Ген экспрессиясы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Презентация қосу
ГЕНДЕР
экспрессиясының
реттелуі
Орындаған: Шайхуллина Перизат 105Б
Тексеретін: Ақтаева Еркежан Еркинкызы
ЖОСПАРЫ:
• Ген. Геном.
• Ген экспрессиясы.
• Прокариоттар гендері экспрессиясының
реттелуі.
• Эукариоттар гендері экспрессиясының
реттелуі.
• Гендер экспрессиясы реттелуінің
маңызы.
Ген дегеніміз – бір полипептидтік тізбектің синтезіне жауапты
генетикалық ақпараттын бірлігі болып
табылатын,морфологиялық объект, ДНҚ молекуласының
кесіндісі деп аталады.
Геном – жасушаның, ағзаның тіршілігі және дамуы үшін қажет
барлық генетикалық ақпарат жазылған ДНҚ молекулаларының
толық жиынтығы болып табылады, яғни жасушаның ядролық
және цитоплазмалық ДНҚ-сының барлық гендері мен ген аралық
учаскелерінің жиынтығы.
Барлық тірі организмдер өзінің құрамына кіретін клеткалардың
типіне байланысты эукариоттар және прокариоттар болып
бөлінеді. Эукариоттық клеткаларда геномның ДНҚ-сы ядролық
қабықшамен қоршалған, яғни эукариоттық клеткалардың ядросы
бар, ал прокариоттарда айкын көрінетін ядро жоқ (грекше
аударғанда эу – «мен» жұрнағына сәйкес (ядромен), про – «сыз»
жұрнағын (ядросыз), ал кариос – ядро.
Ген экспрессиясы - геннің өзін
көрсетуі, ол клетка үшін ақуызды
синтездейді.
Көп жасушалы организмдердің әрбір
соматикалық жасушасындағы гендік
мәліметтің көп бөлігі бірдей болады.
Сондықтан, гендік экспрессия
бақылануы тиіс. Экспрессия
транскрипция және трансляция
арқылы жүзеге асады.
Прокариоттардағы гендер
экспрессиясының реттелуі
Прокариоттардағы гендер экспрессиясының реттелуі –
белоктық құрылымы жəне информация құрылымдық
гендерде жазылған.
Прокариоттарда гендер экспрессиясын реттеу
оперондық модель бойынша жүреді(Ф.Жакоб және
Ж.Моно, 1961 ). Бір биохимиялық тізбектес реакцияға
қатысатын ферменттер полицистронды түрде
синтезделеді.
• Белоктың құрылымы және информация құрылымдық гендерде
жазылған. Бір хромасоманың бойында қатар орналасқан гендер
тіркес гендер деп аталады. Бұл гендердің активтілігі басқа бір
реттеуші геннің бақылауында болды. Реттеуші белоктың
бақылауына сай белок ферменттері қажет кезде ғана
синтезделіп қажетсіз уақытта синтезделмейді. Реттеуші ген
құрылымдық геннен қашытықта орналасқан. Реттеуші генде
құрылымдық геннің жұмысына кедергі болатын репрессор
белогі туралы информация сақталады. Репрессор белогі
құрылымдық генге оператор гені арқылы әсер етеді. Яғни
құрылымдық геннің іске қосылуы мен тоқтатылуы оператор гені
арқылы жүзеге асырылады. Барлық құрылымдық гендерді
оператор генімен қосып оперон деп атайды.
• Жакоб және Моно ұсынған оперон болжамына енгізілген
толықтырулар бойынша оператор және реттеуші
гендердің арасында промотр орналасқан. Промотордың
қызметі транскрипциясының басталатын жерін көрсетеді
және промотордың құрамына байланысты. ДНҚ-ның қай
тізбегі и-РНҚ түзілу үшін матрица болатының анықтайды.
ОПЕРОННЫҢ МОДЕЛІ:
• Оперон-бір биохимиялық тізбектес реакцияларға
қатысатын ақуыздар тобының синтезделуін
бақылайтын, тығыз байланысқан промотор, оператор
және структуралық гендер қатары. Мысалы, лактозаны
ыдыратуға қатысатын β-галактозидаза, пермеаза және
ацетилтрансфераза ақуыз-ферменттердің түзілуін
бақылайтын оперон.
2- ген-
регулятор; 3-
промотор; 4-
оператор;5 –
РНҚ
полимераза; 6-
арнайы ақуыз;
7-индуктор. ̶ ̶ ̶
̶ >
ОПЕРОННЫҢ ТҮРЛЕРІ:
1.Индуцибелдік оперон
(негативті реттелу) ̶
жасушада ыдырататын
субстрат(индуктор) болса,
ақуыз-репрессор онымен
байланысады,
транскрипция
жүреді.Оперон іске
қосылады,транскрипция
жүреді.
• Егер индуктор болмаса,
ақуыз-репрессор
оператормен
байланысады,РНҚ-
полимераза транскрипция
жүргізе алмайды. Оперон
өшіріледі, танскрипция
жүрмейді.
2.Репресибелдік оперон (позитивті реттелу) ̶
ақырғы ыдырау өнімдері ақуыз-
репрессормен(апоиндуктормен) байланысады,
РНҚ-полимераза промотормен қосылады,
транскрипция жүреді. Оперон іске қосылады.
Егер ақырғы ыдырау өнімдері азайса,
апоиндуктордың белсенділігі азаяды, РНҚ-
полимераза промотормен байланыса алмайды,
транскрипция тоқтайды.
Оперон өшіріледі.
Лактозалық оперон экспрессиясының
реттелуі (индуцибелдік, негативті реттелудің
мысалы ретінде)
ТРИПТОФАН
ОПЕРОНЫ(репрессибелдік
оперон, позитивті реттелу)
Эукариоттардағы гендер
экспрессиясының реттелуі
Эукариоттар организмде гендердің реттелу механизмі
прокариоттармен салыстырғанда күрделі процесс. Өйткені,
эукариоттарда ядро қабығының болуы хромосома санының көп
болуы, гендердің өзара әрекеттесуі, оператор гені санының артуы,
сондай-ақ құрылымдық гендердің транскрипциясында индуктор
ретінде гормондардың және жүйке жүйесінің қатысуы геннің
жұмысының реттелуін күрделендіреді. 1972 жылы Григорьев
ұсынған схема бойынша әр бір оперон информациясы бар зона
құрылымдық гендерден және информациясы жоқ акцепторлық
аймақтан тұрады.
Эукариоттар гендері
экспрессиясының реттелу
түрлері:
1. Ағзаның қоршаған орта өзгерістеріне
бейімделуін қолдайтын уақытша
реттелу;
2. Жасушалардың дифференциялануын
және мүшелер мен ұлпалардағы
ақуыздар құрамының әртүрлілігін
анықтайтын тұрақты, ұзаққа
созылатын реттелу.
ЭУКАРИОТТАР гендері
экспрессиясының реттелуі:
Реттелудің екі түрі де генетикалық
ақпараттың іске асырылуы кезіндегі
түрлі деңгейлерде байқалады:
гендік,
транскрипциялық,
посттранскрипциялық,
трансляциялық және
посттрансляциялық.
1.Гендік кезең – құрылымдық геннің көпшілігі ДНҚ кесінділерінен
тұрады. ДНҚ кесіндісінің
саны синтезделетін белоктың мөлшерін анықтайды. Егер ДНҚ
көшірмесінің саны аз болса
белок та жеткіліксіз мөлшерде түзіледі де ұзақ алмасу бұзылады.
2. Транскрипциялық кезең – мұнда ДНҚ-ның құрылысына сәйкес
про-и-РНҚ түзіледі. Про-и-РНҚ
экзонинтронды участіктен тұрады. Мутацияға байланысты
нуклеотидтер ретінің өзгеруі
генетикалық ақпаратты өзгертеді.
3. Посттранскрипция кезең – түзілген про-и-РНҚ процессинг және
сплайсингтің нәтижесінде
жетілген и-РНҚ айналады.
4. Трансляция кезең – аминқышқылының полипептидтік тізбек
жүреді.
5. Посттрансляциялық кезең – синтезделген полипептидтік
тізбектерден арнайы ферменттердің
қатысуымен сутекті, гидрокопты және SS байланыстар түзіліп 2-ші,
3-ші, 4-ші реттік
құрылымдық белоктар қалыптасып организмның қызметін атқаруға
бағытталады
Гендер экспрессиясы
реттелуінің медицинадағы
маңызы:
Анасы мен жатырдағы баласы арасындағы
гормондар және иммундық қатынастың маңызы зор.
Екіқабат әйелдегі гормон және иммундық өзгерістер
жатырдағы баланың жүйке, иммундық және
эндокриндік жүйелерінің қалыптасуына, дамуына
реттеуші жүйелеріне әсер етеді. Түрлі туа біткен
ақаулар мен кемтарлықтарға әкеледі.
Мысалы, диабеттік эмбриопатия, анасы мен
жатырдағы бала арасындағы АВО- жүйесі бойынша
және Rh- фактор бойынша конфликт.
ӘДЕБИЕТТЕР:
• Е. Ө.Қуандықов, С. А. Әбілаев «Медициналық
биология және генетика»
• Сәтбай Әбилов «Молекулалық биология және
генетика»
• Е. Ө.Қуандықов, Л. Е. Аманжолова «Молекулалық
биология негіздері»
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА
РАХМЕТ!!!
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz