Кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдаланудың теориялық және әдістемелік негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдаланудың мәні, түрлері және қағидалары ... ... 5
1.2 Кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдалану ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .13
1.3 Қаржы ресурстарын пайдалану модельдері мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ..13

2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ
(«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ мысалында)
2.1 Кәсіпорынның қаржы.шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2 Қаржы ресурстарды пайдалану көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.3 Кәсіпорынныі рентабельділік көрсеткіштерін факторлық талдау ... ... ... ... ... 50

3 КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Кәсіпорынның қаржылық стратегиясын жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
3.2 «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ.ның қаржы ресурстарын пайдалану көрсеткіштерін болжамдау модельдері ... ... .63

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..68
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы: Нарықтық экономика жағдайында қаржы ресурстарын пайдалану ерекшеліктерін талдау мәселесі кәсіпорын үшін әрқашан өзекті мәселе, сондықтан ұсынылып отырған дипломдық жұмыс тақырыбы осы мәселені зерттеуге арналады және жұмыста қаржы ресурстарын пайдалануды ұйымдастырудың қазіргі іс жүзіндегі барысы жан-жақты ғылыми жолмен зерттелініп, оның ерекшеліктерімен жетіспеу-шіліктері айқындалады..
Тақырыптың өзектілігі: Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Қазақстан – 2030 Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы» халыққа Жолдауында: «Біз – саналы да жігерлі халықпыз. Егер ойын ережелері айқын белгіленіп, олардың орындалуы объективті негізде қамтамасыз етілсе, онда Қазақстан азаматтарының нарықтық экономикаға тез бейімделетініне менде күмән болмайды.» /1,30б./, – деп айтқандай, қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың шаруашылық жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы нарықта білікті серікті талдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған байланысты болады. Кәсіпорындар бұрынғыдай жоғары жақтың сілтеуімен емес, контрагенттерді (жабдық-таушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) қазіргі кезде өз қалауы бойынша алады. Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл қатесіз талдауымен нарықтық қатынастар негізінде мүмкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, ұстауына қарай жұмыстарының тиімділігі әр түрлі болады. Басқаша айтқанда, шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістіктерін басқару деңгейіне, қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы, шұғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. Үйлесімді шешімдердің қабылдануы, материалдың, еңбек және қаржы ресурстарын тиімді пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны белгілі.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2009 жылдың 28 ақпанында өткен Парламент палаталарының бірлескен отырысындағы «Жаңа Әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауында: «Біз әділ бәсекелестік орта қалыптастыру мен экономикалық ойыншылардың бәріне бірдей жағдай туғызу жөніндегі жұмысты тиянақтауға тиістіміз.»/2,38б./, – деп айтқандай, нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйін орнықтылығының негізі оның өзінің қаржы ресурстарын тиімді қалыптас-тыра білуінде және орынды пайдалана білуінде болып табылады. Яғни ақша қаражатын еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен өткізудің үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатындай етіп өзінің қаржы ресурстарын үйлесімді басқаруды білдіреді.
Сондықтанда нарықтық экономика жағдайында қаржы ресурстарын пайдалану ерекшеліктерін талдау мәселесі кәсіпорын үшін әрқашан өзекті мәселе, және ұсынылып отырған дипломдық жұмыс тақырыбы осы мәселені зерттеуге арналады.
Тақырыптық зерттелу дәрежесі. Әлемдегі көптеген экономист ғалым-дардың еңбектерінде қаржы тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның дамуындағы рөлі, экономикадағы алатын орыны кең және терең зерттелген. Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және Батыс елде-рдің үлкен тәжірибесіне негіз болған ғылыми зерттеулер жарияланып жүр.
Ал өз елімізде мемлекеттің қаржы ресурстарын жетілдіру мәселелерін зерттеуге өз еңбектерін арнап, сол арқылы экономика ғылымына айтарлықтай үлес қосқан төмендегідей экономистер мен заңгерлерді айтуға болады: А.Герун, А.И.Худяков, А.К.Арыстанова, Б.Б.Шермухаметова, Б.Ж.Ермекбаева, В.Г.Фурсов, В.Д.Мельников, Г.К.Жакупова, Г.М.Бродский, Е.Калюжанова, Е.Х.Сигаев, З.Атығаева, К.А.Сержантов, М.Т.Оспанов, М.Х.Тусеева, С.С.Сатубалдин, А.А.Нурумов, А.Б.Зейнельгабдин, А.Смит, А.Соколов, А.Тривус, В.Д.Ли, Г.А.Лесбеков, Г.Карагусова, Д.Г.Черник, Е.В.Порохов, К.А.Аттапханов, К.Ә.Сағадиев, К.К.Ильясов, М.Б.Кенжегузин, О.Тимофеева, С.Г. Пепеляев, С.М.Мусин, Ф.С.Сейдахметова және т.б.
Осы жоғары келтірілген мәселелер зерттелетін тақырыптың таңдалуына, мақсатына және қарастырылатын мәселелер шеңберіне негіз болып отыр.
Зерттеу жұмысының мақсаты: жұмыстың мақсаты қаржы ресурстарын пайдалануды ұйымдастырудың теориялық және әдістемелік ережесін анықтап, қаржы ресурстарын пайдалануды экономикалық категория ретінде мазмұнын, мақсатын және мүдделі міндеттерін ашу үшін әдебиет көздерін зерттеу және мәліметтер мен деректерді, заңнамаларды елеу негізінде, оның қызметінің теориялық сипатын беру, салықтық бақылауды ұйымдастыруды жетілдіруге, тиімділігін арттырудың жолдарына әдістемелік және іс тәжірибелік ұсыныстарын жасау.
Қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін төмендегідей міндеттер қойылды:
-кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдаланудың мәні, түрлері және қағидаларын, яғни бір сөзбен айтқанда теориялық негіздерін зерттеу;
-кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдалану ерекшеліктерін анықтау;
-кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдалану модельдері мен әдістерін зерттеу;
-кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметін «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның мысалында талдау;
-қаржы ресурстарын пайдаланудың көрсеткіштерін талдау;
-кәсіпорынның рентабельділік көрсеткіштерін факторлық талдау;
-кәсіпорынның қаржылық стратегиясын жасау;
-қаржы ресурстарын пайдалану көрсеткіштерін болжамдау модельдерін ұсыну.
Зерттеудің объектісі. Кәсіпорында қаржы ресурстарын пайдаланудың негіздеріне сүйене отырып, оны ұйымдастырыу тәртібін жетілдіру қызметін көтеру.
Осыған орай, «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» Акционерлік Қоғамында қаржы ресурстарын пайдалануды ұйымдастыру және оны жүзеге асырудың ақпараттық базасы зерттеудің объектісіне алынған.
Зерттеу пәні өнеркәсіптік қызметті жүзеге асыру барысындағы қаржы ресурстарын пайдалану.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі. Әлемдік экономика ғылымының классиктерінің, Ресей және Қазақстандық ғалым-экономистер мен маман-практиктердің еңбектері, қарастырылып отырған мәселеге байланысты әр түрлі нысандағы есептілік мәліметтері қолданылған.
Сонымен қатар ғылыми конференциялар мен кезеңдік баспалар материал-дары кеңінен қолданылды. Зерттеу барысында жүйелік талдау, жинақтау, топтау, салыстыру, монографиялық және тағы басқа экономика-математикалық әдістер пайдаланылған.
Алға қойылған мақсаттарға жету барысында жылдық, тоқсандық есепті-ліктері және жедел ақпараттары, сонымен бірге осы қарастырылып отырған мәселеге тиесілі шеңберіндегі арнайы материалдарға, жалпы экономикалық әдебиеттерге жүгініп негізделінген.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: Жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Бөлімдердің атауы, құрылымы және мазмұны жұмыстың тақырыбына, мақсатына және міндеттеріне сәйкес келеді.
Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, зерттеудің мақсаты, мен міндеттері, зерттелу дәрежесі мен әдіснамалық негізі, зерттеу объектісі көрсетіліп қорғауға ұсынылатын қағидалары баяндалды.
Бірінші тарауда кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдаланудың мәні,түрлері, қағидалары, кәсіпорынның қаржыландыру көздерінің, меншікті капиталының құрылымы; қаржы ресурстарын пайдалану ерекшеліктері, модельдері, оның ішінде Баумоль, Миллер-Орр, Стоун қарастырылады.
Екінші тарауда «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның қаржы-шаруашылық қызметіне баға беріледі, активтері мен қаржыландыру көздерінің құрамы мен құрылымы зерттеледі, қаржы ресурстарын пайдалану көрсеткіштеріне, өтімділік көрсеткіштеріне талдау және рентабельділік көрсеткіштерін факторлық талдау жүргізіледі.
Үшінші тарауда кәсіпорынның қаржылық стратегиясын жасау, страте-гияның құрамы, түрлері және қаржылық стратегияны құру қадамдары, олардың маңыздылығы, қаржылық ресурстарды пайдалану көрсеткіштерін болжамдау модельдері қарастырылып, «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның 2010 ж. болжамды балансы құрылады.
Қорытындыда дипломдық жұмыстың нәтижесі негізінде әзірленген тұжырымдар мен ұсыныстар беріледі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030» Біздің Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Халыққа жолдау// Егемен Қазақстан – 1997 – 11 ақпан
2 Назарбаев Н.Ә. Президентіміздің Қазақстан халықына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан», Астана 2007ж. 28 ақпан, Егемен Қазақстан 2007ж. 1 наурыз
3 Ілиясов Қ. Қ, Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. Алматы, 2005 – 551б.
4 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы/Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. – Алматы: Экономика, 2001 – 328б./
5 О.Н. Лихачева. Финансовое планирование на предприятии. Москва, 2005 – 44-69с.
6 Нарықтық экономикадағы қаржы менеджментінің маңызы және қажеттілігі//Экономика негіздері. Основы экономики. – 2006 - №3 – 15-18б.
7 Есенова Г.Ж. Управление финансовыми ресурсами.//Қаржы-қаражат 2007 - №2 – 31-36с.
8 С.В. Большаков. Финансы предприятий. Теория и практика. Учебник: Москва, 2005 – 108-132с.
9 Финансы предприятий: Учебник для вузов/ под ред. Н.В. Колчиной. М: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.
10 Кожахметова М. Финансовый контроль как метод управления финансами// Қаржы-Қаражат. – 2006 - №6 – 28-33с.
11 Жұмағазиева А. Кәсіпорындағы экономикалық билік жүйесі және құрылым // Қаржы-Қаражат. – 2005 - №5 – 18-23б.
12 Масалимов С.Ж., Зиядин С.Т., Қаржылық менеджмент: Оқу құралы. – Семей: Printmaster, 2006ж. – 120б.
13 Леонтьев В.Е., Бочаров В. В., Радковская Н. П. Финансовый менеджмент. Учебник- М. «ООО Издательство Элит» - 2005 – 560с.
14 Ковалев В.В. Финансовый анализ. Издание второе. Москва. «Финансы и статистика» 1997г.
15 Финансовый менеджмент. Теория и практика: Учебник/под ред. Е.С. Стояновой. – 5-е изд; перераб и доп. – М: Перспектива, 2005. – 656с.
16 Управление финансами (Финансы предприятий). Учебник/ под ред. Володин А.А. – М: Инфра-М, 2006г.
17 Дранко О. Финансовый менеджмент. Технологии управления финансами предприятия: Учебник – М: Юнити, 2007г.
18 Селезнева Н., Ионова А. Финансовый анализ. Управление финансами: Учебное пособие для вузов. 2-е изд., перераб. и доп – М:Юнити, 2006г.
19 Рогова Е.М. Основы управления финансами и финансовое планирование: Учеб. Пос - Вернера Регена Издательство, 2006г.
20 «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы – Алматы: Юрист, 2004 - 54б.
21 Крейнина М.Н. Бухгалтерский баланс как база для принятия решений по управлению активами и пассивами предприятия. // Финансовый менеджмент. – 2000. №2. С. 110-113.
22 Балабанов И.Т. Анализ и планирование хозяйствующего субъекта. – М.: Финансы и статистика. 1998. 112 с.
23 Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Комплексный анализ бухгалтерской отчетности. – М.: Изд-во «Дело и Сервис». 1999. 304 с.
24 Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа. – М.: ИНФРА-М. 2000. 208 с.
25 Алиев М. На пути к международным стандартам финансовой отчетности// Қаржы-Қаражат – 2006 - №3-4 – 63-68б.
26 Кеулімжанов К.К., Құдайбергенова Н.А. Бухгалтерлік есеп: Оқулық. – Алматы. Экономика 2006 – 384б.
27 Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятия. – М: Финансы и статистика. 1998
28 Мырзалиев Б.С., Әбдішүкіров Р.С. Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік есепті ұйымдастыру: Оқулық. – Алматы. Экононмика 2006 – 164б.
29 Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп/ жалпы ред. Басқ. К.Ш. Дүйсенбаев. – 2-ші бас. – Алматы: ИздатМаркет, 2005 – 312б.
30 Управление финансами. Финансовый анализ предприятия: Учебник. – М: Инфра-М, 2005 – 232с. Жилкина А.М.
31 Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. –Мн.: ИП «Экоперспектива». 1997. 498 с.
32 Бланк И.А. Финансовый менеджмент: Учебный курс. – К.: Ника-Центр, 1999. 528 с.
33 Уоттс М. Нарықтық экономика әліппесі / ауд Н.Оразбеков. Алматы, 1995 – 96б.
        
        Тақырыбы: «Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын қалыптастыру  және оларды
пайдалану»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.........................................3
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... пайдаланудың мәні, түрлері және
қағидалары..................................................................
.....................................5
2. Кәсіпорынның қаржы ресурстарын ... ... ... ... пайдалану модельдері мен
әдістері..........................
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАС-
ТЫРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ
(«Барлау ... ... АҚ ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану көрсеткіштерін
талдау.............................34
3. Кәсіпорынныі рентабельділік көрсеткіштерін факторлық
талдау............50
2. ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ
1. Кәсіпорынның қаржылық стратегиясын
жасау...........................................57
2. «Барлау ... ... ... қаржы ресурстарын пайдалану
көрсеткіштерін болжамдау
модельдері......................................................63
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................64
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.....................................................68
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың жалпы ... ... ... ... ... ... ... талдау мәселесі кәсіпорын үшін
әрқашан өзекті мәселе, сондықтан ... ... ... ... тақырыбы
осы мәселені зерттеуге арналады және жұмыста ... ... ... ... іс жүзіндегі барысы жан-жақты ғылыми жолмен
зерттелініп, оның ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... ... Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаев «Қазақстан – 2030 ... ... ... ... және ... артуы» халыққа Жолдауында: «Біз –
саналы да жігерлі халықпыз. Егер ойын ережелері ... ... ... ... ... қамтамасыз етілсе, онда Қазақстан
азаматтарының нарықтық экономикаға тез ... ... ... ... – деп ... ... ... болып жатқан нарықтық
қатынастар кәсіпорындардың шаруашылық жүргізуші субъект ретінде құқық
жағдайларын едәуір ... ... ... ... және қаржылық
мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ... Атап ... ... ... ... ... ... талдауға қол жетті, өйткені болашақтағы
бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған байланысты ... ... ... ... ... емес, контрагенттерді
(жабдық-таушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) ... ... ... ... ... ... өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл
қатесіз ... ... ... ... ... тез ... бағдар тауып, ұстауына қарай жұмыстарының тиімділігі әр ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... шешімдердің объективтілігі,
нақтылығы, шұғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. ... ... ... ... және ... ... тиімді
пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны белгілі.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... 28 ... ... Парламент палаталарының бірлескен отырысындағы
«Жаңа Әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына ... ... әділ ... орта ... мен экономикалық ойыншылардың
бәріне бірдей ... ... ... жұмысты тиянақтауға
тиістіміз.»/2,38б./, – деп ... ... ... ... ... мен жай-күйін орнықтылығының негізі оның өзінің қаржы
ресурстарын тиімді қалыптас-тыра білуінде және орынды пайдалана білуінде
болып ... Яғни ақша ... ... орын ... ... қолданып,
тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен ... ... ... ете ... етіп ... қаржы ресурстарын үйлесімді басқаруды
білдіреді.
Сондықтанда нарықтық экономика жағдайында қаржы ... ... ... ... ... үшін әрқашан өзекті мәселе, ... ... ... жұмыс тақырыбы осы мәселені зерттеуге арналады.
Тақырыптық зерттелу дәрежесі. Әлемдегі көптеген экономист ғалым-дардың
еңбектерінде қаржы тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның ... ... ... ... кең және ... зерттелген. Сонымен бірге
тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер жарияланып жүр.
Ал өз елімізде мемлекеттің қаржы ресурстарын жетілдіру мәселелерін
зерттеуге өз ... ... сол ... ... ... ... ... төмендегідей экономистер мен заңгерлерді айтуға болады:
А.Герун, ... ... ... ... ... ... ... Е.Калюжанова,
Е.Х.Сигаев, З.Атығаева, К.А.Сержантов, М.Т.Оспанов, ... ... ... А.Смит, А.Соколов,
А.Тривус, В.Д.Ли, ... ... ... ... К.Ә.Сағадиев, К.К.Ильясов, М.Б.Кенжегузин, О.Тимофеева,
С.Г. Пепеляев, С.М.Мусин, Ф.С.Сейдахметова және т.б.
Осы жоғары келтірілген ... ... ... ... және қарастырылатын мәселелер шеңберіне негіз болып отыр.
Зерттеу жұмысының мақсаты: ... ... ... ... ... ... және әдістемелік ережесін анықтап,
қаржы ресурстарын пайдалануды экономикалық категория ретінде ... және ... ... ашу үшін әдебиет көздерін зерттеу және
мәліметтер мен деректерді, заңнамаларды елеу негізінде, оның ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыруды жетілдіруге,
тиімділігін арттырудың ... ... және іс ... жасау.
Қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін төмендегідей міндеттер қойылды:
-кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдаланудың мәні, ... ... яғни бір ... ... ... негіздерін зерттеу;
-кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдалану ерекшеліктерін анықтау;
-кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдалану модельдері мен әдістерін
зерттеу;
-кәсіпорынның ... ... ... ... ... АҚ-
ның мысалында талдау;
-қаржы ресурстарын пайдаланудың көрсеткіштерін талдау;
-кәсіпорынның рентабельділік көрсеткіштерін факторлық ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін болжамдау модельдерін
ұсыну.
Зерттеудің объектісі. Кәсіпорында ... ... ... ... ... оны ұйымдастырыу тәртібін жетілдіру қызметін
көтеру.
Осыған орай, «Барлау Өндіру ... ... ... ... пайдалануды ұйымдастыру және оны жүзеге асырудың ақпараттық
базасы ... ... ... пәні ... ... ... асыру барысындағы қаржы
ресурстарын пайдалану.
Зерттеудің ... және ... ... ... ... ... Ресей және Қазақстандық ғалым-экономистер мен
маман-практиктердің еңбектері, қарастырылып отырған мәселеге байланысты әр
түрлі ... ... ... қолданылған.
Сонымен қатар ғылыми конференциялар мен кезеңдік баспалар материал-дары
кеңінен қолданылды. Зерттеу ... ... ... ... ... ... және тағы басқа экономика-математикалық ... ... ... жету ... ... ... ... және жедел ақпараттары, сонымен ... осы ... ... тиесілі шеңберіндегі арнайы материалдарға, жалпы экономикалық
әдебиеттерге жүгініп ... ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен,
қорытындыдан және ... ... ... ... ... ... және ... жұмыстың тақырыбына, мақсатына және
міндеттеріне сәйкес келеді.
Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, зерттеудің ... ... ... ... мен ... ... ... объектісі
көрсетіліп қорғауға ұсынылатын қағидалары баяндалды.
Бірінші тарауда ... ... ... пайдаланудың
мәні,түрлері, қағидалары, кәсіпорынның қаржыландыру көздерінің, меншікті
капиталының ... ... ... ... ... оның ... Баумоль, Миллер-Орр, Стоун қарастырылады.
Екінші тарауда «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның ... баға ... ... мен ... ... ... ... зерттеледі, қаржы ресурстарын пайдалану көрсеткіштеріне, өтімділік
көрсеткіштеріне талдау және рентабельділік көрсеткіштерін факторлық талдау
жүргізіледі.
Үшінші ... ... ... стратегиясын жасау, страте-гияның
құрамы, түрлері және ... ... құру ... ... ... ... ... көрсеткіштерін болжамдау
модельдері қарастырылып, «Барлау Өндіру ... ... 2010 ... ... ... дипломдық жұмыстың нәтижесі негізінде әзірленген тұжырымдар
мен ұсыныстар беріледі.
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдаланудың мәні, түрлері ... ... ... ... – бұл ... бір нәтижеге
жету үшін қаржылардың түрлеріне әсер ететін мақсатты бағытталған әдістер,
операциялар, рычагтар мен тәсілдердің жиынтығы.
Кәсіпорынның қаржы ... – бұл ... ... ... ... ... қамтамасыз ету бойынша шығындарды жүзеге асыруға
бағытталған кірістер және ... ... ... ... ... ... ... мен капитал кәсіпорын қаржыларын талдаудың негізгі
объектілері болып табылады. Реттелетін нарық ... ... үшін ... ... ... және жаңа ... алу мақсатында оған әрдайым әсер
ете алатын «капитал» түсінігі көбінесе қолданылады. Капитал – бұл ... ... және бұл ... ... әкелетін қаржылық
ресурстардың бір бөлігі.
Мұндай қағида кәсіпорынның қаржы ресурстары мен ... ... ... кез ... уақытта қаржы ресурстары кәсіпорынның
капиталынан не ... не тең ... ... Мұнда теңдік
жағдайында кәсіпорынның қаржылық міндеттемелері жоқ және ... бар ... ... ... ... деп ... Алайда бұл капитал
мөлшері қаржы ресурстары мөлшеріне ... ... ... ... ... ... ... өмірде қызмет етіп тұрған кәсіпорында қаржы ... ... ... болмайды. Қаржылық есептеме ... ... ... ... ... көрінбейтіндей етіп құрылады. Стандартты
қаржылық есептемеде ... ... ... және капитал түрінде
көрінеді.
Нақты өмірде адамдар мәнді категориялармен емес, олардың айналды-рылған
нысандарымен кездеседі, сондықтан ... ... ... ... ресурстары пайда болуына байланысты ішкі (меншікті) және сыртқы
(тартылған) болып бөлінеді. Өз ... ішкі ... ... ... стандартты есептілікте таза табыс және амортизация түрінде, ал
айналдырылған нысанда ... ... ... ... ... таза табыс кірістердің жалпы сомасынан міндетті
төлемдерді (салықтар, ... ... ... және ... да
төлемдер) алып тасталғаннан кейінгі кәсіпорын табысы болып ... ... ... ... ... және оның ... ... шешімі
бойынша бөлінеді /5, 44-47б./.
Сыртқы немесе тартылған қаржылық ресурстар меншікті және ... ... ... етіп бөлу ... кәсіпорынның дамуына сыртқы қатысушылар
ресурстарды салатын капитал ... ... не ... ... ... ... ... Сәйкесінше кәсіпкерлік капитал ... ... ... қаржылық ресурстардың құрылуы болса, ссудалық
капитал нәтижесі қарыздық қаражаттардың құрылуы болып табылады.
Кәсіпкерлік капитал ... ... ... алу және ... ... алу ... ... кәсіпорындарға салынған (инвестиция-ланған)
капиталды ұсынады.
Ссудалық капитал – бұл қайтарымдылық және ... ... ... ... капитал. Ссудалық капитал кәсіпкерлік капиталға қарағанда
кәсіпорынға салынбайды, ол пайыз алу мақсатында оған ... ... ... түрімен мамандандырылған несиелік-қаржылық институттар
айналысады (банктер, несиелік мекемелер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы
қорлары, инвестициялық қорлар және т.б).
Нақты ... ... және ... ... ... ... нарықтық шаруашылық бірталай сарапталынған. Сараптау бүгін нарықтық
шаруашылық және оның қаржылық жүйесінің тұрақтылығын ... ... ... бірі болып табылады. Бірақ ... ... ... мен ... ... ... ... арнайы
құралдарды пайдалануды кеңейтілуіне әкеледі, ал бұл ... ... ... ... ... ресурстары кәсіпорынның қолында бар болу
мерзіміне байланысты ... ... (бір ... дейін) және ұзақ мерзімді
(бір жылдан астам) болып бөлінеді. Бұл бөліну шартты болып ... ал ... ... нақты елдің қаржылық заңнамаларына, қаржылық
есептілікті жүргізу ережелеріне тәуелді ... /7, ... ... ... ... ... нысанда белгілі бір ұзақ
уақыт бойы қала алмайды, ... ол жаңа ... ... тиіс. Кәсіпорынның
кассасында немесе банктік есептесу шотында ақшалай қаражаттардың қалдығы
ретінде капиталдың болуы ... ... ... Капиталдың ақшалай
нысанынан өндірістік нысанына айналу қаржыландыру деп аталады.
Қаржыландырудың екі түрін ажырату қажет: ішкі және ... ... ... ... ... мен ... нысандары арсындағы қатаң
байланыспен шартталған. Қаржыландыру түрлерінің сипаттамасы 1 ... ... ... ... – бұл кәсіпорынның барлық
ресурстарының негізгі бөлімі, ол фирманың құрылу кезінде негізделеді ... ... ... ... ... болады. Қаржылық ресурстардың бұл
бөлімін жарғылық қор немесе ... ... деп ... ... ... ... оның жарғылық капиталы
акцияларды ... және ... ... сату, жарғылық капиталға салымдар
есебінен қалыптасады. Кәсіпорын өмір сүрген уақытта ... ... да, ... де ... ... ... кәсіпорынның ішкі
қаржылық ресурстарының бөлімі есебінен де ... ... ... ... ... ... көздері |Сыртқы қаржыландыру |Ішкі қаржыландыру |
|Меншікті капитал |1. ... және |2. ... ... ... ... қатысу |кейінгі табыс |
|қаржыландыру ... ... |
| ... ... ... капитал |3. Несиелік |4. Сатулардан, ... ... ... қорларға |
|қаржыландыру ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... және |5. ... ... ... ... капитал |болатын ... ... ... ... ... |ерекше бағыттар (яғни|
|қаржыландыру ... ... ... салық |
| ... ... ... |
| ... ... ұсыну |аударымдар) |
| ... ... |
| ... бар | |
| ... шығару | ... ... ... көздері болып келесілер табылады:
- жарғылық капитал ... ... ... ... ... ... жарналары);
- кәсіпорын жинақтаған резервтер;
- заңды және жеке тұлғалардың басқа жарналары (мақсатты ... ... және ... ... ... ... ... 1 суретте көрсетілген.
Кәсіпорынды құру кезінде негізгі құралдар, материалды емес активтер,
айналым қаражаттарын сатып алу көзі ... ... ... табылады. Оның
есебінен кәсіпкерлік қызметті ... үшін ... ... ... ... – бұл ... жарғылық қызметін
қамтамсыз ету үшін меншік иелері ұсынған қаражаттар сомасы.
Жарғылық капитал категориясының мазмұны кәсіпорынның ұйымдастырушылық-
құқықтық ... ... ... кәсіпорын үшін – толық шаруашылық жүргізу құқығын
кәсіпорынға мемлекет бекіткен мүлікін құндылық бағалау;
- ... ... ... үшін – ... ... сомасы;
- акционерлік қоғам үшін – барлық түрлі акциялардың жиынтық номиналды
құны;
- өндірістік кооператив үшін – қызметті ... үшін ... ... құндылық бағалау;
- жалға берілген кәсіпорын үшін – кәсіпорын қызметкерлерінің жарналар
сомасы;
- басқа нысандағы ... үшін – ... ... жүргізу құқығы
бекітілген кәсіпорынның мүлігін құндылық бағалау.
Кәсіпорынды құру ... оның ... ... ... ... ... және материалды емес активтер болуы мүмкін. ... ... ... ... беру ... оларға меншік құқығы
шаруашылық жүргізуші субъектіге көшеді, яғни инвесторлар осы объектілерге
меншік ... ... ... ... ... ... қоғам не
серіктестік құрамынан қатысушының шығуы жағдайында ... тек ... ... өз ... ... ғана құқығы бар. Сәйкесінше, ... ... ... ... ... ... ... капитал қаражаттарды ... ... ... Оның ... ... тіркеу кезінде жарияланады, ал
жарғылық капиталдың мөлшерінде кез келген түзетулер ... ... ... номиналды құнын төмендету, қосымша жарналар салу,
жаңа қатысушыны қабылдау және т.б.) ... етіп ... ... ... ... қарастырылған жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... ... табыс)
пайда болуымен жүргізілуі мүмкін. Бұл қаражат көзі акцияның алғашқы
эмиссиясын ... ... ... сату ... ... болады. Бұл
сомаларды алу кезінде олар қосымша капиталға есепке алынады.
Өнім өндірісі, жұмыстарды орындау, ... ... ... ... ... ... ... жаңа құн пайда болады.
Өткізуден түскен түсім өнім өндірісіне шығындалған қаражаттарды ... ... ... ... ... көзі ... ... оның
өз уақытында түсуі қаражаттар айналымдылығының үздіксіздігін, кәсіпорын
қызметі ... ... ... ... ... ... уақытында түспеуі табыстың төмендеуіне, келісімшарттық
міндеттемелердің ... ... ... ... ... бөлу ... ... кезеңін көрсетеді. Өткізуден
түскен түсім кәсіпорынның шикізатқа, материалдарға, отын, энергия, басқа да
еңбек материалдарына, сонымен қатар ... ... ... ... ... Өткізуден түскен түсім кейінгі бөлу негізгі
құралдар мен ... емес ... ... ... көзі ... ... ... байла-нысты. Өткізуден түскен
түсімнің қалған бөлімі – жалпы ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар бюджеттен тыс қорларға
аударымдар, салықтар және басқа да міндетті төлемдерге бағытталған ... ... ... ... ... айналымдылығының аяқталуын
білдіреді. Өткізуден түскен түсім түспестен бұрын өндіріс ... ... ... ... ... есебінен қаржыландырады. Қызметке
алынған ... ... ... – шығыстарды өтеу және
қаржыландырудың меншікті көздерін ... ... ... ... және ... ... өндіріске салынған қаражаттар
айналымының нәтижесі болып табылады және ... ... ... жатады.
Амортизациялық аударымдардың тағайындалуы – негізгі өндірістік ... ... емес ... ... ... қамтамсыз ету. Экономикалық
мәні бойынша амортизация – бұл негізгі ... және ... ... ... қатар құны аз және тез тозатын заттың) құнының олардың
өндірілетін өнімдерге және тозу ... ... ... ... Бұл инвестициялық процесті қаржыландырудың мақсатты көзі.
Экономикалық категория ретінде табыс – бұл ... ... таза ... ... ... қызметтің қаржылық
нәтижелерін сипаттайтын экономикалық көрсеткіш болып ... ... ... арқылы оны бөлу және пайдалану ... ... ... ... ... материалды жауапкершілік қағидасы орындалады.
Кәсіпорын қолында ... ... – бұл оның ... ... ... ... бірақ оны пайдаланудың негізгі бағыттарын жинақтау және
тұтыну ретінде анықтауға ... ... және ... табысты бөлу
пропорциясы кәсіпорынның даму перспективасын анықтайды.
Табыс экономикалық мазмұны бойынша түрлі ... ... ... ... Оны ... ... түрінде жалпы қоғам мүдделері,
кәсіпорынның кәсіпкерлік мүдделері және оның жеке ... ... ... аударымдарға қарағанда табыс кәсіпорын
қолында толығымен қалмайды, салық түріндегі оның ... ... ... ал ол ... мен ... ... таза ... бөлу бойынша
қаржылық қатынастар сферасын анықтайды.
Бұл табыстың бөлігінен кейін қалдық бөлу – кәсіпорынның артықшылығы.
Жинақтауға бағытталатын амортизациялық ... мен ... ... ... ... ... Олар ... өндірістік және
ғылыми-техникалық дамуына, қаржылық активтердің – бағалы ... ... ... ... ... ... салымдар ретінде
қолданылады. ... ... ... ... ... кәсіпорынның
әлеуметтік дамуына бағытталады. Табыстың бір бөлігі тұтынуға пайдаланылады,
оның нәтижесінде кәсіпорын мен тұлғалардың ... ... ... бөлу арнайы қорлар (жинақ қоры, тұтыну қоры, резервтік қорлар)
құру ... ... жеке ... таза ... ... ... ... мүмкін. Бірінші жағдайда кәсіпорында қаржылық жоспарға
қосымша ретінде тұтыну және жинақ қорын шығыстаудың қосымша смета ... ... ... бөлу ... жоспарда көрсетіледі.
Жинақ қоры ғылыми-зерттеу, жобалық, конструкторлық және ... ... жаңа ... ... ... ... ... технологиялық реконструкция, ұзақ мерзімді қарыздар және ол
бойынша пайыздарды өтеумен, ... ... ... бойынша пайыздарды
өтеумен байланысты шығыстарға, табиғатты қорғау шараларын өткізу бойынша
шығыстарға, басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталын ... ... ... ... егер ... ... ... құрамына кірсе, оларға жарналарға және т.б. жұмсалады.
Тұтыну қоры әлеуметтік даму мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... объектілерді пайдалану бойынша шығыстар, өндірістік емес
бағыттағы ... ... ... ... және ... ... жүргізу, материалды көмек көрсету, кейбір әлеуметтік
сыйақылар ... ...... ... ... ... көзі. Бұл капитал шаруашылық
қызметтен мүмкін болатын шығындар мен ... өтеу үшін ... ... құру ... кәсіпорын қызметін реттейтін нормативтік
құжаттармен, сонымен қатар оның құрылтайшы құжаттармен анықталады.
Қазіргі шаруашылық ... ... ... ... мен ... бөлу және оны ... арнайы ақшалай қорларды
құрумен байланысты болмайды. Амортизациялық қор құрылмайды, табысты ... ... бөлу ... ... ... ... ... ресурстарын пайдалануды көрсететін бөлу процестерін мәнін
ауыстырмайды.
Кәсіпорын ... көзі ... ... ... ... ... басқа материалды құндылықтарды жоғары ... ... ... ... оны ... мақсаттарына қолдануға
тиым салынады.
Қаражаттардың арнайы көздері әлеуметтік бағыттағы және мақсатты
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени және коммуналды-тұрмыстық бағыттағы
объектілерді ұстаумен ... ... емес ... ... ... ... ... шығыстарды қаржыландыруға қайтарымсыз
және қайтарымды мемлекеттік қаржы бөлу.
Қатынас ретінде кәсіпорын қаржылары шаруашылық қызмет процестерінде
қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның шаруашылық қызмет ... ... ... ... ... ... келесідей
қалыптастыруға болады:
- коммерциялық-шаруашылық есеп (қаржылық қызмет саласындағы дербестік,
өзін-өзі өтеу, ... ... ... ... ... оның нәтижелері үшін жауаптылық, кәсіпорынның
қызметіне бақылау жасау);
- жоспарлылық;
- меншіктің барлық нысандарының теңдігі;
- ... ... ... /3, ... Коммерциялық (шаруашылық) есеп – кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... қағидаты мен басты
әдісі. Коммерциялық есеп ... ... оның ... ... ... ... ... қажетті негізгі және ... ... ... пайдалануға бөліп берілетінін білдіреді. Шаруашылық
жүргізудің әдісі ретіндегі коммерциялық есеп қағидаты шығындарды ... ... ... өлшеуді және табыс алуды талап етеді.
Коммерциялық есептің айқындаушы қағидаттары өзін-өзі өтеушілік пен өзін-
өзі қаржыландыру болып табылады.
Өзін-өзі өтеушілік – ... ... ... ... ... ... өз өнімін (орындалған жұмыстарды, көрсетілген ... ... ... есебінен оны өндіру және жеткізілім ... ... ... ... ... ... төменгі шегі –
залалсыздық, яғни кірістер мен шығыстардың сандық теңдігі. Шығындарды өзін-
өзі өтеушілікке жету – ... өнім ... ... шаруашылық
процестерді күйіне келтіру, нарықтық ортаға ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жағдайында жақсы
даму перспективасы бар ... ... ... бар ... ... ... алатындықтан кәсіпорын рентабельді жұмыс істеуі тиіс;
бірінші жағдайда олардың кредит ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру–нарықтық экономика жағдайында кәсіпорын-дардың
шаруашылық қызметінің ... ... ... ... Бұл ... ... мен ... өндірістік-техникалық базасын ұлғайту жөніндегі
шығындардың толық ... ... ол ... ... ... ... ... шығындарын меншікті көздері есебінен жауып отыратындығын
білдіреді.
Өзін-өзі қаржыландыру кәсіпорындардың толық қаржы дербестілігімен ... ... ... ... ... ... ... бетінше ұйымдастырып басқаруға, ... және ... ... ... салуға құқық берілген. Мемлекет кәсіпорындардың қаржы
ресурстарын қайта бөле алмайды. Қаржы қатынас-тарын ... ... ... ... ... ... қорды қалыптастырудың,
валюталық ... ... ... ... ... ... құнға жатқызудың және т.б. жүйесі мен тәртібін белгілеу арқылы
жүзеге асырылады.
Қаржылық жауапкершілік пен ... – бір ...... тиімділігін арттырудың ынталандырмаларын жасау мен іске ... екі ... ... қағидаты кәсіпорынның қаржылық қызметі ... ... ... ... ... ... ... мен мезгіліне қарай оның параметрлерін есептеу арқылы алдын ... ... ... мен ... ... ... ... теңдігі
қағидаты қатынастардың тұрақтылығы мен ... ... ... ... жеке меншік, шетел мемлекеттерінің және олардың заңи ... ... ... ұйымдардың нысандары дамуының мемлекет
кепілдігінде жүзеге ... ... өз ... өзінің мүлкіне
иелік жасайды, пайдаланады және басқарып ұйымдастырады, оған қатысты заңға
қарсы келмейтін кез келген іс-әрекет жасайды, мүлікті кез ... ... ... тиым ... өзге де ... үшін ... Кәсіпорындардың қаржысын пайдалануды ұйымдастырудың қажетті қағидаты
– басқарудың барлық деңгейлеріндегі қаржы резервтерінің (резервтік капитал,
тәуекел қоры) болуы. Қаржы резервтері әр ... ... ... ... ... ... пайызбен, пайда немесе табыстан тұрақты
нормативтер бойынша аударымдар арқылы жасалуы мүмкін. Қаржы резерві уақытша
болатын қаржы ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етуге, сондай-ақ, әдетте қаржы жоспарында
қаралмайтын ... және ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын пайдаланудың ерекшеліктері
Кәсіпорыннның сәтті қызметі қаржы ресурстарын тиімді пайдаланусыз
мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның бәсекелестік жағдайда өмір сүруі;
- банкроттықтан және ірі қаржылық сәтсіздіктен қашу;
- бәсекелестермен күресте көшбасшылық;
- кәсіпорынның нарықтық құнын жоғарылату;
- кәсіпорынның ... ... ... ... қарқыны;
- өндіріс пен өткізу көлемдерінің өсімі;
- табысты жоғарылату;
- шығындарды төмендету;
- ... ... ... ету және т.б.
