Қазақ Ағартушылығы феномені


Бұл презентацияның бағасы: 250 теңге


Презентация қосу
*XVIII-XIX ғ соңы аралығындағы қазақ
мәдинеті

* Дайындаған:Шахабова Аяулым
Мархабайқызы
Топ:ТП-19-10к1
Тексеруші:Койшибаева Назира Исакуловна
* Жоспар:
1.Қазақ Ағартушылығы феномені
2.Қазақ мәдинетіндегі «Зар заман»феномені
3.Қазақ зиялыларының ірі өкілдерінің негізгі
идеялары:Ә.Бөкейханов,А.Байтұрсынов,М.Дула
тов,
Т.Рысқұлов
* Қазақ Ағартушылығы
феномені
19 ғасырдың аяғында 20 ғасырдың басында қазақ саны азая бастады.
Оның себебі қазақтың тұрақты жерлерінен қуылуы болды. Столыпин
аграрлық реформалары қазақтың толық егістік пен жайылым
жерлерінен айыра бастады.1916-1921 жылдары қазақты ашық қыру
басталды.1921 жылы продразверстка тағы да ашаршылықпен
аяқталды. Мәскеу мен Петроградты құтқару ұрандары Қазақстандағы
азық түлікті сыпырып жинауға әкелді.Бұл қандықол істі генерал
Куропаткин бастады-Колчак,Анненков,Дутовтар
жалғастырды.Қазақты жазалауды Қызыл армия жалғастырды.
Демографиялық деректер мен есептеулер мынаны
көрсетеді:ашаршылық 1928 жылы мал конфискациясынан басталды
да 1934 жылы аяқталды.Сол жылы қазақтар Қытай мен Өзбекстаннан
, Түркменстан мен Ресейден орала бастады.Аз дегенде тікелей
ашаршылықтан 1млн.610 мың қазақ өлді.150 мың көрші елдерге
босыды. Аталған санға "фоновая смертность" кірген жоқ.1926 жылғы
санақта қазақтың саны 50 мыңға өзбектен артық еді.Сонда бүгінгі
қазақтың саны 30 миллион болуы керек еді(өзбектің Өзбекстандағы
саны 32 миллионнан асты), ал бүгінгі қазақтың Қазақстандағы саны
тек 12 миллион.
* қазақ елінде қалыптасқан ағартушылық
феноменнің себептері мен қызметтері зерттеліп,
олардың Еуропа жəне Ресеймен салыстырғанда
басқаша болғаны айқындалып, еліміздегі
ағартушылық ойлардың ерекшеліктері, саяси
мазмұны бағаланып, талдаған. Көтеріліп отырған
мəселелер өз жерімізде қалыптасқан ағартушылық
ағымның құндылықтарының əлеуметтік-саяси
ортадағы рөлінің маңызын жəне оның терең саяси
мазмұнын жан-жақты ашуға бағытталған.
Қазақ мәдинетіндегі «Зар
заман»феномені

* Зар Заман – Қазақ әдебиетіндегі кезең атауы.
Аталған кезең Ресей империясының отарлау
саясаты салдарынан Қазақ хандығындағы
бұрынғы ел басқару жүйесінің жойылып,
халықтың саяси, экономикалық және рухани
езгіге ұшыраған тарихи уақытты сипаттайды.
Алғаш Шортанбай Қанайұлы осы кезеңнің
ауыртпалықтары туралы “Зар заман” атты
зарлы толғау шығарып, ол ел ішінде кең
таралды. Бұдан кейін басқа да ақындар осы
тақырыпқа көптеген өлең-жырлар шығарды.
Оларды қазақ әдебиетінзе "Зар Заман
ақындары" деп атайды
* Қазақ зиялыларының ірі өкілдерінің негізгі
идеялары:Ә.Бөкейханов,А.Байтұрсынов,М.Д
улатов, Т.Рысқұлов
Ұлттық-отаршылдық езгінің күшеюі, өлкеге капиталистік қатынастардың
енуі, патша өкіметінің қоныстандыру саясаты қазақ халқының ұлттық сана-
сезімін өсірді. Қазақ халқының отарлық езгіге қарсы белсенді әрекеттері
күшейе түсті.

Қазақ зиялылары қазақ халқының империя құрамында өзгелермен тең
құқықты болуына қол жеткізу жолында күресті. Олар қазақ мемлекеттілігін
қалпына келтірудің әдіс-амалдарын қарастырды, өз халқының отаршылдық
езгіден азаттық алу жолындағы күресіне көмектесуге ұмтылды. XX ғасырдың
басындағы қазақ зиялылары Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов, М.
Тынышбаев, М. Шоқай, X. Досмұхамедов, Ж. Досмұхамедов, Ә. Ермеков, Ж.
Ақбаев, О. Әлжанов, т.б. танымал тұлғалар ұлтты басқа халықтармен
терезесі тең даму жолына бастай білді. Ұлт зиялылары қазақ қоғамының
оянуына жәрдемдесіп, халықтың құкықтық, эстетикалық санасы мен өнегелі
ой-өрісіне зор ықпал етті. Олар өз үлгі өнегесімен қазақтың болашақ қоғам
қайраткерлері М. Жұмабаев, С. Сәдуақасов, Қ. Кемеңгеров, Ж. Аймауытов, М.
Әуезов, А. Сейітов, X. Болғанбаев сияқты көптеген жас ұрпақты тәрбиелеп
өсірді.
* XIX ғасырдың соны мен XX ғасырдың бас кезінде
Ә. Бөкейханов әуелі Тобыл губерниясын
зерттейтін, кейін Ф. Щербинаның статистикалық
экспедициясының жұмысына белсене қатысты.
Осы кезеңде ол қазақ елінің экономикалық жай-
күйін, шаруашылығын, этнографиясын, тұрмыс-
салтын, материалдық және рухани мәдениетін
зерттеді. 1903 жылы Петербургте «Ресей.
Өлкеміздің толық географиялық сипаттамасы»
деген ортақ атпен осы басылымның он сегізінші
томы жарық көрді. Оның авторларының бірі Алаш
қозғалысы көшбасшысы Ә. Бөкейханов еді.
* 1905 жылы Әлихан Бөкейханов Ресейдің земство
және қала кайраткерлерінің Мәскеуде өткен съезіне
делегат болып қатысты. Сол съездің биік мінберінен
сөз сөйлеген ол өз халқының мүддесін, соның ішінде
қазақ тілінің мәртебесін қорғап, былай деп
мәлімдеді: «Мен Оралдан Алтайға, Сібір темір жолы
желісінен Омбыға дейін... созылып жатқан орасан
зор аумақта тұратын қырғыз деген халықтың
өкілімін... Бізде... қырғыз тілінде оқытатын
мектептерге қысым жасалады... шаруалар
бастықтары (олардың басым көпшілігі бұрынғы
ротмистрлер) әкімшілік және құқықтық істі қарау
кезінде қырғыз тілін қолдануға мүлде жол бермейді.
Қырғыздар ана тілінің еркін қолданыста болуына өте
мұқтаж...» Ә. Бөкейханов халықтың біртуар перзенті,
қазақ ұлт-азаттық қозғалысының шын мәніндегі
көсеміне айналды. Омбы жандарм басқармасы
бастығының мойындағанындай, ол «барлық
митингілер мен петициялардың және үкіметке қарсы
үгіттердің ұйытқысы, даладағы... қазақтардың
барлық мәдени-саяси қозғалысының көшбасшысы
және жетекшісі» болды.
* 1909 жылы «Оян, қазақ!» атты жыр жинағы
жарық көреді. М. Дулатовтың бұл кітабын
замандастары «Ұлттық манифест» деп
атады. Автор қазақ халқының ауыр
жағдайын поэтикалық түрде суреттей келіп,
одан қалай шығудың жолын ұсынады. Ол
қазақ даласында жаппай мешіттер мен
медреселер ашуды, жастарға ислам
рухында тәрбие беруді жақтады. Семей
округтық сотының прокуроры былай деп
жазды: «Оян, қазақ!» кітапшасы өзінің
мазмұны жағынан қырғыз (қазақ. — авт.)
жастарына арналған үндеумен тең, ол
мемлекеттің қазіргі қоғамдық құрылысын
құлатуға шақырады».
М. Дулатов Қарқаралы петициясының
жобасын әзірлеуге, Алаш қозғалысына
* А. Байтұрсынов Алаш қозғалысы тұсында күрестің
алғы шебінде болады. Кеңес өкіметі кезінде ол
қазақ халқының сауатын ашып, ағарту жолына
біржола түседі. Көптеген өлең-жырларында
халықтың арман-тілегін, мұң-мұқтажын жырлады,
халықты өнер-білімге, мәдениетке шақырды.
Патшалық Ресейдің қанаушылық-отаршылдық
саясатын сынады, ел-жұртты миссионерлердің
жүгенсіз қылығынан сақтандырды. Оның өмірі өз
халқына адал қызмет етудің, ел-жұртының
мәдениеті мен әдет-ғұрпына, тарихына деген
сүйіспеншіліктің айқын үлгісі. Ол өзінің бір
мақаласында былай деп жазды: «Менің мақсат-
мұратым - қазақ халқының материалдық жағдайын
жақсарту, мүмкін болғанынша мәдениетін көтеру.
Мен осы мақсатты қамтамасыз ететін үкіметті
қолдауға әрқашан әзірмін».

Ұқсас жұмыстар
Қазақ ағартушыларының философиясындағы қоғамдық прогресс теориясы
Дала жұлдызы
ЖОЛ КОНЦЕПТІСІ
Жыныстық цикл
Қазақ газеті
Күй - қазақ өнерінің феномені
Жасушалар қатысуымен өтетін аллергиялық әсерленістер
АНАЛЫҚ ЖЫНЫС БЕЗДЕРІНІҢ АУРУЛАРЫН ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРМЕН БАЛАУ ЖӘНЕ ЕМДЕУ туралы ақпарат
Менеджмент психологиясындағы қабылдау процесінің ерекшеліктері
Қазақтың ағартушылық философиясы
Пәндер