Адам өмірінднгі құндылықтар
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Презентация қосу
Адам өмірінднгі
құндылықтар.Психологиядағы
құндылық түсінігін зерттеу.
Құндылық дегеніміз не?
Адам бар жерде құндылық та қатар жүреді. Ол адамға ғана емес, оны қоршаған ортаға
да тікелей байланысты. Құндылық - әлдебір дүниенің маңыздылығын аңғартатын сипаты
іспетті. Ол әр затқа табиғатынан тиесілі емес. Әр адамның таным-түсінігіне,
көзқарасына байланысты әр түрлі сипатта болмақ. Қоғамда "рухани құндылықтар",
"материалдық құндылықтар", "мәңгілік құндылықтар" сынды ұғымдар қалыптасқан. Иә,
бұл жеке-дара құндылықтардың жалпы атауы болғанымен, жалпы құндылық түгелдей
жалқы адамға тән бола бермейді. Мысалы, рухани құндылықты құрайтын махаббат,
иман, адамгершілік,т.б. сынды жеке-жеке құндылықтардың барлығы да бір адамға
тиесілі болмауы мүмкін. Біреулерге махаббат құндылық болғанымен, иманның не екенін
білмей, оған пысқырып та қарамайтын жандар бар. Ақылды құндылық деп санайтындар
махаббаттың, жанашырлықтың, адамгершіліктің не екенін ұмытып жатады.
Филососфияда құндылық белгілі бір заттың не құбылыстың мәдени-әлеуметік
маңыздылығы ретінде сипат алады.
Ал психология бойынша құндылық дегеніміз - өзін қоршаған ортада жеке тұлғаның
бағалайтын заттары не құбылысы. Ол ынталандыру ұғымымен тығыз байланыста.
Құндылық
Құндылықтық қатынас әрқашанда субъектінің бойында белгiлi бiр эмоциялары - қуану ,
сүйсіну , таңдану , табыну т.б. туғызады . Оның iшiндегi ең жоғарғысы - қасиеттерге табыну .
Адамға қасиеттер қажет , мейлі ол дiн болсын немесе діни емес қасиеттер болсын . Бұл мәселе
, әсiресе , қоғамның адамгершілік тұғырлары мен мәдени дәстүрлерiнiң құнсыздануы мен
деградациясы кезінде өзiнiң өзектілігін байқатады . Құндылықтар - қасиеттер . Қасиетсіз адам
жануарға айналып кетеді . Оларға деген табынушылық қатынас бала кезден , ана сүтімен бірге
, өзінің ана тілі арқылы моральдың негіздері ретінде өз тарихын , мәдениетін , әдет -
ғұрыптары мен салт - дәстүрлерін игерудің нәтижесінде орнатылады . Қасиеттер адамның
бойында моральдық жауапкершіліктер жүктейдi , сезiмiн айқындай түседі . Құндылықтық
эмоцияның ең жоғарғы формасы - жамандықтантазаруды білдіретін болып табылады .
Құндылықтың түрлері
1.Физикалық 1.Спорт,денсаулық,сұлулық,дене
2.Интеллектуалды гигиенасы.
2.Білім,білім деңгейі,қызығушылық.
3.Материалдық
3.Ақша,бағалы заттар,жеке меншік
4.Патриоттық заттар.
5.Рухани 4.Отанға,елге,дәстүрге деген махаббат.
6.Эмоционалды 5.Құдайға деген сенім,жан
7.Этикалық тыныштығы,өзін-өзі жетілдіру.
8.Кәсіби 6.Қарым-қатынастағы
ашықтық,адамдарды өз қалпында
қабылдау.
7.Адалдық,әдептілік,әділеттілік.
8.Кәсіби өсу,ақша,жайлылық,тиімділік.
Ғалымдардың айтуынша
Адамзат пен адам құндылықтар әлемінде бөлек тұрады. Адамды қоршаған бүкіл әлем оған
құнды сәтті қамтитын көзқарасты тудырады. ХХ ғасырдың басында «құндылықтар» мәселесі
нақты ғылыми зерттеулер саласына ауысты. Осы психологтардың еңбектері маңызды болды:
В.Франкл, Г.Алпорт, Л.Кольберг, А.Маслоу, М.Рокич, Э.Фромм және басқалары.Отандық
ғалымдардың ішінде мыналарды бөліп көрсетуге болады: В.А. Ядова, В.Н. Мясищева, Б.Г.
Ананьева, А.Г. Асмолова, В.П. Тугаринов және басқалар
.Д.А. Леонтьев былай деді: «құндылық» сөзінің нақты анықтамасы жоқ»... Әртүрлі авторлар
түрліше, бір-біріне тән емес және бір-біріне сәйкес келмейтін мағыналарда пайдаланады.