Кәсіпорын таңдаған мақсатқа жету көбіне кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ресурстарын басқару қызмет ету қисыны 2 суретте көрсетілген.
Шаруашылық жүргізуші субьектінің қаржы ... ... ... ... ... ... оның оның ... құрамы
кәсіпорынның мөлшеріне, оның қызметінің түрлеріне байланысты әр түрлі
әдістер арқылы құрылуы мүмкін. Ірі ... үшін ... ... ... басқарылатын және құрамында бухгалтерия мен қаржылық ... ... ... ... жөн. ... ... ... менеджердің
рөлін көбіне бас бухгалтер атқарады /9, 11б./.
Кәсіпорынның қаржы ресурстарын пайдалануды ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық механизмі – бұл оның
экономикалық және әлеуметтік даму ... шешу ... ... ... әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы. Мемлекеттің
басқарушы ісіне әсер етуі ... ... ... басқарушылық
шешімдерді қабылдау процесі өте тығыз ... ... ... ... ... ауыртпалықтың төмендеуі, негізгі құралдардың
амортизациясын ... ... ... және т.б.
Кәсіпорындар мен корпорацияларда қаржылық механизмнің әрекет етуінің
негізгі қағидалар болып келесілер табылады: кешенділік, ... және ... /12, ... – бұл бір-біріне қосымша болатын қызметті реттеуші қаржылық
тетіктерді қолдану. Мысалы, өнімді, ... ... ... ... мен ... ... жүйе мен ... бюджеттік емес
қорлар, инвестициялар мен ... ... ... тығыз
байланысты.
Функционалдылық – қойылған мақсаттарға сәйкес қаржылық механизмнің
қызмет етуін қамтамасыз ету.
Бейімдену – ... ... ... өзгерісін есепке алу және
серіктестермен шаруашылық қатынастарды реттеу процесіне түзетулер ...... ... ... ... ... ... Басқарудың барлық субъектілері бірлік азаматтық заңнама шегінде
және міндетті түрде әр ... ... ... ... ... ала ... ... етеді. Қаржыларды пайдаланудың
мақсаттары мен міндеттері басқарудың функцияларының бейнесі болып табылады.
Қаржыларды пайдалану келесі функцияларды атқарады:
- Өндірістік ... ... ... ... ... ресурстар
көздерімен, ақшалай ағымдарын қалыптасуымен қамтамасыз ету. Шаруашылық
және қаржылық қызмет процесінде кәсіпорын ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз
етілуі қажет. Қаржыларды пайдалану процесінде ақшалай ағымдар
қалыптасады және кәсіпорынның даму және ... ... ... арттыру
мақсаттарына сәйкес негізгі және айналым капитал ... ... ... ... ... ... және
рационализациялау сұрақтары шешіледі.
- Бөлу немесе кәсіпорынның ақшалай ... ... және ... ... ... ... Бұл ... орындалу
процесінде кәсіпорынның капитал немесе мүлкінің құнын, меншік иесінің
табысын ... ... оны ... үшін ... есептер, төлемдер
мен аударымдарды аванстау мен инвестициялау нұсқауларын таңдауда,
шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... бар ... ресурстарды пайдаланудың рационализациясы
сұрақтары шешіледі.
- Бақылау ... ... ... ... ... ... ... әдістер мен тәсілдер арқылы нақты бақылау мүмкіндігіне
негізделеді. Қаржылық көрсеткіштер мәндерінің өзгерістерін сандық
бақылау қаржылық ... ... ... оның ... ... ... ... меншік иесінің табыс көлемінің
өсімін нақты бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... ... көмегімен болашаққа қаржы
ресурстарын тиімді пайдалану мен оларды сақтау және түрлі факторларды
есепке ала отырып, ... құны мен оның ... ... жүзеге
асырылады.
Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржылық қызметтің негізгі міндеттерін
келесідей ... ... ... ... ... ... ... және есепке алу, және даму
мақсаттарына сәйкес болашақ кезеңге оның ... ... ... ... ортасындағы мүмкін өзгерістердің және
даму беталыстарын, ... ... ... ... ... болжамдау, бағалау, талдау және есепке алу.
- Капитал мен табыстарды сақтаудың перспективалары мен страте-гиялық
мақсаттарын ... ... және ... ... ... ... ... жүргізілетін өзгерістердің жедел
сипаттамасына бағытталу.
- Қаржылық ... ... ... ... және ... ... ... үшін нормалар мен нормативтерді сақтау.
- Қабылданған шешімдерді орындалуын және қаржы ресурстарды маневрлеу
мүмкіндігін бақылау.
Қаржыларды ... ... ... ... кәсіпорын экономикасын жалпы
басқаруының негізігі бөлігін құрайды және ол ... ... ... ... талдау;
- жоспарлау;
- орындау, түзету;
- бақылау.
Кәсіпорынның қаржылық менханизмі келесі элементтерді қамтиды:
- қаржылық әдістер;
- қаржы құралдары (тетіктер);
- нормативтік ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету /13, 77-80б./.
Қаржылық механизм құрамында құралдар мен әдістердің өзара қатынасында
қазіргі кездегі тәжірибеде тауарлық және қор ... ... ... ... ... Сонымен, қор нарығында қаржылық құралдарға екі
контрагент арасында кез келген келісімшарт ... оның ... ... ... ... пайда болса, екіншісінде үлестік және қарыздық
сипаттағы қаржылық міндеттеме пайда болады. Мұнда қаржылық құралдар ... ... ... ... сипатталады. Олардың біріншісіне несиелер мен
қарыздар, акциялар мен ... ... ... ... ... және т.б. ... ... деңгейлі қаржылық құралдарға
келесілер жатады: қаржылық опциондар, фьючерстер, форвардтық контрактілер,
пайыздық және валюталық ... және т.б. ... ... ... ... екі ... ... сипатына ие:
- оның негізіне белгілі бір базисті актив енгізілген (тауар, акция,
облигация, ... ... қор ... және ... оның бағасы базистік активтің құны негізінде анықталады.
Көптеген қаржылық құралдар мен операциялардың негізіне бағалы қағаздар
(мемлекеттік және ... ... мен ... жатқызылған.
Бұдан басқа, бағалы қағаздар үлестік ... және ... ... ... Олар ҚР ... ... мемлекеттік
реттеу мен бақылау объектісі болып табылады.
Тәжірибеде кәсіпорынның қаржылық механизмнің бірлік ... ... ... ... ... Бұл ... ескермеу шаруашылық
жүргізуші субъектінің қаржылық теңдігін жоғалтуға әкеледі.
3. Кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ... ... ... активтер айналымдылығы мен
рентабельділік көрсеткіштерімен сипатталады. Демек, айналымдылық ... ... ... және ... жоғарылату есебінен рентабельділікті
көтере отырып, пайдалану тиімділігін арттыруға болады.
Айналым қаражаттардың айналымдылығын жылдамдату үлкен шығыстарды ... және ... пен ... ... ... ... ... Бірақ
инфляция айналым қаражаттарын жылдам құнсыздан-дырады, олардың көп бөлігін
кәсіпорын шикізат пен отын-энергиялық ... ... ... ... ... ... қаражат-тардың маңызды бөлігін айналымнан алып
тұрады.
Кәсіпорында айналым капталы ретінде ... ... ... ... ... қолданылатын қорлар белгілі кезеңге өтеді. Өтімді
активтер дайын өнімге айналдырылатын алғашқы ... ... ... өнім ... ... ал бұл ... ... шотын
қалыптастырады; дебитор шоттары ... олар ... ... капитал қажеттіліктеріне пайдаланылмайтын кез келген ... ... ... ... басқа, олар негізгі ... ... ... немесе меншік иелеріне табыс ретінде төленілуі мүмкін.
Айналым капиталын үнемдеу әдістерінің бірі, яғни оның айналымдылығын
арттыру әдісі ... ... ... жетілдіру болып табылады.
Кәсіпорын өндірістік қорларды ... ... ... ... тек ... ... ғана ... емес, сонымен бірге
тауарлардың бүліну ... ... ... ... ... ... тәуекелдің эквивалентті деңгейіндегі басқа инвестициялық мүмкіндіктер
нәтижесінде алынуы ... ... ... ... келген көлемде, белгілі бір түрде ағымдағы активтерді ... және ... ... ... ... үшін арнайы сипатқа ие. Дайын өнімнің үлкен қоры күтілмеген жоғары
сұраныс ... өнім ... ... ... пен ... ... қоры ... өндіріс процесінің
тоқталуымен байланысты сәйкес запастардың ... ... ... ... ... ... ... Шикізат пен
материалдарды сатып алуға тапсырыстың жоғары болуы үлкен қорлардың пайда
болуына әкелумен ... ... ... ... ... де
береді. Сол себептер салдарынан кәсіпорын дайын өнімнің жеткілікті ... ... ... ол ... ... ... ... тудырады.
Осының нәтижесінде кәсіпорын өзі өз клиенттеріне жеңілдіктер ұсына алады.
Айналым қаражаттарының айналымдылығын жоғарылату ... ... ... мен ... анықталуына және қорлар мен
шығындардың ... ... ... ... ... айналымдылығын
жылдамдату үшін кәсіпорында келесілерді жасау қажет:
- қажетті материалдарды сатып алуды ... ... ... жүйелерді жүргізу;
- қазіргі кезеңгі қоймаларды пайдалану;
- сұранысты болжауды жетілдіру;
- шикізат пен материалдарды тез жеткізу.
Айналым ... ... ... ... жолы дебиторлар
шотын төмендетуге негізделеді.
Дебиторлық қарыз деңгейі көптеген факторлармен анықталады: өнім түрі,
нарық сыйымдылығы, нарықта берілген ... ... ... ... есептесу жүйесі және т.б. Дебиторлық қарызды басқару ең алдымен
есептесулердегі қаражаттардың ... ... ... ... ... ... беталыс ретінде ... ... ... ... мен ... ... үшін төлемінің шарттарын анықтау маңызды мәнге ие.
Таңдау формальды критерийлер көмегімен жүргізіледі: өткен кезде төлем
тәртібін сақтау, сатып ... ... ... ... үшін ... ... оның
болжамды қаржылық мүмкіндіктері, ағымдағы төлемқабі-леттілік деңгейі,
қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... және ... ... бар ... ақшалай қаражатқа қажеттілік деңгейі және
т.б.).
Тұрақты клиенттердің тауарлар үшін ... жиі ... ... ... шарттары көптеген факторларға байланысты ... ... ... «2/10 ... 30» ... кең ... /14, 98-
99б./. Оның мәні:
- сатып алушы алынған тауар үшін несиелеу ... ... он ... ... ... екі пайыздық жеңілдік алады;
- несиелік кезеңнің 11-ші күнінен 30-шы ... ... ... ... алушы тауардың толық құнын төлейді;
- бір ай ішінде ... үшін ... ... ... ... қосымша
айыппұл төлеу тиіс болады, оның мөлшері төлем кезіне байланысты
өзгеруі мүмкін.
Қарызды өтеу ... ... әсер ... ең ... ... жіберу, телефондық қоңыраулар, персоналды ресми сапарлар,
арнайы ұйымдарға ... сату ... ... ... ... шығындарын төмендетудің үшінші жолы қолда бар
ақшаны жақсы қолдануға негізделеді. Инвестициялау ... ... ... ... ... ... құндылық-тарға
инвестициялаудың жеке жағдайлардың бірін ... ... ... ... ... Біріншіден, ағымдағы есептесулерді ... ... ... ... қоры ... Екіншіден, қарастырылмаған
шығындарды өтеу үшін белгілі бір ... ... ... ... ... және болжамды кеңейтуді қамтамасыз ету үшін белгілі бір
мөлшерде бос ақшалай ... ... ... ... ... ... ... теориясында жасалған
және ақшалай қаражаттар көлемін оптимизациялауға ... ... ... мүмкін. Ол келесілерді бағалау болып табылады:
- ақшалай қаражаттар және оларды эквиваленттердің жалпы көлемін;
- есептесу шотында ақшалай қаражаттардың қай ... ... ал қай ... ... ... қағаздар түрінде үстау қажет екенін;
- қашан және қай мөлшерде ақшалай қаражаттар және тез өтімді ... ... ... ... ... өз ... активтерін ұстайтын банктік шоттар бойынша
пайыздар төленбейді. Бірақ басқа ... ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттар, сатылатын келісім
деп аталатын бір уақытылы қарыз түрлілігі) пайыздар түрінде табыс әкеледі.
Батыс ... ... ... ... ... ... кең тараған. Отандық тәжірибеде күшті инфляция кезінде, ... ... ... ... дамымауы жағдайында ... ... ... ... ... төменде берілген модельдердің
қысқаша теориялық сиапттамасы берілген.
Баумоль моделі. Кәсіпорын ақшалай қаражаттардың максималды деңгейіне ... ... ... жасай бастайды деп болжанады және кейін белгілі ... ... ... ... ... Кәсіпорын тауарлар мен
қызметтерден түсетін барлық қаражаттарды қысқа мерзімді ... ... ... ... қоры біте ... яғни ... тең болғанда
немесе қауіпсіздіктің белгілі бір деңгейіне жеткен кезде, кәсіпорын ... ... бір ... ... және ... ... қаражаттар қорын
алғашқы мөлшеріне дейін толықтырады. Сонымен, есептесу шотында қаражаттар
қалдығының динамикасы өзімен бірге келесі ... ... ... ... ... бойынша
,
(1)
мұндағы, V – ақшалай қаражаттарға болжамды қажеттілік;
C – бағалы қағаздарға ақшалай қаражаттарды конвертациялау бойынша шығындар;
r – ... үшін ... ... ... қаржылық салымдар бойынша %-дық
табыс көлемі;
графиктегі Q/2 – ақшалай қаражаттардың орташа қоры.
Баумоль моделі ақшалай ... ... және ... ... ... және ... ... қолданбалы болып табылады. Іс
жүзінде мұндай жағдай ... ... ... ... ... ... бейнеде өзгереді /15, 251-252б./.
Миллер-Орр моделі өзімен бірге қарапайымдылық пен нақтылық арасындағы
компромиссті ұсынады. Ол келесі сұраққа ... ... ... ... ... мен шығысын алдын-ала білу мүмкін болмаған жағдайда
ақшалай қаражаттарды қалай басқару қажет.
Есептесу шотындағы қаражаттар қалдығын ... ... ... 5 ... ... ... қаражаттар қалдығы жоғарғы шекке жеткенше өзгереді.
Бұл жүзеге ... ... ... ... ... ... қалыпты
қайтару нүктесіне жеткізу мақсатында бағалы қағаздардың жеткілікті мөлшерге
сатып ала ... Егер ... ... қоры төменгі шекке жетсе, онда
бұл жағдайда кәсіпорын өз бағалы ... ... және ... ... ... қорын қалыпты шекке дейін толықтырады.
Вариация қадамы (жоғарғы және төменгі шектер арасындағы айырмашылық)
туралы ... ... ... ... ... ... ... ағымының күнделікті өзгерісі жоғары және бағалы қағаздарды сату
мен сатып алумен байланысты тұрақты шығындар жоғары ... онда ... ... ... ... ... егер бағалы қағаздар бойынша жоғары
пайыздық мөлшерлемелерге байланысты ... алу ... бар ... ... ... ... ... Миллер-Орр моделінің дамыған түрі болып ... ... ...... қаражаттардың трансформациялану операциялар
көлемін төмендету. Миллер-Орр моделі ақшалай ... ... ... ... өте өтімді активтерге немесе активтерді сатуға арналады.
Стоун моделінде трансформациялану операциялары ... ... ... ... болжамдауға тәуелді болады. Мұнда тағы да бір Q
шектеуі және (Qв – Q*), (Qн + Q*) ... ... ... ... 6 ... ... ... моделі бойынша фирма А нүктесінде бағалы қағаздарды сатып
алады. Стоун ... ... ... ... трансформациялану өлшемі
жақын күндердегі болжамды ... ... ... Ақша ... 3 ... ... ... кейінгі өсімі және (t + 7) мерзімінде Д нүктесіне жету
болжамданады. Осы жағдайда t ... ... ... ... ... алу ұсынылады.
2.(Qв–Q*) өлшемінде С нүктесінен аспайтын деңгейге дейін ... ... ... ... басқару бойынша шаралар қолданылмайды. t
уақытында бағалы қағаздар сатып алынбайды.
3. (t + 7) ... В ... ... ақша ... ... көзделеді. Мұнда бағалы қағаздарды Q* өлшемінде В нүктесінде
сатып алуды ұсынады. Q ... ... ... моделі бойынша анықтау
қажет.
Сурет 6. Стоун моделі
Монте-Карло моделі. Бұл модельді 1980 жылы ... ... Бұл ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың
қалдықтарының оптималды өлшемін бағалау үшін қолданы-луы мүмкін. Ақшалай
қаражаттар қалдығы екі ... ... ... қарастырылады: өткізу
көлемі мен ақшалай қаражаттар түсімі. ... ... ... ... Лернер келесі реттілікті анықтаған:
1. Ай сайынғы өнімді өткізу көлемдері және өнімді өткізуден түскен
табыс болжамданады.
2. Әр бір ай ... ... ... ... ... ... кездейсоқ
өлшем ретінде алынады. Өйткені өткізу көлемі ... ... ... Кез ... айға ... ... ... коэффициенті енгізіледі.
Мұнда оның шамасы жуықтап 0,1 алынады.
4. Өткізу көлемдерінің стандарттық ауытқулары есептелінеді.
5. Келесі айдағы ... ... ... ... ... өткізу
көлемдернің ақшалай түрдегі 60% алынады.
6. Мүмкін өткізу көлемдерінің ай ... ... ... ... ... Ай сайынғы ақшалай қаражатқа қажеттілік анықталады. Әрбір ай сайынғы
ақшалай қаражаттардың қалдығы Qв мәнінің 90%-нан аспайды және ... ... ... 10%-на ... төмен болмайды /17, 89-93б./.
Қаржы ресурстарын қолданудың тиімділігін жоғарылатудың маңызды
құралдарының тағы ... ... ... ... ... және
материалды емес активтерді басқару болып табылады. Оларды басқаруда негізгі
сұрақ амортизацияны ... ... ... ... ... есептеудің үш әдісі бар: біркелкі жазу, жасалған жұмыс
мөлшеріне және жеделдетілген амортизация.
Біркелкі жазу ... ... ... қалыпты мерзіміне
негізделеді. Амортизациялық аударымдар нормалары еңбек құралдар ... және ... ... байланысты бекітіледі және олардың құнын
өтелуінің қалыпты мерзімін бейнелейді. Амортизациялық ... ... ... ... негізгі құралдардың дұрыс құнды
бағалауын талап етеді. Кезең ... ... ... қалпына келтіру
құнын анықтау мақсатыда оларды қайта бағалау қажеттілігі туындайдайды.
Инфляция деңгейі ... ... ... ... қайта бағалау қажет
болады.
Амортизацияны есептеудің екінші ...... ... ... Оның мәні ... тозу көп ... соншалықты жасалған жұмыс
көлемі көп болатынына негізделеді, яғни амортизация объектіні пайдаланудың
нәтижесі болып табылады. Мұнда уақыт кезеңі маңызды емес.
Үшінші әдіс – ... ... ол ... ... пайдаланудың бірінші жылдары есептелінеде деп қарастырылады. Бұл
негізгі қорларды жаңартуды жеделдетіп ғана ... ... ... ... ... әдісі де болып табылады. Жеделдетілген
амортизация әдісі шығындардың маңызды бөлігін тез өтеуді қамтамасыз ... ... ... ... өзіндік құнның жоғарылауына
әкеледі, сәйкесінше өткізу бағаларының жоғарылауына да әкеледі. Бұл әдісті
қолданудан алынған ... ... ... мақсатты бағытқа ие.
Олардың бағыты бойынша жұмсалмауы жағдайында салық салынатын ... ... ... сәттілігі кәсіпорын капиталының құрылымына
тікелей тәуелді. Капитал құрылымы кәсіпорынның активтерінің ... ... ... әсер етуі ... Ол ... қатар табыс нормасына
тікелей әсер ... ... ... ... ... ... ... табыс компоненттері компанияның ... ... ... ... Егер ... қарыздық төлемдердің
жоғары үлесі бар болса, қосымша ... ... ... ... ... ... компанияның қызмет түрі мен талаптарына сәйкес болуы
тиіс екені аксиома деп ... ... ... мен ... ... ... акционерлерге инвестициялардан қанағаттандырушы
табысты қамтамасыз ететіндей болуы ... ... ... өзгерістерінде
икемділік сәттіліктің қажетті элементі ... ... Орта және ... ... ... жиі ... ... қарызға келісу оңай.
Қысқа мерзімді капитал ... бар ... ... ... не күтілмейтін
өзгерістерін қамтамасыз етуі мүмкін, ал орташа ұзақ ... ... ұзақ ... үшін ... етіледі (мысалы, шет елдік экспансия
бағдарламасы).
Батыс елдерде қаржы ресурстарын басқару ... ... ... ... ... әсер ... Бұл фактор акцияларды
ұстаушыларға табысты қамтамасыз ететін кәсіпорынның минималды ұзақ мерзімді
табыс нормасын ... ... және ... кездерді назарына аударады:
потенциалды дивидендтер және ... ... ... ... ... ... акция ұстаушылары басқа жерден ... ... ала ... ... ... ұстаушылардың
көпшілігі өз қаражаттарын салған компания ... ... ... ... ... ... табыс бойынша олардың сенімі
әрқашан нақты емес және өте жоғары болады. Егер ... ... ... сата ... ... бәсекелесті болса, соншалықты оның акция ұстаушылырына
жабдықтар мен ғимараттарды жаңарту және ... ... ... бойынша сұраныс көп болады. Бұл бағыттар
бойынша бір жыл не одан ... ... соң ... тез ... ... басқа, тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... сұраныстың
белгісіздігі жиі табысты анықтау процесімен бірге жүреді. Қаржы ... ... ... үшін база ... ... ... ... қалай
анықтайтынын шешу қажет.
2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫН ПАЙДАЛАНУДЫ ... ... ... ... ... ... қызметін талдау
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» ... ... ... ... ... ... ... өңдеу және экспорттаумен айналысады.
Мұнай газ объектілердің негізгі қызметі Батыс Қазақстанның Каспий маңындағы
және Маңғыстау бассейндерінде жүргізіледі. ... ... ... ... ... Қазақстанның мұнай газ ... және 2009 жылы ... 31 күні ... ... ... 56,77% ... иеленетін «Ұлттық Компания ... ... ҰК) ... ... 2009 ... ... айынан «Самрұқ» мемлекеттік
активтерді басқару бойынша Қазақстандық холдинг» АҚ ... ... ... 100% ... иеленеді. Өз кезегіне, ... ... ... ... Қазақстандық холдинг» АҚ-ның 100%
акциясы Қазақстан Республиксы ... ... ... ... өз қызметін «ӨзенМұнайГаз» (ӨМГ) және «ЭмбаМұнайГаз» (ЭМГ)
өндірістік ... ... іске ... Компания 44 мұнай және ... ... оның ... ... ... ...... өндірістік бөлімінде – 37.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамының негізгі қызметін
бейнелейтін техникалық экономикалық көрсеткіштеріне талдау ... үшін ... ... ... ... ... акционерлік қоғамының негізгі қызметін
бейнелейтін техникалық экономикалық көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2007ж |2008ж |2009ж ... |
| | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... өндіру |8,35 |9,34 |9,53 |0,99 |0,19 ... млн. ... | | | | ... ... ... |9.15 |9.222 |9.290 |0.072 |0.0068 ... мың ... | | | | | ... ... ... ... |412207787 |111784602 |163319967 |
|өткізуден түскен | | | | | ... мың ... | | | | | ... ... ... |207033927 |194530080 |44757565 |-12503847 |
|өнімнің өзіндік | | | | | ... мың ... | | | | | ... Жалпы табыс, |71390026 |142948461 ... ... ... |
|мың теңге | | | | | ... ... ... ... ... ... |-12503847 |
|шығындары, мың | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... ... |243131834 |259333372 |1375172 |16201538 |
|өндірістік | | | | | ... ... | | | | | ... құны, мың | | | | | ... | | | | | ... ... ... |130623355 |358113815 |349030361 |227490460 |
|қорларының орташа | | | | | ... ... мың | | | | | ... | | | | | ... Еңбекақы қоры, |36914123 |37116032 |37512548 |201909 |396516 ... ... | | | | | ... 1 ... ... |37182 |43428 ... ... өткізу | | | | | ... ... | | | | | ... 1 ... ... ... |20939,73 |-154901 |-1510,3 |
|мұнайдың ... | | | | | ... ... | | | | | ... Таза ... ... ... ... ... |77284265 |
|мың теңге | | | | | ... ... ... ... |11,7275 ... | | | | | ... % | | | | | ... ... ... ... |42,6253 ... | | | | | ... % | | | | | ...... ... ... ... ... ... АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
3 кесте мәліметтері бойынша бірдей көрсеткішке 2008 ... 102 % ... 9,53 ... ... ... өндіріп, 2009 жылға белгіленген
өндірістік көрсеткіштерді орындауға жетті. Барлық өндірілген ... ... ... ӨМГ-де өндірілсе, 2,8 млн. тоннасы ЭМГ-де өндірілген.
Кесте 3.
Шикі мұнайдың өндірісі, миллион тоннада
|Өндіретін бөлім |2008ж |2009ж |% ... |6,55 |6,73 |103 ... |2,79 |2,80 |100 ... |9,34 |9,53 |102 ...... ... ... «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
2010 жылдың 1 қаңтар күні жағдайына ... ... ... қоры 5865 ... құрайды, басқа ұңғымалар – 1693. Ұңғымалардың
қызмет етпейтін қоры 1,7 %-ға дейін төмендеді (осы ... 2008 жылы ... ... ... ... бөлігі жоғары сулылығы және мұнай
өндірудің жыл сайынғы төмендеуімен сипатталатын өңдеудің кешкі ... ... ... ... ... және ... қатар 2009
жылға мұнай өндірудің жоспарланған көлемін қамта-масыз ету үшін ... ... ... жөндеу, мұнай өндіруді күшейту,
сонымен қатар екінші стволдың кесіндісі бойынша ... ... ... 221 ... ... құрылысы жүргізілді, осы
кезде жаңа ұңғымаларды енгізуден мұнай өндіру 279700 тонна құрады. 2009
жылы 1361 ... ... ... ... өткізілген жұмыстардың
нәтижесінде қосымша өндіру 558000 тонна ... ... Жыл ... ... кесіндісі жүргізіліп, нәтижесінде қосымша өндіріс 17100 ... ... жылы ... ... ... барлау жүргізді:
Тайсойған (Уаз, Қондыбай), Р-9 ... ... ... және Өзен мен ... ... ... ... ... ... Ақінген (оңтүстік), Батыс
Прорвасы, Өзен (Шығыс Пасмұрын) және Қарамандыбас.
2009 жылы 10 ... ... ... аяқталды. Қондыбай 8, Уаз
15, 16, ... 501, ... 1-А және ... ... ұңғымалар болып
табылады.
2010 жылы шикі мұнай өндірісі шамамен 2009 жылғы ... ... ... ... ... деп ... 2010 ... мұнай өндірісінің
жоспарланған деңгейін қамтамасыз ету үшін 175 өндіруші ұңғымаларды барлау
қарастырылған, сонымен ... бар ... ... ... ... ... ... шаралар қарастырылған.
2010 жылы Компания барлауды орнату үшін ... ... ... ... ... ... барлау жұмыста-рының
кең көлемін жоспарлап отыр. Соның ішінде Компания Р-9, ... ... Өзен мен ... ... ... ... барлау
жұмыстарын жоспарлаған.
2010 жылы Компанияның кассалық әдіспен есептелген капиталды шығыстары
шамамен 39,8 миллиард теңге құрады деп күтілуде.
Компанияның жарғылық капиталы 2007 жылы 11761130 мың ... ... ... 11792208 мың ... 2009 жылы ... мың ... ... 2009 жылы Компанияның операциялық қызметінің нәтижелері мен
қаржылық жағдайына әсер ететін негізгі факторларға шикі ... ... ... ... ... ... ... теңгенің АҚШ
долларына айырбас бағамы мен елдегі инфляция ... ... ... сату ... табысының негізгі көзі болып табылады.
Компанияның бизнесі, болашағы, қаржылық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... Өткен кезеңдерде мұнай
бағалары өзгерістің жоғары деңгейін бейнеледі. ... ... ... ... шикі мұнай бағасының мұнайдың әлемдік бағалары 2001 ... ... өссе де, бұл ... ... қатар қазіргі баға сақталады деген
кепілдік жоқ. Мұнайдың бағасының болашақта кез келген төмендеуі Компанияның
бизнесіне, болашағына, ... ... мен ... ... әсер етуі мүмкін.
4 кесте мәліметтері бойынша Brent ... ... 2008 ... 1 ... 12 АҚШ ... ... 2009 жылы орташа
алғанда 1 баррельге 65,14 АҚШ ... ... ... ... ... |2008 ж.(АҚШ |2009 ... ... баға ... ... ... |54,38 |65,14 ... ... |53,50 |65,23 ... |60,99 |50,52 ...... ... аралығында «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық ... ... ... мен ... көп ... АҚШ долларында
бейнеленсе, операциялық шығындарының көбі теңгеде ... ... ... валюталық бағамдардың ауытқуының әсер ... таза ... ... ... ... ... ... мен бағытына тәуелді.
Берілген жылдарға тұтынушы бағалардың индексі (ТБИ) ... ... ... ... ... мен ... ... қарқыны 5 кестеде
берілген.
Кесте 5.
ТБИ бойынша өлшенген теңге/АҚШ долларының орташа айырбас бағамы
| |2008ж |2009ж ... ... ... айырбас бағамы |132,88|126,09|
|ТБИ |7,6% |8,4% ...... ... ... «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
АҚШ долларына қатысты ... 2008 жылы ... ... ... жылы ... 126,09 теңге/АҚШ долларына дейін өзгерді. ТБИ 2008 ... ... 2009 жылы 8,4% ... ... ... 2009 жылы
теңгенің револьвациясы шикі мұнай бағаларының көтерілуінің және ... және ... ... ... ... төмендетті.
Бұдан басқа, Компания шығындарының көп ... ... ... ... ... және бұл ... инфляцияға байланысты Компания табыстарының
артуын өтемеуі мүмкін.
2010 жылдың басынан 1 баррель ... ... 10 АҚШ ... және 1 ... 50 АҚШ доллары белгісі шыққаннан кейін Brent
мұнайының бағасы өсіп, ... ... бұл ... ... ... 1 баррельге
60 АҚШ доллары деңгейінде сатылды. 2010 жылы шикі мұнай бағалары бірқатар
факторлармен анықталатын тұрақсыздықты ... деп ... ... алғашқы екі айында теңге АҚШ долларына қатысты тұрақтанды
және осы кезеңде орташа ... 125,27 ... ... ... 2009 жылғы
орташа бағаммен (126,09 теңге/АҚШ доллары) ... 0,82 ... ... орын ... ... болжамдары бойынша теңге/АҚШ
долларының айырбас ... ... ... 2009 ... ... және ... ... 0,9% және 2,4%-ға өскенімен
салыстырғанда 2010 жылдың осы айларында 1,1% және 1,9%-а ... ҚР ... ... ... 2010 ... ... бойынша ТБИ 7,3%-
8,3% аралығында ... ... ... ... өндіру, қаржылық және еңбек
ресурстары сияқты қызмет аспектілерінде ... ... ... өндірілетін мұнайды үш негізгі бағыттар бойынша жеткізеді:
Каспийлік Құбыр ... ... ... Консорциум (КТК)
және Өзен-Атырау-Самара (ӨАС) құбырлары бойынша ... және 6 ... ішкі ... ... ... ... АҚ-ның мұнайды жеткізуінің негізгі бағыттары
| |2008ж |2009ж ... ... ... | | ... ... көлемі (млн. тонна) |1,5 |1,7 ... ... ... ... көлемінен % |17 % |18 % ... және ... ... ... ... түсім % |22 % |23 % ... ... ... | | ... ... ... (млн. ... |5,0 |5,1 ... ... ... жалпы көлемінен % |54 % |55 % ... және ... ... ... ... түсім % |66 % |66 % ... | | ... ... ... (млн. ... |2,7 |2,5 ... ... ... жалпы көлемінен % |29 % |27 % ... және ... ... ... ... түсім % |12 % |11 % ...... ... ... ... ... ... АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Компания мұнайды ҚазТрансОйл АҚ-ның құбыры ӨАС және КТК-ның ... ... Бұл екі ... бағыттың салыстырмалы табыстылығы
Компания жүктейтін мұнайдың сапасына, халықаралық нарықтағы ... ... ... ... тәуелді.
7 кестеде 2008-2009 жылдарға сату көлемдері мен өткізу ... ... ... жылы ӨАС ... ... экспорттық және ішкі жеткізулердің
сомалық көлемдері тұрақты болып қалды. Осы уақытта КТК құбырлары ... ... ... 2009 жылы ӨАС ... ... шикі мұнайды сатудан
түсім 39,6 миллиард теңгеге немесе 17,5%-ға өсті. 2008 жылмен салыстырғанда
2009 жылғы түсімнің жоғарылауы ... ... мен ... ... 7
Сату көлемдері мен өткізу бағалары
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| ... мың |көрсетілмесе, мың |
| ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... ... ... (мың тонна) |4953 |5076 ... баға (1 ... |45790 |52487 ... | | ... баға (АҚШ |44,66 |57,57 ... | | ... ... | | ... ... ... |
|Көлем (мың тонна) |1536 |1663 ... баға (1 ... |49284 |55902 ... | | ... баға (АҚШ |51,30 |61,32 ... | | ... ... ... |302488673 ... ... | | ... мұнай мен өңдеу | | ... ... ... | | ... ... ... ... шикі ... мен |40394425 ... ... ... ... | | ... (мың тонна) |2733 |2551 ... баға (1 ... |14780 |17525 ... | | ... баға (АҚШ |15,38 |19,22 ... | | ... нарықта өткізу барлығы |40394425 ... ... ... мен өңдеу | | ... ... ... | ... ... мен ... ... ... ... ... | | ... ... (мың ... |9222 |9290 ... баға (1 ... |37182 |43428 ... | | ... баға (АҚШ |38,21 |46,99 ... | | ... ... |6004722 |8115527 ... барлығы ... ... ... – 2008-2009 жылдар аралығында «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» ... ... ... жылмен салыстырғанда 2009 жылы КТК құбыры арқылы мұнайды сату ... ... ... ... ... ... ... өткізу көлемдері және
бағалармен байланысты.
Өткен жылмен салыстырғанда 2009 жылы ішкі нарықта шикі мұнай мен ... ... ... 4,3 ... теңгеге немесе 10,7%-ға өсті. 2009
жылы ішкі нарықта мұнай және ... ... ... ... 182 ... ... де, 1 ... орташа бағалар 2008 жылғы 14780 теңгеден
17525 теңгеге дейін ... ... ... 40,4 миллиард теңгеде 44,7
миллиард теңгеге дейін артқанына әкелді.
8 кестеде 2008-2009 жылдарда ... және ... ... көліктік және
басқа да шығындарды есепке алынған өткізу бағалары берілген.
Кесте 8.
2008-2009 ... ... ... және ... ... өткізу бағалары
|Көрсеткіштер |(АҚШ ... жыл |КТК |ӨАС ... ... ... ... ... ... (БК шығындарына және баррелизация |62,86|- |- |
|коэффициенті ... ... ... | | | ... ... ... және ... |(1,54|- |- ... ... ... таза ... |) | | ... ... ... ... ... ... |
| |) |) | ... ... ... ... |
| |) |) | ... ... |- |- |(0,55) ... ... ... ... ... жыл |(АҚШ ... ... ... ... ... ... ... (БК ... және баррелизация |52,25|- |- ... ... ... ... | | | ... ... ... және баррелизация |(0,95|- |- ... ... ... таза тиімділік |) | | ... ... ... ... ... ... |
| |) |) | ... ... ... ... |
| | |) | ... шығыстары |- |- |(2,54) ... ... ... ... |
Ескертпе – 2008-2009 жылдар аралығында «Барлау Өндіру ... ... ... ... және КТК ... ... бағаларының айырмашылығы негізінен
сапа банкісі бойынша шығындардан, порттық және ... ... және ... ... ... комиссия-лардан тұрады.
Бенчмарк және ӨАС бойынша өткізу бағаларының айырма-шылығы негізінен
порттық және ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерінің басқа сатуларының бағасы ҚМГ ҰК ... ... ... және ол баға ... ... ... операциялық шығындары мұнай өндіру құнымен байланысты. 9
кестеде Компания операциялық шығындарының құрамы ... ... ... (мың ... ... |2009ж. |2008ж. |2008ж. ... |
| | | ... | ... ... ... ... ... |3953872 |
|Жұмысшыларға төлемдер ... ... ... |975505 ... ... |27758826 |24362896 |24083651 |3675175 ... және ... ... ... |16845303 |16637232 |2351030 |
|Роялти ... ... ... |670311 |
|Шикізаттар мен материалдар ... ... ... ... |
|Басқа салықтар |9666804 |7103491 |7103491 |2563313 ... ... |7850402 |1791551 |1791551 |6058851 ... ... және |7678179 |11976634 |11976634 |(4298455) |
|сатулар бойынша комиссиялар | | | | ... |6563701 |5824741 |5824741 |738960 ... мен ... |363994 |4056539 |4056539 ... ... ... ... |11427595 ... |) | | | ... ... |9583488 |9443041 |8559868 ... ... барлығы|194530080|207033927|201707865 |(7177785) |
Ескертпе – 2008-2009 жылдар аралығында «Барлау Өндіру ... ... ... ... ... ... операциялық шығындары резервтерді өзге және
профильді емес кәсіпорындарды сату нәтижесінде төмендеді. Маңызды ... ... ... ... мақсатында 2008 жылы
Атыраулық мұнай өңдеу зауытында жолай ... ... ... ... ... шығындары жыл бойына 1%-ға жеткізілетін мұнайдың жалпы көлемінің
өсуі және жеткізудң жалпы көлеміндегі экспорт үлесінің өсуі ... ... ... жылы ... ... ... ... 2008 жылғы деңгейде
сақталды, алайда орташа еңбекақы 4%-ға өсті және ... ... ... ... ... ішкі ... жүйесін жетілдіру,
есептілік нысанының халықаралық стандартына сәйкес қаржылық есептілікті
дайындау және ... ... үшін ... ... жұмысшылар
алынды. Бұл жұмышылар бойынша шығындар персоналдар санының ... ... ... ... емес ... сатумен
байланысты).
2009 жылы негізгі құралдарға инвистициялардың өсімі және 2008 ... ... ... ... алу ... ... ... тозу және амортизация 13%-ға артты. Компанияның дәлелденген
қорларын ... ... ... ... ... нәтижесінде Компания бойынша
тозудың орташа ... 2009 жылы ... 10%-ға ... төмендеді (2008
жылы 11%).
2009 жылы профильді емес кәсіпорындарды өткізумен байланысты шикізаттар
мен материалдарға шығындар ... ... мен ... ... ... ҚМГ ... қызметпен жаңа Келісімге отыру нәтижесінде төмендеді.
Салық ... ... ... 34%-ға 217,2 ... ... ... осы ... табыс салығы бойынша шығындар 4,5 миллиард
теңгеге төмендеп, 94,7 миллиард теңге құрады. ... ... ... ... 2008 ... ... 2009 жылы 44%-ға дейін төмендеді. 10
кестеде табыс салығы бойынша шығындар берілген.
Кесте 10.
Табыс салығы бойынша шығындар (мың теңге)
| |2008ж. |2009ж. ... ... ... ... ... ... |
|Корпоративтік табыс салығы ... ... ... ... салығы |44% |69% |
| ... ... ... |
| ... % ... ... ... салығы мөлшерлемесі |30 |30 ... ... ... | | ... ... ... |20 |32 ... жылдардағы үстеме табысқа салық |(9) |− ... ... |(2) |− ... салу ... ... ... ... |5 |7 ... алып ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... |44 |69 ...... жылдар аралығында «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық есептемесінен алынды
Капиталды ... және 2008 ... ... әдіс ... және ... мұнай
өңдеу зауытын есепке алынбай есептелген Компанияның капиталды шығындары
49,3 миллиард теңге және 48,5 ... ... ... ... ... жалпы капиталды шығындары 2010-2012 жылдары 2009 ... ... ... яғни ... ... үнемдеу бойынша ынталар
қабылдады.
2.2 Қаржы ресурстарын пайдалану көрсеткіштерін ... ... ... мен ... ... ... ... барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің ... ... арту ... кему ... ... ... ... есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің ... ... бары ... ... ... және оның жеке ... талдау, олардың рационалды таратылуын
талқылауға мүмкіндік береді /19, 141б./.
Активтердің өсуі ... ... ... ... көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң ... ... ... ... ... өсу себептерін талдағанда, жоғары
деңгейі баланстық есептің номиналды ... ... ... ... ... ... инфляция әсерін ескеру қажет.
Отандық ... ... ... алу тек ... ... ... құру ... жүргізіледі.
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, дайын өнім
және ... ... ... ... ... да ... құнының
өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.
Баланс мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен ... ... ... үшін ... 11 ... ... ... мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс
валютасының есепті 2009 жылы ... 2008 ... ... 298553681 мың
теңгеге немесе 40,62%-ға артатындығын көруге болады. Бұл кәсіпорынның әрі
қарай дамуын көрсететіндіктен, оның ... оң ... ... ... ... отырып, олардың қалай таратылғанын және есепті
жылы неге ... ... ... ... ... өндірістік
потенциалы мен оның негізгі құралдарының жағдайын және кәсіпорын мүлкінің
мобильділігін (іске тартылу деңгейін) ... ... Ол ... ең ... өндірістік потенциалының көлемін анықтау қажет, ол туралы
арнайы оқулықтарда түрлі көзқарастар ... ... ... ... ... негізгі құралдардың, өндірістік қорлардың, ... ... және ... ... ... ... 11.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның активтер құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл |
| |мың ... |% |мың ... |% |мың ... |% ... | ... | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |100 ... |100 ... |100 ... Ұзақ мерзімді |289919370 |76,14 |305760353 |70,07 |376823544 |51,27 |
|активтер | | | | | | ... ... ... |67,75 ... |55,72 ... |35,28 ... | | | | | | ... ... |8198366 |2,15 ... |12,3 ... |14,0 ... | | | | | | ... ... |- |- |1340657 |0,31 |7921252 |1,08 ... ... | | | | | | ... |- |- |4516696 |1,03 |2884207 |0,39 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |6,24 |2808028 |0,64 |3843312 |0,52 |
|активтер | | | | | | ... ... ... |23,86 ... |29.93 |358113845 |48,73 |
|активтер | | | | | | ... ... |5,48 ... |3,53 ... |2,06 ... | | | | | ... | | | | | | ... ... |4484643 |1,18 ... |5,07 ... |1,59 ... алдын-ала | | | | | | ... және ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |5027135 |1,32 |6993525 |1,6 |4952828 |0,67 ... және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |5,21 |45918226 |10,52 |37356601 |5,08 |
|басқа дебиторлық | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |6,96 ... |4,58 ... |30,82 |
|қаржылық активтер | | | | | | ... Ақша және ... |3,71 ... |4,63 ... |8,51 |
|оның | | | | | | ... | | | | | | ...... ... ... ... ... ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Екінші әдістемеде кәсіпорынның өндірістік потенциалын анықтайтын
активтер ... ... ... ... ... ... және ... жабдықтар құны қосылады. Бұл ... ... ... даму ... ... дәл ... ... мәліметтері негізінде, өндірістік мақсаттағы мүлік
коэффициентінің келесі шегі, яғни К≥0,5 ... ... ... мәні ең ... ... мәннен аз болған жағдайда,
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... есебінен толықтыруға мүмкіндік бермейтін болса, өндірістік
мақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарын ... ... ... ... ... жалпы қаржылар көлемі есепті
2009 жылы өткен 2008 ... ... ... мың теңгеге, ал 2007
жылмен салыстырғанда 354183765 мың ... ... Оның ... ... ... ... ... мың теңгеден 2007 жылы 376823544 мың
теңгеге дейін 2009 жылы өскен. Ұзақ ... ... ... ... 8198366 мың ... 2007 жылы ... мың ... дейін
өсуіне ықпал еткен. Ағымдық активтер көлемі ... ... 3 ... мың ... ... ... актив балансында талданушы мерзім аяғына қарай
ұзақ мерзімді активтер ... ... ... ... ... ... көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін
анықтау маңызды: ағымдағы активтер құнының кәсіпорынның ... ... ... анықталатын кәсіпорын активтерінің іске тартылу
(мобильді) коэффициентінің өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған ... ... ... ... артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмысты
қамту және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта ... ... ... оның өсуі ... ... ... ... болып
табылады – яғни мүлік әлдеқайда мобильді (іске тартылған) болады, оны
пайдалану ... ... ... жүргізіп отырған кәсіпорында бұл коэффициенттің деңгейі 2007
жылы 0,24 (90834254 мың теңге:380753624мың теңге), 2008 жылы 0,3 ... ... мың ... 2009 жылы 0,5 ... ... ... ... Бұл көрсеткіш 2009 жылы жоғары ... ... яғни ... жылы ... жылмен салыстырғанда ағымдық активтердің
айналымдылығы баяулағанын, пайдалану тиімділігінің ... ... ... ... ... сипаттайтын келесі
көрсеткіш–мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті. Ол
ағымдағы активтер құнын ұзақ ... ... ... бөлу ... Бұл ... ... және қауіпті көлемі, ... ... ... Өнеркәсіптік кәсіпорындарда берілген
көрсеткіштің деңгейі 0,5-тен ... ... ... ... бұл ... ... 2007 жылы 0,31 ... теңге:289919370 мың теңге), 2008 жылы 0,43 ... ... мың ... 2009 жылы 0,95 ... мың теңге:376823544
мың теңге) құрайды. Бұл ... ... жылы ... ... жоғары,
бұған иммобильді қаражаттардың өсу қарқынынан мобильді қаражаттардың ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның мүліктік жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер
болғанын зерттеу ... Бұл ... ... базасын
құрайтын және негізгі ... ... ... оның ... ... ... ... зерттеу қажет.
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі құралдардың нақты
құнының (қалдық) үлес ... ... ... назар аударады. Өйткені
бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты
бағыт болып табылады. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... коэффициентінің мөлшері баланс активтерінің
барлық сомасының 50 пайызынан кем болмауы тиіс.
Баланс валютасындағы негізгі құралдардың қалдық ... ... 67,75% ... ... 55,72% – 2008 ... 35,28% – 2009 жылы ... Яғни ... жылы
бұл көрсеткіштің теориялық мәніне сәйкес ... ... ... ... оның активті бөлігінің үлесін анықтау өте маңызды және ... ... ... ... ... ... кезең
болып табылады. Оның үлес ... өсуі қор ... ... ... бойынша ағымдық активтердің құны 90834254 мың теңгеден
2007 жылы 358113845 мың теңгеге ... 2008 жылы ... ... Оның ішінде
тауарлы-материалдық қорлар құны 3 жылда 5716532 мың ... ... ... ... салыстырғанда 278039 мың теңгеге азайған. Аяқталмаған өндіріс
соңғы үш жыл бойы орын ... ... ... ... 14127579 ... 2007 жылы 62459415 мың теңгеге дейін өсті, өткен 2008 ... бұл ... 42271827 мың ... ... ... ... ... жылы қалған жылдарға қарағанда қатты өскен. Сонымен қорыта
келе ең ... ... яғни ақша ... ... жылы ... ... ... өскенін көреміз. Ағымдық активтердің ең мобильді
бөлігін, олардың құнына қатынасы арқылы анықталатын ... ... ... ... ... ... Кмоб – ... коэффициенті;
Ақар – Ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері;
АА – ағымдағы активтер.
Бұл коэффициент, ағымдағы міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... қаражаттардың үлесін
көрсетеді.
2007 жылы: = 0,15бірлік;
2008 жылы:= 0,15бірлік;
2009 жылы: = 0,17бірлік.
Ең мобильді қаражаттар саласының артуы және ... ... екі ... ... 0,2 ... өсуі кәсіпорынның
төлемқабілеттілігінің жоғарылауын көрсетеді.
Есепті жылы дебиторлық борыш қатты өскен. 2009 жылы оның көлемі ... ... ... жылы 1,9 есе ... ... активтер құрамындағы
үлесі 5,08% есепті жылы құраған.
Кәсіпорын капиталының құрылымын зерттеу оларға ... ... ... ... ... айтуын мүмкіндік береді. Қысқа мерзімдік
несиелердің төмендеуі тәуекелдік және меншікті капиталдың өсуі кәсіпорын
қызметінің ... ... ... ... мұндай қорытынды жасауға
болмайды, себебі бұл ... ... ... ... ... үшін ... пайыздық мөлшерлемелермен әсерінен болуы ... Егер ... ... ... ... мөлшерлемелерінен төмен болса,
онда тартылған қаражатты өсірген дұрыс, ал егер ... ... ... капиталды пайдаланған дұрыс. Әрине, авансталған капиталдың
құрылымы жоғарыда ... ... ... болады.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің құрылымын
зерттеу үшін 12 кесте құрылады.
12 кесте ... ... ... ... ... ... ... 168733696 мың теңгеден 2007 жылы 525757815 мың ... ... ... ... яғни ... мың ... өскен, ал өткен жылмен салыстырғанда
352025252 теңгеге өскен. Жалпы капитал құрамында жарғылық капитал ... мың ... 2007 жылы ... мың ... ... 2009 жылы ... ... қарыздар шамасы 2007 жылы 50758435 мың теңге болса, 2009 жылы
37972387 мың теңге құрады және бұл ... ұзақ ... ... ... 13,33%-дан 5,16%-ға төмендеген. Ұзақ мерзімді резервтер
3350083 мыңға сәл өскен, бірақ ұзақ ... ... ... 12,82%-дан
7,09%-ға дейін төмендеді. Бөлінбеген табыс жыл ... өсіп ... ... ұзақ ... ... 2007 жылмен
салыстырғанда 2009 жылы 17206078 мың ... ... ... болған.
Ағымдық міндеттемелер 2 жылда 14365724 мың теңгеге артып, 108335612 ... ... ... ... құрамындағы элементтердің біршамасы есепті жылы
өскенін көреміз.
Енді оның ... көз ... ... ... мен ... ... 2007 жылы капитал үлесі 44,32% болса, 2009 жылы 71,53%-
ға дейін жеткен, ал ... ... 2007 ... ... ... яғни 2007 жылы – 55,68%, ал 2009 жылы – 28,46% ... тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштері деп тауарлы-материалдық
қорлардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілу деңгейін ... ... /22, ... 12.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның қаржыландыру
көздерінің құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. |
| |мың ... |мың ... |мың ... ... | ... | ... | | ... Капитал |168733696|44,32|173732563|39,81|525757815|71,538|
|1.1. Жарғылық капитал ... ... ... ... ... |1315825 ... |  |92249 ... ... ... ... ... ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... үлесі |1494303 |0,392|79536 |0,018|5700 ... ... ... мерзімді |118050040|31 |117928068|27,02|100843962|13,721|
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |0,549 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... |11,39|52155874 |7,0966|
|2.2. Ағымдағы ... ... | | | | | | ... ... ... ... |4,84 |21695307 |2,952 |
|2.2.2 Табыс салығы ... ... ... ... ... | | | | | | ... ... және |34646110 |9,099|51167595 |11,73|40457729 |5,5049|
|басқа кредиторлық ... | | | | | ... ... ... ... |5,83 ... ... мен |380753624|100 |436383708|100 ... ... ... | | | | | | ...... ... ... «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерін сипаттау үшін ... ... ... Меншікті айналым капиталы. Ол меншікті ... ... ... кезеңмен салыстырғандағы оның ұлғаюы кәсіпорын қызметінің
онан арғы дамуын дәлелдейді. Бұл көрсеткіш ... ... ... – = ... Со.к. – ... ... капиталы;
Да – ұзақ мерзімді активтер;
Ір.П – баланс пассивінің бірінші бөлімі;
Ір.А – ... ... ... ... жылы кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтер сомасы меншікті капитал
сомасынан артық болғандықтан, берілген жылда ... ... ... мың ... құрады, бұл кәсіпорынның меншікті айналым капиталына
-142033825 мың теңге қажеттілігін көрсетеді, яғни кәсіпорын ... ... ... ... жеткілікті қамтамасыз етілмеген. 2007 жылға
қарағанда 2008 жылы ұйым ұзақ ... ... 15840983 мың ... ... айналым капиталы соммасы одан әрі 10842116 мың
теңгеге төмендеп, 2008 жылы 132027790 мың теңге ... ... ... ал
тауарлы материалдық қорлар 5438493 мың теңгеге төмендеп, 15409658 мың теңге
құраса да, осы жылы ... ... ... ... қысқарған жоқ,
керісінше, -5403623 мың теңгеге өсіп, кәсіпорын өндіріс қорлары меншікті
айналым капиталымен -147437448 мың ... ... ... ... ... 2009 жылы ... яғни кәсіпорын ұзақ мерзімді активтері ... ... 2009 жылы ... ... ... ... мың теңге
сомасына ұлғайып, осы жылы сомасы 148934271 мың теңгені құрады, ал тауарлы-
материалдық қорлар сомасы ... ... ... 278039 мың теңгеге
төмендеді, сондықтан кәсіпорын өндіріс қорлары меншікті айналым капиталымен
133802652 мың теңге сомасына қамтамасыз етілген.
2. ... ... және ұзақ ... ... ... ... немесе
перманентті айналым капиталы. Ол алдыңғы көрсеткіштің ұзақ мерзімді
міндеттемелер ... ... ... оның формуласы:
, ... ДО – ... ... ... ... меншікті айналым қаражаттарына ... ... үшін ... ұзақ ... ... ... 2007 жылы ол ... мың теңге, ал перманентті айналым ... мың ... яғни оған ... ... қажеттілігі 2007 ... мың ... ... ... 2008 жылы ... ... қарағанда
кәсіпорынның ұзақ мерзімді міндеттемелері 121972 мың теңгеге төмендеді,
сәйкесінше ... ... да 10964088 мың ... ... және оның
жеткіліксіздігі 29509380 мың теңге теріс сомасына жетті, бұл ... осы ... ... ... ... 2009 жылы ... ... көлемі 100843962 мың теңгеге жеткендіктен, перманентті капитал
263877955 мың теңгеге ұлғайып, ... мың ... ... ... ... ... 234646614 мың теңге соманы құрады, бұл сан 2007
жылға қарағанда қатты өсті.
3. ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің ... ... ... ... ... КК – қысқа мерзімді несиелер мен қарыздар.
2007 жылы бұл көрсеткіш 90834254 мың теңге құрап, 69986103 мың ... ... орын ... 2008 жылы қысқа мерзімді несиелер сомасы ... ... ... ТМҚ ... ... ... ... мөлшері
39789101 мың теңгеге ұлғайып, 130623355 мың теңге соманы құрады, ал осы
жылы оның артықшылығы 45227594 мың ... ... 2009 жылы бұл ... мың ... ... жалпы сомасы 342982226 мың теңге құрады,
оның себебі берілген жылда кәсіпорын ТМҚ ... күрт ... ... ... ... көрсеткіштер арқылы талдау
нәтижелері арқылы келесі қорытынды жасауға болады:
- 2007 жылы ... ... ... ... ... ... келетін қорлардың қамтамасыз етілу ... ... ... оның ... ТМҚ ... ... көздерінің
жалпы мөлшері артығымен болғандықтан, 2007 жылы кәсіпорынның қаржылық
жағдайы тұрақсыз деген баға ... ... 2008 жылы ... жылдарға қарағанда 3 көрсеткіш деңгейі де
төмендеген, бірақ ТМҚ негізгі қалыптасу ... ... ... ... болғандықтан, төлемқабілеттілігі нашар, ... ... ... толықтырылуы, дебиторлық қарыздың қысқаруы мен
қорлар айналымының жеделдетілуі есебінен тепе-теңдікті қалпына келтіру
мүмкіндігі сақталатын тұрақсыз қаржылық жағдай орын ... 2009 жылы ... ... ... ... ... ... 3 көрсеткішке де қажеттілік қанағаттандырылды. Кәсіпорынның
жағдайы тұрақты деңгейге жетті.
Қаржылық жағдайдың нашарлауы ... ... мен ... ... ... ... ... яғни кәсіпорынның қаржылық
тәуелсіздігі, меншікті ... ... ... шаруашылық
қызметтің қаржымен жеткілікті қамтамасыз етілуі деңгейі төмендейді.
Кәсіпорын қызметінің тұрақтылығы оның жалпы қаржылық ... ... және ... қатынас деңгейіне байланысты.
Осылай қызметтің үрдісі барысында көптеген кәсіпорындар ... ... ... ... ... соммасынан тартады. Бірақ қарыз
міндеттемелерінің едәуір ... ... егер ... ... ... өз ... қайтаруды талап етсе, банкроттыққа ұшырауы мүмкін.
• Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің
бірі баланс валютасында меншікті ... ... ... ... ... ... ,
(6)
мұндағы, СК – меншікті капитал, мың теңге;
∑К – капиталдың жалпы сомасы, мың теңге.
Оның өсуі ... ... ... ұлғаюын, болашақта
қаржылық қиыншылықтар тәуекелінің төмендеуін білдіреді /23, 157-163б./.
Қарстырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ... ... = = ... ... = = ... ... = = 0,71бірлік.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ мысалында берілген коэффициент 2007
жылы 0,44 ... бұл ... ... кредиторлар мен инвесторлар
қаржылық ықпалынан біршама тәуелсіз қызмет етуін білдіреді. Бірақ 2008 жылы
жалпы ... ... ... ... ... ... бұл
көрсеткіш 0,39-ға дейін төмендеді – ұсынылған қалыпты деңгейден төмен, ал
2009 жылы көрсеткіш мәні күрт өсті, яғни ... ... ... яғни мысалға алынған жылдар аралығындағы кәсіпорынның тәуелсіздік
коэффициенті динамикасы 2008 ... ... ... кәсіпорынның қалыпты
жағдайын және банкроттыққа әкелуін ... емес ... ... Тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып табылатын ... ... ... ... = 1 - ... ... авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың
үлесін сипаттайды. Оның үлесі жоғарлаған сайын ... ... ... ... ... ... отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: = 1 – 0,44 = ... ... = 1 – 0,39 = ... ... = 1 – 0,71 = ... ... «ҚазМұнайГаз» АҚ-да оның үлесі 2007 жылы – 0,56, ... – 0,61, 2009 жылы – 0,29. Екі ... ... себептерін «Барлау
Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның қаржыландыру көздерінің құрамы мен құрылымын
бейнелейтін ... ... ... 2009 жылы 2007 ... қарағанда қарыз
капиталы 1,019 есе төмендеген, соның ішінде ұзақ мерзімді міндеттемелер
1,17 есе ... 2009 жылы ... ... 0,71 ... ... ... 0,29 бірлік, яғни кәсіпорынның тәуелсіздігі қарыз
капиталының төмендеу әсерінен жоғарылаған.
• Қаржылық ... ... ... ... қаржыландыру
коэффициенті болып табылады, оның формуласы:
= ,
(8)
мұндағы, ЗК – қарыз капиталы, мың теңге.
Коэффициент кәсіпорынның қызметінің қай ... ... ... және қай бөлігі қарыз қаражаттары арқылы қаржыландырылатынын
көрсетеді. Оның мәні ≥ 1 ... ... ... ... бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: = = 0,79бірлік;
2008 жылы: = = 0,66бірлік;
2009 ... = = ... ... аралығында қаржыландыру коэффициенті 2007 жылы 0,79-
дан 2008 жылы 0,66-ға дейін төмендеп, 2009 жылы 2,51-ге ... ... ... ... ... мүлкінің едәуір бөлігі қарыз қаражаттары арқылы
қалыптастырылғанын білдіреді. Ал 2009 жылы коэфициент мәні қалыпты ... ... және ... ... ... коэффициенті меншікті
капиталдың 1 теңгесіне ... ... ... ... капиталы
тартылғанын сипаттайды:
K= .
(9)
Бұл көрсеткіштің қалыпты шегі K ≤ 1.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 ... K = = ... ... K = = ... ... K = = ... ... көрсетіп отырғандай, кәсіпорын 2007 жылы қарыз
қаражаттарының жалпы соммасы 212019928 мың ... күрт ... ... ... ... есептелген коэффициент мәні ... ... 1,25 асып ... ... ... ... үшін ... болып
табылады. Салыстырмалы тұрақты меншікті капиталдың 1 теңгесіне қарыз
қаражаттардың өсуі үдей ... 2009 жылы ... мәні ... ... Осы ... ... ... Өндіру «ҚазМҰнайГаз» АҚ сыртқы
қарыз қаражаттарына тәуелділігі жоғары болды. ... 2009 жылы ... ... ... ... салынған 0,39 теңге ... ... ... мән ... және меншікті капитал
арақатынас коэффициентінің шекті мәнінен өте төмен, бірақ оны ... ... деп ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштердің бірі болып
маневрлілік коэффициенті табылады. Коэффициент еркін маневр жасауға
мүмкіндік беретін ... ... ... қай бөлігі мобильді
түрде екенін көрсетеді. Бұл көрсеткіштің төменгі деңгейі ... ... ... бөлігі қысқа уақыт аралығында қолма-қол
ақша-қаражаттарына айналу ... жоқ, аз ... ... ... ... құндылықтарға шоғырланғанын білдіреді.
Қаржылық көзқарасы тұрғысынан маневрлілік коэффициент деңгейінің жоғары
болуы кәсіпорын үшін ... ... ... ... оның көп бөлігі
айналым капиталына салынған.
Маневрлілік коэффициентінің өсуі кәсіпорынның нақты мүліктік құрылымы
тұсында ... ... ... ... ... Егер коэффициент ұлғаюы
айналымнан тыс ... ... ... меншікті капитал өсуінің артып
шығуымен ... онда бұл ... ... ... ... ... ... жоғары мәні кәсіпорын қаржылық ... етіп ... ... ... ... ... бекітіліген
қандай да бір қалыпты мән жоқ. ... ... ... ... ... ретінде ≤ 0,5 мәнін алуға болады.
немесе , ... ДО – ұзақ ... ... – ұзақ ... ... ... кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: =
= -0,01 бірлік;
2008 ... =
= -0,08 ... ... = =0,47 ... ... ... ... бұл коэффициент мәні 2007 жылы
иммобильді сипаттағы құндылықтар көп көлемді 289919370 мың теңге сомасында
және ең негізгісі ұзақ мерзімді міндеттемелер 118050040 мың ... ... ... ие ... яғни -0,01 құрады. 2008 жылы да осы
тенденция сақталып, коэффициент мәні теріс мән болып, -0,08 ... ... ... мәндері қалыпты деуге болады. Ал 2009 жылы маневрлілік
коэффициенті 0,47-ге тең болды, кәсіпорын үшін бұл шама жағымды, ... ... ... ... капиталдағы үлесі 47% құрайды.
• Қаржылық тұрақтылықты бағалау кезінде айналым қаражаттарының құрамы
көз-қарасы тұрғысынан қызмет ... ... ... ... маневрлілік коэффициенті орынды болып табылады.
, ... ДС – ... ...... ... қаржылық салымдар.
Осы көрсеткіш абсолютті өтімді болып табылатын ақшалай және жылдам
жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... бөлігін сипаттайды. Қалыпты қызмет ететін кәсіпорын үшін
берілген ... ... ... ... ... отырады. Басқа жағдайлар
тұрақты болған кезде, ... ... өсуі үшін ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: =
= -12,9 бірлік;
2008 жылы: =
= -2,84бірлік;
2009 жылы: =
= ... 2007 жылы бұл ... ... ... өткен меншікті
капитал көлемі аз болғандықтан -12,9 мың теңге құрады, ал 2008 жылы ... ... ... ең ... ... ... ... ақша-
қаражаттар 14127579 мың теңгеден 20187588 мың теңгеге ... өссе ... ... ... меншікті капитал көлемі 2007 жылы 168733696 мың
теңгеде 173732563 мың ... ... ... -2,84 мың ... ... үшін ... жылғы көрсеткіш мәндері қауіпті
жағдайды көрсетеді, себебі кез келген қажетті уақытта ең өтімді активтер
көлемінің аздығы қандай да қауіп-қатер туғызуы мүмкін.
... ... ұзақ ... тарту коэффициенті инвестициялық
жобаларды қаржыландыру кезінде қарыз қаражаттарының үлесін шамамен
бағалауға мүмкіндік береді. Бұл коэффициент айналымнан тыс активтер
қалыптасу көздерінің қай бөлігі ... ... ... ... басқа
бөлігі ұзақ мерзімді активтерге сәйкес келетінін көрсетеді. Қарыз
қаражаттарын ұзақ мерзімге тарту коэффициентінің едәуір жоғары мәні
тартылған капиталға күшті тәуелділікті, ... ... ... ... түрінде ақша-қаражаттардың маңызды сомасын төлеу
қажеттілігін білдіреді. Ол ұзақ ... ... мен ... ... капитал мен ұзақ мерзімді қарыз қаражаттар сомасы
қатынасымен анықталады:
, ... ДО – ұзақ ... ... ... кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: = 0,41 бірлік;
2008 жылы: = 0,40 ... ... = 0,16 ... ... ұзақ мерзімге тарту коэффициенті 2007 жылы 0,41
құрады, 2008 жылы 0,40 құрады, осы жылы ... ... ... ... ұзақ ... тартуы 40% құрап, өзгеріссіз қалды деп
айтуға да ... яғни ... ... ... ... тартылған
капиталға күшті тәуелділікті білдіреді. Ал 2009 жылы ... ... ... ... 16% ... яғни ... ақша ... ұзақ
мерзімге тартуы 16%-ға дейін төмендеді.
• Инвестицияларды өтеу ... ... ... тұрақтылық
коэффициенті кәсіпорын активтерінің жалпы сомасында меншікті капитал
мен ұзақ ... ... ... ... ... көрсеткіш тәуелсіздік коэффициентімен салыстырғанда жұмсақтау
шектеулерге ие. Батыс тәжірибесінде ... ... ... ... тең, ал оның ... мәні 0,75 ... ... отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: = 0,75 бірлік;
2008 жылы: = 0,67 бірлік;
2009 жылы: = 0,85 ... жылы бұл ... мәні ... үшін ... болды. 2009 жылы
меншікті қалыптасу көздері мен ұзақ мерзімді активтер ... 2008 ... мың ... 2009 жылы ... мың ... ... өскендіктен,
коэффициент мәні 0,85 мың теңге құрады, айта ... ... ... жылы
өткен жылға қарағанда коэффициент мәні негізінен меншікті капитал көлемінің
ұлғаюы есебінен өсті. 2009 жылы инвестицияларды өтеу ... ... ... болғандықтан, кәсіпорын қаржылық жағдайы салыстырмалы тұрақты
деп санауға болады.
• Берілген ... ... ... ... айналым капиталын
қорлар мен шығындар құнына бөлу арқылы қорлар мен ... ... ... ... ... ... ... болады, ол
кәсіпорын қаржылық тұрақтылығын бейнелейтін элементтердің бірі болып
табылады. Бұл ... ... ... бойынша жалпылама
статистикалық мәліметтері негізінде 0,6-дан төмен болмауы керек, бірақ
қаржылық тұрақты ... үшін 1-ден ... ... ... ... ТМЗ – ... ... ... ... бұл ... ... мәндерге ие:
2007 жылы: = - 5,81 бірлік;
2008 жылы: = -8,57 бірлік;
2009 жылы: = 9,84 ... ... ... коэффициент мәні теріс мәндерге ие,
2007 жылы -5,81 және 2008 жылы -8,57 құрады, яғни ... ... ... қорлар шығындарды қалыптастыру үшін жеткіліксіз
деңгейде болды. ... 2009 жылы ... мен ... 1 ... 9,84 ... ... ... капиталымен қамтамасыз етілді, оның себебі өткен
2007 жылмен ... 2009 жылы ... ... капитал күрт
148934271 мың теңгеге дейін өсіп, сонымен қатар тауарлы-материалдық қорлар
сәл төмедеді.
... ... ... ... ... ... ... құрылымы қанағатты (қанағатсыз), ал кәсіпорын төлемқабілетті
(төлемқабілетсіз) болып анықталады. Бұл ... ... ... өсуі ... қаржылық тұрақтылығының жоғарылауы ретінде
қарастырылады. Коэффициенттің шекті мәні ≥ 0,5.
, ... КА – ... ... ... ... кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: = -1,33 бірлік;
2008 ... = -1,01 ... ... = 0,41 ... ... капиталының қысқа мерзімді активтерді 41%-ға тек 2009
жылы ғана ... бұл ... ... ... тарту
қажеттілігін көрсетеді.
• Берешек-алашақ қарыз коэффициенті кәсіпорынның берешек және ... ... ... және ... қолдануын көрсетеді.
Ұсынылатын шекті мәні ≤ 1. Егер кәсіпорынның берешек және ... ... мәні ... ... шекті мәнінен жоғары
болса, онда бұл кәсіпорынның берешек-алашақ қарыздарды тиімсіз ... емес ... ... ... ДЗ – ... ... – берешек қарыз.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: = 0,57 ... ... = 0,89 ... ... = 0,92 ... Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның алашақ және ... ... 2007 жылы ... ... коэффициенттің 0,57 мәні бойынша
тиімді екені көрініп тұр. Көрсеткіш мәні қалыпты мәнге сәйкес келіп, ... 0,89 ... 2008 жылы 0,92 ... олар ... ... салыстырғанда
берешек қарыз да, алашақ қарыз да едәуір ұлғайды. /Қосымша А/
Баланс өтімділігін ... ... ... ... жалпы
активтердің, баланстың және кәсіпорынның өтімділігін анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі ... ... ... ... ... ... өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін ... ... ... ... ... – ол ... тез өтеу ... егер кәсіпорын өзінің ағымдағы активтерін
өткізіп, яғни оларды ... ... ... өзінің қысқа мерзімді
міндеттемелерін орындауға шамасы бар болса, онда ол өтімді кәсіпорын ... ... ... орындауға шамасы бар болса, онда ол өтімді
кәсіпорын болып саналады /24, 105-109б./.
Талданушы кәсіпорынның өтімділік ... 13 ... ... ... ... ағымдағы қарыздардың қай бөлігі
бухгалтерлік балансты құру ... ... ... ... арада өтелуі мүмкін
екенін білдіреді, оның қалыпты мәні Каө ≥ 0,2-0,5. Компанияның ... ... ... ... ... мәнге сәйкес келмейді.
Аралық өтімділік коэффициенті ағымдағы міндеттеме-лердің қай бөлігі тек
ақшалай қаражаттар есебінен ғана ... ... ... ... өнім үшін
күтілетін түсім есебінен өтелуі мүмкін екенін білдіреді, оның ... ... ≥ 1 ... ... бұл ... мәні ... төмен. Жалпы
өтімділік коэффициенті барлық ... ... ... ... ... сомасына қатынасы, оның қалыпты мәні Кжө ≥ 2, ... ... да ... ... мәні ... ... ... 13.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның өтімділік көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. |
| Ақша және оның ... мың ... ... |20187588 |62459415 |
|Саудалық және басқа дебиторлық қарыз |19826746 |45918226 |37356601 |
|Тауарлы-материалды запастар ... ... ... ... міндеттемелер ... ... ... коэффициенті (Каө = |0,1503416|0,1394911|0,5765363|
|(Ақшалай қаражаттар+Бағалы | | | ... ... | | | ... ... ... ... = ... қаражаттар+Бағалы | | | ... ... | | | ... активтер) | | | ... ... ... (Кжө = ... ... міндеттемелер) | | | ...... ... аралығында «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ
қаржылық есептемесінен алынып, құрастырылды.
Өтімділік кәсіпорынның сөзсіз төлем ... ... ... мен ... арасындағы жалпы сомасы бойынша да, ... ... ... да ... ... ... ... өтімділігі
шын мәнінде баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем
қабілеттілігін ... үшін ... ... ... ... ... ... яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына
байланысты кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді.
А1: өте ... ...... қаражаттар және қысқа мерзімді
салымдар ( қысқа мерзімді бағалы қағаздар).
А2: тез өтімді ...... ... және ... ... баяу өтімді активтер – тауарлы-материалды қорлар.
А4: қиын өтімді активтер – негізгі қорлар және ... ... ... пассивтері олардың төлену жеделдігі ... ... ... ... ... ... міндеттемелер – несиелік қарыздар
және уақытында төленбеген кредиторлық ... ... ... ...... ... несиелер мен қарыздар.
П3: ұзақ мерзімді ... – ұзақ ... ... мен ... тұрақты пассивтер - пассивтің бірінші бөлімінің «меншікті капитал»
баптары./26, 184б./
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен пассив ... ... ... ... ... ... ... өтімді деп келесі
қатынастарда саналады:
А1 ≥ П1
А2 ≥ П2
А3 ≥ ...... ... ... сол ... үш теңсіздігінің әрбір тобы
кәсіпорынның сәйкес ... ... ... ... оған тең болса баланс
өтімді болады, кері ... ... ... ... балансының өтімділігін анықтау 14 кестеде берілген.
2007 жылы: А1 < П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 > ... ... А1 < П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 > ... жылы: А1 > П1, А2 > П2, А3 < П3, А4 < П4 ... ... ... ... көрсеткіштерін факторлық талдау
Рентабельділік көрсеткіштерінің деңгейі мен динамикасына барлық
өндірістік-шаруашылық ... ... әсер ... ... және
өндірісті ұйымдастырудың деңгейі; капитал және оның ... ... ... ... ... өнім көлемі, сапасы және құрылымы;
өнімдердің өндірісіне шығындар және өзіндік құны; қызмет ... ... ... ... ... ... ... бастапқы формуласын өндіріс белсенділігі мен ... ... ... ... және ... сипаттамасын бөлуді
қарастырады.
Мысалы, жалпы ... ... ... ... үшін үш ... бес факторлық модельді қолдануға болады /27, 128-
132б./.
Барлық қолданылатын модельдер ... ... ... ... ... - ... еңбекақы сыйымдылығы;
- өнімнің материал сыйымдылығы;
- өнімнің амортизациялық сыйымдылығы;
- негізгі өндірістік қорлар бойынша өнімнің қор ... ... ... бойынша өнімнің қор сыйымдылығы (айналым
қаражаттарының ... ...... ... – негізгі қорлар жылдық орташа құны;
Е – материалдық айналым ... ... ... - өнім рентабельділігі;
- толық өзіндік құн бойынша 1 теңге өнімге шығындар.
Өнім табыстылығы қаншалықты ... ... ... ... және ... ... айналымының жылдамдығы қаншалықты
жоғары болса; 1 теңге өнімге ... және ... ... ... материалдар, еңбек) бойынша шығындар қаншалықты төмен ... ... ... ... ... Рентабельділік деңгейіне
жеке факторлардың әсер етуіне сандық баға беру ... ... ... ... әсер ... баға ... интегралдық әдісі бойынша
анықталады.
Рентабельділікті анықтаудың үш факторлық моделі
, ... λР - өнім ... - ... қор ...... қаражаттарының айналымдылығы
.
Рентабельділікті талдау «Барлау Өндіру «»ҚазМұнайГаз» АҚ-да ... ... ... ... ... ... қандай әсер еткенін қарастырайық.
1. Өнім табыстылығы факторының өзгерісінің әсер етуіне ... ... ... деңгейлері өзгеріссіз қалып, тек өнім
рентабельділігі өзгерген жағдайдағы өнімнің табыстылығы ... ... ... Өнім ... ... әсер ... анықтау:
2. Қор сыйымдылығы өзгерісінің әсер етуін зерттеу
1. Басқа факторлардың ... ... ... өнім
рентабельділігі мен қор сыйымдылығының өзгеруі жағдайындағы ... ... ... рентабельділікті есептейміз:
2. Қор сыйымдылығы факторының әсер етуін анықтау:
3. Айналым қаражаттарының айналымдылығының әсер етуін зерттеу
1. Есепті 2009 жылы ... ... ... ... ... ... ... рентабельділігі, қор сыйымдылығы және
айналым қаражаттарының айналымдылығы) ... ... ... ... ... ... бірлік
есептеуі жоғарыда көрсетілген).
2. Қор сыйымдылығы факторының әсер ... ... ... ... 2009 жылы 2008 ... ... төмендеген. Капитал рентабельділігінің төмендеуіне ... ... ... қор ... ... жоғаырлауы
және айналым қаражаттарының айналымдылығының 17,36%-ға төмендеуі әсер
еткен. Өнім табыстылығының ... ... ... ... ... ... ... капитал
рентабельділігінің 2,69%-ға төмендеуіне қатты әсерін тигізген.
Капитал рентабельділігіне әсер етуші факторларды анықтауда бес ... де ... ... Капитал рентабельділігіне келесі бес фактор
әсер ... ... ... ... ... ... ... Өнімнің еңбек сыйымдылығы факторының өзгерісінің әсері;
3.Өнімнің амортизация сыйымдылығы факторының өзгерісінің әсері;
4. Тозу ... ... ... әсері;
5. Айналым қаражаттарының бекітілу коэффициенті факторының өзгерісінің
әсері.
Рентабельділікті ... бес ... ... ... - ... ... сыйымдылығы
;
- өнімнің еңбек сыйымдылығы
;
- амортизациялық сыйымдылық
;
- тозу коэффициенті
;
- айналым коэффициентінің бекітілу коэффициенті
.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ бойынша рентабельділікті анықтаймыз.
Алдымен 2008 және 2009 ... ... ... ... анықтаймыз.
2008 жылы:
2009 жылы:
1. Өнімнің материал сыйымдылығы факторының өзгерісінің әсер етуін зерттеу
1. ... ... ... ... ... тек ... ... өзгерген жағдайдағы өнімнің материал сыйымдылығы бойынша
шартты рентабельділікті есептейміз:
.
2. Өнімнің ... ... ... әсер ... ... Өнімнің еңбек сыйымдылығы факторының өзгерісінің әсер етуін зерттеу
1. Басқа факторлардың деңгейлері ... ... тек ... ... мен ... материал сыйымдылығы өзгерген жағдайдағы
өнімнің еңбек сыйымдылығы бойынша шартты рентабельділікті есептейміз:
.
2. Өнімнің ... ... ... әсер ... ... ... амортизация сыйымдылығы факторының өзгерісінің әсер етуін
зерттеу
1. Басқа факторлардың деңгейлері өзгеріссіз қалып, ... ... ... ... мен өнімнің амортизация сыйымдылығы
өзгерген жағдайдағы өнімнің амортизация сыйымдылығы бойынша шартты
рентабельділікті есептейміз:
.
2. Өнімнің амортизация сыйымдылығы ... әсер ... ... Тозу ... ... ... әсер етуін зерттеу
1. Тек айналым қаражаттарының бекітілу коэффициенті өзгеріссіз ... ... ... ... ... тозу коэффициенті
бойынша шартты рентабельділікті есептейміз:
.
2. Тозу коэффициенті факторы әсер ... ... ... ... ... коэффициенті факторының өзгерісінің
әсер етуін зерттеу
1. Есепті 2009 жылы бойынша рентабельділікті анықтаймыз. ... ... ... ... ... ... еңбек сыймдылығы,
амортизация сыйымдылығы, тозу ... және ... ... ... ... шартты
рентабельділік ретінде қарастыруға болады. ... ... ... ... ... ... бекітілу коэффициенті факторы әсер ... ... ... ... бес ... моделі
бойынша келесі қорытынды жасауға болады: ... ... ... ... ... ... сыйымдылығының 1,43%-ға жоғарылауы,
өнімнің амортизация ... ... ... ... ... ... және айналым қаражаттарының бекітілу
коэффициентінің 17,36%-ға төмендеуі капитал рентабельділігін ... ... бес ... ... ... ... бекітілу коэффициентінің 17,36%-ға төмендеуімен, тозу
коэффициентінің 0,46%-ға төмендеуі ... ... ... қатты әсерін тигізген./Қосымша Б/
Рентабельділіктің факторлы модельдері кәсіпорынның қаржылық жағдайы
көрсеткіштері мен қаржылық ... ... ... ... ашып ... ... олар берілген жағдайдың
«түсіндірме» (бағалау) құралы болып табылады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... болжамдаудың басқарушы модельдері болып табылады.
3 КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ
3.1 Кәсіпорынның қаржылық стратегиясын жасау
Қаржылық стратегия – бұл кәсіпорынды ақшалай қаражаттармен қамтамасыз
ету бойынша ... ... ... Ол ... ... ... ... олардың және нарықтық шаруашылық ... ... ... ... мен ... ету сұрақтарын қамтиды.
Қаржылық стратегия теориясы шаруашылық ... ... ... ... ... жаңа ... өмір сүрудің, стратегиялық қаржылы
операцияларды дайындау мен жүргізудің әдістері мен ... ... ... ... стратегиясы кәсіпорынның қызметінің барлық
жақтарын ... ... ... және ... ... жетілдіру,
капиталды басқару, пайданы ... ... ... ... ... қағаздар облысындағы саясаттарын қамтиды. Қаржылық
стратегияның аталған ... ... ... ... ... олар – ... және ... түсімі, қаражаттар шығыстары
және аударымдары, бюджеттік және бюджеттен тыс қорлармен қарым-қатынастар,
несиелік қарым-қатынастар 7 суретте ... ... ... жан-жақты есепке ала отырып,
сыртқы және ішкі факторларды объективті ... ... ... өнім ... ... жағдайларға кәсіпорынның қаржылық-
экономикалық мүмкіндіктерінің сәйкестілігін қамтамасыз етеді. Қаржылық
стратегияда ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Кәсіпорындар басты қаржылық стратегия, оперативті қаржылық стратегия
және жеке стратегиялық тапсырмаларды орындау стратегиясын, ... ... ... жету ... жасақтауы мүмкін. Кәсіпорынның
басты қаржылық стратегиясы жоспарлау ... ... ... ... ... да, ... мақсаттардың масштабтылығы бойынша да
келіседі. Ол ... ... ... ... ... ... қарапайым сомасы болып табылмайды. Кәсіпорынның оперативті қаржылық
стратегиясы басты қаржылық стратегияны қысқа мерзімге ... және ... ... ... ... бір ... ... Жеке
стратегиялық міндеттерді орындау стратегиясы немесе жеке ... жету ... ... ... ... ... бойынша
шектеулері болмайды, бірақ тек бір ғана ... ... ... ... тек бір ғана бөлігін орындауға бағытталған.
Басты қаржылық стратегия кәсіпорын қызметін ұзақ ... ... ... ... ... бір жыл) ... Ол ... барлық
деңгейлердегі бюджеттермен қарым-қатынастарды, кәсіпорынның табысын ... оны ... ... ... мен олардың құрылу көздеріне
қажеттіліктерін кіріктіреді.
Сурет 7. Кәсіпорынның қаржылық стратегиясы
Оперативті қаржылық стратегия бір тоқсан немесе айға ... ... ... ... ... кәсіпорын капиталын рационалды
пайдаланудың ағымдағы маневр ... ... ... Қаржылық
стратегия төлемеушілік, инфляция және басқа ... ... ... есепке ала отырып жасалады. Ол өндірістік міндеттерге
сәйкес келіп, қажет болған кезде ... ... ... Қаржылық
стратегияның орындалуын бақылау табыстардың түсімін және оларды үнемдеп,
рационалды қолдануын тексеруді ... ... ... ... ішкі ... ... және ... жинақтарды ұлғайта отырып
шаруашылық рентабельділігін арттыруға көмектеседі.
Қаржылық стратегияның маңызды бөлігі ішкі нормативтерді жасау ... ... ... ... табысты бөлу бағыттары, өтімділік
коэффициенті мәндерінің шектеулері, меншікті және қарыз капитал, несиелік
және дебиторлық қарыздар ... ... ... ... стратегияның сәттілігі қаржылық стратегияның теориясы мен
тәжірибесінің ... ... ие ... қаржылық стратегиялық
мақсаттар экономикалық және ... ... ... ... ие болады.
Кәсіпорынның қаржылық стратегиясын қалыптастыруға байланысты ұсыныстар
кәсіпорынды қаржылық талдау ... ... ... ... ... ... және ... қаржылық стартегиялардың құрамдас
бөліктері бойынша, ұсыныстардың кәсіпорынның баланс баптарына және ... ... ... ... әсер ... ... бағалаумен бірнеше
нұсқауларда жасақталады. Қаржылық стратегияның қалыптасуының әр ... оған ... ... ... және ... ... ... ала
отырып, болжамды баланс және ... мен ... ... есептеме
құрылады.
Басты қаржылық стратегияның нұсқауының сыртқы жағадайларына байланысты
әр тоқсан сайын (ай сайын) өткен тоқсандағы қаржылық ... ... ... ... қаржылық стратегия қалыптастырылады. Қажет болған
кезде кәсіпорынның шешімімен нақты қаржылық стратегия бойынша бір ... ... ... жеке ... жету стратегиясы жасақталады.
Қаржылық стратегияда кәсіпорынның қаржылық жағадайының негізгі
сипаттамаларын ... ... яғни ... ... ұшырау мүмкіндігінің деңгейі, сонымен қатар
қаржылық жағдайдың негізгі сипаттамасын анықтайтын қаржылық ... ... ... ... ... ... ... табылады. Максималды нәтижеге жету үшін ... ... ... орындалуының белгілі бір қадамын ұстану
дұрыс.
Кәсіпорынның қаржылық стратегиясын жасау 8 ... ... ... ... бұл ... ... ... қаржылық
талдау, сыртқы экононмикалық ортаны болжамдау, қаржылық ... мен ... ... ала отырып кәсіпорынның дамуының болашақ
бағдарламасы құру жүргізіледі /18, 244-254б./.
Кәсіпорында қалыптасқан қаржылық жағдайды, сыртқы ... ... ... ... қаражаттардың түсімдері мен
шығындарының күтілетін жоғары деңгейлі ықтималдылығын бағалау негізінде
қаржылық ... ... ...... ... ... мақсаты жоспарланатын кезеңде кәсіпорынды
жетілдірудің ... ... ... ... ... қалыптасуына байланысты ұсыныстардың бірнеше нұсқауында
жасалады, ұсыныстардың ... және ... ... ... қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі критериіне сәйкес жету
ұсыныстарын таңдау жүргізіледі, қаржылық стратегияның ... ... ... ... ... оны ... талдалады, негізгі
критерийлерге жету бағаланады. Қаржылық стратегияны жасау ... ... ... стратегияны жасаудың дайындау кезеңінің басты кездерінің бірі
болашақтағы жоспарланатын кезеңде кәсіпорын қызметін қаржылық талдау болып
табылады.
Қаржылық талдау бір ... ... ... ... жоспарланатын
кезеңде кәсіпорынның бухгалтерлік есептемесінің мәліметтері бойынша
жүргізіледі. Мұнда ... ... ... жылдық немесе тоқсандық
бухгалтерлік есептемелері ... ... ... кезде статистикалық
есептеме және басқарушылық есеп қолданылады. Қаржылық талдау нәтижелері
бойынша ... ... ... жағдайды синтетикалық бағалау
жүргізіледі.
Графикалық, кестелік және коэффициенттік әдістермен қаржылық талдау
нәтижелері ... әр ... ... ... синтетикалық бағалау
жүргізіледі, оның шегінде түрлі әдістермен алынған қорытындыларды салыстыру
мен нақтылау жолымен қаржылық жоспарлаудың объектісінің ... және ... ... ... ... ... ... қорытынды жасалады,
қаржылық жоспарлаудың әр объектісінің мәселелері мен оларды шешу үшін
резервтер және ... ... ... ... ортаны болжамдау – қаржылық стратегияны жасаудың
маңызды қадамы. Сыртқы ... ... ... ... ... ... қызметтер және кәсіпорынның өндірістік
жоспарын жасауға жауап беретін ... ... ... ... ... болашақ бағдарламасы кәсіпорынның қаржылық
стратегиясын жасау кезінде, ... ... ... мақсаттарымен оның
бағытталуы үшін қолданылады.
Кәсіпорында қаржылық қаражаттардың күтілетін түсімдер мен шығындары
қарапайым, инвестициялық және ... ... ... және ... қаражаттардың болжамданылатын ағымдарына негізделіп анықталады.
Дайындық кезеңінде ... ... ... мен ... ... жету үшін ... ... мен стратегиялық
міндеттерді анықтау, кәсіпорынның қаржылық стратегиясын нақты ... ... ... және ... ... шаралармен толықтыру тәуелді.
Қаржылық жоспарлау мақсаттарын анықтау мен ... ... ... ... ... ... және ... басқарушы қызметтер алдына қойылатын міндеттер негізінде
анықталады. Мұндай міндеттер өндірісті ... үшін ... ... ... қамту, бағалы қағаздарға және банктік депозиттерге ... ... ... ... табыс алу, жоғары несиқаблеттілікті
қамтамасыз ету және рентабельділікті жоғарылату үшін қаражаттар іздеу болуы
мүмкін.
Жоспарланатын кезеңде қаржылық жағдайды ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорын үшін оның
қаржылық жағдайын жетілдірудің ... ... ... ... ... негізгі критериін бекітуге негізделеді. Критерий
ретінде қаржылық жоспарлаудың объектілерінің бірі ... ... ... ... банкроттыққа ұшырау ықтималдылығы,
мүлік, капитал, қаржылық ... ... ... сипаттайтын жеке
көрсеткіш, мысалы, ... ... ... ... ... ... сату ... біріктірілген кешенді көрсеткіш,
Дюпон формуласы бойынша интегралды ... ... ... ... ... көрсеткіштер. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын
жетілдірудің ... ... ... ... ... ... ... стратегияны қалыптастыруға байланысты ұсыныстарды сапалы және
сандық бағалау, оларды жасау. Ұсыныстар ... ... ... ... қаражаттар шығыны мен аударымдары, бюджетпен және
бюджеттен тыс ... ... және ... ... бөліктері (негізгі және айналым қаражаттарын жетілдіру, капиталды
басқару, табысты бөлу, қолма-қолсыз есеп-айырысу, ... ... ... ... ... бойынша жасақталады. Қаржылық
стратегияның көп нұсқаулылығы жоспарланатын кезеңде нақты экономикалық орта
дамуының белгісіздігімен және ... кез ... ... ... болу ... ... қаржылық стратегиясының нұсқаулары бойынша болжамды
қаржылық есептемені құру талдантын ... ... ... ... ... жасалады. Қаржылық стратегияның әр нұсқауы бойынша ... ... ... ... ... және олардың кәсіпорын балансына
әсер етуін бағалау негізінде ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулары болды, сонша болжамды
қаржылық бухгалтерлік есептеме жасалады. Бухгалтерлік қаржылық есептеменің
сәйкес ... ... ... не төмендеуі есептемеснің қаржылық
көрсеткіштеріне ұсыныстардың әсер етуіне тәуелді болады.
Таңдалған ұсыныстарды енгізуді есепке ала ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдіру
критерийлеріне жетуді ... ... ... Кәсіпорынның болжамды
қаржылық жағдайын талдау толық көлемде жүргізілуі және жетілдірудің негізгі
критерийлерінің көрсеткіштерін есептеуді ғана қарастыруы мүмкін.
Жоспарланған ... ... ... ... ... ... ... бағалау қаржылық стратегияның әр нұсқауы
бойынша таңдалған ұсыныстарды ... ... ала ... ... ... қаржылық талдау нәтижелері негізінде жүргізіледі.
Кәсіпорынның жоғары басшылығымен Қаржылық стратегияның бекітілуі.
Қаржылық стратегия нұсқаулары ... ... ... ... бағалап
және есептеп, нақты орындаушылар мен ұсыныстарды өткізудің нақты мерзімдері
жазылғаннан кейін жүргізіледі.
2. «Барлау Өндіру ... ... ... ... ... болжамдау модельдері
Қаржылық болжамдау – қаржылық жоспарлаудың ... ... ... ... бюджетін есептеу негізін құрады, өз ... ... ... ... ... ... кіріктіреді: өткізу жоспары, өндіріс
жоспары, өндірістік қор ... ... ... ... жоспары
(немесе күнтізбесі), еңбекақы төлеу бойынша жоспар, өндірістік, өткізу ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар қозғалысы туралы жоспар, төлемдік күнтізбе және жоспарлы
баланс. Қаржылық менеджменттің қысқа және ұзақ ... ... ... ... ең ашық нысанда берілген. Қаржылық
болжамдаудың бастапқы нүктесі – сату ... және оған ... ... ... ... ... мен ... сыртқы қаржыландыруда
қажеттілікті есептеу болып табылады.
Қаржыландыру қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... әдістер арқылы сату болжамын құру.
2. Ауыспалы шығындар болжамын құру
3. Сатудың қажетті көлеміне жету үшін ... ... және ... ... ... құру.
4. Сыртқы қаржыландыру қажеттілігін есептеу және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
көздерді іздеу.
Бірінші қадамды маркетологтар жасайды. ... ... және ... ... орындайды.
Қаржылық болжамдаудың екі негізгі әдістері бар. Олардың бірі ... ол ақша ... ... және ... ... ... ... негізделеді. Екінші әдіс бұл – ... ... ... ... және «формула әдісі» (екінші модификация)
/31,421-425б./.
Сонымен, барлық есептеулер үш жорамал негізінде жасалады:
1. ... бір ... сату ... өсуі ... ауыспалы шығыстар,
ағымдағы активтер және ағымдағы міндеттемелер соншалықты пайызға өседі. Бұл
ағымдағы активтер де, ағымдағы міндеттемелер де ... ... ... ... ... ... құрады.
2. Негізгі құралдар құнының өсу пайызы болжамдау кезеңінің басында
жүктелмеген негізгі құралдардың болуын ... ала ... және ... ... ... ... өсірудің берілген пайызы арқылы
және өндірістің қолда бар ... ... және ... тозу деңгейі
арқылы есептеледі.
3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер және ... ... ... ... ... ... таза ... дивидендтерге және
өткізілген өнімнің таза рентабельділікке бөлу нормасын есепке ала ... ... ... ... ... болжамданатын таза табыс
(болжамданған өткізілген өнімнен түскен табысты өткізілген өнімнің ... ... ... ... дивидендтер (таза табысты
дивидендтерге бөлу нормасына көбейтілген болжамданатын таза табыс алынып
тасталады.
Мұның ... ... ... қажетті активтерді пассивтермен жабуға
жеткіліксіз пассивтерді ... бұл ... ... ... ... ... ... бұл соманы келесі формула арқылы есептеуге болады:
, ... СҚ – ... ... ... ...... ... өзгеретін активтері;
Пфакт. – есепті баланстың өзгеретін пассивтері;
ӨӨТТ - өнімді өткізуден түскен табыс.
Формула есепті ... ... ӨӨТТ ... қарқыны және таза
табысты дивидендетерге бөлу нормасы қаншалықты жоғары ... ... ... ... ... ... ... және есепті кезең
пассивтері және өткізілген өнімнің таза рентабельділігі қаншалықты жоғары
болады, қосымша сыртқы қаржыландыру қажеттелігі соншалықты ... ... ... ... ... «ҚазМұнайГаз» АҚ-да қарастырамыз.
2009 жылы бойынша өткізу рентабельділігі:
2010 жылғы өткізу рентабельділігі 29,7% ... ... ... ... ... (бір ... төленген дивиденд(382 теңге)*жай
акция саны (70220935) + артықшылығы бар акция саны ... ... таза ... ... 23,2% ... ... ... табыс өсімі
1. 2008 жылмен салыстырғанда 2009 жылы:
;
2. 2007 жылмен салыстырғанда 2008 жылы:
;
ӨӨТТ орташа ... 2010 ... ... ... 132,6% ... ӨӨТТ 2010 жылы сомасы
546587526 мың теңге. Сонымен, болжамды балансты ... ... ... ... 2009 ... баланс негізінде 16 кестеде көрсетуге болады.
Кесте 16.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның болжамды балансы
(мың теңге)
|Актив |2009 ж. ... ... |
| ... | |
| | ... |2010 ж. |
| | | ... ... ... |358113845|358113845*1,326 ... | | | ... Ұзақ ... ... ... | | | ... ∑1 ... ... |  |  |  ... ... ... ... ... | | | ... Ұзақ мерзімді |100843962|өзгеріссіз ... ... | | | ... Жарғылық капитал|259276481|өзгеріссіз ... ... ... ... | ... | ... ... меншікті |97949 |өзгеріссіз |97949 ... | | | ... ... ... ... ... «Барлау Өндіру ҚазМұнайГаз» АҚ 2009ж ... ... ... ... ... = 974526978мың теңге – 894929227 мың
Екінші модификация, яғни «формула әдісі» бойынша ... ... ... = ... теңге х 0,326– 108335612мың теңге х 0,326 –
– 546587526мың теңге х 0,297 х (1 – 0,232) = 79597751 мың ... ... сату ... ... ету ... мың теңге – 358113845 мың теңге) мың ... ... ... ... ... ... ... қажетті өсімі 12284475
мың теңге (499668019 мың теңге – 376823544 мың теңге) құру қажет. ... ... ... 35317409 мың теңге (143653021,5 мың теңге –
108335612 мың теңге) және бөлінбеген табыс: 142674428 мың ... ... ...... мың ... 239589589 мың теңге (116745113 мың теңге +
12284475 мың ... сома ... ұзақ және ... ... ... ... өтей ... 79597751 мың теңге (239589589 мың
теңге - 35317409 мың теңге - 142674428 мың ... ... ... ... үш рет ... ... ... қаржыгерлері 79597751 мың
теңге меншікті немесе қарыз қаражаттарын табу тиіс.
Кәсіпорынның ... ... ... оның ... ... ... кәсіпорынның болашақтағы жағдайын шамамен көрінісін ұсынуға мүмкіндік
береді. Қаржылық стратегия кәсіпорынның нақты мақсаттарын ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей болып келеді:
- табысты жоғарылату;
- инвесторларды тарту;
- компанияның қаржылық тұрақтылығын қамт ету:
- оны басқару ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау болып табылады. Оның шегінде кәсіпорынның қаржылық
жағдайын жетілдіру, ... ... ... қаржылық көрсеткіштердің
қажетті деңгейін қамтамасыз ететін экономикалық даму жолдарының анықтау
және нақтылау жүргізіледі.
Жоғарыда ... ... ... ... отырып, кәсіпорында дұрыс
жасалған қаржылық стратегия кәсіпорынның ақшалай қаражаттармен ... ... ... өз ... жүргізуге және өндірісті ... ... ... ... ... ... ... бұл тұрақтылық оптималды болуы тиіс, өйткені қаржылық ресурстардың
артықшылығы қаражаттардың тұрып ... ... ал ... ... ... ... қаржы ресурстарын пайдалану – бұл белгілі бір нәтижеге
жету үшін қаржылардың түрлеріне әсер ететін мақсатты ... ... ... мен ... жиынтығы.
Кәсіпорынның қаржы ресурстары – бұл қаржылық міндеттемелерді орындауға
және кеңейтілген өндірісті қамтамасыз ету бойынша шығындарды жүзеге асыруға
бағытталған ... және ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру қағидалары келесілер болып табылады:
коммерциялық-шаруашылық есеп, жоспарлылық, ... ... ... ... ... болуы.
Кәсіпорыннның сәтті қызметі қаржылық ресурстарды тиімді пайдала-нусыз
мүмкін емес. Қаржы ресурстарын ... ... ... ... төмендегідей:
- кәсіпорынның бәсекелестік жағдайда өмір сүруі;
- банкроттықтан және ірі қаржылық сәтсіздіктен қашу;
- бәсекелестермен күресте көшбасшылық;
- кәсіпорынның нарықтық ... ... ... ... ... ... ... қарқыны;
- өндіріс пен өткізу көлемдерінің өсімі;
- табысты жоғарылату;
- шығындарды төмендету;
- рентабельді қызметті қамтамасыз ету және т.б.
Ақшалай қаражаттарға ... ... ... ... және ... көлемін оптимизациялауға мүмкіндік беретін модельдер қолданылуы
мүмкін. Ақшалай қаражаттарды басқарудың келесі модельдері бар: Баумоль,
Миллер-Орр, ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарылатудың маңызды
құралдарының тағы біреуі кәсіпорынның негізгі өндірістік ... ... емес ... ... ... ... Оларды басқаруда негізгі
сұрақ амортизацияны есептеу әдісін таңдау ... ... ... үш әдісі бар: біркелкі жазу, жасалған жұмыс мөлшеріне және
жеделдетілген амортизация.
«Барлау ... ... ... ... ... ... ... өндіру, қайта өңдеу және экспорттаумен айналысады.
Мұнай газ объектілердің негізгі қызметі Батыс Қазақстанның Каспий маңындағы
және ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін Қазақстанның мұнай газ өнеркәсібінде
ұсынатын және 2009 жылы желтоқсанның 31 күні ... ... ... 56,77% ... иеленетін «Ұлттық Компания «ҚазМұнайГаз» АҚ
болып табылады. 2009 жылдың маусым айынан ... ... ... бойынша Қазақстандық холдинг» АҚ «Ұлттық Компания «ҚазМұнайГаз» ... 100% ... ... Өз ... «Самрұқ» мемлекеттік активтерді
басқару бойынша Қазақстандық холдинг» АҚ-ның 100% ... ... ... ... болып табылады.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның мұнай өндіру көлемі 2007 жылы 8,35
млн. ... 2008 жылы 9,34 млн. ... 2009 жылы 9,53 млн. ... ... ... ... 2007 жылы 9.15 мың ... 2008 жылы 9.222 мың тонна,
2009 жылы 9.290 мың тонна құрады.
Есепті 2009 жылы ... ... ... ... ... ... әсер ... негізгі факторларға шикі мұнай бағасының
динамикасы, валюталық бағамдардың ауытқулары, соның ... ... ... ... ... мен елдегі инфляция қарқыны жатады. Шикі ... ... ... ... көзі ... ... Компанияның бизнесі,
болашағы, қаржылық жағдайы мен қаржы-экономикалық қызметінің нәтижелері
көбіне мұнай бағасына тәуелді.
Компания мұнайды ҚазТрансОйл ... ... ӨАС және ... ... ... Бұл екі экспорттық бағыттың салыстырмалы табыстылығы
Компания жүктейтін мұнайдың сапасына, халықаралық нарықтағы бағаларға және
қолданылатын құбырлық тарифтерге ... ... ... мен ... ... талдау –
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның ... ... ... ... арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның жалпы қаржыларының ... мен ... ... ... ... жалпы қаржылар көлемі есепті 2009 жылы өткен 2008
жылмен салыстырғанда 298553681 мың ... ал 2007 ... ... мың ... ... Оның ... ұзақ мерзімді активтер көлемі
289919370 мың теңгеден 2007 жылы 376823544 мың ... ... 2009 ... Ұзақ ... ... ... қаржылық активтердің 8198366 мың
теңгеден 2007 жылы 102841401 мың ... ... ... ықпал еткен. Ағымдық
активтер көлемі талданып отырған 3 жылда 267279591 мың ... ... ... ... ... қаржылық активтердің 26520000 мың теңгеден
2007 жылы 226523024 мың теңгеге дейін 2009 жылы өсуі ықпал еткен.
«Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» ... ... ... көздері бойынша
кәсіпорынның жалпы капиталы талданушы мерзім ішінде 168733696 мың ... жылы ... мың ... ... 2009 жылы өскен, яғни 357024119 мың
теңгеге өскен, ал өткен жылмен салыстырғанда 352025252 теңгеге ... ... ... ... ... ... 11761130 мың ... 2007 жылы
259276481 мың теңгеге дейін 2009 жылы өсті. Ұзақ мерзімді қарыздар шамасы
2007 жылы 50758435 мың ... ... 2009 жылы 37972387 мың ... ... бұл ... ұзақ мерзімді міндеттемелер құрамындағы үлесі 13,33%-дан
5,16%-ға төмендеген. Ұзақ мерзімді резервтер 3350083 мыңға сәл өскен, бірақ
ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын өсіп отырған. Міндеттемелер құрамында ұзақ
мерзімді ... 2007 ... ... 2009 жылы 17206078 ... ... ... болған. Ағымдық міндеттемелер 2 жылда ... ... ... ... мың ... құрады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі
есептелді: қаржылық ... ... ... ... ... қаржыландыру, маневрлілік коэффициенті, қарыз және
меншікті қаражаттар арақатынас коэффициенті, ... ... ... ... ... ұзақ ... ... инвестицияларды өтеу
коэффициенті, қорлар мен шығындардың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу, берешек-алашақ ... ... ... ... ... ... 2007 ... құрады, бұл кәсіпорынның сыртқы кредиторлар мен ... ... ... ... ... етуін білдіреді. Бірақ 2008 жылы ... ... ... капитал жеткіліксіз болғандықтан, ... ... ... төмендеді – ұсынылған қалыпты деңгейден төмен, ал
2009 жылы көрсеткіш мәні күрт өсті, яғни тәуелсіздік ... ... яғни ... ... жылдар аралығындағы кәсіпорынның тәуелсіздік
коэффициенті динамикасы 2008 жылды есепке алмағанда ... ... және ... ... ... емес екенін бейнеледі.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... зор. Кәсіпорынның сөзсіз төлем
қабілеттілігін білдіреді және ... мен ... ... ... ... да, ... түсу уақыты бойынша да әрдайым теңдікті
көрсетеді. Баланстың өтімді ... ... ... 2009 ... ... мен барлық қысқа мерзімді қарыздарды 71,19%-ға жаба
алады.Кәсіпорынның активтерді ... ... ... ... ... алынады. Рентабельділік көрсеткіштерін факторлық
талдау әдістемесі көрсеткішті есептеудің бастапқы формуласын өндіріс
белсенділігі мен ... ... ... ... ... ... сипаттамасын бөлуді қарастырады.
Рентабельділікті талдау үшін үш және бес факторлық ... Үш ... ... өнім ... өзгерісінің, қор
сыйымдылығы өзгерісінің және айналым қаражаттарының айналымдылы-ғының әсер
етуі зерттеледі. Капитал ... 2009 жылы 2008 ... ... ... ... ... төмендеуіне
өнім табыстылығының 11,34%-ға жоғарылауы, қор ... ... және ... қаражаттарының айналымды-лығының 17,36%-ға
төмендеуі әсер еткен. Өнім табыстылығының 11,34%-ға жоғарылауына қарамастан
айналым ... ... ... ... ... ... төмендеуіне қатты әсерін тигізген.
Капитал рентабельділігіне әсер етуші факторларды анықтауда бес факторлы
модельді де қолдануға болады. ... ... бес ... ... ... ... сыйымдылығы факторы, өнімнің еңбек ... ... ... сыйымдылығы факторы, тозу коэффициенті
факторы, айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... бес ... моделіне сәйкес
айналым қаражаттарының бекітілу коэффициентінің ... ... ... 0,46%-ға төмендеуі капитал рентабельділігінің 2,69%-ға
төмендеуіне қатты әсерін тигізген.
Рентабельділіктің факторлы модельдері кәсіпорынның қаржылық ... мен ... ... арасындағы маңызды себепті
байланыстарын ашып ... ... олар ... ... ... құралы болып ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
болжамдаудың басқарушы модельдері болып табылады.
Қаржылық стратегия – бұл кәсіпорынды ... ... ... ... әрекеттердің басты жоспары. Ол қаржылардың құрылу теориясы мен
тәжірибесі, олардың және нарықтық ... ... ... ... жоспарлау мен қамтамасыз ету ... ... ... ... негізгі және айналым қаражаттарын
оптимизациялау, ... ... ... ... есеп-айырысу
облысында саясат, бағалы қағаздар облысында саясат. Кәсіпорынның қаржылық
стратегиясын қалыптастыруға байланысты ұсыныстар ... ... ... ... қорытындылар негізінде жасалады.
Қаржылық стратегия жасау ... ... ... ... кезеңі; қаржылық жоспарлаудың мақсаттарын анықтау және
қалыптастыру; ... ... ... қаржылық жағдайын
жетілдірудің негізгі критеиін таңдау; қаржылық ... ... ... ... ... және ... ... және таңдау; кәсіпорын-ның
болжамды қаржылық ... ... ... ұсыныстарды есепке ала
отырып, кәсіпорынның болжамды ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің негізгі критерийлеріне
жетуді бағалау; кәсіпорынның жоғары ... ... ... ...... ... негізгі элементі. Қаржылық
болжамдаудың екі негізгі әдісі бар. Олардың бірі – бюджеттік, ол ... ... және ... ... қаржылық бөлімін есептеуге
негізделеді. Екінші әдіс бұл – ... ... ... ... және ... ... ... модификация).
«Сатулардан пайыздар әдісі» бойынша «Барлау Өндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның
болжамды балансы құрылды, болжамды баланста сыртқы қаржыландыру қажеттілігі
79597751 мың ... ... ... ... бойынша да дәл осы сома
анықталған.
Кәсіпорынның қаржылық стратегиясын құру, оның ішінде болжамды ... ... ... ... ... көрінісін ұсынуға мүмкіндік
береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. ... – 2030» ... ... ... ... және әл-ауқатының артуы: Халыққа жолдау// Егемен
Қазақстан – 1997 – 11 ақпан
2. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... жаңа ... Астана 2007ж. 28 ақпан, Егемен Қазақстан 2007ж.
1 наурыз
3. Ілиясов Қ. Қ, ... С. ... ... ... 2005 – ... ... қаржылық жағдайын талдау: оқу ... ... Э.Т., ... Ж.Г. – ... ... 2001 – 328б./
5. О.Н. Лихачева. Финансовое планирование на предприятии. Москва, 2005 – ... ... ... ... ... ... және
қажеттілігі//Экономика негіздері. Основы экономики. – 2006 - №3 – ... ... Г.Ж. ... ... ресурсами.//Қаржы-қаражат 2007 - №2
– 31-36с.
8. С.В. ... ... ... ... и ... ... 2005 – ... Финансы предприятий: Учебник для вузов/ под ред. Н.В. ... М: ... ... Кожахметова М. Финансовый контроль как метод ... ... – 2006 - №6 – ... ... А. ... экономикалық билік жүйесі және құрылым //
Қаржы-Қаражат. – 2005 - №5 – 18-23б.
12. Масалимов С.Ж., ... С.Т., ... ... Оқу құралы. – Семей:
Printmaster, 2006ж. – 120б.
13. Леонтьев В.Е., Бочаров В. В., ... Н. П. ... ... М. «ООО ... ... - 2005 – ... ... В.В. Финансовый анализ. Издание второе. ... ... ... ... ... ... ... и практика: Учебник/под ред. ... – 5-е изд; ... и доп. – М: ... 2005. – ... ... ... (Финансы предприятий). Учебник/ под ред. Володин
А.А. – М: Инфра-М, 2006г.
17. Дранко О. ... ... ... ... ... ... – М: Юнити, 2007г.
18. Селезнева Н., Ионова А. ... ... ... ... ... для ... 2-е изд., ... и доп – М:Юнити, 2006г.
19. Рогова Е.М. Основы управления ... и ... ... Пос - ... ... ... 2006г.
20. «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы – Алматы:
Юрист, 2004 - 54б.
21. ... М.Н. ... ... как база для ... ... ... активами и пассивами предприятия. // Финансовый менеджмент. –
2000. №2. С. ... ... И.Т. ... и ... ... ... – М.:
Финансы и статистика. 1998. 112 с.
23. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. ... ... ... – М.: ... «Дело и Сервис». 1999. 304 с.
24. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа.
– М.: ... 2000. 208 ... ... М. На пути к ... ... ... ... – 2006 - №3-4 – 63-68б.
26. Кеулімжанов К.К., Құдайбергенова Н.А. ... ... ... ... ... 2006 – ... ... А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы ... – М: ... ... ... ... Б.С., Әбдішүкіров Р.С. Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік
есепті ұйымдастыру: Оқулық. – Алматы. Экононмика 2006 – 164б.
29. ... С.Б. ... ... ... ред. ... К.Ш. Дүйсенбаев. –
2-ші бас. – Алматы: ИздатМаркет, 2005 – 312б.
30. Управление финансами. Финансовый ... ... ...... 2005 – 232с. Жилкина А.М.
31. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. ... ... 1997. 498 ... ... И.А. ... ... Учебный курс. – К.: Ника-Центр, 1999.
528 с.
33. Уоттс М. Нарықтық экономика әліппесі / ауд Н.Оразбеков. ... 1995 ... ... ... ... ... және же-ке тұлғалардың басқажарналары
Кәсіпорын жинақтаған резервтер
Жарғылық капитал
Акционерлік қоғамның акцияларына сыйақы
Қосымша
капитал
Жинақталған
табыс
Резервтік
капитал
Жинақ
қорлары
Бөлінбеген
табыс
Жарналар
Мақсатты қаржы-ландыру
Сурет 1. ... ... ... ... қаржыларды басқару жүйесін құқықтық және нормативтік қамтамасыз
ету
БАСҚАУРШЫ ІШКІ ЖҮЙЕ
Қаржылық бас-қарудың ұйым-дастырушылық құрылымы
Қаржы-лық бө-лімшенің кадрлері
Қаржы-лық құралдар
Қаржы-лық әдістер
Қаржылық ... ... ... ... құралдары
БАСҚАРУ ОБЪЕКТІСІ
Қаржылық ресурстардың көздері
Қаржылық ресурстар
Қаржылық қатынастар
Басқару процесі
Өндіріс
Нарық
Ақша ағымы
Материал ... ... ... ... ... контрагенттер
Ақша ағымы
Ақпарат ағымы
Сурет 2. Кәсіпорында қаржыларды басқару жүйесінің қызмет ету құрылымы ... ... ... ... 4. ... шотында қаражаттар қалдығы өзгерісінің
графигі (Баумоль моделі)
Ақшалай ... ... ... ... қалпына келтіру
Ақшалай өаражаттар қоры
Уақыт
Жоғарғы шек
Қайту нүктесі
Төменгі
шек
Сурет 5. Миллера – Орр моделі
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... және айналым қаражаттарын оптими-зациялау
Табысты бөлуді оптими-зациялау
Қолма-қолсыз есеп-айырысу ... ... ... ... саясат
Капиталды басқару
Салық менеджменті
Кәсіпорынның қаржылық стратегиясының объектілері
Қаражаттар-дың табыстары мен түсімдері
Қаражаттар-дың шығыс-тары мен аударымдары
Бюджет пен бюджеттен тыс өзара ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын ұйымдастыру және оларды пайдалану тиімділігі71 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын басқару80 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Австралия жайлы25 бет
Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталығы72 бет
Адам ресурстарын стратегиялық басқару жүйесін құру44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь