Cандық көрсеткіш - x
арқылы, ал сапалық көрсеткіш - y
арқылы белгіленеді.
Факторлардың әсер етуін есептеу
мынадай формула бойынша жүргізіледі:

1) Х әсері =

x y
2) У әсері = х0 у
(-2) * 3,5
1) Х әсері = 26,3*(-2) + ------------ =
-56,1мың.тг

(-2) * 3,5
2) У әсері = 15*3,5 + ------------- = 49,0
мың.тг

3) факторлардың жиынтық әсері
-56,1 + 49,0= -7,1мың.тг
Тізбекті орын алмастыру әдісі
үш немесе одан да көп
факторлардың нәтижеге әсерін
есептеу үшін қолданылады.
Осыған орай болжамдық
мәліметтерді ағымдық
мәліметтерге бір-
бірденауыстырылады, алдымен
сандық одан соң сапалық
көрсеткіштер ауысады.
Факторлардың әсерін есептеу
мына схема бойынша жүргізіледі:

1) 1-ші фактордың әсері =І орын
алмастыру – болжамдық көлем
2) 2-ші фактордың әсері =ІІ орын
алмастыру- І орын алмастыру
3) 3-ші фактордың әсері =ІІІ орын
алмастыру-ІІ орын алмастыру
4) 4-ші фактордың әсері = ағымдағы
көлем-ІІІ орын алмастыру
5) факторлардың жиынтық әсері
Мысалы: саудадан түскен түсімді анықтау және сатудан тұскен
тұсімге факторлардың тигізген әсерін шығару.
Көрсеткіштер Болжам Ағымдағ Ауытқу Орналасулары
бойынш ы
а мәліметте
р Іо ІІ о ІІІо

1.Сатушылар
саны 15 13 -2 13 13 13
2. Дүкеннің
Жұмыс күндері 30 28 -2 30 28 28
3. Бір күндік жұ
мыс сағатының 8,0 8,4 +0,4 8,0 8,0 8,4
саны
4. 1 сағаттағы 7,5 7,8 +0,3 7,5 7,5 7,5
өнім (мың теңге)
Сатудан түскен 27 000 23849,3 -3150,7 23400 21840 22932
түсім (мың теңге)
(1*2*3*4)
Факторлардың әсерін есептеп шығару:

1. сатушылардың саны =23400-27000=-3600 мың
теңге, яғни сатушылардың екеуін қысқарту
есебінен;
2. дүкендердің жұмыс күндері =21840-23400=-
1560 мың теңге, яғни жұмыс күнін азайту
саудадан түскен түсімді 1560 мың теңгеге
азайтты;
3. бір күндегі жұмыс сағаттарының саны =22932-
21840=+1092 мың теңге, яғни саудадан түсетін
түсім 1092 мың теңгеге өсті;
4. бір сағаттағы өнім =23849,3-22932=+917,3 мың
теңге, яғни саудадан түсетін түсім 917,3 мың
теңгеге көбейді;
5. факторлардың жиынтық әсер ету
=(-3600)+(-1560)+1092+917,3=-3150,7 мың
Баланстық әдіс, келесідей түрге ие баланстық
байланыстыру формулаларын пайдалануға
негізделген:
Он+П=Ок+ПВ+Р
Мұнда
Он және Ок – кезеңнің басындағы және соңындағы
тауарлар қалдығы;
П – тауарлардың түсуі;
ПВ – тауарлардың өзге де кетуі;
Р – сатудан түскен түсім.
Негізінен, сатудан түскен түсім аталмыш формула
арқылы анықталады:
Р=Он+П-ПВ-Ок
Алғашқы кезең басындағы қалдықтың көбеюі мен
тауарлардың түсуі саудадан түсетін түсімге оң әсер
етеді, ал кезең соңындағы қалдықтың көбеюі мен
тауарлардың өзге де кетуі теріс ықпал етеді.
Табиғи шығындар мен түгендеу кезіндегі
Мысалы: саудадан түскен түсімді анықтау және өзгеріс
терге факторлардың әсерін есептеп шығару.
Көрсеткіште Болжам Ағымд.мәлім Ауытқу Әсері
р еттер

1. Айдың 8340 8580 +240 +240
басына
тауарлар қал
дығы
2. 12898 13156 +258 +258
Тауарлардың
түсуі
3. 841 915 +74 -74
Тауарлардың
өзге де кетуі
4. Айдың соңы 7395 7587 +192 -192
на тауарлар қал
дығы
Сатудан 13002 13234 +232 +232
түскен түсім
3.Математикалық әдістері: математикалық статистика әдістері,
эконометрикалық әдістер, корреляция-регрессиялық талдау
Экономикалық талдаудың экономико-
математикалық әдістер:

• индекстік әдіс
• топтастыру әдісі
• орташа шамалар әдісі
• салыстырмалы және абсолюттік
шамалар әдісі
• вариация көрсеткіштер әдісі
• корреляциялық және регрессиялық
талдау
Индекстік әдіс өткізуден түскен түсімге өнім бағасы
және өткізілетін өнім көлемінің әсерін есептеу үшін
қолданылады. Оның үстіне баға (p) арқылы, ал саны (q)
арқылы белгіленеді.

Бағаның әсері
pq p p1 p1 p0 q1
Санының
әсері
pq q p0 q1 p0 q0
Факторлардың жиынтық
әсері
( pq) pq p pq q
Мысалы: өткізілетін тауарлардың саны мен
бағасының сатудан түскен түсімге әсерін
есептеп шығару:
Тауар түрлері Баға (р) мың теңге Жұп саны (q)

Болжам Ағымдағы Болжам Ағымдағы
(Р0) (Р1) (q0) (q1)

1. Туфли 12 17 15 18

2. Етіктер 30 32 19 21

3. Бәтіңкелер 24 27 25 20
1)болжам бойынша түсім
∑р0q0= (12*15)+(30*19)+(24*25)=1350 мың тг.

2) ағымдағы түсім
∑p1q1= (17*18)+(32*21)+(27*20)=1518 мың тг.

3) cалыстырмалы бағада түсім
∑p0q1 = (12*18)+(30*21)+(24*20)=1326 мың тг.

4)Түсімнің ауытқуы 1518 -1350=168 мың тг.

5)Бағаның әсері pq p p1 p1 p0 q1
=1518-1326= 192 мың тг.

6) Санының әсері
= 1326-1350= -24 мың тг.

7) Факторлардың жиынтық әскрі 192+(-24)=168
Ұқсас жұмыстар
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫҢ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
Басқарудың экономикалық әдістері
«Экономикалық теорияның пәні мен әдістері»
Экономикалық теорияның пәні және әдістері
Экономикалық теорияның пәні мен әдістері туралы ақпарат
Инвестициялық талдаудың қарапайым критерийлері
Еуразиялық экономикалық қауымдастықтың экономикалық саясаты
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИНТЕГРАЦИЯ
Экономикалық ғажап
Ұлттық Экономикалық
Пәндер
Stud.kz
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рақмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Жабу / Закрыть