Қазақстандағы өзбек диаспорасы

. Өзбек диаспорасының қалыптасу тарихын қарастыру.
. қазақстандық қоғамдағы өзбек диаспорасын зерттеудің теориялық.әдіснамалық, әдістемелік негіздерін жасау;
. диаспора түсінігін, типологиясын, құрылымын анықтау және диаспоралық саясатты қарастыру;
. Өзбектердің әлеуметтік.экономикалық және рухани салалардағы орнын қарастыру;
. Қазақстандағы өзбектердің өмірлік құндылықтары мен ұстанымдарын айқындау;
. Қазақстандағы өзбектердің көші.қон үдерісін және олардың әлеуметтік экономикалық жағдайын зерттеу;
. Қ.Р. ұлттық саясатының қалыптасу ерекшеліктерін қарастыру;
. Өзбек диаспорасының қазақстандық қоғамға кірігу тенденцияларын бағамдау;
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін белсенді диаспоралық ... ... ... сақтап қалуға бағытталған, Қазақстан шағын
және орта кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... отыр. Демографиялық жағдай дағдарыста ... ... ... ... ... ... ресурс. Бір жағынан, қазіргі заманғы
жаһандық және ықпалдасу жағдайында ... ... ... ... және ішкі
экономикалық-саяси күшке айналуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Президенті өзінің ...... ... ... ... ... бірі
демографиялық және миграциялық саясат» - деп көрсетіп берді. Бұл ... ... ... ... ... да ... қатысы бар
екендігін білеміз. Сондықтан тарихи демографияның, оның ішіндегі елдегі
өзбек ... ... ... ... бар ... мәселелердің бірі.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері.
Мақсаты:
Қазақстан Республикасындағы өзбек диаспорасының әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... және ... ашып ... ... диаспорасының қалыптасу тарихын қарастыру.
- қазақстандық қоғамдағы ... ... ... ... әдістемелік негіздерін жасау;
- диаспора түсінігін, типологиясын, құрылымын анықтау және диаспоралық
саясатты қарастыру;
- Өзбектердің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... құндылықтары мен ұстанымдарын
айқындау;
- Қазақстандағы өзбектердің көші-қон үдерісін және олардың ... ... ... Қ.Р. ұлттық саясатының қалыптасу ерекшеліктерін қарастыру;
- Өзбек диаспорасының қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... пәні:
Өзбек диаспорасының қазақстандық қоғамдағы орны.
Негізгі ұғымдар:
диаспора, ирредента, миграция, ... ... ұлт, ... ... ... ... көп ... салалар құрылыс, транспорт, шикізат
өнеркәсібі, ауыр ... егін ... ... ... Қазақстанда өзбектер отбасылық бизнестің кең етек жаюына елеулі үлес
қосуда.
3. Қазақстанға қазіргі таңда көшіп келіп ... ... көп ... ... ... жағдайын жақсарту, қосымша қаражат табу
мақсатында келген.
4. Өзбектер күнделікті ... тек өз ана ... ... ... ... ... сақталған және олардың репродуктивтілік
көрсеткіштері жоғары.
6. Өзбектердің жеке ... ... ... қоғамға
идентификациялануы қарқынды жүруде.
7. Өзбектерде ассимиляция үдерісі өте төмен ... ... ... ... мәдени институттарын, ана тілін және ... ... ... ... ... ... және әдіснамалық негізі.
Зерттеудің теориялық-әдіснамалық негізі ретінде жүйелі талдау әдістері
қолданылды. Диплом жұмысын жазу ... ... ... ... ... әдістері қолданылды: жүйелілік, кешенділік, салыстырмалылық,
тарихи, статистикалық ... және ... ... әдісі: сауалнама, контент анализ , эксперттік сұхбат
Іріктеу жиынтығы негіздемесі: ... ... ... ... ... кезең
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан 2012 ... ... ... ... бойынша репонденттер саны
Жынысы:
Әйел – 50
Ер – 50
Ұлты : өзбек
1 ҚАЗАҚСТАНДА ӨЗГЕ ҰЛТ ӨКІЛДЕРІНІҢ МЕКЕН ЕТУ ТАРИХНАМАСЫ
1. ... ... ... ... сөзі, шашыранды өсу деген мағынаны білдіреді. Осылайша
басқа жаққа кетіп, шашыранды жүргендердің немесе шоғыр болып ... ... ... ... ... деген термин қолданылады.
М.Тәтімов диаспора сөзін қазақша ... ал ... ... ... ... ... оралған майтабандар деп атаған. Ал екі
халықтың ортасында ... не ... не тағы ... ... ... ... Қазақстаннан тыс жерде саны
қалың шоғыр күйінде қалған және шалғай ... ... ... қазақ
диаспорасының саны 1991 жылдың соңы мен 1992 жылдың басында жалпы саны ... 400 мың деп ... Ол ... 32,2% яғни ... ... ... шет елдердегі шашырандысын салыстыратын болсақ,
туысқан, қырғыз ... ... көп, ал ... ... 2 еседен артық. Осының өзін-ақ  олардың бәрін қоссақ, бір
қауым халық екені белгілі.Қазақстанада ... күн ... ... ... ... шетел қазақтарын көшіру саясаты ұтымды да, ... ... ... онша ... ... Бірақ, әрине, өз
мүмкіншіліктерімен ... ... ... қолайлы жағдай жасаған орынды.
Ұлттық диаспора деп Қазақстаннан тыс жерде өмір сүріп келген халықты
айтамыз. Себебі ... тыс ... ... ... ... , яғни, 1,8 миллионы (1993 жыл бойынша) өзінің ... ... ... ал қалған 1,6 миллионы бөтен жерлерді қоныстанған.
Қазіргі Қазақстан Республикасының ... ... ... атамекені
тек үштен екісін ғана қамтиды. Демек қазақтың ежелгі атамекені 4 ... ... ... ... Оның 12 млн. ... ... Ресейде (600
мың шаршы шақырым), Орта Азияда (200 мың шаршы шақырым) және Қытайда ... ... ... ... ... ... ... ата-
жұрты болып табылатын елден тысқары өмір ... ... бір ... ұлттық шығарып жіберу,геноцид қаупі және т.б. факторлар әсерімен
пайда болады.
Диаспора күштеп көшірудің, ... ... ... ... пайда болды. Диаспора термині
алгаш рет еврейлердің Палестинадан тысқары жерлерде ... ... ... б.з.б VI ... басында Вавилон патшасы Навиходоносар ӀӀ-
шінің, одан соң б.з Ӏ-ӀӀ ғасырларда римдіктердің қудалауына байланысты
қоныс аударуынан ... ... ... ... ... ... басқа
этностық қауымдастықтар мен діни қауымдастықтар діни қауымдастықтарға да
қатысты қолданылатын ... ... өзі ... жатқан елде аз этностық
топ болып табылады да, ... ... тегі ... елмен рухани
және шаруашылық байланыста болуға тырысады.
Диаспоралардың бес түрі анықталган, олар мына жағдайлардың нәтижесінде
қалыптасады:
1. ... ... ... ... күш ... ... ... отарлық көші-қон салдары (британ, неміс, португал, испан, орыс);
3. еңбек миграциясы (қытай, итальян, үнді және т.б.);
4. кәсіби (бизнес, сауда), миграция (жапон, қытай, ливия және ... ... ... көші-қон процестері және оның зерттелуі
Еліміз егемендікке жеткеннен кейінгі уақытта, қазақ ... ... ... мен ... ... ... ... жазу уақыттың қойған талабы
болды. Отандық тарихтың өткен кезеңдеріндегі шындығы бұрмаланып, ақиқаты
айтылмай келген ... мен ... ой ... ... ... ... ... тарих ғылымының әр саласы ... ... ... ... ... ... ғылымының бір саласы саналатын
тарихи демография ... да, ... ... ... ... ... еңбектер жарық көрді. Республикамыздағы демографиялық
ахуалдың астары өткен кезеңдермен тығыз байланыста жатқандығы жайында нақты
мғліметтер мен тұжырымдамалар көпшілік назарына ... ... ... ... одан әрі ... бере түсу үшін ендігі жерде
белгілі бір кезеңдер аралығындағы халық ... ... ... ... ауқымына және олардың ... ... баса ... ... абзал. Сонымен қатар, бұл
мәселелердің ғылыми әдебиеттерде көрініс табу деңгейіне тарихнамалық талдау
да жасау ... ... ... ... ... процестердің негізгі желісін,
оның елеулі құбылыстарын ғылыми тұрғыда ... ... және ... ... ... үшін ... таным тәжірибесін пайдалануға
мүмкіндік береді.
Тарихи демография саласындағы өзекті мәселелердің бірі – Кеңестік
дәуірде қазақ ... ... ... ... ... ол биліктің жүзеге асырған саяси, әлеуметтік-экономикалық іс-
шараларымен тығыз байланыста жүрді. 1917 ж. Қазан ... ... ... ... ... жер-су реформасы, күштеп ұжымдастыру, қуғын-сүргін,
күштеп қоныс аудару, Ұлы Отан соғысы кезіндегі мобилизация мен ... ... ... демобилизация, халық шаруашылығын қалпына
келтіру жолындағы шаралар, күштеп ... ... кері ... ... ... ... игеру секілді тағы басқа оқиғалар мен ахуалдар ішкі
және сыртқы көші-қон процестеріне тікелей ықпал етті. Өз ... ... ... ... ... ... ұлттық құрамындағы ара
салмаққа күрделі ... ала ... ... осы ... ... тарих
ғылымында ұлттық мүдде ... ... ... ... ... ... ... туғызбайды.
Көші-қон процестері бұрын да зерттеушілердің назарына ілікпей қалған
жоқ. Бұл мәселе кеңес ... де, ... ... де және ... ... да әрқилы бағаланып келді. ... ... тән ... ... және ғылыми еңбектердің деректік негізіне баға беру
отандық тарих ғылымының басты мақсаттарының біріне айналды. Бұл ... ... ... ... өзі ... маңызға ие
екендігін аңғартады. Осының бәрі біздің зерттеуіміздің өзекті, әрі ғылыми
сұранысқа ие тақырыпқа арналғандығын байқатады.
Мәселенің ... ... ... дәуірде алғашқылардың бірі болып
қазақ халқының саны, құрамы, орналасуы жайында М. ... ... ... ... байланысты Т. Шонанұлы, М. Есболұлы жазды.
Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамуы мемлекеттің саяси
институттары қызметінің түбегейлі ... ... ... ... ... қатар жүрді. Жұмыссыздық, кедейлік, құқықтық
немқұрайдылық, шовинизм, ұлтсыздық ... ... ... ... ауқымды миграциялық үрдістер ... ... кері ... жағдайда ұлттық саясат тарихи қордаланған қайшылықтардың және
жаңа әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... Ресей және бұрынғы кеңес республикаларынан ажырап
қалған диаспораларды жаңа саяси жағдайға бейімдеуге бағытталып ... ... ... ... тілде және басқа да
тілдерде білім алуын, мәдени-рухани ... ... мән ... саясаты тарихи қалыптасқан дәстүрге, күш көрсетпеу, төзімділік,
халықтардың ғасырлар бойы ... өмір ... ... ... ... қазақтың және диаспоралардың да ... ... ... ... ... өз ... ... жол
бермеді. Бұл қоғамдық келісімді сақтауды қамтамасыз етті.
Бүгінгі күні елден көшу ... ел ... ... ... ... қоғам қалыптаса бастады. Елде ірі этнодемографиялық
өзгерістер болды: Қазақстан екі этностық ... ... мен ... ... ... ... сан ... бір этнос, қазақ этносы
басым мемлекетке айналды.
Тәуелсіздік алғаннан кейін жиырма жылдай уақыт өтті, ұлт ... ой ... ... ... ... ... ... БАҚ-та және
ғылыми жиындарда бұл мәселелер жиі ... ... Осы ... елді
дүрліктірген «Ел бірлігі доктринасы» жобасы өмірге келді, ол ... Оның жаңа ... де ... ... ... ел ... әлеуметтік-этникалық, саяси, мемлекетттік басқару шараларының
біртұтас жүйесін жасаудың негізі болып табылады» делініп, ... ... ... бере ... Оның ... ... да ... Ел
бірлігінің қажеттілігі былайша түйінделеді: «Егер мемлекеттің қалыптасу
кезеңінде басты міндет этносаралық ... пен ... ... ... ... ... ел дамуының жаңа кезегінде, стратегиялық
басымдық ... ... ... ... ... ... ... қағидаттар жүйесіне негізделген Ұлт Бірлігіне жету болып табылады».
Төзімділік пен келісім елімізге сырттан ... идея ... ... ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келетін құндылықтар. Қазыбек би: ... ... мал ... ... ... ешкімге соқтықпай, жай жатқан елміз», -
дей келіп: ... ... ... ... ... сөз ... елміз.
Досымызды сақтай білген, дәм-тұзды ақтай ... ... ... ... хан ... ... ... елміз», – деген асыл ойлы ... ... ... ел ... кеше де, ... де қызмет жасап
келді, ел дамуының жаңа кезеңінде де қызмет жасайды, барлық ... ... ... ... қала береді, оларды ... ... реті ... «бір мемлекет – бір ұлт» идеясына негізделген. Бұл жаңалық
емес, әлемде көп тараған идея. Сонымен, ... ... ... ... ... ұлт ... ... Тек көбірек орыс
тілінде сөйлеп, ойлап дағдыланған қазақстандықтар орыс ... жаңа ... ... деп ... ... жоқ емес.
Ұлт саясатында шексіз либерализм де, ұрда-жық, ымыраға келмейтін,
бұлтартпайтын саясат та ... ... ... ұлт ... биліктің барлық
деңгейлеріндегі шешім қабылдайтын, оны ... ... ... Олардың ұлтжандылық, патриоттық болмысы, не ... ... ... ... этникалық қатынастарға ықпалын
тигізеді. Олардың шешімді асығыс не ... ... да ... ... ... ... күрделі, оны тамақтың тоқтығымен, ... ... ... өмір ... ... Сонымен бірге, оны мәдени
мекемелердің, сарайлардың, концерттердің санымен де ... ... ... қайыршы күй кешіп, біліксіз, кәсіби деңгейі төмен, басқа этностық
топтардың арасында ... ... ... ... ... ... ұлт
мәртебесі төмен болатыны белгілі. Сондықтан ... ... ... ... ... ұстаным қажет екені сөзсіз.
Ұлт саясаты, тек қазақ саясаты емес, қазақ өз мүддесі үшін ... ... дау ... ... ... ... жау шықпауын
ойлайды. Сондықтан кешенді жаңа ұлт саясатына мүдделі. Тек қазақтар ғана
емес, ... да ... ... ел ... ... ... бірлікті нұсқаумен, тікелей, үзілді-кесілді түрде қалыптастыруға
болмайды. Ол ... ... ... ... да ... және ... ... жүйелі идеяларды негізге алу арқылы жүзеге асады. ... ... ... ... бірі - ... ... ... саны 20
млн. адамнан артық. Соның ішінде 18 ... ... ... ... мен ... ... 1 ... артық өзбек
бар. Содан кейінгі көп тараған ... ... ... ... ... ... ... саны 400 мың адамға жуық.
Облыстар ... ең көп ... жері ... ... облысы. Ондағы
өзбектердің саны 350 мың, яғни ... ... ... 90 пайызы сонда.
Өзбектер – Орталық Азиядағы көне халықтардың бірі, сондықтан тарихы да
алуан қырлы. Қазіргі Өзбекстан ... ... ... ... біздің
жыл санауымыздан бұрынғы бірінші мыңжылдықтан бері белгілі. Олар тарихта
Бактрия, Хорезм, Соғда құл иеленуші мемлекеттері ... ... ... ... бұрынғы VІ ғасырдың екінші жартысында бұл мемлекеттерді
парсылардың Ахеменид державасы жаулап алады. ... ... тілі ... етек алады. Содан кейінгі ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... Зұлқарнайын, одан кейін грек жаулап алушылары
(Диодот) ... ... ... ... ... І ... жергілікті
халықтар арасындағы қошан тайпасының көсемі Кафиз жатжұрттықтарға қарсы күш
біріктіріп, ... ... ... Бұл ... ... ... ... тарап, көшпелі эфталит атты күшті тайпаға бағынуға мәжбүр болады.
Ел аумағында VІ-VІІ ғасырларда декхан ... ... ... ... ... Ал ... ... түскен Қошан
патшалығы ыдырап, Соғда, Бұхара, Хорезм, Ферғана, Елек және Шаш ... ... ... ... ...... ... жартысынан бастап
қазіргі өзбек жеріндегі халықтар Түркі қағанатына бағынады. Осы ... ... ... ... ... жататын олардың тілдерінің ұзақ уақыт
бойғы түркіге ауысу үдерісі жүреді және ол қазіргі өзбек ... ... ... Ал VІІ ... ... ... араб шапқыншылығы бұл
аймаққа ислам дінін әкелді. ... ... ... ... ... ... басталып, ол ХІ-ХІІ ғасырларда ... ... ... ... ... ... ХІІІ ғасырдағы Шыңғыс хан
шапқыншылығынан кейін Орталық Азия ... ... ... ... ... Бірақ ұлыстың әлсіреуінен ірі қалалар өз алдына ... ... ... бірі Самарқан ХІV ғасырдың екінші ... ... ... ... үлкен империя құрады. Империяның басында Әмір Темір
(1370-1405) болды. Ол өлгеннен кейін ... ... тақ ... ... ... ... ұлы ... жеңеді. Ол қазіргі Өзбекстан
аумағын үлкен ұлы Ұлықбектің еншілігіне ... ... ... ... ... ... ... тамаша обсерватория салынғаны
белгілі.
ХVІ ғасырда Дешті ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы қазіргі Өзбекстан жерін жаулап
алады. Сөйтіп, ондағы ... ... ... араласа келе оларға өзінің
атауын берген. Қазіргі өзбек тілі үлкен үш тілдік орта - қыпшақ, оғыз ... ... ... ... ауыр ... ... ... самарқан-бұхаралық, ферғаналық, оңтүстік-хорезмдік және басқа
да тілдік диалектілер бар. Ал ... ... ... ... Ташкент пен
Ферғананың говоры бекітілген.
Дешті Қыпшақтың орнында ... ... ... ... ... ... пен өзбектің шыққан тегі бір болып шығады.
Шәйбани әулетінің тұтас Өзбекстан аумағында құрған ... ... ... әлсірей бастайды. Соңғы хан Абдулланың тұсында ғана берік
хандық ... ... ... ... Хиуа және Бұхарадан бөлінген ... ... ... 1740 жылы бұлардың жеріне парсының шахы Нәдір
басып кіреді. Сөйтіп, ол өзі ... ... ... жаңа ... ... ... басшысы бұдан былай хан болмай, әмір деп аталады.
Артынан, ХVІІІ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... алады.
ХІХ ғасырдың 60-шы жылдарында орыс патшалығының Орталық Азияны
отарлауы басталды. 1865 жылы олар ... 1868 жылы ... ... ... ... мен Хиуа хандығы да өзінің үстінен орыс үкіметінің
қарайтынын мойындады. Сөйтіп, Орталық Азияда Ресейдің үстемдігі орнады.
Қазан ... ... ел ... ... ... “Түркістан
автономиялы КСР-і”, бұрынғы Хиуа хандығының орнында “Хорезм ... және ... ... ... республикасы” атты бірнеше
мемлекеттік құрылымдар болды. 1924 жылы мұның бәрі біріктіріліп, Өзбек КСР-
ін құрады. 1991 жылы ... ... ... ... ... діні – мұсылман сүннит. Жазуы 1927 жылға дейін араб
әліпбиінің негізінде болса, ... ... аз ... ... ... 1939 ... ... ол кириллицаға өткен, бірақ ... соң ... ... ... ... көшті.
Қазақстандық өзбектер 1992 жылдан өздерінің ұлттық мәдени ... ... ... бір ... ... ... олар өздерінің
мәдениетін дамытуда. Өзбек тілінде оқытатын мектептер бар және газет-
журналдар ... ... ... мен ... да ... ... ... ән-күйлер беріледі. Өзбектің өнері әсем, әрі қазаққа жақын.
Қазақ және өзбек халқы бірнеше ғасырлар бойы ... ... ... ... шекаралас жатқан жерлерде мекендеп келеді. Оларды күрделі
оқиғалар ғана емес, мәдениет ортақтығы да ... ... ... ... ... және жеке ... бір-бірімен біте қайнасып кеткелі қашан.
Қазақстан 448 мың өзбектің екінші ... ... ... ... ... (1,7 млн. ... адам), Тәжікстанда
(шамамен 1,2 млн адам) ... Ана тілі - ... ... ... мұсылман
сүнниттер.
Алматы облысын 2986 өзбек мекендейді. ... ат ... 2006 ... ... ... ... ... Орталық мәдени құндылықтарын,
дәстүрлерін үйрету, ана ... ... ... ... ... ... ... Орталық белсенділері Қазақстанда
тұратын халықтар достығының көрінісі, ... ... ... және ... салалардағы жетістіктерінің өзіндік ... ... ... бар ынта-ықыласпен қатысады. Қазақстан
және Үзбекстан республикаларының ... ... ... ... тұрақты өткізіп отырады.
Үзбек халқының мәдениеті көпқырлы.
Олардың бір де бір мерекесі арқанда жүру өнерінсіз өткен емес. Бұл
мерекеге ... ... ... ... ... ... Сурна үні мен өзбек
барабанының дауысы концертке нағыз шығыстық сипат береді. ... ... ... ... Ал ... курашы әлемге әйгілі бола
бастады. Бүгінгі күні ... ... ... яхтаке палуандарын
кездестіруге болады, ал күрестегі белдесулер кезінде тәжім», «халол»,
«енбош», «чала», ... ... ... жоқ ескі ... бері өзбектерде тал бесіктен жер бесікке
дейінгі атап өтілетін, жасалатын барлық ... ... ... ... ... 7 күн ... ... рет жөргекке орап, ... ... ... Сәбилер сырқаттанып қалса, оны «Бәдік» әнімен
уатады.
Қалыңдықты күйеужігіттің үйіне шығарып саларда әйелдер қайырмасы ... ... ... әнді ... Ежелгі жоқтау әндері күні бүгінге ... және еске алу ... ... жүр. Көптеген өзбек отбасыларында
ерекше мазмұнды, тіпті сонау исламға дейінгі тілдік мәдениеттен ... ... ... мұра боп ... ... тұрмыс-салт жырлары
сақалып келеді. Әрине өзбек музыкалық фольклоры тек тұрмыс-салт ... ... ... ... сияқты көне ән жанрлары күні бүгінге
дейін кеңінен айтылады. Ән ... мен ... ... - ... ... ... ... мұралының ішінде дастандар - лирикалық-батырлық
мазмұндағы эпостық жырлар ... орын ... ... ... ... ... музыкалық-поэзиялық шығармашылығының тамыры тереңде
жатқаны сонша, тіпті «Гур-угли» дастаны немесе ... ... ... ... шығу ... тап басып айту мүмкін емес.
Қонақты күте білу өзбек қоғамында дастарқан ... ... ... ... ... Шақырылған қонақтың түскі немесе
кешкі астан бас ... ... ... ... үшін ... ... ұқыптылық
басты ұстаным болып есептеледі. Кез келген тамақтану ең алдымен шай ... ... ... Ең ... ... ... пісірілген нан,
құрғақ жидектер мен жаңғақтар, жеміс–жидектер мен ... ... ... ... ... тек ... ... түрде палауды немесе
үлкен асты әкеледі.
Өзбектің палауы - сіңімді және өте тоқ ас, ол ... ... және оны ... ... кірісуге болмайды. Дастарханға міндетті
түрде ыстық шелпектер қойылады, оларды төңкеріп ... ... ... ... ... алу, оны ... ... қағазға орап жерге қою жаман
ырым болып саналады. Өзбектердің тұрмыс-тіршілігінде шай және шай ... ... орын ... ... ... сияқты, оны қонақтарға құю да
ең алдымен үй ... ер ... ... ... ... ... кішкентай кеселерге құяды.
Қонақ сыйлы болған сайын оның ыдысына құйылатын шай ... ... бұл ... ... ... болып сипатталады. шайға
кесеңізді отағасына немесе оның әйеліне қайта-қайта ... ... ... ... көрсете аласыз.
Өзбектердің ең негізгі және ... ... ... ... күндерді күту, көктемді қарсы алу қуанышы бірыңғай халық шаттығына
келіп қосылады. Өзбектер ... ... да ... осы ... ... атап
өтеді. Бұл күні көктемді қарсы алу қуанышында келетін қонақтарға дастарқан
жайылып, есік ашық болуы ... ... ... ... ... ЗЕРТЕЛУ ДЕҢГЕЙІ
Қазақстандағы өзбектер өзге елдерге барған өзбектерден гөрі ... ... ... Өйткені, 1991 жылдың аяғында Қазақстан әлемдегі
түркі тектес барлық халықтардың бірден-бір тәуелсіздік алған елі ... ... да жат ... ... ... қашқан барлық түркі
тектестер өздері барып паналайтын бірден-бір ел ... ... ... ... ... ... ... қоныс тебе
бастады. Міне, сол ... бері ... ... ... ғасырлық
мезгілде олар туралы бір ... ... ... ... ... ... қаламгерлер өзбектердің тарихын және салт – ... ... ... ... ... 4 ... бөліп
қарастыруымызға болады:
1. 1910 – 1940 жж. ... ... ... ... кезеңі;
2. 1940 – 1960 жж. ... ... өзін ... және ... жас ұрпағына таныстыру кезеңі;
3. 1960 – 1990 жж. ... ... ... зерттеу
кезеңі;
4. 1990 жылдан бері қарай ... ... ... ... ... ... ... кезеңі.
Көбінесе өзбек халқы қазақтармен шатастырылатын. Міне, осы кезеңде
кей ғалымдар, әсіресе өзбекті ... ... ... ... ... «Өзбек» деген халық кім және де ол ... ... ... ... отыр ... ... қанағаттандырып, өзбектерді
әлем жұртшылығына таныстыруға тырысты.
Осы мақсатпен Қазақстандағы ... ... ... ... мен тарихшылар зерттей бастады. Соның ішінде ең
алғашқылардың бірі ... ... ... арасынан шыққан
зерттеушілердің бірі – Шахнұр Қосанов. Ол ... ... ... ... ... жарық көрген үш еңбегі бар. Оның бірінші ... 1977 жылы ... ... ... «Өзбек халқының тарихы» деп аталады. Бұл шағын
кітапшада Қазақстандағы өзбектердің ... ... ... ... ... «Естеліктерім» деген атпен Ташентте ... ... ... ... ... өзі көш ... куә болған оқиғаларды өлең ... етіп ... ... автор өзбектердің көші туралы және де
ондағы оқиғаларды ... ... ... мен ... ... ... құнды мәліметтер береді. Бұл Қазақстанда өзбек тілінде
жарық көрген алғашқы еңбек болып ... ... әрі кең ... ... ... Түркістанға
дейін» деген еңбегі болып табылады. Ол 1981 жылы ... ... ... ... ... тілінде жарыққа шықты. Онда өзбектің
салт – дәстүрі мен мәдениеті ...... ... ... ... ... ... аударылып 1995 жылы Самарканд қаласында
жарық көрді./15/ Бұл еңбектер ... ... ... ... ... рөл ... ... туралы зерттеуді қазақстандық ... ... ... Ол 1952 жылы ... ... Кәшмірден бір топ өзбектің
Өзбекстанға қоныс аударғанын естіп, 1953 жылы ақпан айында ... ... ... ... ... бір топ ... барады.
Сағдат Шағатай өзбек халқының тарихы мен ... жіті ... ... бірі еді. ... ... ... ... бөлуі
тектен тек емес еді. Ол Мұстафа Шоқайдың жақын досы ... ... ... Ол 1952 жылы ... көшіп келген өзбектердің ауыз
әдебиетіне көбірек үңіледі. Өзбектерден мақал-мәтел, ... ... ... ... ... ауыз ... ... жинады. Бұл ... 1961 жылы ... ... ... ... ... ... Кітаптың кіріспе сөзінде автор көш туралы алған мәліметтерін
келтіреді. ... да ... ... маңызы зор./16/
Одан кейін ағылшын журналисі Лияс Годфрей өзбектердің босқындыққа
ұшырау тарихын зерделей келе ... ... атты ... жазады. Ол кітап
1956 жылы Лондон қаласында жарық көрді. Бұл кітапта ... ... ... ... ... ... туралы, сонымен
қатар Шығыс Түркістан өзбектері ... және ... ... ... ... қатысуына жан – жақты сипаттама берген. /17/
1960-1980 жылдар аралығында Қазақстандағы өзбектер біршама ес ... ... ... араласа бастайды.Өсіп келе жатқан ұрпақтарға өзінің
кім екенін, қайдан келіп шыққандарын ұмыттырмау үшін ... жазу ... ... ... өте келе жастардың өзбек екендіктерін білмей қалулары
ғажап емес еді. Сонымен қатар, сол кезеңде НАТО ... ... ... ... ... салдарынан, Кеңес ... ... және ... қол ... Шығыс Түркістандағы өзбектер арасында
ешқандай бір ... ... ... емес еді. ... ... ұрпақтардың
салт-дәстүр мен тілін ұмытуы, аталарының не себепті, қай жолмен және ... ... ... ... ... өздерінің өзбек деген
халықтың перзенттері екенін білмей қалулары әбден ... ... ... ... үшін, Қазақстанға жасалған көштің қаһармандары тірі
тұрғанда, ... ... ... ... ... пен салт дәстүрді
қағазға түсіріп, ... мұра ... ... ұрпаққа қалдыру аса қажет
саналды.
Осы орайда Қазақстан өзбектерінің өз ... ... ... Алькаевты
айта кеткен жөн. Икрам Алькаевтың «Бостандық ... ... ... 1961 жылы Ташкентте жарық ... Ол ... ... ... мәдениеті туралы мәлімет беріп, әкесі ... ... ... ... ... /19/ Кітап 1976 жылы екінші рет
жарық көреді.
Қазақстандағы өзбек жазушыларының бірі ... ... ... ... атты ... 1977 жылы ... Түркістан босқындар
қоғамының басылымдары арасында жарық көрген.
1960 жылы ... ... ... мен ... бірлесіп
Түркістанда іргесін қалаған аталмыш ұйым, Қазақстандағы өбектердің тарихы
мен ... ... ... 70-ші ... орта шенінде арнайы комитет
ұйымдастырады. Бұл комитет өзбектердің ... ... ... ірі ... және көне көз ... ... ... Сондай-
ақ үй-үйді аралап тарихи мәні бар құжаттар мен ... ... ... ... ... ... ... осы материалдардың негізінде
аталған еңбекті қазақ тілінде баспаға дайындады. Кітапта өзбектердің көш
тарихы турасында, ... бел ... ... ... ... өте ... деректер баршылық. Кітаптың соңғы
беттерінде құнды суретер басылған. /20/
1980-1990 жылдар өзбектердің осы елде ... кең жая ... ... ... әлеуметтік, шаруашылық және мәдени өмірін зерттеуге қызыққан
кезең болды. ... ... ... ... ғасырдан астам
уақыт өтіп, және мұншама ... ... ... олар ... ... ... сақтап отырса да, жаңа ортада тіршілік етулеріне
байланысты олардың рухани өмірлерінде кейбір ... де ... ... ... ... мен оқиғаларды бастан кешірді. Сонымен қатар бұл
кезеңде Қазақстандағы өзбектер мен Атамекен өзбектерінің арасында ... ... ... ... ... қам-қарекеті Швециялық ғалым Ангельс Виллингтің
назарын аударды. Ол Қазақстан ... ... ... алғаш
докторлық диссертация қорғаған ғалым. Ангельс Виллинг 1979 -1986 жылдар
аралығында ... ... ... зерттеулер жүргізді. Осы
зерттеулердің ... 1989 жылы ... ... ... ... ... Швецияның бір қаласында ағылшын тілінде
жарық көрген ... ... ... ... ... жан-жақты
мәлімет береді. Кітабын дайындау барысында ол, ... ... ... Оңтүстік сияқты өзбектер тұратын бүкіл ... ... ... ... ол, Қазақстан өзбектерінің бір бөлігі
1960 ... ... ... аударған Азербайжан мен Пәкістан
елдерінде де ... ... ... ... жатырқамайтын
аса меймандос өзбектер арасында ... ... онша ... баса ... Оның ... ... жақсы қарым-
қатынас орнатудың бірден бір ... ... ... ... жеу. Өзбектер әдетте үйіне ... ... емес ... жатқан елдің тамағын ұсынады. Егер, - дейді Виллинг – сіз жай
тамақтан гөрі ... ... ... онда үй ... қуанышында
шек болмайды және де палау жемейтіндер ... ... ... ... ... ... босқындар» деген кітабының бір бөлігі
орыс тіліне аударылып, Алматыда 1997 жылы ... ... Онда ... Проблемы этнического выживания» деген кітаптың «Узбекские беженцы
мира» деген тарауы орын алған.
Өзбекстан тәуелсіз ел болғаннан кейін шеттегі ... оның ... ... ... аудара бастады. Одан алдын шеттегі өзбектер
туралы Өзбекстан баспасөзі мен ... ... ... ... ... ... қозғалмайтыны әркімге белгілі жайт. Тек Өзбекстан
Мәскеудің бұғауынан құтылып, өз ... ел бола ... ... ғана
өзінің шетелдегі отандастарына көңіл бөле бастады. Өзбекстан ғалымдары мен
журналистері басқа елдерге барған ... ... ... ... ... болып, көрген білгендерін Өзбекстан жұртшылығына
жеткізіп ... ... ... ... ... Өзбекстаға таныстыру
барысында Хафиз Эльчук «Елсіз өткен ... ... ... 1999 ... жарық көреді. Автор Түркістандағы өзбектер төңірегінде болған
оқиғаларды және Қазақтанға қоныстанғаннан кейін жаңа елге ... ... ... ... ... ... ... қатысты жазылған зерттеулер мен
еңбектерді мазмұн-маңызына қарай ғылыми зерттеулер,танымдық ... ... ... дерек көздері және саяси әдебиет деп төртке бөліп
қарастыруға ... Өзге ... ... ... ... ... ... болмаса да, біршама игерілгені байқалады. Осының
бәрі өзбек халқының мәдениетін ... ... ... ... ... ... септігін тигізе алады. Ал ... ... ... ...... саясаттың құрамдас бөлігі болып табылады. Біздің
сыртқы саясатта осы бағытта жұмыстар жүзеге асырылуда.
Ғалымдардың айтуынша Қазақстандағы ... ... ... аталып көрсетілген 4 – ші кезеңі әлі ... ... ... ... келу ... халқы қазақ халқы секілді Жұбан ақын жырлағандай «мың
өліп, мың тірілген» ... ... ... өмір ... отырған
өзбектер не үшін, қалай және қашан басқа елдерге ... ... ... сұрақтар туындайды. Қазақстанның оңтүстік аудандарында
Шымкент шаһарының аудандарында тек түр-түсі ғана ... ... ... да өзбекке ұқсас үйірлі ел бар.Олардың кейбір қарияларының айтуы
бойынша, аталары ХІХ ғасырда Сырдария өзенінің бойына келіпті. ... ... ... қазақтардың бірі ретінде, осы
жиырмасыншы ... бас ... ... ... ... көшіп баруына 2 себеп бар:
1. Сол кездегі саяси жағдай ... ... елін ... ... ... Отан ... ... қалыптасу тарихы 2 кезеңнен тұрады. Олардың
алғашқысы бұл елге сонау 50 ші ... ... ... Үндістан арқылы
келген. Ал, екінші толқын – 30 ... ... және ... ... одан 70 жылдардың ортасынан ... ... ... ағайындар.
Өткен ғасырдың 1930-жылдарында түркістандық өзбек ... қара ... ... ... болған ұлт-азаттық көтерілістен
кейін қазақтың бетке ұстар атқа мінерлері жаппай қуғын-сүргінге ұшырады,
араларында ... де ... ... ... ... қашып құтылуды
ойлаған қандастарымыз топ-тобымен Гансу, ... ... ... ... ... ... ... қызыл табан боп босқан қазақ ауылдарының
соңынан қуып, ұшақпен бомбалап, сая таптырмайды. Шыңшысайдың хабар ... ... ... ... ... ... күтіп алады. Қайта
бет бұруға тура келеді. Талай айдан бері сарпалаңға түсіп, өліммен үрейден
зәтте болған қазақтар мен ... ... ... ... ие
болады. Өлкедегі мұсылмандар оларға қолдарынан келгенше көмегін жасады.
Ғалым Зейнеп ... ... ... ... ... ... ал меніңше сол кездегі саяси жағдай шырғалаңы басты себепкер ... ... күн ... он екі керейдің бір талайы 30-шы жылдарда
үдере көшті. Бірнеше көш үздік ... ... ... көш ... Қызыл Орда
өлкесіне барып 1941 жылы ... ... ... ... ... өзбек
деген ат жойылып кетпесе екен деп соны хан көтердік».-дейді. /30/ Азып-
тозып ... де, ... атын ... жылы ... Гүлнар, Махамаджанова ... ... ... ... Тешебаев Хамида, бастаған көш Қазақстанның
Сырдария, Амудария өзендерінің елді ... ... ... ... ... ретінде, яғни квота түрінде ... ... ... өкіметі өзбек босқындарына жаңа ортаға ... ... ... ... арнайы бөлінген қонақ ... ең ... ... ... ... ... үй-жаймен қамтамасыз етіп, тірлік қылып кетуіне мүмкіндік тудырады.
Қазақ ... ... және жаңа ... ... мүмкіндік туғызатын
оқу курстары ұйымдастырылды. Бір – екі жыл ... ... соң әр ... отбасына өздері қалаған жерге барып орналасуына рұқсат берілді./31/
Әрине, жаңа ортаға келіп қоныстанушылардың ... ... ... - мал ... ... ... еді. Сондықтан да оларды
Оңтүстік Қазақстанға орналастырды. Қазақстанға көшіп ... ... төл ... ... ... ... Көші-қон заңы
бойынша еркін көшіп келген мигрант үй ... ... ... ... ... Олар әскери қызмет етуге 5 жылға босатылды.
Өзбек халқы ежелден кең далада емін-еркін өмір сүріп үйреніп қалған.
Сонымен ... мал ... ... ... ... ... ... жағдайларын ескере отырып, ... ... мал ... ... ... ... жер бөліп, үй, қора – ... ... ... ... тәуелсiздiгiн бiрiншi болып Қазақстан таныды. Мұның
өзi, Қазақстан өзбектерінің қуанышын еселеп өсiрiп ... ... ... ең маңызды оқиға 1991 жылғы 1
қыркүйегінде орын алды. Сол күнi ... ... ... ... әлемге жария еткенi мәлiм. Қазақстандық өзбектер,
жалпы ... ... зор ... ие осы ... жүрекжарды қуанышпен қарсы
алды./34/
Өзбекстан тәуелсiздiгiн ... соң, ... 70 ... ... ... ... ... қалпына келтiруге
жол ашылды. Қазақстан мен ... ел ... ... 14 ... ... көз жүгiрткенiмiзде, Өзбекстанның Қазақстандық отандастарына
ыстық iлтипат көрсетiп отырғандығын айта аламыз.
Қазақтандағы ... ... ... ... бойынша, бүгiнде
Түркiстанда 2010 жылғы халық санағының мәлiметi бойынша 21 ұлттың ... 235 202 ... ... Осының 131 401-i қазақтар, 98 785-i
өзбектер, қалғаны басқа ұлттардың өкiлдерi мекендейдi екен.
Бүгінгі ... ... ... ... ... 50 ... ... мақсат етіп отыр. Осыған байланысты ... ... ... ... ... және өзге ұлт ... ... құрметтеп, бар жағдай жасауымыз қажет.
Кез келген халық Ата -жұртты аңсап, өз отанына ерінбей ... ... ... ұрпағының болашағын ойлап, сағынышпен оралғаннан кейін
ортаға көптеген проблемелар туындайды. ... ... ... ... берген қаражаттың жетіспеуі, комуналдық қызметтің қымбаттығы,
жұмысқа орналасудың қиындығы, қазақша сөйлей алса да жаза ... ... ... ... ... ... белгілі бір өмір сүру құлқына
үйрене алмауы тағы басқалар.
2. Қазақстандағы өзбектердің ... ... мен ... ... ... ... халық санының 2,9% өзбектер құрайды,
яғни 464278 адам.
Қазақстанда тұратын өзбектер екі топқа ... ... ... ... ... - бұлар Қазақстанмен оңтүстікте шекаралас
Өзбекстан ауданынан келгендер. Олар ерте ... ... ... ... ... мен жер ... айналысқан өзбек ағайындыларымыздың ұрпақтары.
Екінші тобы- Ауғанстан жеріндегі соғыстан қашқан «ауған өзбектері».
Қазақстан жерінде ... ... ... өзбек халқының диаспоасы
құрылып, өзбек ... ... әр ... ... ... ... ... саласында негізінен тері өңдеу мен тоқыма саласын, тағы ... ... ... ... ... ... Жастарды тәрбиелеуде діни
көзқарасқа баса көңіл аударатындығы байқалады. ... бір топ ... ... ... ... ... шығарады. Олардың арасында ... ... ... істер министрлігінде, университеттерде
қызмет атқаратындар бар.
Ауғанстанның ... ... ... ... ... ... ... кездесулерде келешекте саны 300 отбасының Өзбекстанның
оңтүстік ... ... ... ... ... ... негізінен жер өңдеп, диқаншылықпен айналысуды кәсіп етпек./35/
Оңтүстік өлкелерге көшіп келген өзбек босқындары төрт түлік ... ... ... Тері ... киім ... бірінші
өзбектер мен қазақтар бастаған. ... олар өз ... ... ... ... және ... өңдей бастады. Одан
түскен қаржыны жинай отырып ірі ... ... ... ... Бұл ... Қазақстанның тері бұйымдары әлемдік базарда
алдыңғы орындардың бірін алады./37/
Өзбектердің барлығы дерлік жеке кәсіппен айналысады. ... ... ... үй ... ... ... ... орталығын «жаулап» алған
бірде бір ұлт. Тері өңдеу саласының ... ... одан ... ... ... ... ... қажетті заттар шығара
отырып, ... ... ... ... кадрлар қалыптасады.
Қазақстанның сауда қатынастарын дамытуда өзбектер үлкен үлес ... ... ... ... Орда ... ... ұстайды.
1986 жылы «Өзбек» атты қоғам құрылып, Низам Алиоғлы ақсақал оның
төрағалығына сайланды. 6 ... ... ол ... ... ... ... өтеді. Бұл қоғамның құрудағы мақсат- ұлттық салт-
дәстүрді ... ... ... ... ... ... ... халыққа өзбекшілікті таныту еді. Өзбек
деген атты ешқашан ұмытпай, ата-баба салтын келер ұрпаққа қалдыру болды.
Қазақстандағы ... ... ... жайған өзбектер өзге
диаспораларға үлгі боларлықтай деп ... ... ... ... ... ... өзбектер 1980-90 жылдары қоғаммен біте
қайнасып, орысшалана ... еді. Бұны ... ... ... ... ... Улычев бастаған ақсақалдар ана тілін сақтау үшін
ауыл тұрғызып, өзбекше ... ... және орта ... ... ... ... ауылында тұрып, өз ортасын жасап, туған елдің
тынысымен тыныстауға ... ... ... ... ... диаспорасының алғысы шексіз.
Қазіргі кезде Қазақстан өзбек зиялылары да қалыптасып үлгерді деуге
негіз бар. Өзбекстанда жыл сайын әлем түкпір ... ... ... өткізіледі.
Қазақстан және шетел өзбектері Өзбекстан тәуелсіз ел болғаннан
кейін Атамекенімен жиі ... ... ... өткен бірнеше
дүниежүзі өзбектері құрылтайларында Қазақстандағы өзбек диаспорасының
өкілдері келіп ...... ... өз ... ... ерекше толқу мен тебiренiс ... ... рет ... ... ел мен ... ... қуанышы сезiлдi. Бұл олар
үшiн ондаған жылдар бойы қол ... бiр ... ... ... ... жылдар бойы жүректе жазылмайтын жара болып жүрген ел
сағынышы, жер сағынышы ... едi. ... ... ... ... қауымдастығының iргетасы қаланды. Өзбекстандағы басшылардан өзге
қауымдастықтың төралқа мүшелiгiне ... ... ... ... ... ... ... Мұның өзi атамекеннiң
Қазақстан өзбекеріне деген ықылас, құрметiнiң бiр белгiсi ... ... ... ... өзбектердің кiшi құрылтайы өткiзiлдi. Оған
Қазақстан, Өзбекстан, Моңғолия, Франция, Германия, Швеция, Австрия ... ... ... ... ... де ... ... сол
құрылтайды Дүниежүзi өзбектері қауымдастығы мен Өзбек түрiктерi ... ... ... ... ... ... ... жаңа
салынып бiткен бес қабатты ғимаратының тұсаукесерiн Түркия Сыртқы iстер
министрi Тансу Чиллер ... ... Ал ... ... үшiн ... бiрi, 2001 жылы ... болып өттi. Халықаралық жоғары
дәрежелi бiр кездесу үшiн Ыстамбұлға ... ... ... ... Назарбаев, Түркия қазақтарының өкiлдерiн ... ... ... ... ... ... ... көңiл
бөлдi. Мұның өзi, Түркия қазақтары үшiн ерекше құбылыс болды. ... ... ... ерекше iлтипат-ықыласын сезiп арқаланып қалды./41/
2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... таңда Қазақстанда республикалық «Достлик» қоғамы
жұмыс істеуде. Сонымен қатар ... ... ... ... ... жұмыс
жасап, өзбек тілінде қойылымдарды ортаға қойып ... жылы 21 ... ... Дүние жүзі өзбектерінің кіші
құрылтайы өтті .Онда «Дүниежүзі өзбектері қауымдастығының соңғы 5 ... ... ... ... ... ... ... толықтырулар мен өзгерістер енгізіп, бекіту туралы» мәселелерді
талқылап, ой-пікірлерін ... ... осы ... ... ... Ташкентте өткен симпозиумның
қорытындысына сай ... ... ... диаспорасының тарихын
зерттейтін ғылыми орталық құрылды. Шетелдегі өзбектердің, әсіресе жастардың
ана ... ... үшін ... бір топ ... жіберілді.Сонымен
қатар мектеп жасына дейінгі балаларға арналған ана тілі ... бас ... ... ... проблемаларға көңіл аудару
қажеттігі айрықша айтылды. Олар:
1.Кезінде әртүрлі қуғын-сүргінге ұшырап,атамекенінен ... ... ... ... ... ... үшін ... алғыс білдіру;
2.Өзбекстан мемлекеті өзінің шетелдердегі диаспорасына қамқорлық
жасай ... ... ... ... ... ... отарлау саясатының құрбанына айналып, халқының үштен
бірі жазықсыз жапа ... өз ... ... ... ... ... үрім-бұтақтарының отан алдында кінәсіз екендігін,оларды байырғы
атамекеніне ... бар ... ... ... ... заң
қабылдануын уақыттың жеткенін мәлімдеу;
3.Өзбекстан сырт ... ... оқу- ... ... ... көмек көрсетуде, олардың атажұртқа қоныс аударуына барлық жағдай
жасалынып, бұл ретте ... ... ... ... ... ... ... білдіру;
4. Бүкіл түрік дүниесінің тарихын зерттейтін академия ... оның ... ... ол ... әріпімен шығарылатын ортақ баспа ашу;
5.Болашақта бүкіл түрік халықтарына ортақ телехабар таратып, ортақ
әліпбиге көшу ... ... ... мен ... өзбектері арасындағы байланыстардың ауқымы
соншалықты үлкен бір ... ме? - ... ... ... ... оған ауыз
толтырып жауап беру үшiн уақыт әлi ... ... осы ... ... ... көтерiлуi үшiн, көбiнесе мәдени және әлеуметтiк
салаларда жасалған байланыстарға үшiншi саланың да қосылуы ... Ол, ... ... ... Әр ... ... экономикаға келiп
тiрелгенiн ескерсек, осы үшiншi салада да ... ... ... ... мен Өзбекстан арасындағы байланыстардың ойдағыдай
толыға түсерi рас.
Ал енді ... ... ... ... шет ... ... саны мынадай:
|№ |Мемлекет атауы ... |
|1 ... |15 мың |
|2 ... |1,2 млн. |
|3 ... |1 229 000 |
|4 ... |157 мың |
|5 ... |40 мың |
|6 ... |15 мың |
|7 ... |15 мың |
|8 |АҚШ |5 мың |
|9 ... |7 мың ... ... |4 мың ... ... өзбек диаспорасының артықшылықтары мен мұқтаждықтары
Қазақстан Республикасы өзі алғаш құрылған күннен бастап, қандай ... тап ... ... басқа ұлт өкілдеріне қамқорлық жасауды
назардан тыс қалдырған емес. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... өкілдерімен қал –жағдайына қатысты
мәселелер сан мәрте ресми түрде қозғады.
Қазақстандағы өзбек диаспорасының ... ... ... ... күні бойы телебағдарлама көре алады. Бұл бағдарлама
бойынша ... ... ... тағы да басқа мәдени
шараларды ... ... ... ... ... ... ... өз ел тілінің бағдарламасына қызықпауы, орыс және шет
тілдегі телеарналарды жгіне қарап, өз тілдерін ... ... ... ... ... сәл ... кеткен. Қазақстандағы
өзбектердің ассимиляцияға түсуiне өзiндiк септiгiн тигiзiп жатқан тағы бiр
фактор — аралас некелер. ... тиым ... ... ... неке ... да өріс алып ... Өзбектен қыз алып, не өзбекке
қыз берiп ... ... ... да жоқ ... ... ... қазақ
деп жазылады. Олардың өзбектіктен жырақтап бара ... ... ... тiл мен ... ... үшiн ... жаз айларында екi ай бойы арнайы той-мерекелер өткiзiледi екен.
Оған Қазақстан мен Еуропадан өзбек отбасылары келiп, ... ... ... ... ... ... өзбек отбасын құруына мүдделi болып,
өзара жақсы араласады екен. ... ... ... ... да ... ... тілі қоғамының төрағасы Кәмiл Гезердiң мәлiметiне
жүгінсек, жылда Өзбекстанға 50 ... ... жол ... өзбек жастарының арасында дәрiгерлер, полицейлер,
мұғалiмдер, әскерилер, және көптеген маман иелерi бар. ... ... бір ... алаңдатады-ол тіл мәселесі. Өйткені олар ... ... тек қана ... ... ... ... ... мен
орысша кiтаптар таратылып ... соң, ... ... ... ... Қазақстандағы өзбектер қауымдастығының негізі 1986 жылы қаланды.
Қазақстандағы өзбек қауымдастығы жанында өзбек тiлi мен дiн ... ... ... қор ... ... ... қарай,
журнал қазақ тiлiнде шығады. Аталмыш журналда Өзбекстан жаңалықтарын,
әдет-ғұрып, салт-дәстүр мәселелерiн қамтиды екен. ... ... ... 7500 ... Оның 55 ... ... ... тағы бiршама бөлiгi
Германия, Бельгия, Францияда тұратын отандастарына таратылады./55/
Еуропадағы өзбек ... ... ... ... ... журнал шығаруға аса мүдделiмiз. Мұндағы өзбектер бiздiң түбiмiз бiр
деп бiледi. Бiзде Еуропа тілдеріне ... ... өте көп ... ... ... ... ... мен тарихын тануға
құлықты болып отыр" — ... ... ... ... ... ... жерлерiн насихаттауды да өзiне парыз деп бiледi екен.
Бұл жөнiнде өзбек диаспорасының басшысы: "Қазiр әлемге ... ... ... ... елдерге табаны тимеген адам кемде-кем. Сондықтан
көпшiлiк: "Бiз бұрын-соңды ешкiм болмаған жерге барғымыз келедi" — ... Бұл ... мүлт ... ... ... паш ету керек қой.
Ташкент, Самарканд бiз әлi де ... ... ... ... ... ... ... кабельдiк телеарналары арқылы Өзбекстанның
тарихи, мәдени, яғни туристiк жерлерiн неге ... ... ... ... ғасырдың 80-шi жылдарында-ақ дамыған. Бұл орайда
қандастарымыз елiмiздiң ... ... ... жерлерiн түрiк елiндей
насихаттай алмай отырғандығын да тілге тиек етеді.
Өзбек ... ... ... ... ... ... ... мәселе – алыс және жақын шет ... өмір ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі көріністері және
оралман – ... ... ... дүниетанымындағы күрделі
өзгерістерді зерделеу. Әрбір халықтың ғасырлар бойы қордаланатын ... ... Оның ... қалыптасуына, дамуына және келесі ұрпаққа
сабақтастықпен ... ... ... ... ... ... мен
жағдайлар жүйесі болуы тиіс.
2002 жылдың ... ... ... ... ... сай ... ... өзбек диаспорасының тарихын
зерттейтін ғылыми орталық құрылды./57/
Ғалымдардың айтуынша Қазақстандағы өзбек диаспорасы ... әлі ... ... ... ... ... ... дейін жасалған
зерттеулер олардың бүкіл қыр - ... ... ... ... ... алмаймыз. Сондықтан да алда жас тарихшыларды осы ... ... ... ... да ... мәдениет, өнер сияқты салалардағы қазынаны
сырттағы не ... ... деп бөлу ... ... ... ... ... шығады.
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӨЗБЕК ДИАСПОРАСЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАҒДАЙЫН ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ
Қазақстандағы өзбек диаспорасының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
жүргізілді. Мәліметтер сауалнама әдісі арқылы алынды ... ... 73 ... қатысты (Қосымша Ә). Оның 40% ерлер, 60% әйелдер
құрады. Сауалнама ... екі ... ... Бірі – ... ... ... мобильділігі жоғары Оңтүстік өңірде жүргізілсе, екіншісі
дәстүр берік сақталған Тараз қаласында жүргізілді.
Оңтүстік Қазақстан облысы елімізде ең ... ... ... ... ... берік сақталған, экономикалық маңызы бар өңір болып саналады.
Жалпы, өңір бойынша ... ... ... жөнінен әр түрлі болды.
Сауалнама жүргізу барысында, респонденттерге бірнеше сұрақтар қатары
ұсынылды. Сіз қай елде дүниеге келдіңіз деген ... ... ... ... ... 1).
|Сұрақ ... ... |N |% ... қай елде ... |62 |84.9 ... | | | |
| ... |8 |11.0 |
| ... |1 |1.4 |
| ... |73 |100.0 ... ... бойынша, Қазақстандағы өзбектер Оңтүстік Қазақстанда
тіркелген Жоғарыда көрсетілген 1 ... ... ... 84.9% ... 11%-ы ... 1.4%-ы Тәжікстанда
туылған болып шықты.
Отбасыңызда канша бала бар деген ... ... мына ... ... ... |Жауап |N |% |
| ... | ... |1 |1.4 ... ... | | | ... бар?| | | |
| |1 |5 |6.8 |
| |2 |6 |8.2 |
| |3 |29 |39.7 |
| |4 |14 |19.2 |
| |5 |7 |9.6 |
| |6 |5 |6.8 |
| |7 |2 |2.7 |
| |10 |1 |1.4 |
| |Total |70 |95.9 ... |System |3 |4.1 ... |73 |100.0 ... ... ... 39.7%-ы ... 3 ... бар ... берген, 19,2%-ы 4 балам бар деген жауап ... ... 9.6%-ы ... бар ... ... таңдаған, 8.2%-ы 2 балам бар ... ... 6.8%-ы 6 ... ... ... ... дәл осы көрсеткіште, яғни
6.8%-ы 1 балам бар деген нұсқаны белгілеген, 2.7%-ы 7 балам бар деп ... 1.4%-ы 10 ... бар деп ... берген болса, 1.4%-ы балам жоқ деген
жауап нұсқасын таңдаған. Әлеуметтік көмекті көп ... ... ... ... жұмысқа қабілетсіздер пайдаланады.
Біздің сауалнама бойынша «сіздің туысқандарыңыз қай елдерде тұрады?»
деген сұрақ еді. ... ... ... ... ... |Жауап нұсқалары |N |% ... ... |43 |58.9 ... | | ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | |
| ... |21 |28.8 |
| ... |2 |2.7 |
| ... |1 |1.4 |
| ... |1 |1.4 |
| |Total |68 |93.2 ... |73 |100.0 ... ... жалпы саны 73 болды, сол 73 респонденттің 43-і
менің туысқандарымның барлығы ... ... ... ... таңдаған, 21-
і Өзбекстанда да туысқандарым бар деген, ... ... бар деп ... ... 1-уі ... және тағы бір респондент Тәжікстан
деген жауап нұсқасын таңдаған.
Респонденттердің күнделікті өмірлеріндегі бүгінгі ... ... ... ... ... және ... соңғы жылдары
материалдық жағдайы қалай өзгерді?» деген сауалға ... ... 39.7%-ы ... ... ... жауапты таңдаған, 31.5%-ы аздап
жақсарды деген ... ... 23.3%-ы бір ... ... ... 1.4%-ы ... ... десе, 1.4%-ы жауап беруге қиналамын деп
жауап берген.
|сұрақ ... |N |% |
| ... | | ... және ... |29 |39.7 ... ... ... | | ... ... | | | ... қай ... | | | ... | | | |
| ... |23 |31.5 |
| ... | | |
| |Бір ... |17 |23.3 |
| ... |1 |1.4 |
| ... | | |
| ... |1 |1.4 |
| ... | | |
| |Total |71 |97.3 ... |73 |100.0 ... ... Қазақстанда әлеуметтік-экономикалық жағынан жүргізіліп жатқан
шарлара өте көп. Осыған байланысты ... ... ... ... шаралар сізге оң әсерін тигізіып жатыр ма?»
деген ... ... ... Респонденттердің жауаптары бойынша
төмендегідей нәтижелер алынды.
|Сұрақ ... ... |N |% ... ... |Иә |35 |47.9 ... | | | ... | | ... ... ... оң | | | ... ... ... | | ... | | | |
| ... ... ... |26 |35.6 |
| |Жоқ |8 |11.0 |
| ... ... ... |1 |1.4 |
| |Total |70 |95.9 ... |73 |100.0 ... 47.6%-ы «иә» ... ... ... ... 35.6-%-
ы «аздап тигізіп жатыр» деген жауап нұсқасын таңдаған, 11.0%-ы жоқ оң ... ... ... ... ... ... қиналамын нұсқасын 1.4%-ы
белгілегенін көреміз. Сұралған респонденттердің жауаптарын талдай келе,
елдегі жүргізіліп отырған шаралар ... ... көп ... әсерін
тигізуде екені анықталды
Респонденттердің экономикалық жағдайына назар сала келе, біз олардың
материалдық жағынан қалай қамтамасыздандырылғанын білу ... «Сіз ... ... бе?» ... ... ... ... ... |N | % ... жеке ... |Иә |20 |27.4 ... бе? | | | |
| |Жоқ |45 |61.6 |
| ... ... |2 |2.7 |
| ... | | |
| ... |73 |100.0 ... ... ... ... ... ... болды, иә деп 27.4%, жоқ
деп 61.6%, 2.7% жауап беруге қиналамын деген жауап нұсқаларын таңдаған. Бұл
көрсеткіш бойынша ... ... көп ... жеке ... иесі
еместігі көрінді. Өзбектерде жеке меншік иесімын деп жауап бергендердің 90
% ер адамдар болып шықты. Бұл ... ... ... әйел ... ер ... ... басым екендігін көреміз.
Шет елде тұратын туысқандарының және елдегі өзбек диаспора ... ... ... білу үшін ... ... ... ... тұрасыз ба?» сауал қойылған болатын .
|Сұрақ ... ... ... | % ... |өте томен денгейде көмек |14 |19.2 ... ... | | ... | | ... | | | ... | | | ... тұрасыз | | | ... | | | |
| ... да, ... |3 |4.1 |
| |да ... бермеймін | | |
| ... ... ... жок |22 |30.1 |
| |ол ... ... |23 |31.5 |
| ... жоқ | | |
| ... ... ... |7 |9.6 |
| |Total |69 |94.5 ... |System |4 |5.5 ... |73 |100.0 ... ... ... өте ... деңгейде көмек беремін 19.2 %, отбасыма
да, туысқандарыма да көмек бермеймін 4.1 %, көмек ... ... ... ол ... ... ... жоқ 31,5 %, ... беруге қиналамын
деп 9.6 % респондентіміз жауап ... Бұл ... шет ... ... туысқандары көп еместігін және басқаларға ... ... ... ... ... ... балаларының жас шамасын анықтау ... ... бара ма?» ... ... ... Сұаққа 20.5% иә
балаларымыз балабақшаға барады деп жауап берсе, 69.9% жоқ ... ... ... ... ... ... өтіп ... деп деген
болатын.
|Сұрақ |Жауап нұсқалары |N |% ... |Иә |15 |20.5 ... бара | | | ... | | | |
| |Жоқ |51 |69.9 |
| |Total |66 |90.4 ... |System |7 |9.6 ... |73 |100.0 ... ... ... ... ... алатынын қалайтынын білу
мақсатында «Балаларыңыз балабақшада тәрбиені қай тілде алады?» деген ... ... ... |N |% ... ... |14 |19.2 ... | | | ... қай | | | ... ... | | | |
| ... |12 |16.4 |
| ... |3 |4.1 |
| ... |2 |2.7 |
| ... ... саны |31 |42.5 ... |73 |100.0 ... 14 ... ... ... 12 ... ... тілінде, 3
респондент орыс тілінде және 2 респондент ... ... ... ... ... бұл ... бойынша 19.2% өзбек өз ... ... ... ... ... көрсетті.
Келесі сұрақ өзбек балаларының қазіргі күні қай тілде білім ... ... ... ... ... ... «Балаларыңыз
қай тілде білім алады?» деген сауал берілді.
|Сұрақ ... ... |N |% ... қай ... |6 |8.2 ... білім алады?| | | |
| ... |50 |68.5 |
| ... |9 |12.3 |
| ... |1 |1.4 |
| ... ... саны |66 |90.4 ... |73 |100.0 ... кестедегі нәтижелер бойынша қазақ тілінде 6 адам деп жауап берсе,
өзбек ... деп 50 ... ... орыс ... деп 9 респондент,
1 респондент қана ... ... ... ... ... біз 68.9 % өзбек балалары өзбек тілінде білім алатынын
анықтадық.
Өзбек тіліндегі білім деңгейін анықтау ... ... ... ... беру сапасы сізді қанағаттандыра ма?» деген сауал
қойылды.
|Сұрақ ... ... |N |% ... тілінде білім |Иә |55 |75.3 ... ... ... | | | ... ма? | | | |
| |Жоқ |12 |16.4 |
| ... ... ... |91.8 ... |73 |100.0 ... 75.3% иә ... толығымен қанағаттандырады деген жауап
нұсқасын белгілесе, 16.4% жоқ қанағаттандырмайды деп жауап берген. Яғни
өзбек ... ... беру ... ... көп бөлігін толығымен
қанағаттандыратынын анықтадық.
Респонденттерге «Өзбек тіліндегі білім беру ... ... ... шаралар қажет?» деген ашық сұрақ қойылған болатын. Яғни, өзбектердің
өз пікірлерін ашық түрде білу ... ... ... |N |% ... ... ... |3 |4.1 ... | | | ... беру | | | ... | | | ... үшін | | | ... ... | | ... | | | |
| |2. Оқу ... ... ... |9 |12.3 |
| |3. ... тілі ... көбейту керек |3 |4.1 |
| |4. ... ... ... |1 |1.4 |
| ... ... | | |
| |5. ... ... ... ... |2 |2.7 |
| ... бергендер саны |18 |24.7 ... |73 |100.0 ... ... ... ... 60% ... бұл ... жауап
бермеген, 4.1% жан-жақты талпыныс керек деп жауап берсе, 12.3% ... ... және ... ... оқулықтардың жоқтығын
айтса, 4.1% ... тілі ... ... ... 1.4% ... ... кездесуін қалайтындығын ... 2.7% ... ... ... деп ... берген.
Өзбектердің қаншалықты балаларын ЖОО оқытатындығын білу мақсатында
«Балаларыңыз жоғарғы білім алғанын қалайсыз ба?» деген сұрақ қойылды.
|Сұрақ ... ... |N |% ... ... |69 |94.5 ... алғанын | | | ... ба? | | | |
| |Жоқ |2 |2.7 |
| ... ... саны |71 |97.3 ... |73 |100.0 ... ... ... 94.5% иә жоғарғы білім алғанын
қалаймын деп жауап берсе, 2.7% жоқ ... ... ... ... ... ... 2.7% баласының сол отбасылық кәсіпті жалғастырып,
өздерінің қасында қалғанын қалайтынын айтқан.
Өзбектер балаларының болашақта қандай ... иесі ... білу ... ... қай ... ... деген сауал бердік.
|Сұрақ ... ... |N |% ... қай ... |6 |8.2 ... | | | ... | | | ... | | | |
| ... |21 |28.8 |
| ... |2 |2.7 |
| ... ... |3 |4.1 |
| | |2 |2.7 |
| |Өзі ... |2 |2.7 |
| ... |2 |2.7 |
| ... |2 |2.7 |
| ... |1 |1.4 |
| ... |1 |1.4 |
| ... ... саны |42 |57.5 ... |73 |100.0 ... көз ... респонденттердің 28.8% дәрігер, 8.2% мұғалім,
4.1% ауыл шаруашылығымен ... 2.7% ... өзң ... ... 2.7% ... 2.7% механик, 1.4% заңгер, 2.7% экономист және
1.4% баласының спортпен айтналысқанын ... ... ... өз ... дәрігер немесе мұғалім ретінде ... ... ... ... ... қай елде ... жөнінде сұрақ қойылды. Яғни Қазақстанда қалғанын ба немесе өзінің
тарихи отанына оралып сонда тұрғанын ба.
| ... ... ... |N |% ... |ия |63 |86.3 ... | | | ... | | | ... қалайсыз| | | ... | | | |
| |ол ... ... |5 |6.8 |
| ... ... ... |2 |2.7 |
| |Жоқ |1 |1.4 |
| ... бергендер саны |71 |97.3 ... |73 |100.0 ... ... ... ... ... «иә» деген жауапты 86.3%
белгілеген, «ол жағын ... ... 6.8% ... ... ... ... 2.7% және «жоқ қаламаймын» деген жауапты 1.4% респондент
белгілеген. Яғни, ... көп ... ... ... ... Қазақстанмен байланыстыратынын анықтадық.
Тарихи отанынан тыс жерде өмір сүретін және өмір ... ... ... ... өзбек диаспорасы мүшелерінің ана тілге деген ... білу ... «Қай ... сіз ана ... деп санайсыз?» деген
сауал қойылған болатын.
|Сұрақ ... ... |N | % ... ... сіз ... |15 |20.5 ... деп | | | ... | | | |
| ... |43 |58.9 |
| ... және ... |11 |15.1 |
| ... жауап |1 |1.4 |
| ... ... |1 |1.4 |
| ... | | |
| ... бергендер |71 |97.3 ... |73 |100.0 ... ... ... жасайтын болсақ, респонденттердің 58.9%
ана тілім -өзбек тілі, 20.5% қазақ тілі, 15.1% қазақ және ... ... ... ... және 1.4 % ... ... қиналамын деген жауап нұсқасын
белгілеген болатын. Бұл жерде ... ... ... ... ... өзінің ана тілін өзбек тілі деп санайтынын және ... ... ана ... бар деп санайтын толығымен қазақтанып ... бар ... ... ... ... ... қаншалықты жақсы білетінін
білу мақсатында «Сіз қазақ тілін білесіз бе?» сұрақ қойылды.
|Қазақ тілін ... бе? |
| | N |% ... ... |4 |5.5 ... ... ... ... |3 |4.1 ... | | ... ... ... ... |2.7 ... ... ... ... | | ... және қиындықпен өз ойымды |14 |19.2 ... ... | | ... ... ... ... жаза |14 |19.2 ... | | ... ... ... және де ... |32 |43.8 ... |73 |100.0 ... ... мынадай жауаптар алынды: ... ... ... ... өз ... ... ... - 2.7%, «білмеймін, алайда
кейбір ... ... - 4.1%, ... және ... өз ойымды
жеткізе аламын» және «Еркін сөйлеймін, ... ... жаза ... – 19.2%, мүлдем білмеймін – 5.5%, еркін сөйлеймін, оқимын және
жазамын - 43.8% ... ... Бұл ... ... ... ... ... жақсы меңгергендігін көрсетті.
Өзбектердің қазақ тілімен қатар өздерінің жоғарыда ана тіліміз деп
санайтын өзбек тілін қаншалықты ... ... білу ... «Сіз ... ... ... деген сауал қойылды.
|Өзбек тілін білесіз бе? ... ... |N |% ... білмеймін |4 |5.5 ... ... ... ... ... |2 |2.7 ... мағынасын толық түсінемін,алайда |4 |5.5 ... ... ... ... | | ... және ... өз ойымды жеткізе |4 |5.5 ... | | ... ... ... ... жаза ... |7 |9.6 ... ... ... және де жазамын |47 |64.4 ... |68 |93.2 ... ... ... ... ... ... толық түсінемін,
алайда өз ойымды ... ... - 2.7%, ... ... ... ... - 4.1%, ... және қиындықпен өз ойымды ... және ... ... ... бырақ жаза алмаймын» ... ... ... ... – 5.5%, еркін сөйлеймін, оқимын және ... ... ... ... Бұл ... ... тең жартысының қазақ
тілін жақсы меңгергендігін көрсетті.
Өзбектердің орыс ... ... ... білу мақсатында «сіз
орыс тілін білесіз бе?» деген сұрақ қойылды. Сұрақ бойынша төмендегідей
нәтижелер алынды.
|Орыс ... ... бе? ... нұсқалары | |% |
| |N | ... ... |3 |4.1 ... алайда кейбір сөздерін түсінемін |4 |5.5 ... ... ... ... өз ... |14 |19.2 ... ... | | ... және ... өз ... ... аламын |11 |15.1 ... ... ... ... жаза ... |6 |8.2 ... сөйлеймін, оқимын және де жазамын |24 |32.9 ... |62 |84.9 ... 4.1% - ... ... 5.5% - ... ... сөздерін түсінемін, 19.2% - ... ... ... өз ... ... ... 15.1% - ... және
қиындықпен өз ойымды жеткізе аламын, 8.2% - еркін сөйлеймін, оқимын бырақ
жаза алмаймын, 32.9% - ... ... ... және де ... ... ... белгілеген. Бұл көрсеткіш бізге өзбек диаспорасы мүшелірінің 3
тілді екенін ... ... ... ... ... ... ... екендігін анықтадық.
Респонденттердің күнделікті өмірде қай тілді жиі қолданатын білу
мақсатында « Сіз қай ... жиі ... ... сауал берілді Осы сұрақ
бойынша төмендегі бойынша нәтижелерге ие болдық.
|Отбасы мүшелерімен ... ... ... |N |% ... қай тілде жиі|Қазақ тілі |12 |16.4 ... | | | |
| ... тілі |56 |76.7 |
| |Total |68 |93.2 ... |73 |100.0 ... ... ... ... |N |% ... қай ... ... тілі |9 |12.3 ... | | | |
| ... тілі |38 |52.1 |
| ... тіл |8 |11.0 |
| |Total |55 |75.3 ... |73 |100.0 ... және ... ... ... |Жауап нұсқалары |N |% ... қай ... ... тілі |34 |46.6 ... ... | | |
| ... тілі |30 |41.1 |
| ... тіл |64 |87.7 ... |73 |100.0 |
| ... ... ... ... ... |
| ... |Жауап нұсқалары |N |% |
| ... тілі |7 |9.6 |
| ... тілі |36 |49.3 |
| ... тіл |1 |1.4 |
| |Total |44 |60.3 ... |73 |100.0 ... ... ... олар ... ... 76.7% ... тілінде және 16.4% - қазақ тілінде сөйлесетінін анықтадық. Яғни
отбасында өздерінің ана ... ... ... дерлік. Достарымен 12.3%
- қазақ тілінде, 53.1% - өзбек тілінде, 11.0% - басқа ... ... ... және ... әріптестермен 46.6% - қазақ тілінде, 41.1%
- өзбек тілінде сөйлессе, 12.3% - ... ... ... ... ... ал
Қазақстанда тұратын өзбек диаспорасы мүшелерімен 9.6% - қазақ ... - ... ... 1.4% - ... ... ... десе, 40% - сауалға
жауап бермегенін анықтадық.
Күнделікті өмірде ... өз ... ... ... ... білу ... « қай тілде
ұдайы және жиі кітап оқисыз, ..... ?» ... ... ... ... ... ... ... тілде ұдайы және жиі кітап оқисыз дегенде 20.5% - қазақ тілінде,
67.1% - өзбек тілінде, 4.1% - орыс ... 1.4% ... - ... ... ... таңдаған. Ән тыңдайсыз дегенге 23.3% - қазақ ... - ... ... 8.2% ... орыс ... деген нұсқасын
білгілеген. Қай тіолде сериал және кино көресіз дегенге 27.4% - ... 34.2% - ... ... 30.1% - орыс ... және 1.4% ... ... ... қиналамын нұсқаларын таңдаған. Баспасөз оқисыз деген сауалға
23.3% - қазақ тілінде, 50.7% - өзбек ... 12.3% - орыс ... ... ... - ... ... ... нұсқаларын белгілеген.
Бағдарламалар көресіз деген сауалға 34.2 % - қазақ тілінде, 26.0% - ... 23.3% - орыс ... және 2.7% ...... ... ... белгілеген. Интернеттеги ақпараттарды қай тілде ұдайы және жиі
қарайсыз деген сауалға респонденттердің 13.7% - ... ... 15.1% ... ... 30.1% - орыс ... және 12.3% - жауап беруге ... ... ... ... ... тілін білмейтін респондеттердің ... ... ... ынтасы бар жоғын білу мақсатында «Қазіргі ... ... ... жүрсіз бе?» деген сауал берілді.
|Қазіргі таңда қазақ тілін үйреніп жүрсіз бе? |
| ... ... |N |% |
| |Иә |63 |86.3 |
| |Жоқ |5 |6.8 |
| ... ... ... |1 |1.4 |
| ... бергендер |73 |100.0 ... ... ... 86.3% - иә ... үйреніп жүрмін, 6.8%
- жоқ қазақ тілін үйреніп жатқаным жоқ және 1.4% - ... ... ... ... ... Осы ... арқылы өзбек диаспорасы мүшелерінің қазақ
тілді білемін ... ... ... деңгейде екенін анықтадық.
Тілді үйренуіне респонденттердің басты мақсаты не екенін ... ... ... ... ... ... бастадыңыз?» деген сауал қойылған
болатын.
|Сіз қандай себептер бойынша тілді үйрене бастадыңыз? ... ... |N |% ... ... ... ... |33 |45.2 ... ... деп ... |4 |5.5 ... ... ... ... |17 |23.3 ... | | ... ... үшін тілді білу маңызды |13 |17.8 ... |73 |100.0 ... ... ... ... ... бұл жай ғана осы тілді ... – 45.2%, ... ... деп ... – 5.5%, айналамдағы
адамдардың барлығы қазақша сөйлейді – 23.3%, ... ... ... ... – 17.8% деп ... ... ... Яғни респонденттердің 63%
мемлекеттік тілді білу міндетім деп санайтынын ... ... ... ... білу ... ... телеарналарды көресіз?» деген сауал берілді.
|Сұрақ |Жауап нұсқалары |N |% ... ... |47 |64.4 ... | | | ... | | ... | | | ... | | |
| ... |31 |42.5 |
| |Хит ТВ |2 |2.7 |
| ... |1 |1.4 |
| |КТК |13 |16.4 |
| ... |3 |4.1 |
| |Тв ... |3 |4.1 |
| ... ... |3 |4.1 |
| ... бергендер |70 |95.9 ... |73 |100.0 ... 64.4% - ... 42.5% - ... 1.4% - Хит Тв,1.4%
- Каспионет, 16.4% - КТК, 4.1% - Яшлар, 4.1% - Тв ... 4.1% - ... ... Яғни ... 65% ... Хабар телеарнасының
көрермендері екендігін анықтадық.
Респонденттердің тарихи әдет-ғұрпына, салт-дәстүріне деген ... білу үшін «Сіз ... ... ... бе?» деген
сауал қойылды.
|Сұрақ |Жауап нұсқалары |N |% ... ... |Иә |59 |80.8 ... | | ... ... | | | ... | | | |
| |жоқ ... ... иә |6 |8.2 |
| ... ... қиналамын |4 |5.5 |
| ... ... |69 |94.5 ... |73 |100.0 ... 80.8% - иә ... ... білемін, 8.2% -
жоқ дегенге қарағанда иә, 5.5% - жауап беруге ... ... ... таңдаған. Яғни өзбектер әлі күнге дейін толығымен өздерінің ... ... ... ... бен салт-дәстүрлеріңізді сақтайсыз ба? |
| |N |% ... ... ... ... ... |59 |80.8 ... ... ғана сақтаймын |9 |12.3 ... ... ... ... |1 |1.4 ... | | ... |73 |100.0 ... 80.8%- иә, ... ... ... 12,3%- ... салт-дәстүрлерді ғана сақтаймын,1.4% - жоқ, ұлттық
дәстүрлерге арнайы көңіл ... ... ... ... ... ... ... келіп шығатын қорытынды өзбектер өз салт-дәстүріне үлкен көңіл
бөледі және оны берік тұтынатындығын анықтадық.
Келесі сұрақты ... ... тұру ... ... ... ... «Сіз өз туысқандарыңыздың басқа ұлттағы
адаммен некелесуіне қалай қарайсыз?» сауал берілді.
|Сіз өз ... ... ... адаммен некелесуіне қалай қарайсыз? |
| |N |% ... ... |25 |34.2 ... ... ... ... түрде басқа жолын |3 |4.1 ... ... | | ... ... |11 |15.1 ... ... ... келесі жактың адамдары абыройлы|8 |11.0 ... | | ... ... ... мен ... ... ... |18 |24.7 ... ... ... |4 |5.5 ... |73 |100.0 ... 34,2% -қарсы боламын, 4.1% - өз ... ... ... ... жолын қарастыруға тырысамын, 15.1% -маған ... - ... ... ... ... ... адамдары абыройлы болса,
24.7% -ұлт маңызды емес, мен мүлдем қарсы болмаймын және 5.5% - ... ... ... ... ... таңдады. Респонденттердің жауаптарына
қарап нәтиже шығаратын ... ... көп ... балаларын басқа
ұлттың адамымен неке құруына қарсы болатынын анықтадық. ... ... емес деп ... ... ... ... қосымша ашық сұрақ
ретінде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қортыта айтқанда, өзбек халқының алдында егемендік алған елінде үлкен
сын тосып тұр. Қазіргі күнде ... ... саны 2 млн. ... ең көп ... өкілдері Қазақстан, Ресей және Қытай
мемлекеттерінде. Ал біз ... ... ... ... 464278 адам өмір ... жатыр. Қазақстанда тұратын өзбектер
қазақтанып кетпей ме? ... ... ... ... болу үшiн
Өзбекстандағы мемлекет құраушы ұлт — өзбек мықты болуы ... ... дiнi, ... ... болуы керек. Өзбек тiлiне ... ... ... мен ... ... мен ... ... де iшкi ассимиляцияның оңай құрбанына айналады.
Қазір жаһандану дәуірінде Қазақстандағы өзбектердің өзге ... ... ... әсіресе жас ұрпақтың өз ана ... мен ... ... ауыз ... мен музыкасын
тағы сол сияқты ... ... ... мәдеиет орталықтары
тарапынан жағдай жасалуы ... ... ... тарапынан
мемлекеттік қаржыландырумен кез ... ... ... ... ... өзбек елшілігі мен, сонымен қатар
«Дослик» ... ... жиі ... ... ... ... ... жастарын атамекенмен таныстыру
мақсатында еліне жіберіп, ... ... ... ... ... деп
есептеймін.
Сондықтан Қазақстан да әлемдiк тәжiрибенi қолға алып, ... ... ... ... ... ... қазақыландыра бастауы
тиiс. Онсыз дамыған 50 ел түгiлi, "мемлекет" атаулы санатқа ... ... ... Дүниежүзi қазақтарының III құрылтайында
және Дүние жүзі өзбектерінің құрылтайында, шетел қазақтары мен өзбектерінің
мәдени және ... ... ... ... ... ... турасында нақты шаралар белгiленетiн болса, нұр үстiне нұр болмақ.
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... өзбек диаспорасына байланысты
зерттеуімізге қатысуыңызды сұраймыз. Сіздің пікіріңіз Біз үшін өте маңызды!
Сауалнама шамамен 5 мин. ... ... ... ... мен ... ... береміз.
Зерттеу нәтижесінде алған мәліметтер жалпылама түрде қолданылады.
Зерттеуді жүргізуге ... мен ... ... үшін алдын ала алғыс
білдіреміз!
1.Сіз қай елде дүниеге ... ... ... бала бар?
______________
3. Сіздің туысқандарыңыз қай елдерде тұрады?
________________
4 .Сіздің және отбасыңыздың соңғы жылдары ... ... қай ... Әлдеқайда жақсы
2) Аздап жақсарды
3) Бір қалыпты
4) Аздап нашарлады
5) Әлдеқайда нашарлады
6) Жауап беруге қиналамын
5. Елдегі жүргізіліп жатқан ... ... ... оң
әсерін тигізіп жатыр ма?
1) Иә
2) Аздап тигізіп жатыр
3) Жоқ
6. Сіз жеке ... ... ... ... ... ... өмір ... қанағаттандыра ма?
| ... ... ... ... ... |
| ... |
| |ды |на |н |н ... | ... | | ... | | | | | ... | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
8. ... ... ... ... көмектесіп тұрасыз
ба?
1) Толығымен қамтамасыз етемін
2) Өте төмен деңгейде көмек беремін
3) Отбасыма да, туысқандарыма да көмек бермеймін
4) Көмек ... ... ... Ол жақта туысқандарым, отбасым жоқІ
6) Жауап беруге қиналамын
9. Балаларыңыз балабақшаға бара ... ... Жоқ №11 ... ... ... ... қай ... алады?
1) Қазақ
2) Өзбек
3) Орыс
4) Басқа ________________
11. Балаларыңыз қай тілде ... ... ... ... Орыс
4) Басқа ... ... ... ... беру ... ... қанағаттандырады ма?
1) Иә
2) Жоқ
13. Өзбек тілінде білім беру сапасын көтеру үшін қандай шаралар қажет ... ... ... ... ... ... ба?
1) Иә
2) Жоқ №16 ... ... қай ... ... ... . ... ... Қазақстанда тұрғанын қалайсыз ба?
1) Иә
2) Жоқ
3) Ол жағын ... ... ... ... тілді сіз ана тілім деп санайсыз?
1) Қазақ
2) ... ... және ... ... ... Сіз ... ... тілдерді білесіз бе?
| |Мүлдем |Білмеймін,|Сөздерін, |Түсінемін ... ... |
| ... ... |және |сөйлеймін,|сөйлеймін,|
| | ... ... ... |оқимын |
| | ... ... ... ... жаза|және |
| | ... ... өз ... ... ... |
| | | ... ... | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... Қай ... сіз жиі ... |Отбасы |Жұмыста және ... ... |
| ... ... | ... ... |
| | ... | ... |
| | | | ... ... тілі| | | | ... ... | | | ... тіл | | | | |
20 . Қай ... ... және ... ... тілінде |Өзбек тілінде |Орыс тілінде |Жауап беруге |
| | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... сериал | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... таңда қазақ тілін үйреніп жүрсіз бе?
1) Иә
2) Жоқ
22. Сіз қандай себептер бойынша тілді ... ... Осы ... ... ... Қазақстанда тұрайын деп жатырмын
3) Айналамдағы адамдардың көбісі қазақша сөйлейді
4) Қызметте көтерілу үшін тілді білу ... ... ... ... ... ... ХитТВ
4) ТРТ аваз
5) Каспионет
6) КТК
7) Яшлар
8) ТВ Марказ
9) ТВ3
10) Басқа жауап ___________________
24. Сіз өзіңіздің ... бен ... ... бе?
1) Иә
2) Жоқ дегенге қарағанда, иә
3) Иә дегенге қарағанда, жоқ
4) Жауап беруге қиналамын
25. Өз әдет-ғұрыптарыңыз бен ... ... ... Иә, ... ... сақтауға тырысамын
2) Ерекше салт-дәстүрлерді ғана сақтаймын (үйлену тойы, сәбидің дүниеге
келуі, ... ... Жоқ, ... ... ... ... ... сақтамаймын
26. Сіз өз туысқаныңыздың басқа ұлттағы адаммен некелесуіне қалай қарайсыз?
1) Қарсы боламын
2) Өз ... ... ... ... ... жолын қарастыруға
тырысамын
3) Маған бәрібір
4) Қарсы болмаймын, егерде келесі ... ... ... ... Ұлт ... ... мен ... қарсы болмаймын
6) Жауап беруге қиналамын
27.Сіз үшін қазақтармен қандай байланыста болған қалыпты жағдай?
1) Некеге тұру ... ... Дос ... ... ... ... ... байланысты әріптестік
5) Бір ауылда, бір қалада, бір ... ... ... Бір ... ... болу
7) Әр елдің азаматы болу
8) Жауап беруге қиналамын
28. Сіздің ең жақын достарыңыз қай ұлттан?
1) Өзбектер
2) Қазақтар
3) Түріктер
4) Орыстар
5) Татарлар
6) ... ... ... діншіл адамсыз ба?
1) Иә
2) Жоқ
30. Мешітке қаншалықты жиі ... ... бір ... ... ... әр ... ... бір-екі рет, мейрамдарда
4) Жылына бір рет
5) Осы соңғы жылда мүлдем бармадым
6) Ешқашан
7) Әр күні
8) Үйде оқимын
9) ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық, рухани ... ... ... ... ... ... ... бар болса, қандай (3 жауап нұсқасын таңдаңыз)
1) ... шығу ... ... тілді білмеуі
3) Орыс тілін білмеуі
4) Өзбек мектепт еріндегі білім сапасы
5) Өзбек тілінде арнайы маман даярлайтын мекемелердің болмауы ( ... ... ... ... ... ... ... Мамандықты игермеуі, арнайы білімінің болмауы
8) Көпшіліктің жақтырмауы, сенімсіз ... ... ... ... туралы ақпарат
10) Діни ұстанымы
11) Өзбек қауымының жабық болуы
33. Жергілікті тұрғындар ... ... ... ... ... ... қарайды
3) Жақсы көрмейді
4) Жауап беруге қиналамын
34. Жергілікті билік өзбектерге қалай қарайды?
1) ... ... ... ... ... көрмейді
4) Дұшпандық, жаулық көзбен қарайды
5) Жауап беруге қиналамын
35.Өзбекстанға қаншалықты жиі барып тұрасыз?
1) Айына 1 рет
2) Жарты жылда 1 ... Бір ... 1 ... ... ... ... Өзбекстанға қандай себеппен барасыз?
1) Туысқандарға қонақ болып
2) Жеке ... ... ... ... бабы ... ... Жауап беруге қиналамын
37. Cіз «диаспора» түсінігін қалай түсінесіз?
___________________________________
Демографиялық бөлім
38. ... ... ... ... ... Арнайы орта
4) Жалпы орта
39. Сіздің жынысыңыз?
1) Ер
2) Әйел
40. Сіздің жасыңыз?
1) 18-24
2) 25-35
3) 36-45
4) 46-56
5) 57-65
6) 66-75
41. Сіз қай ... ... ... ... ҚАТЫСҚАН РЕСПОНДЕНТТЕРДІҢ ЖАУАПТАРЫ
1. Азатбек Абдурахман
Жылы Жылы жумыс кирдим, Жылы сентябрь айыда туылганмын1. болдык, кыз ... ... ... институт битиргенмин. Тошкенттеги. ... ... ... ... сайрам, манкент ауылында
туылдым,- . Бухгалтер, экономист, 1974 жы 1998 ... ... 10 ... ... ... да ... ... 3 жыл. Ер биринши турады. Уй
жустарымен ... ... га дейн ... ... ... апанды
босатып алгам. 15 жыл жумыс жасаган ... Уй ... ... багып отыр.
2. 1кызым, 3 угыл. Кызым куйеугк тиген. 4 ... ... ... ... ... битирген. Кишик углым компьютерлик. Битирген. ... ... ... ... 4 уи де ... курган. Баримиз
мусылманбыз. Тйымыз сал баска ... Орыс ... ... ... ... Бари оки ... рабочий класс та керек. 60 пайызындай жумыс жок.
СССР болатын еди гой. ... ... ... еди. ... коп боп,
дкотырлар да коп, . Техника жагынан жок. БТО жок. Техника дамып жатыр. Ишши
жок. Жое. ... ... ... 5жыл ... 3 те спец ... ... кисиге 40 онер да аз деген бар
мусылмандарда.
4. Немерелерим ... ... окып ... ... барсан, казактар тойга
шакырады. 3 тилде амалдап тусиндиремиз. Немересинен сурайды ... ... тил ... окытушылар беряпти.
6. билим, мемлекет ишинде истейди, озимиздин , шаруашылыкпен ... ... ... ... ... Кожайындары озбектер.
7. Мысалы ушин, пенсиялар жетеди. Базар багасыны устап туратын баганы
контроль жасау керек. Базар котерип ... Акша ... ... 2000 ... ... ... ... жаксы ма. Маселен обеспечения кылдаы. Нормально ... ... ... ... ... обеспечения жаксы. Пенсия ... ... ... Орта ... ... ... почти бир, бурмалап кояды
кейде. Канаганттанмыз. Китап кам.
10 ... ... ... устайды. Жастар культурно да, ... да. Жума ... коп ... ... бир рет. Озбекстаннын
жарымы ойлайды. Тен ярими барады. Каттык ушлаймыз. Улттык ... ... ... иок. ... бир бала ... озгертип, кайта оз динине кошти.
Бар. Иеговода бар. 2-3 ... ... ... ... ... окылмайды.
Мусылма майитине окйылмайды. Орыстардын бир шетине ... ... ... иеговолар да олен айтып куанады екен. Шын дуниеге ... деп ... аз . ... пен ... Кеше тошкентке бардым кордим,
казактар коп шыршыкта 70 пайыз, озбекшени сойлегенде мен тусинбей калдым.
Казакшаны да ... ... бир кыз бар гуля ... бар, ... ... ... озбек, аким замы озбек. Кызметте болмейди.
Кооперативный неларге озбек казак демей ауылдар бар гой жибек жолы ... ... ... ... ... дей ма, ... орнына коп конил
болсе, жастар бар гой урлык жасап, ишип, бузакылык азайту керек. Бирин ... ... ... куда ... боп жатыр. Кыз алып кыз берип жатырмыз.
13. оралмандар келгесин тусиниспеушиликтер пайда бола бастады, олар
шет елде келген сон. ... бари ... ... ... Байменов Шапулат 47 мектеп директоры
1. казакстанда дуниеге келдим. Тошкентте окыдым. 1985 жылы токентке барып
91 жылы ... ... 91 жылы ... ... ... болды,
карабулакта, директор. Уйде 5 ши баламын. Мамам да ... да ... 6 ... ... ... 4умиз тошкентте. 2уи карагандыда окыды. ... ... ... ... ... айел мен ... ... ер устем турады. Бырак тойга
барамыз, барлыгы бырак, сонда да еркетин айтканы болады. Мынаны ... ... .
3. ... ... ... ... болады, олик шыгарганда да. ... ... казы ... ет. ... боп биз де соган уйренгенбиз,
Биз де балдар кыздар 22 23 жаста узатып жатырмыз, казакшага жакын ... ... 16 ... ... ... уйде ... алады. Меним балам казакша мектепте окиды. 4 балам бар, 3ул
1 кыз бар. 2уи караганды да турады. ... ... тест ушин ... казак орыс мектептерине барып жатыр. Кейн орналаскан байланысты.
Киналмасын деп ... ... ... ... ... ... ... шыгарып жаткан китаптап нашар, перевод
нашар, создери бир бирине са кес емес, ... да ... ... ... да . тестке казак китаптарынан дайындалады. Маселен китаптарда
казак китабында 2 бет ... соны ... ... бет кып окытады. Биыл 29
бала грантта окып жатыр. Биыл 7 бала ... ... ... Жан жакта окып жатыр. Алматы павлодар окып жатыр. 5 жыл алдын бари ... осы ... окып ... еди. ... ... ол ... билим жаксы
биледи.
7. бизде основной мал ... ... ... ... мугалимдер де,
парник, гул осиретин, озбектер де ... енди ... ... ... ... ... казак мынау озбек екени деп
ешким айтпайды. ... ... ... биржей кылып. Комьютерлер, терезелер
ескитер бари ашылып жатыр, айлыгымыз котерилди. Студенттерге пенсияларга
косылп ... Бари ... ... ... деп айта ... ... дегенге шектеу жок. Истемеймин деген жатыр. Тойлар болып ... ... ... анши ... ... ... ... кушти, барып
корип журмиз гой.
10. сактаймыз. Барибир уксай ды. ... ... ... этно ... бар,
Халыктар ассамблеясынан кабинет берди. Облояной озбек драма театры бар.
Озбекше ... бар. ... де бар, ... бар. ... ... ... бар. ... бир рет озбек мадени кундери бар.
11. енди озбектердин откенин билмим баска динге откенин. ... ... ... ... ... ... ... олай емес, городской тип
деймиз ба сондай. Куран окиды
12. Бизде биликте зам аким озбек бар. Ауданда 5-6 ... бар, коп ... ... Кеше ... 24 ... ... соынын 12сы озбек болды. 4
озбек облыска сайланды.
13. Закон барлыкка бирдей. Арким ози кинали пара алса ... зан ... ... куда кыз ... сондай боп кетти. Кыргызсатндагы окига бизде
болмайды деп ойлаймын кудай каласа. Бир ... ... ... пен ... ... ... ... бауыржан урысты деп айтпайды мысалы.
14. Почти бари. Дедушкам айтады биз ... ... мына ... биз ... ... деп ... Бари уксап кетти. Казыр барлыгымыз,
мемлекеттик тилде сойлеп жатыр. Той бар бари той боп ... ... ... ... баягыдай емес. Биздин балдар ... ... ... ... ... Мен, ... Бахадур, 1977 жылы, ... ... ... ... 1979 ата-анаммен осы жерге кошип келдик, шешм де акем де ... ад ры, оку ... ... ... ... , еки ... бар,
уй ленгем 3 ул, бар.
2. енди, баска улттармен салыстырганда , ... бар ... ... ... жок дим, ... ... еки ... айелдери казак
айелдер, бакытты турып жатыр.
3. еки улым мектепте окиды, орыс ... ... ... ... бала
балабакшада орыс тилинде алады,
4. Казырги кезде, жалпы ... ... 20 жыл ... ... ... оте жогары, мугалимдер оте коп, сол себепти конкуренция оте коп акша
болинип жатыр, озимиздин 80-90 пайызын билге жумсайды, акша бари ... ... ... жатыр, арбир мектеп те коп теген акша болинген, ... ... ... ... жагдай жасылнган.
5. Ия, арине. Казыр биылдан бастап, ... ... де тест ... ... ... ... жагдай жасалынып жатыр, мен ойлаймын барибир ... билу ... ... ... ... ... ... озимди окыса Гумилев та окыса десем, жаксы естигем. Озим болмасамда
билим ... ... деп ... ... бар министретсва. Истеп
жатыр. Казак ... ... Орыс ... ... ... сол ... ... тилдин билуи керек. . басымы касипкерлик, ауыл шаруашылыгы. ... 100 ... ... ... ... ... айлык
пенсияларымызды олармен салыстырсак, бирнеше рет пайызбен де былай ... ... ... мемлекеттерге караганда жаксы, орта жас денгейи де
жогарылап жатыр, 70 жаска дейн жеткиземиз деп ... Киим ... ... га ... бари сайкес, жеп жаткан тамагымыз сайкес
8. орташа деп багалаймын, жагдайлары жаксы. Жеке тек кана ... ... ... 100 ... ости ... 30 ... ... жыл ишинде. Бюджет мекемелери, ... ... ... ... ... болды.
9. Ия, арине, озимиздин улттык , ... журе ... ... ... ... ... Сактауга тырысамын. Баска
улттарга караганда ешкандай кем емес, бари бир денгейде, ... ... ... ... ... ... ... жок деп ойлаймын, бари бир денгейде, .
10. Кедерге жасамаймын.
11. негизи осы кирип кетип жаткан ... Не ... ... ... слишком боп кетти. Еркиндик коп. Сабактан шыгып кетип
намазга кеттим деген мектеп ... оте коп, ... ... оз ... дин оз ... ... танда дин орны жогары,
тек озбектреде емес ... ... ... да ... Дин ... ... боуы ... деп ойлаймын. Казырги кунде адамдардын аттарын
берилмей отыр. Дин ... ... ... отип ... Ия,
баска динге отип кеткендер бар. Онша коп емес, жасы улкен кисилер отип
жатыр, мен танитындардан. 40-45 жастагы ... ... ... ауыл ... Улттык мадени орталыктары бар. 7 ма
сондай уллттык ... ... бар. ... ... ... ... ... Арбир улттык озинин мадениет болмимнин касында
жумыс истеп жатыр. Меркелик кундер отеди. Облыста осылай отип ... бар. ... беру ... мемлекеттик кызметерде.. баска
уллттарга да барине жагдай ... Орыс ... ... ... оз денгейнде емес. Бар. Бырак жаксы денгейде емес.
Ауданды алсак, 70 пайызга дейн, халыктын, ... ... ... бола ... ... ... ... катысты озбектер. Отти
13. жаксы . кудайга шукир, биздин казакстанымызда, бари жаксы, биргелесип,
бир адамдай биргиип мерекелерде откиземиз.
Ултаралык катынастарды жаксарту ушин, коп ... БАК ... деп ... келисимдерди, жарнама кылып па корсетилу ... ... ... ... та ... те ... ... келсек коптеген, не
деймиз озбек пен казак тили де оте ... сал гана ... ... ... , ... ... ... ашык минезди.
4. Хайруллаева, Мухтобор,директор орынбасары болып.
1. Ултым озбек. Казахстанда туылганмын, Шымкентте 1967жылгымын. Осы жерге
турмыска шыкканмын. 1 ... бир ... бар. Биз 5 кыз 2 бала ... да бала аз. ... коп ... ... ер бала жогары. Сиз деп сойлеймиз куйеулеримизге. Биздерде кобинесе
дистнация бар. Субординация бар. Биз ... еки ... ... куйеуге тидим. Акеден коркып дегендер казыр жок. Еуррпа га
жакындар барамыз. ... ... ... ... ... ... ... береди.
Кызым озбекше окыды. Ал балам орысша окиды. Болле развитый свободный
орысша окыган сон.
3. Канагантанмын. Бизде ... ... ... ... 100 ... Оку ... ... казырги кезде ЖОО кедерги жок. Калаймын. Казак тили ... ... Тек ... ... ... емес ... пандерди еки уш тилде
уйренип жатыр. Мугалимдер де комек берип жатыр. Билингалык адистен
пайдаланамыз 4 ... ... Ауыр ... жок. Жеке ... ... оте ... сапасыз билимдери 96 жылдардагы.
5. Казакстанда туратын озбектердин кобиси не ... не врач ... ... ... ... ... ... деймиз. Ата-
аналары жан жакка жибермейди. Семей ... ... ... ... биыл 2 жыл. БАК ... жатыр. Желание болса тусе береди.
6. канаганттандырады.
7. оте жаксы. Себеби бри енбеккор халык. ... ... ... ... коп ... кол жеткизип отыр. Битирушилеримиздин
кобиси жан жакка кетуи окуга. Жеке балабакша, касипкерликпен айналысып
жатыр, супермаркеттер. Шагып касипкерликти
8. 100 болмаса да ... ... ... бар. Озбектер арасында
диннин орны туралы, жастар намаз окуга, берилип жатыр, дин коп нарсеге
комек береди, ... ишип ... ... ... ... ... ... бар. Биыл колга алып жатыр мемлекет. ... ... ... ... ... ... Жаксы карым-катынастарымыз жаксы. Таныстар бар жаксы араласамыз.
13. конакжайлылык. ... ... ... ... ... Куда куту деген
бар. Уксайды. Казакка коп уксап кеткенбиз. Бурынгыдайкелинге катал жок.
Болле свободный. ... ... ене. ... ... ... ... ... Родился 1985 жылы сайрамда туылгам. Осында окыдым. 94 мектепте окыдым.
Озбек ... ... 3 ... ... в ... ... мои ... оба высшее , согласовиваеться с
женой, у нас демократия. Менталитет разница бар, тил де айырмашылык
бар, биздин ... ... ... считаеться, если честно сказать,
здешние узбеки грубые чем узбекские. Уксастыктар коп, ... 1 ... бар. Я ... хочу на ... . ... Грамматика,
казакша окыса екен деп ойлаймын. Казхский грамматика, киын.
4. Узбекскийх школах нашар, слабо, баска ... ... ... оте ЖОО ... Не думает. Литературное богатсва очень плохо
развита. Прошлое калып жатыр.
Мугалимдер уакытында болган мугалимдер оте томе ... ... ... еди оте ... Тарбие. Мугалим мен ... ... ... ... ... .
5. Обязательно. ЖОО уровень жизни котериледи. Кедергилер бар, мысалы ... ... ... ... ... ... ... Ондай нарсе жок.
7. мусылман болган ушин любой жерде омир мени канагаттандырады. ... ... боп ... жон коремин озимнин журтымда.
8. Орташада, жетеди, багыдай жок. Бай семьялар да бар. ... бар ... ... Бари ... дамыган. Театр бари бар, оку центры ашылып
жатыр. Озинде болу керек кызыгушылык. «орта саз ... 9 ... тек ... ... ... ... мен озимнин ойлауымша, еркиншилик болганы ушин, бурында адамдар ... ... еди. ... ... ... ... ... бар, сол ушин конфликт шыгы жатыр. Сол ушин бирден ... еки адам бар ... адам бтук ... адам деп. Сол ... ... болып жатыр. Терис агымдар осыны пайдаланып жатыр.
Адет гурыптар динге негизделип сактап келеди али кунге дейн. ... ... ... ... калган.
11. жок мешиттер болинбейди.
12. танымаймын. еситкем
11. зан аркылы. Бар ... ... Шли коп емес ... бар.
Акимшиликте бар.
1мезет билимге, себеби ортадагы проблема ол билимсиздиктен пайда болады.
Акылды адам грамматно. ... ... ... тилине ултына карамай
адамдар бир бирине курмет жасап, достык ... кез ... ... ... Канша достарым казак. Ондай нарсе жок деп ойлаймын. Турмыстык
насреде тартысып калмаса а так номально деп ... Иним ... ... ... Бугинге караганда онлдай болмайды деп ойламаймын.
14. уксастыктары, ... салт ... еки ... да ... ... куда
болу, дастурлерде уксастыктар коп бизде, конак куту , озбектер де
казактар да жаксы коремиз конактарды, кой соя салу ... ... бар деп ... ... ... барибаска бир
жерге курметтик осылай деп ойлаймын.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эмигрант және эмиграция ұғымы31 бет
"Lиаспора" сөзінің хатқа түсу тарихы мен "диаспора", "этнос" терминдерін қолдану аясы22 бет
Қытай қазақтары тілдік ерекшеліктерінің зерттелу жайы25 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі54 бет
Монғолия жерінде қазақ диаспорасының қалыптасуы, тарихы мен ерекшелігі97 бет
Түркиядағы қазақ диаспорасы37 бет
Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі16 бет
Шетел қазақтары (тарихи-этнологиялық зерттеу)16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь