Экологиялық мәдениет және тыйым сөздер




Презентация қосу
Сабақтың тақырыбы:
Ұлттық экология
бастаулары.
Экологиялық мәдениет
және тыйым сөздер
Өткен бөлімді қорытындылау

www.ZHARAR.com
АЙТЫЛЫМ
2-тапсырма. Театр фестивальдары не
мақсатпен өткізілетінін дәлелдеп айт.
Ойыңды айтуда төменде берілген
сөздерді пайдалан.
Қасиет, ‹құдірет, қойылым,
түсіндіру, ұғ‹„ындыру, ынталандыру,
насихаттау, сол үшін, таңдау

www.ZHARAR.
www.ZHARAR.
АЙТЫЛЫМ.
2-тапсырма. Сызба бойынша экология мен табиғат
құˆбылыстарының байланысын мәтін түрінде айтыңдар.

www.ZHARAR.
Экология – тірі организмдердің өзара қарым-қатынасын
және олардың сыртқы орта жағдайларымен байланысын
зерттейтін ғылым.
Экология – гректің “oikos”- үй, мекен жай және
“logos”- ілім деген сөздерден алынған және ол терминді
1866 жылы неміс ғалымы Э.Геккель ғылымға алғаш рет
енгізеді.
Қазіргі таңда Жер бетіндегі бүкіл адам баласын ерекше
толғандырып отырған ең басты мәселе – ғаламдық
деңгейдегі экологиялық мәселелер болып отыр. Сондықтан
да, әрбір мемлекет бұл мәселелерді негізгі мемлекеттік
міндеттердің бірі деп қарастырады. Осыған орай , елімізде
қордаланған экологиялық жағдайларды жақсарту
шараларына айрықша мән беріліп, 2007 жылдың барысында
Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі туралы
Заң қабылданды.
Қазақстанның экологиялық проблемалары
Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігі проблемалары және қоршаған
ортасының жағдайына ғаламдық, ұлттық, жергілікті деңгейде қаралуын
қарастырады.
Ғаламдық экологиялық проблемаларға климаттың өзгеруі, озон
қабатының бұзылуы, биоәртүрліліктің азаюы, шөлейттену және жердің
құлдырауы жатады.

Ұлттық экологиялық проблемаларға экологиялық апатты аймақтар:
Каспий теңізі қайраңы ресурстарын белсенді игерумен байланысты
проблемалар; тарихи ластану; трансшекаралық мәселелер; әскери ғарыштық
және тәжірибелік кешендер полигондарының әсерін жатқызуға болады.

Жергілікті экологиялық проблемаларға ауа бассейнінің ластануын,
радиоактивті, тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтары,табиғи және
техногендік төтенше жағдайларды жатқызуға болады.

www.ZHARAR.
www.ZHARAR.
ЖАЗЫЛЫМ
3-тапсырма. Туынды сан есімдерді
қолданып, экологиягияға қатысты алты
сөйлем құˆрап жаз.
Мысалы:
• Қалаларда лас заттардың концентрациясы жыл бойынща
белгіленген мөлшерден бес-сегіз есе артады.
• Қазіргі таңда халықаралық он шақты экологиялық ұйымның
бірқатары Қазақстанда жұмыс жасайды.
• Гринпис («Жасыл әлем») - Бүкіл дүниежүзілік табиғат қорғау
ұйымы бір мың тоғыз жүз жетпісінші жылы кұрылған.

www.ZHARAR.
аны илеуін б† зба», «† сты † ясын
б† зба», «А
ТЫҢДАЛЫМ.
уды атпа» және т.б.
4-тапсырма. Аңызды тыңда.

МӘТІНМЕН ЖҰМЫС
АЙТЫЛЫМ. 5-тапсырма. Аудиомәтін бойынша
сұˆрақтарға жауап бер.
1. «Жоңғ„ар шапқыншылары», «жұ‹рт», «шабуыл»,
«бейкүнә» сөздерінің қандай синонимдері бар?
2. Мәтінде не туралы айтылғ„ан?
3. Оқиғ„а қай кезеңде болғ„ан?
4. Төле би — кім? Оның даналығ„ы неден көрінеді?
5. Осы аңыздан тақырыпқа қатысты қандай ой түюге
болады? Болжам жаса

www.ZHARAR.
ЖАЗЫЛЫМ АЙТЫЛЫМ
6-тапсырма. Тыйым сөздерді жаз, мағынасын
ашып түсіндір.
• Суға байланысты тыйым сөздер: «Су‰ға
түкірме», «суды лайлама», «түнде суғ‰а барма»
және т.б. •Ө‡сімдікке байланысты тыйым
сөздер: «Көкті ж†ұлма», «Көкті таптама»,
«А‰ғашты кеспе» және т.б.
•Жан-жануарға қатысты тыйым сөздер:
«Құ † мырсқаның илеуін бұ† зба»,
«құ†стың ұ†ясын бұ†зба», «Аққуды
атпа» және т.б.

www.ZHARAR.
www.ZHARAR.
ЖАЗЫЛЫМ
8-тапсырма. Мәтін мазмұˆны бойынша диалог құˆрыңдар.
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА
РАХМЕТ!
Халықаралық экологиялық ұйымдар
Бүгінгі таңда халықаралық қатнастарда халықаралық ұйымдардың алатын орны өте үлкен әрі
маңызды болып табылады. Оның себебі осы ұйымдар арқылы көптеген қоршаған ортаны қорғауға
байланысты мәселелер төңірегіндегі даулы жағдайлар бейбіт жолмен шешуге қол жеткізіледі. Ол әсіресе
екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өте жоғары қарқын дамып қазіргі кезде әлемде көптеген
халықараралық ұйымдар қызмет істеуде. Халықаралық экологиялық байланыс кезінде Біріккен Ұлттар
Ұйымының әсіресе оның мамандандырылған бөлімдерінің ролі жоғары болып табылады. Адамды
қоршаған табиғи ортаны қорғау осы Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысынан шығады.
Халықаралық ұйым дегеніміз – халықаралық шартқа байланысты құрылған, бір мақсатқа жету
үшін тұрақты органдарыдары бар, мүше мемлекеттердің мүддесін көздейтін мемлекеттердің бірлестігі
болып табылады.
Халықаралық ұйымдарды қарастыратын өкілеттігне байланысты былай жіктеуге болады:
Тек қоршаған орта мәселесімен айналысатын ұйымдар; Табиғаттың жекеленген объектілерімен
айналысатын ұйымдар (жер, су, космос, атмосфералық ауа және т.б.)
Функционалды атқаратын қызметіне байланысты ұйымдар: ғылыми-техникалық, әлеуметтік-
экономикалық, мәдени-ағартушылық, ғылыми-ақпараттық, құқықшығармашылық-консультативтік және
тағы басқа.
Пәндік жіктеуден басқа халықаралық ұйымдар құқықтық статусына және өкілеттігінің қолдану
аумағына байланысты бөлінеді. Қолдану аумағына байланысты: глобальді және региональді болып
бөлінеді.
Экологиялық ұйымдар
Гринпис
ВВФ («Жасыл әлем»)

«Робин Вуд» ФАО

ВОЗ МСОП

ВФОП
ВВФ - ғаламшар тоғайларын қорғаудың
халықаралық интернационалды жастар
қоры; Даниядағы жастардың «жасылдар
қозғалысы» - Некст стол .
Гринпис («Жасыл әлем») - Бүкіл
дүниежүзілік табиғат қорғау
ұйымы. 1970 жылы кұрылған. 17
мемлекетте топтары бар, 2,5 млн
адам мүше.
«Робин Вуд» - германиялық
жастардың «қышқыл
жаңбырларға» қарсы күрес жүргізетін
экологиялық қоғамы.
ФАО - Біріккен Ұлттар Ұйымының ауыл
шаруашылық және азық-
түлік проблемаларымен айналысатын органы.
Өзінің тікелей міндетінен басқа жануарлар
дүниесі мен ормандарды қорғау ісімен және
қоғамдық табиғатты қорғау ұйымдары мен
ұлттық парктердін қызметкерлерінің білімі
мәселесімен айналысады.
ВОЗ - Бүкіл дүниежүзілік денсаулық
сақтау ұйымы. Ғаламшардағы
адамдардың денсаулығын сақтау,
қоршаған ортаны қорғау мәселесімен
және медициналық қызметкерлердің
білімімен айналысады.
МСОП - Халықаралық
табиғатты қорғау және табиғат
ресурстары ұйымы.
ВФОП - Бүкіл дүниежүзілік табиғатты
қорғау қоры. Дүниежүзілік фауна
мен экожүйені сақтау проблемасымен
айналысады; халықаралық жастар
курсын, лагерьлер мен табиғат қорғау
клубтарын және т. б. шараларды
ұйымдастырады.
Қашаған ақынның өлеңі

Ұқсас жұмыстар
Тыйым сөздердің түрлері
Қазақтың ырымдары мен тыйымдары
Қазақтың ырым тыйым сөздері
ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ-ҰЛТ БОЛАШАҒЫ
ТӘРБИЕНІҢ МАЗМҰНЫ
Эстетикалық тәрбие
Халықаралық ұйымдар
Қазақтың тыйым сөзі - ұлттық тәрбие көзі
Дәстүрлі мәдениет
Қанатының аққудың балапандап
Пәндер