Сондықтан әр ғылымда әр ғалым әртүрлі анықтама берілген.
И. Кант өз еңбегінде: «Құндылық – ерік-жігерге бағытталған талап, адамның алдында тұрған
мақсаты және тұлғаға әр түрлі факторлардың маңыздылығы», - деп қарастырған.
В.П. Тугариновтың ойынша, адамдар нені қастерлейді, соның барлығы құндылық деп
анықталады.
В.П. Тугаринов құндылықтар тобын былайша бөліп қарастырды:
Өмірдің құндылықтары - өмір, денсаулық, өмірдегі қуаныш, адамдармен қарым-қатынас, т.б.
Мәдени құндылықтар – материалдық (техника, баспана, тамақ, киім, т.б.);
Әлеуметтік саяси (қоғамдық тәртіп, қоршаған әлем, қауіпсіздік, бостандық, еркіндік,
адамгершілік);
Рухани құндылықтар (білім, ғылым, өнер).
Психологияда
Психологияда құндылықтар адамның санасының элементтері арқылы сипатталады, атап айтқанда
қызығушылықтар, сенімдер, принциптер, дүниетаным және т.б. Құндылықтар сананың фактісі
болып табылады және ұмтылыстарда, идеалдарда, сенімдерде, қызығушылықтарда және басқа да
тұлғалық құрылымдарда ашылады, олар бағыттың мағыналы құрылымын ұсынады, оның
шындықпен байланысының ішкі негізін көрсетеді. Құндылықтарды түсіну тәсілдері жеке
қасиеттерді зерттеудің әр түрлі аспектілерінде талданады. Б.Ф. Ломов «жеке тұлға» ұғымының әр
түрлі анықтамаларына қарамастан, барлық отандық түсініктерде оның негізгі сипаттамасы-оның
психикалық құрылымын анықтайтын, тұлғаның жүйелік қасиеті болып табылатын бағдар. Автор
бағыттылықты адамның қоғамнан не алатыны мен алатындығының (құндылықтардың) қарым -
қатынасы ретінде сипаттайды және оған не әкеледі, оның қалыптасуына қосады.Демек, бағдар
жеке тұлғаның шындықтың әр түрлі салаларына субъективті құндылық қатынастарын ашады.
Шетелдік зерттеушілердің құндылықтарының анықтамаларына
жалпылама қорытынды жасай отырып, Ш.Шварц пен У.Билски келесі
негізгі сипаттамаларды анықтайды:
1) құндылықтар- тек объективті және эмоционалды емес идеялар емес
нанымдар. Іске қосылған кезде құндылықтар сезіммен қосылады және
олармен боялады;
2) құндылықтар- адам ұмтылатын мақсаттар, сондай-ақ осы мақсаттарға
жетуге ықпал ететін мінез-құлық түрі;
3) құндылықтар әрекеттер мен жағдайлармен шектелмейді;
4) құндылықтар әрекеттерді, адамдарды, жағдайларды таңдауға немесе
бағалауға бағдар беретін эталондар, стандарттар ретінде қойылады;
5) құндылықтардың иерархиясы бар, олар бір -біріне қатысты
маңыздылықтың өсу ретімен орналасады
Қорытынды
Адамзат құндылықтар әлемінде өмір сүреді. Бірақ сонымен бірге,
«құндылық» ұғымын анықтағанда, қиындықтар туындайды, өйткені
бұл түсінік басқа күрделі түсініктермен төмендетілмейтін түпкілікті
немесе «қарапайым» ұғым. Ғылымның қазіргі даму кезеңінде шетелдік
ғалымдар да, ресейлік ғалымдар да «құндылық» ұғымының
анықтамаларының жеткілікті мөлшерін құрайды. Сонымен қатар,
келтірілген авторлар құндылық қоршаған әлемнің материалдық және
ішкі объектілерінің жеке және әлеуметтік анықтамасы арқылы пайда
болатынына келіседі, олардың жеке адамға, әлеуметтік топқа немесе
тұтастай қоғамға оң немесе теріс қажеттілігін ашады. Кең мағынада
құндылықтар әлеуметтік және жеке болып табылады. Сондай -ақ,
құндылықтар - бұл белгілі бір қоғамның құндылықтарына сәйкес
әлеуметтік мінез -құлықты бақылауды қамтамасыз ететін, ұжымдық іс -
әрекетке енгізудің байланыстырушы буыны деп айта аламыз. Қоршаған
ортаны тәрбиелеу мен әлеуметтік топтардың қызмет ету мақсаттары.
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz