Қой шаруашылығына елеулі зиян келтіретін, өте кең тараған ауру
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Презентация қосу
Ценуроз
Кіріспе Қазақстан аумағы бойынша ценурез барлық
аймақтарда таралған,
әсіресе, бұл кесел инвазияның экстенсивтілік мөлшері
дамыған қой
шаруашылығында жылдан жылға артуда. Қой
шаруашылығына елеулі зиян
келтіретін, өте кең тараған ауру
Ценуроз - бас миының, кейде
жұлынның
зақымдалуымен және
олардың қызметінің
бұзылуымен, қан қысымынан
бас
сүйектін атрофиясының
Ценуроз - бас миының, кейде жұлынның
зақымдалуымен және олардың қызметінің
бұзылуымен, қан қысымынан бас сүйектін
атрофиясының дамуымен жүретін үй және
жабайы күйіс қайыратын малдардың ауруы.
Халық арасында белгілерін байланысты ценуроз
«айналма» деп те аталады. Айналманы
тудыратын құрттың жыныстық жетілген сатысы
иттің, кейде қасқырдың, қорқау қасқырдың
және түлкінің ащы ішегін, ал көпіршік
ларвоциста кезі қойдың орталық жүйке жүйесі
ұлпаларын (миында және жұлынында)
мекендейді. Ценурозбен көбінесе қозылар мен
өтетін, жиі кездесетін, таспа
құртының ларвоцисталары
қоздыратын, өте қауіпті,
мидың, жұлынның
зақымдянуымен, ерекше
клиникалық белгілерімен
сипатталатын гельминтоз
ауруы. Айналманы тудыратын
құрттың жетілген сатысы
иттің, кейде қасқырдың,
қорқау қасқырдың және
түлкінің ащы ішегін, ал
көпіршік ларвоциста кезі
қойдың, сирегірек ешкінің,
бұзаудың, кейбір тақ
тұяқтылардың орталық жүйке
жүйесі улпаларын (миында
Тоғышардың 3 сатысы бар: имаго, жұмыртқа және балаң, яғни көпіршік.
1. Қоздырушыкы Coenurus cerebralis - ценур, бұл көпіршік, үлкендігі тауықтың жұмыртқасындай, сырты мөлдір, нәзік қабықшамен қоршалған. Іші түссіз сұйыққа толы болады. Ішкі жағынан бүртік
секілді, нүктедей болып көрінетін көптеген сколекстер байқалады, бұлардың саны жүзден асады да, олар топ-тобымен оқшауланып тұрады. Көпіршік қойдың, сирек те болса ешкінің, бұзаудың,
кейбір тағы тұяқтылардың және өте сирек адамның орталық жүйке жүйесінің ұлпарында (миында және кұлынында) тоғышарлық күнелтеді.
2. Имаго, яғни пісіп- жетілген сатысы Malticeps multiceps - оның ұзындығы 1-1,5 метрге дейін, сколексі қарулы, онын 4 сорғышы және ілмекшілері бар,
денесі 200-250 бунактардан құралады. Пісіп-жетілген соңғы бунақтардағы
жатырдың 9-дан 26-ға дейін тармақтары болады. Имаго иттердің және басқа
да ет қоректілердің ащы ішегінде өмір сүреді.
3. Жұмыртқалардың пішіні дөңгелек, майда, сыртқы қабаты қалың, оның
көлденең сызықтары бар.
Қоздырушысы. Көпіршігі (Coenurus cerebralis) - іші түссіз
сұйыққа толы,
диаметрі 10 см-ге дейін, домалақ немесе сопақ, мөлшері өсу
сатысына,
орналасқан жеріне және жануардың түріне байланысты
болады. Ішкі
жағыман бүрнк бекілді нүктедей жүзден артық сколекстері
байқалады. Мида
2-3 ценур кездеседі, олардың үлкендігі кейде тауық
жұмыртқасындай
болады.
Имаго - Multiceps multiceps -
ұзындығы 1 м-ге дейін барады,
денесі 200-250 бунақтардан
құралған, оның орташа ені 5 мм.
Аралық иелері - қой, ешкі, ірі
қара, сирегірек шошқа, жылқы
және т.б.
● Тұқымдасы: Taeniidae
● Туысы: Multiceps
● Түрі: M. multiceps (имагосы,
ет қоректілердің ащы
ішегінде мекендейді)
● Ларвоцистасы: Coenurus
cerebralis (ценур, ми құрт)
Даму циклы. Биогеньминт, екі
несі бар.
Ақтық иелері/ ет қоректілер (ит,
қасқыр, шибөрі, түлкі, т.б.).
Аралық иелері - қой, ешкі,
бұзаулар және т.б. тұяқтылар.
Тұрақты иелерінің ішегінде өсіп
жетілген таспа құрттардың іші
жұмыртқаларға толы, пісіп-
жетілген бунақтар өздігінен
үзіліп, нәжіспен
бірге сыртқа түсіп отырады. Бір
бунақтын ішінде 20-26 мыңға
дейін
жұмыртқа болады. Жұмыртқа
ішіндегі құрт ұрығы - онкосфера -
бірнеше қабықшамен қоршалған.
Ол.р сыртқы орта жағдайына өте
шаруашылықтарында кездеседі.
Айналмамен көбінесе бір жасқа
дейінгі қозылар аурады. Ал екі
жастан асқан қой бұл дертке сирек
шалдығады. Малдың чепуроздан
өлімі жылдың барлық айларында
тіркеледі. Цестодалардың
жұмыртқасы сыртқы ортаның
әсерлеріне өте төзімді.
Патогенезі. Ценуроз қоздырушысының
мал денесіне тигізер ыкпалы балаңқұрт
ащы ішек қабаттарын тесіп өткенінен-ақ
байқалады Ценуроз орналасқан жер
зақымданып қабынады. Біртіндеп өсіп
жетілген көпіршік түзіліп, ол орталық
жүйке жүйесінің қызметін бұза бастайды.
Бұл гельминтоз өте зардапты дерт.
Иммунитет. Ценурозда малдың жасына
қарай иммунитет қалыптасып, жекеленген
Аурудың безгілері.
Ценуроз қоздырушысы
балаң құрттардың
орналасқан
санына және оның ми
бөлшегінен орын
тепкеніне байланысты.
Сондықтанда
кейбір клишикалық
көріністеріне қарап-ақ
мидың, немесе
жұлынның
қайсысының тұстарына
орналасқанын
ажыратуға мүмкіншілік
туады. Ауру
Бірінші сатысы алты қармақты ұрықтын малдың ішегінен миына ауысу кезеңі. Қой
үркеді, шошынады, оқыс қимылдар танытады. Көзінің шыршық қабықшалары
қызарады. Кейбір кезде аурудың бірінші белгілері байқалғаннан кейін 4-5 күнде қой
өліп қалады.
Екінші сатысы жануар зақымдаңғанн н кейін 17-29 күн өткен соң басталады. Мал аз
жусап, күйісті шала қайтарады, денесі дірілдейді, тісін қайрайды, елеңдеп, жоқтан
өзгеден үркіп, дүрлігіа, кейде жатқан орнынан атып тұрып, құлақтарын қайшылап,
шошынған қалып танытады. Бұл кезең 2-7 күнге созылады.
Үшінші сатысы немесе екінші жасырын кезеңіндегі малдың күйі кәдімгідей
жақсарады, аталған клиникалық белгілер өзінен-өзі жойылып, білінбей кетеді
Миқұрттың бұл сатысы 2-8 айға созылады.
Төртінші сатысында ценуроздың ерекше айқын белгілері анықтала түседі. Ауру
асқынған кезде қойдың жүріп келе жатып мелшие қалу, бағытсыз жүріп кетуі,
отардан бөліне қашу, кілтоқтап артқа шегіну, оқтын-оқтын тұра қалып басын бір
жағына қисайту, көбіне бағытын жоғалтып бір орнында айнала беру сияқты
белгілері байқалады.
Диагноз. Малдың тірі кезінде ценурозды клиникалық белгілеріне қарап, офтальмоскопия және аллергиялық тәсілдер арқылы анықтауға болады.
Қойдың бас сүйегін тексереді, себебі ол көпіршіктің қысымымен жұқарады.
Ми қорабын осы тұстан саусақпен сипап, басып немесе арнайы
перкуссиялық балғамен сүйектің үстінен тықылдату керек; балғаның дыбысы күңгірт естіледі, жануар қатты ауырсынады. Ірі қара және қой ценурозына
тері ішіне аллергиялық сынама (ҚазҒЗВИ) және ценурозға қарсы вакцина (М.С. Сабаншиев, ҚазҰАУ) шығарылған
Студенттерге арналған сұрақтар:
1 Ценуроз ауруы дегеніміз?
2. Халық арасында белгілерін байланысты ценуроз балама аты?
3. Тоғышардың неше сатысы және оның аттарын атаңыз?
4. Даму циклі?
5. Клиникалық белгілері?
6. Диогнозы?
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz