Фразеология. Фразеологизмдерді аудару

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

Негізгі бөлім
1. Фразеология
1.1 Фразеология ілімінің қалыптасу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1.2 Ағылшын тіліндегі фразеологизмдердің лексикалық ерекшеліктері ... ... ...5
1.3 Фразеологиялық оралым және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

2. Фразеологизмдерді аудару
2.1 Фразеологиялық бірліктерді аудару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.2 Фразеологиялық бірліктертерді аудару жолдары және сақталатын тәртіп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.3 Фразеология іліміндегі балама табу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

3. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі фразеологизмдер айырмашылықтары

3.1 Достық туралы фразеологизмдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
3.2 Махаббат туралы фразеологизмдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АҚТАУ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛ ТІЛДЕРІ КОЛЛЕДЖІ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Пәні: Аударма теориясы және ... ...
III ... ... ... студенті Джумабаева Г.
Тексерген: Ғылыми жетекші Дәулетнияз Т.Б.
Ақтау - 2012ж.
Жоспар
Кіріспе..........................................................................................................................2
Негізгі бөлім
* Фразеология
1.1 ... ... ... ...
1.2 ... тіліндегі фразеологизмдердің лексикалық ерекшеліктері ...........5
1.3 Фразеологиялық оралым және оның түрлері.........................................7
2. Фразеологизмдерді аудару
2.1 ... ... ... ... ... аудару жолдары және сақталатын тәртіп.............................................................................................13
2.3 Фразеология іліміндегі балама табу мәселесі.......................................15
3. ... және ... ... ... айырмашылықтары
3.1 Достық туралы фразеологизмдер......................................................19
3.2 Махаббат туралы фразеологизмдер...................................................21
Қорытынды...................................................................................25
Пайдаланылған әдебиет...................................................................26
Кіріспе
Тілімізде қолданылатын жеке сөздермен бірге көптеген ерекше қалыптасқан сөз ... және ... бар. Ол сөз ... екі не одан да көп компоненттері болады, бірақ сөз тіркестері семантикалық бірлікте болып, тұтас бір ұғымды білдіреді. Мысалы: көз бояу, ... түгі ... ... ... сөз тіркестерінің мағынасы ғасырлар бойы қалыптасып, ел аузында көп айтылып, жалпы халыққа түсінікті болып кеткен.
Тұрақты сөз тіркесінің құрамындағы сөздер өздерінің ... ... ... ... ... ... ретінде жұмсалады, олардың тіркестегі мағынасы жеке тұрғандағы мағынасына сай келе бермейді (көре алмау - ... іші күю - ... т.б.) ... сөз ... ... топқа жіктеледі: идиомалық тіркестер немесе идиома (қабырғаңмен кеңес, ешкімнің ала жібін аттама); мақал-мәтел (Ел үмітін ер ... ер ... ел ... ... өзегі талмас).
Мағынасы жалпыға белгілі, грамматикалық байланысы жағынан бір ... ... ... ... ... ... сөз ... тіл білімінде фразеологиялық орам немесе фразеологизмдер деп атайды. Фразеологизмдерге идиома, фраза, мақал-мәтелдер жатады.
Фразеологизмдердің өзіне тән ... ... ... тілдік единица ретінде жұмсалады;
2. Жалпыға бірдей танылған қолдану заңы ... ... ... сақталады;
4. Екі сөзден кем болмайды.
Қазақ фразеологиясы елінің құрьлым, құрылысы мен мағынасы жағынан
басқа тілдердегі тұрақты тіркестерден ерекшеленеді. Фразеологизмдер ... ... ... ... стильдік қасиеттерімен көзге түседі. Ойдың нәрін кіргізетін тұрақты тіркестерді
халқымыз кеңінен қолдана отырып, ұрпақтан-ұрпакқа жеткізген. Сөйтіп, ... ... бойы ... дами түседі.
Қазақ фразеологизмдері қазіргі заманға ұлттық мәдени ұғымдарды жеткізіп қана қоймай, ежелгі қазақ реликтерін де ... ... ... шығу тегі мен әрі ... ... қарай фразеологизмдер өзінің семантикалық табиғатына қоса, абстрактылы және ауыспалы ... ... ... ... коммуникативтік қызметін атқарады.
Қазақ халқы өзінің тарихында талай көрші ... шет ... әрі ... ... басынан кешірген. Тілімізде осыған орай туған толып жатқан тіркестер бар. Олардың біреулері жазба ... ... ... екіншілері- сауда-саттыққа байланысты, үшіншілері - дін тартушылардың уағызымен, тағы ... екі ... күн ... ... ... ... ... түрліше ықпалдарға сай
туып орныққан.
Халық мәдени, т.б. байланысқа қандай мұқтаж болса, бір тіл ... сөз ... ... мұқтаж. Ал бұл жұмыста мен екі тілдің тұрақты тіркестерінің ерекшеліктері мен оларды бір тілден ... ... ... жолдары мен маңыздылығы жөнінде айта кетемін.
Фразеология
Фразеология ілімінің қалыптасу тарихы
Whereas the speakers of some languages take great pains to exclude foreign words from their ... the English seems always to have welcomed ... ... өз ... ... ... ... үшін бар күшін салса, ағылшын халқы кірме сөздерді сөздік қорына ежелден ... жая ... ... ... (David ...
әйгілі британ лингвист-ғалымы.
Фразеология-грек тілінің -сөйлемше және ұғым, білім деген сөздерінен алынған. термині кең мағынада алғанда, белгілі бір тілдегі тұрақты сөз ... ... ... ... ... ... қатар, тіл білімінің фразеологизмдерді зерттейтін саласы деген ұғымда да қолданылады.
Фразеология - ... мен ... ... даяр ... ... ... ... тіркестердің қазіргі жай-күйін және тарихи қалыптасуын зерттейді. Фразеология жеке ... пән ... XX ... 40 жылдары қалыптасты. Фразеология теориясының негізін қалаушы - швейцар ғалымы Шарль Балли (Bally, 1865 - 1974). Ол сөз ... ең ... ... ... ... лингвистикаға "phraseologie" деген термин еңгізген. 1909 жылы жазған "Француз стилистикасы" деген еңбегінде Ш.Балли тілдегі тіркестерді 1. ... ... және 2. ... ... деп ... бөлген. Ол фразеологиялық бірліктерді компоненттері өзіндік дербес мағынасынан айырылған, бәрі бірігіп тұтас бір-ақ мағына беретін тіркестер деп сипаттайды. Баллидің бұл ... ... ... ... ... атап ... ... мен сөздің ара жігін ажыратуға теориялық негіз болды.
Британ және әміркен лингвистикасында фразеология теориясын арнайы ... ... аз. Бар ... ... ... ... белгілерін анықтау принциптері, фразеологиялық тіркес пен сөздің ара ... ... ... ... ... ... ... іргелі мәселелер қаралмайды. Бұл елдердің ғалымдары фразеологияның жеке пән ... ... ... да сөз ... Сондықтан да, ағылшын тілтанымында әлі күнге дейін ғылымның бұл саласына атау берімеген. "Фразеология" деген терминнің не британ және әміркен лингвистикасында жолы ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... еңбектерде қаралады және идиомдық (фразеологиялық) сөздіктерде айтылады. Фразеология аумағына келгенде ... ... ... көз қарастары әртүрлі. Бұл зерттеулер нысанының өте күрделі екендігіне және ағылшын тілінде ... ... ... - ... тіркеске, тұрақты тіркестің еркін тіркеске айналып кете беру құбылысының ... ... ... ... ... зерттеуге байланысты еңбектер біршама. Қазақ ғалымдарының мақалдарды фразеологияның нысанына жатқызу-жатқызбау жайындағы ... ... ... ... ұласса, Ұлыбритания мен АҚШ-та мақалдарды дәстүрлі түрде фольклордың құрамдас бөлігіне жатқызады.
Фразеология өз алдына бөлек лингвистикалық пән ... ... ... ... ... ... қарай жіктеп топтастырады және жасалу жолдарын, даму заңдылықтарын зерттейді. Тұрақты сөз тіркестерінің мәселелері ... ... тіл ... ... ... бірі есебінде зерттеліп жүр. Өйткені фразеология-тіл мәдениетін арттырып, шеберлікке үйрететін сөз өнерінің асылы. Сонымен қатар ол бір ... ... бір ... ... ... ... социалистік дәуірде жаңа фразеологизмдердің қалыптасуы мен баю жолын ... ... ... ... және практикалық мәселелерін - Ә.Қайдаров, ... ... ... ... ... ... стильдік ерекшелігін - М.Серғалиев, Ғ.Құсимова, Г.Боранбаева, көркем ... ... - ... Б.Шалабай, М.Жәнібеков; аударылуын - А.Алдашева, Ө.Айтбаев, Айтжанова зерттеп, фразеологизмдерді тақырыптық, мағыналық ... ... - ... ... шет тілі фразеологизмдерін топтастырумен - ... ... шет тілі ... ... тілі ... ... талдау мәселелерімен П.Дәулетова, М.Әбдіғалиева, М.Арғынғазина айналысып жүр. Фразеология негізінен психология, философия, тарих, этнографиямен тығыз байланысты. Қазіргі кезде фразеологизмдерді кең ... ... ... ... зерттеу аясын кеңейтуді ұсынуда.
Лингвистикалық пәндер сөйлемді дұрыс құрып, қалай жазуды, тыныс белгілерін қоюды оқытып үйретеді. Ал тілдік ... ... ... дәл және мәнерлі қолдану, жалпы тіл мәдениетін арттыру сияқты мәселелер стилистиканың үлесіне тиеді. Стилистика үшін фразеологизмдердің мәнерлеу тәсілі ретінде маңызы зор. ... ... ... ... ерекшеліктеріне орай, олардың қолданылу аясында стильдік дәрежелену сатысын айқындап, жалпы ... ... ... ... қай-қайсысы болмасын бәріде ең алғаш халықтық сөйлеу тілі ... ... ... олар өмірдің барлық саласын қамтып, ішкі мазмұны жағынан өте бай келеді. Фразеологизмдер ... ... ... ара ... өмір тануын білдіреді.
Қазіргі тілдік қорда қолданылып жүрген фразеологизмдердің біразы адам эмоциясына қатысты. Адам ... ... ... бір тобы жеке ... ... түрлі көңіл-күйін білдіретін болса, енді бір тобы контекс ыңғайына қарай эмоциялық реңкке ие ... ... ... ... ... жүрегі ұшты, зәресі ұшты, үрейі ұшты, иманы ... көзі ... ... көзі ... ... жүрегі тас төбесіне шықты, зәресі зәр түбіне кетті, жаны мұрнының ұшына келді, деген фразеологизмдерді, ал біреудің қатты таң ... ... ... көзін жұмды, рахаттанғанын айызы қанды, қуанғанын екі езуі екі ... ... ... жеті қоян ... ... ... ... суы құрыды, аузынан суы ақты, аузынан сілекейі шұбырды, ұялғанын кірерге тесік таппады, бет моншағы ... ... оты ... ... ... ... қызарды, жүзі шыдамады, жер шұқыды, үрейленгенін төбе шашы тік тұрды, өкінгенін санын соғып қалды фразеологизмдері арқылы білдіреміз. Бұлардың барлығы ана ... ... ... ... ... реңк ... орамдылығын көрсетеді. Фразеологизмдер сөйлем ішінде қолданылғанда стильдік ерекшелікті, эмоциялық реңкті айқын көрсетуге қызмет етеді.
Фразеология фразеологиялық тіркестердің белгілерін анықтау принциптері мен ... ... ала ... ... тіркестердің сөздерде толық тұжырыммен сипатталуына назар аударады. Компоненттер бірлігі фразеологиялық мағынаны түсіну үшін аналитикалық талдау, ... ... ... ... жеке ... ... құрылымындағы орны фразеологиялық факторлармен дәлелденуді қажет етеді. Фразеология ... ... ... ... ... ... фразеологизмдердің семантикалық-синтаксистік құрылымын басқа ұқсас жағдайлардан ажырату үшін фразеологиялық тіркес шегін белгілеп зерттейді. Түркі фразеологиясында фразеологизмдердің тұлғалық, мағыналық, тақырыптық ... ... ... ғылыми ізденістерде зерттеу әдістерінің бағыт-бағдары әр түрлі. Фразеологияда елтануға негізделген лингвистика фразеологизмдер арқылы жүзеге асырыла бастады. Яғни, ұлт мәдениетін ... ... ... ... ... ... ... қызметі арқылы фразеологизмге этнолингвистикалық талдау жүргізеді.
Ағылшын тіліндегі фразеологизмдердің лексикалық ерекшеліктері
Ағылшын тіліндегі ... ... әр ... ... ... ... қатар "and " немесе "or" жалғаулығы арқылы байланысқан екі сөздердің ... ... Оған ... мына ... ... good and all - үзілді-кесілді;
To pick and choose - ... ... and large - ... ... fair mean or foul - ... ... fits and starts - оқта-текте, анда-санда;
By guess and by God - көз мөлшермен, жалпы нобаймен;
By leaps and bounds - дем ... күн ... ... ... right or wrong - ... ... анау деп, ... деп жатыр;
By trial and error - талай қателесіп жатып, шекесіне талай тиген соң;
Stuff and nonsense - ... ... бос ... эмфазалық (сөздің эмоциялық мәнері) екпін мынадай тәсілдердің ... ... бір ... екі рет ... ... and by - ... әмтін-әстін;
On and on - ілгері, алға;
Out and out - барып тұрған, нағыз, айтары жоқ;
Through and through - ... ... түп ... and turn again - кезек-кезек.
Ә) аллитерация (бірыңғай дауыссыз дыбыстардың қайталанып келуі) арқылы
Cool, calm, and ... - ... ... және ... part and parcel of sth - бір ... ... болмайтын құрамдас бөлігі;
Rough and ready - шала-пұла /қалай болса солай /тисе-терекке, ... and sound - дін аман ... ... басы ... and span - І. ... жаңа ... /су жаңа /иыққа бір ілінбеген / ІІ. айнадай жалтыраған /тап-тұйнақтай /мұнтаздай жалтыраған.
Б) ұйқастың көмегімен
By hook or by crook - су ... де, суан ... де ... ... ... and square - қара ... қақ жарып /бетің бар, жүзің бар демей;
Wear and tear - тепкі, тауқымет, өмірдің ... ... ... сөздерді тіркестіру арқылы
For love or money - ... ... ... or shine - ыстыққа да, суыққа да қарамастан;
Ups and downs - ... мен ... long and short of it - ұзын ... ... be at sixes or sevens - ... түсу ... ... идеомдарының көпшілігі грамматикалық еркіндікті қалайтын ауызекі тілден шыққан. Бұл еркіндік бір сөз табынан екінші сөз табын ... ... ... ... ... ... ... септігін тигізді. Мысалы, сын есіммен зат есімнің - етістікке, үстеу мен демеуліктің - зат ... ... ... ... ... ... зат ... айналып кететін кездері үйреншікті құбылыс.
Ағылшын тіліндегі идеомдардың келесі бір ... - ... ... бір ... алып ... ... айту).
Dressed up to the nines - жеңіл киінген;
Takes a cake - бұрын ... ... ... right and center - ... ... fish out of water - бөтен, өгей ортада тұрған адам;
Had seen better days - ... ... ... өткен.
Тағы бір лексикалық ерекшелігі - тұрақты ... ... ... ... мына тіркестердегі: rank and file, to leave in the lurch, to be at one's beck and call - to chop and change - file, lurch, beck, chop ... ... ... қазір тілдің басқа еш белдеулерінде көрініс бермейді.
Фразеологиялық ... және оның ... екі ... ... ... мағынасы біртұтас, құрамы мен құрылымы тұрақты, даяр қалпында қолданылатын тілдік единица, әдетте, фразеологиялық ... деп ... ... оралым тілде басқа единицалармен, атап айтқанда, бір ... ... ... ... еркін сөз тіркесімен, шектесіп жатады.
Фразеологиялық оралым мағына тұтастығымен сипатталады. Оның өзіне ғана тән, ... ... бар және ол ... ... ... ... ... мағыналарына тәуелсіз, өздігінен өмір сүреді. Фразеологиялық оралымның мағыналық тұтастығы, оның семантикасы ... ... ... ... ... ... де сақталынады.
Фразеологиялық оралым тұрақты қасиетімен сипатталады. Оның тұрақтылық қасиеті мынадан көрінеді: фразеологиялық оралым бүтіннің бөллшектері ... ... ... тығыз байланысты сыңарлардан (сөздерден) қүралады да, ол сыңарлар бірінен кейін бірі ... ... ... ... басқа сөздермен ауыстырылмайды, қалыптасқан орын тәртібі өзгермейді. Мысалы; ... ... қалу ... ... ... құрамындағы сөздердің орнын ауыстырып айтуға немесе оның ішіндегі бір сөздің орнына басқа бір сөзді қолданып, мысалы, мұртын ... қалу деп ... ... ... ... ... шаппайды деген тұрақты тіркестің кұрамындағы мұрт деген сөздің орнына ... деп ... олар ... тіркес болудан қалады немесе тіптен мағынасыз, түсініксіз болып шығады. Құрамы мен сыңарларының орын тәртібінің тұрақтылығы ... ... ... жеке ... ... ... орын ... еске түсіреді. Орыс тіліндегі фразеологизмдерді зерттеуші Н .М. Шанский сөздің морфемалық құрамының тұрақтылық сипаты ... ... ... ... және сыңарларының (компоненттерінің) орын тәртібінің тұрақтылық сипаты да сондай деп есептейді.
Академик В.В. Виноградов фразеологиялық единицаларды бүтіндей фразеологизмнің бір ... ... мен оны ... ... ... ара қатынасы тұрғысынан фразеологиялық тұтастық, (фразеологическое сращение), және фразеологиялық тізбек (фразеологическое сочетание) фразеологиялық бірлік (фразалогическое единство) деп үш ... ... Орыс ... ... зерттеуші Н.М.Шанский аталған классификацияны қолдай келіп, фразеологиялық оралымдардың төртінші түрі фразеологиялық сөйлемше (фразеологическое выражение) деп есептелді. Енді ... ... ... түрлерінің әрқайсысына тоқталайық.
* Фразеологиялық тұтастық. Семантикалық жақтан бөлініп ажыратылмайтын, бір тұтас мағынасы сыңарларының мағынасымен ... ( ... ... ... фразеологиялық тұтастық деп аталады. Фразеологиялық тұтастықтың құрамындағы сыңарлар (сөздер) ... біте ... өз ара ... бітісіп кетеді де, бүтіндей тіркесіп семантикалық жақтан бөлінбейтін, бір тұтас единица ретінде танылды. Мысалы, орыс тілінде во всю ... (бар ... өте ... собоку съел ( бірдеме жайында үлкен тәжірибе алған, өте шебер болып ... ... ... ... ... болса солай), бить баклуши (бостан-бос сенделу) , қазақ тілінде жүрек жалғау (аздап тамақтану), жүрек жұтқан немесе жүрегінің түгі бар (өте ... ... ... , ит өлген жерде (өте алыста, шалғайда), қол қусырып (бостан-босқа), аузы-мұрны қисаймастан ... ... ... фразеологиялық тұтастықтардың білдіретін мағыналары осы тіркестерді құрастырушы сыңарлардың (сөздердің) мағыналарынан ... ... ... ... ... ... жанаспайды, байланыспайды.
Фразеологиялық тұтастықтар мүлдем ажыратылмайтын мағыналық бірлікте болады да, осыған ... жеке ... ... ... ... атқарады. Мысалы: қол қусырып - бостан-бос: мойны жар бермеу немесе кежегесі ... ... ... ... ... ... қас пен көздің арасында-лезде, жылдам және т.б.
2. Фразеологиялық бірлік. ... ... - ... ... ... орын ... жағынан өте тиянақты болып келетін тұрақты тіркестер. Алайда, құрамындағы сөздердің мағынасының қаншалықты тасалануы я болмаса, тасаланбауы жағынан елеулі өзгешеліктері ... ... ең ... еркін тіркесті ауыс мағынада қолданудан келіп шығады. Мысалы, ескі жараның аузын ашты деген өткенді қайта қозғады, ... ... еске ... ... ... ... Бұл фразеологизм мағынаның жасалуына, еркін тіркестегі тура мағынасы негіз болған. Сол мағынаға басқадай мән беріп, ауыстырып қолдану ... ... ... ... ... ... басты деген фраза біреудің қытығына тиіп, жоқ жерде бір пәлеге тап ... ... ... ... Бір қимыл-әрекетті басқа әрекетпен салыстырып қолдану арқылы фразеологизмдерге айналып кеткен. Кей ... ... ... ... тіркестегі бастапқы (лексикалық) мағына тірек болады. Мысалы,
көзіне көк ... ... ... ... ... ... ... ... ... бау ... ... тіркестің үш түрлі мағынасы бар:
иттің мойнына тағатын ... ... ала ... ... ... алған зат үшін берілетін төлем ақы. Осы сияқты тұрақты тіркестерді жасалу ... ... ... ... ... ... т. б.), күрделі сөздің тобына да жатқызуға ... ... ... ... екі мағынасы тұрақты тіркес екендігін, оның ішінде фразеологизм тұтастыққа жататындығын бірден ... ... ... ... ... бұл түрі ... ... (свободное значение) сөзбен фразеологиялық байлаулы мағынасындағы сөздің тіркесінен жасалып, өзінің даяр ... ... ... ... ... ... ... орыс тіліндегі щекотливый вопрос, шекотливое положение, закадыный друг, трескучий мороз, тәрізді тұрақты сөз тіркестерімен қазақ тіліндегі ... ... ... тау, ... көл, тас ... ата ... ата жау, аталы сөз, бел сала, су жаңа, ... бел ... ... сөз ... ... ... сөз тіркестерінің кұрамындағы ерікті мағынасындағы сөз алуан түрлі сөздермен тіркесіп жұмсалуға ... ... ... ... мағынасындағы сөз бір не бірен-саран сөзбен ғана ... ... ... дала, шалқар көл деген фразеологиялық тізбектердің кұрамындағы дала және көл деген сөздер әр түрлі ... ... ... ... (мысалы: жазық дала, кең дала, үлкен дала, терең көл, үлкен көл, кішкене көл және т.б.), ... ... ... мидай сөзі дала сөзімен, шалқар сөзі көл немесе шабыт (шалқар шабыт) сөзімен ғана тіркеседі.
Фразеологиялық тізбектің құрамындағы фразеологиялық ... ... әр сөз ... ... ... ... мүмкін. Мысалы: асқар тау - биік тау, қыпша бел - ... бел, ... дала -- ... дала және т. б. ... байлаулы мағынадағы сөз өзімен мәндес (синонимдес) сөзбен ауыстырылғанда, ... сөз ... ... да, ондай тіркес фразеологиялық тізбекпен бір синонимдік қатарға енеді.
4. Фразеологиялық сөйлемше. Фразеологиялық ... бұл түрі ... ... ... ... ... да, ... құрамы мен қолданылуы тұрақты болып келеді. Мысалы: айдағаның екі ешкі, ысқырығың жер жарады. Шегірткеден қорыққан егін ... ... ... ... Бас білген өгізге өк деген - өлім; соғыс өртін тұтандырушылар; жоғарғы оку орны; социалистік жарыс және т.б.
Фразеологиялық оралымдардың ішінде құрылымы ... да, ... ... да ... ... ... - ... сәйкес келетіндері бар. Бұлар мақалдар мен мәтелдер және қанатты сөздер. Мақалдар мен мәтелдер және қанатты ... ... ... ... ... сөйлеу кезінде тыңнан жасалынбай, даяр қалпында жұмсалынатыны; құрамының тұрақтылығы ескеріледі.
Мақалдар көбінесе екі ... ... ... ... шарт ... жалпы пайымдау, соңғысында қорытынды, түйінді пікір айтылады. Мысалы: Кең болсаң, кем ... Әзіл ... да әділ айт; Түз ... ... ... ... ... дәмін келтіреді; және т.б.
Фразеологизмдерді аудару
Фразеологиялық бірліктерді аудару маңызы
Қазіргі кезеңдегі шарықтаған мәдени қарым-қатынастарға, ғылыми- техникалық прогреске байланысты аударма ... өріс алып ... ... Халықтар арасындағы осындай тілдік байланыстардың тәжірибесінде фразеологизмдер де ... ... ... ... ... бір ... ... тілге ену үстінде.
Жалпы фразеологиялық тіркес -- құрамы мен қолданылуы тұрақты болып ... ... ... сөздердің тіркесі. Ал оны сөзбе-сөз аудару, калькалау (фр. calque - ... - өзге ... сөз ... мен жай ... құрылымдық-мағыналық негізділігін ана тіліндегі төл тәсілдер арқылы дәлме-дәл көшіріп алу. Алайда бұл термин әдебиеттану тұрғысында қолданылған жоғарыдағы лингвистикалық ... ... ... түсінік үстемеленеді.
Фразеологиялық сөз тіркестері біршама тұрақты лексикалық мағынаға ие, сондықтан олардың аудармасы да толық ойды аударуға негізделеді. Мысалы:
It's high time- ... ... ... ... your time- ... (өз ... ал ... yourself- дәм тат (өз-өзіңе көмектес емес)
Сол секілді: жалқаулану, түк бітірмеу деген ... ... ... ... ал ... ... дейді.
Қатты ойлану деген мағынаны қазақ тілінде ... ал ... ... >. ... ... бір мағынасы болады, олар мағыналық жағынан біртұтас бірлік ретінде көрінеді және әрдайым ... ... ... ... мән ... - ; - ... негізгі белгілерінің бірі тіркес тиянақтылығы. Тиянақты сөз тізбегіндегі сөздерді әркім ... ... ... ... бір ... ... қолданылады. Әр сөздің тұрақты орын тәртібін де бұзуға болмайды. Бұл мәселенің екі тілге де қатысы бар. ... ... ... - ... көкке көтеру немесе мұрнын аспанға көтеру деп айта ... Сол ... ... ... > деп те ... ... ... туынды мағынада жұмсалып сөзбен баламалық қатыста немесе, жанамалық байланыста тұрады. Бұған мәтелдер мысал бола алады. Мысалы:
Don't trouble until trouble troubles you - ... ... ... ... hay while the sun shines- ... ... соқ.
Don't hallo until you are out the wood -Асатпай жатып, құлдық деме.
Аудармада бір ... ... ... ... ... ... ... дәл сол қалпында жеткізіп беру үшін қолданылатын амал-тәсілдердің ішіндегі ең ... ... ... ... ... бірліктің ұлттық сипатын, фразеологизм құрамындағы сөздердің мағыналық "жандануын" таныту үшін, сондай-ақ образды айқын көрсету мақсатында бір тілдің фразеологизмінің әрбір ... ... ... ... ... тәсілін салғастырмалы - салыстырмалы зерттеулерде пайдалануға болады.
Фразеологиялық ... - ... ... бар ... ... ... ... Тұрақты тіркестерді танып-білмей, тілдің мәнерлілігі мен әсерлілігін, қалжыңды, ал кейде, тіптен жазушының не ... ... де ... алмаймыз.
Аудармашы алдымен тіркестің ауыспалы мағынада ма әлде ... сөз ... ... ме екенін ажырата алуы керек. Ол үшін оның тілі ... ... ... бай ... ... ... жеке ... тәрізді тұрақты тіркестерде де көпмағыналық пен омонимия құбылыстары ұшырасады. Бұл жағдайда мұның бірі -- ауыс мағынада, ал екіншісі - ... ... ... ... ... ... екі мағына бар:
көрші қыз;
көп қыздардың бірі.
Сондай-ақ the Prime Minister went to the country деген ... ... көп ... ... ауыс ... қолданылады, яғни мұнда премьер-министрдің парламентті таратып жіберіп, қайта жаңа ... ... ... ... баруы жайлы әңгіме болып тұр. Бірақ, бұл сөйлемнің деген ... ... ... да ... шығарылмайды. Мұны біз мәтіннің контекстіне қарай аудара ... Кей ... біз ... ауыс ... артикль арқылы ғана ажырата аламыз.
Мысалы:
Ауыс мағынадағы тіркес
Фразеологиялық бірлік
Give smb. a notіcе-біреуге ... ... smb. ... ... ... ... ескерту айту
Go to the sea-теңізге қарай
беттеу
Go to sea-теңізші ... a ... ... ... a push-6ipeудeн түрткі aлy
Get push-жұмыстан шығарылу
Draw a liпе-сызык (түзу) жүргізу
Draw line-бір нәрсеге шек ... given a ... ... given ... ... екі ... ... алмаған аудармашы деген А.Шевченконың ред.басқармасымен орыс тіліне аударылған еңбектегідей ... ... ... :
"What do you aim to do about the gittar, Prew?"
"You keep it. It's half yours anyway. I won't have no use for it," Prew said. The other coughed. "I ought to pay you your half. Only I'm broke right now," he added, ... grinned; this was the Red he knew again. "I'm giving you my half, Red. No strings ... ... ... ол ... оқылады: . Аудармашы (шарт қою, талап ету) деген ФБ-ті еркін тіркес ретінде ... ... ... ... ... ешнәрсе болмаған, дегенде иесі оны ақысыз, ешқандай шарт қоймай және де орнына ештеңе ... ... ... ... ... сөз ... тұр- ... рецептивті жақсы білу узуальды жэне окказиональды ФБ-ді ажырату үшін де, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... келтіріп, аударма кезінде оның әсерлілігін жеткізе білу үшін де қажет. Автордың өңделген аудармасында негізге фразеологизмнің ассоциативтік мағынасы алыну арқылы (кейде ... ... ... ... ... ... тәсілдер қолданылады деуге болады:
А) Мағынасы бойынша тура мағынаға сәйкес, яғни ауыс ... ... жаңа ... ... He was born with a spoon in his mouth, which was big and curly (J. ... Let's not put the cart too far ahead of the horse (E.S. ... ... and so my hat, which has these many seasons become more firmly rooted about my ears, is lifted to Miss ... (J. ... Бұл ... be bom with a silver spoon in one's mouth - ... жоғары (оңынан) туған, жұлдызы жанып туған, бақ жұлдызы басында туған; put the cart before the horse - бір ... ... қате ... lift (take off) one's hat to smb. - ... басын ию деген ФБ-тер еңделуге ұшыраған.
Ә) Фразеологизмнің контекстіне негізгі мағынасындағы тіркеске ассоциативті сәйкес сөзді кірістіріп, ФБ-тің бір компонентінің тура ... ... ойды ... ... 'We are in the same boat.' 'Oh, the same boat, eh? Then let me ask you as one sailor to ... (G. Seaton); 'I'll cross that bridge when I come to it.' 'The hell of it is that there isn't any bridge. There is only a chasm, and when you come to it, you are going to have to jump (E. S. ... ... ... және ауыспалы сөз тіркесінің кұрамында оның бір немесе ... ... ... Бұл ... ФБ-тің сол бір (немесе бірнеше) компоненті айтушының мағынасына құрылатын бүкіл ... ... ... ... табылады. ФБ-тің толық формасы екінші кезекте болатындай, бірақ оны қайта қалпына келтірмей түсіну мүмкін емес. Мысалы: "I've got a cold." "It's in your feet." (B. ... ... бірі ... ... айтып ақталуда, ал екіншісі негізгі себебі - су жүректігін атауда. Тек бір компонентпен ұсынылған диалогтегі фразеологизм, -- to get cold feet - ... ұшу, жаны қара ... ... The coating on the pill was ... of the very finest sugar. It would be wise to expect that the medicine inside would be of the ... (E. S. Gardner), (to sugar coat a. pill - тігісін ... ығын табу ... ... ... ... ... ... қолданбай, қысқартып тастау. Мысалы: Milksop tied to his mother's apron strings! (J. Galsworthy) (to be tied to one's mother's apron strings - ... ... ... ... ... ... және ... тәртіп
Фразеологиялық бірліктертерді аудару тәсілдері:
* Тепе-тең балама табу тәсілі. Қазақ фразеологизмдерінің арасынан ағылшын фразеологизміне ... ... сөз ... ... ... ... ... қолданылады. Мысалы,
To come to oneself - өз-өзіне келу;
To fall under smb's eyes - ... ... keep the home fires burning - ошақ отын ... ... балама табу тәсілі. Бұл тәсілмен екі тілдегі ... ... ... ... сәл ... ... ... бір-екеуі сәйкес келетін фразеологизмдер аударылады. Мысалы:
Under one's very nose - иек ... vanish into thin air - ... ... ... wear one's heart upon one's sleeve - ... ашса жүрегі көрінген.
* Ұқсастық табу тәсілі. Қазақ фразеологизмдерінің арасында ағылшан фразеологизміне мағыналас, бірақ образдылығы мен сөз қолданысы өзгеше ... жиі ... ... keep up with Johnsons - ел ... ... land flowing with milk and honey - ... ... майы шығатын жер;
Halcyon days - қой ... ... ... ... ... тәсілі. Мұндай тәсілмен, негізінен, ежелгі грек мифтерінен, Тәурағатты аңыздардан шыққан және ағылшын халқына ғана тән этнографиялық, географиялық нысандарға байланысты ... ... ... аударылған. Мысалы:
To cross the Rubicon - ... ... sword of Damocles - ... ... murder the King's English - корольдік ағылшын тілін өлтіру.
* Транлитерациясын беру тәсілі. Бұл тәсілді ағылшын ... ... ... ... шыққан фразеологизмдерді аударғанда қолданады. Мысалы:
Peter Pen - Питер Пән;
A Jack Canuck - Джәк ... Bull - Джон ... ... аудару арқылы. Бұл тәсілді жоғарыда аталған тәсілдердің ... ... ... ... ... үшін ... Мысалы:
The body politic - мемлекет;
The boot is on the other foot - керісінше.
Фразеологиялық бірліктертерді ... ... ... ... ... ... элементтерін жеке дара аударуға келмейді. Мәселен: I thought better of it - емес, . ... ... ... ... ... беріледі. Егер автордың өзі біліп істесе, сол кезде ғана элементтерін жеке дара ... ... ... ... ... ... ... дұрысырақ түсіну үшін фразеологиялық бірліктің бөлшектенген түрінде ... ... ... 'I've changed my mind.' 'Thank heavens! Does it work any better now?' Дегенмен, бұл жағдайда адекватты түрде аудару көп жағдайда өте қиын ... ... ... ... ... да, ... ең ... оның ассоциативті мағынасын емес, заттық мәнін берген дұрыс. Бұл кезде узуальды фразеологизмдерді кәдімгі аударылатын ... ... ... (дәл ... не ... ұқсас мағынамен) аударған дұрыс. Бірақ мағынасы ұқсас тұрақты тіркестерді ойдан шығару қажет емес. ... two birds with one stone - бір ... екі ... өлтіру емес, бір оқпен екі қоянды aтy,
a thorn in smb.'s side - жанбастағы тікенек емес ... ... егер ... ... қазақ тілінде дәл сондай ассоциативті мағынада узуальды фразеологизм болмаса, онда аудармашы оны ... ... ... ... ... Мәселен:
Не doesn't let the grass grow under his feet - Оның аяғының астынан шөп өсіп үлгермейді емес, ол аяқтыға жол, ... сөз ... ... не ... ... от.
I smell a rat - Тышқанның иісін сезіп тұрмын емес, күдіктеніп тұрмын.
Кейіпкердің сөйлеу мәнерін суреттерде ассоциативті мағынаны аудармада ... қалу да ... ... ... ... репликаны сөзбе-сөз аудару керек, себебі шетелдікке bark up the wrong tree деген ФБ-ті кері жолға, қате ... түсу ... тура ... ... оған жат ... тұрғандықтан, ол түпнұсқада да өз қалпында қалған: Mon cher, if we have, as your saying is, barked up the wrong tree, what a ... (A. ... ... сөзбе-сөз аударғанда, мәтін түсініксіз болса, онда аудармашының ... ... ... moment I believe that, I shall go East." "East?" "Not so stale as going West, but much the same -- you don't come back!" (G. ... The White ... ... суреттемелік ayдарма бергенде, East -- West деген қарама-қайшылықта тұрған сөздердің мәтінге стилистикалық көрік ... ... ... ... ... каңдай-да бір техникалық ақаулармен аудармашы түсіндірмесе, ондай кезде автор суреттеу тәсілін қолданғаны жөн. ... ... J. - ... реплика былайша аударылған: 'You were an unforgettable Peter Pan,-you must play it again soon.' Бұл ... бара ... ... әлі де ... жас ... ... ... жүрген киножұлдызға арналған. Сарказм мен иронияға толы фраза ағылшындық көрермендерге бірден түсінікті, себебі ағылшын халқына бала кезден таныс ешқашан өспейтін, әрі ... бала Peter Pan -- ... ... ... ... болып табылады. Ал қазақ немесе орыс көрермендері үшін мұнда түсіндіріп өту керек. Бірақ, фильмді түсіру кезінде комментарийдің болуы мүмкін ... ... ... Пэн жайлы мәтінсіз, бірақ деген ағылшындық фразаның толық мағынасы ... ... ... ... өте күрделі де өзекті мәселе екені айқындалды.
Фразеологиялық бірліктерді аударуда ... табу ... ... ... (Идиом- терминді қазақ тілінде Фразеологиялық түйдектер (I. ... ... ... ... ... ... ... лексика-семантикалық мән-мағынасына ешбір қатысы болмай мүлде басқаша мағына береді. Мысалы,
мұрнынан шаншылу
қолы тимеу;
Бұларды басқа тілге ... ... ... ... жаруға болмайды.
Ағылшын тiлi де идиомаларға өте бай. Олардың құрама бөлшектері өз бастапқы ... ... ... жеке ... thick and thin ... and ... raining cats and dogs
to be caught ... ... де
бір нәрсені етек-жеңiн түрiп, күшін аямай жасау
жауын шелектеп құйып тұрғандай
қылмыс үстінде ұста
Идиомдарды қазақ тіліне аударуда олардың сәйкес қазақ ... ... ... Олар ... ... көрсетілген:
1 ) Абсолюттi баламалар тіркестердің интернационалдық болған ... shed ... ... sugar the pill
lion's share
to play with fire
қолтырауынша жылау
подсластить пилюлю
львиная доля
играть с огнем
2) Салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... тілінде біншама айырмашылық жасағанда:
sword of Damocles
to show one's teeth
to start business from scratch
Дамокл қылышы
айбат шегу, қыр ... ... ... фразеологиялық аналог деп аталатын лексикалық мағынасы жағынан мүлдем басқа ... ... ... or West, home is best ... boast, small roast
No sweet with out some sweat ... hay while the sun shines
Let sleeping dogs lie ... ... жер ... ... ... ел ... көп-іске жоқ.
жылай-жылай жер казсаң, күле-күле су ішерсің.
темірді қызғанында соқ.
жатқан жыланның құйрығын баспа.
Б) бір нәрсені ... ... ... make a mountain out of a molehill
to hit the nail on the head ... түйедей қылу
үстінен түсу, дөп басу
4) қазақ тілінде баламасы болмаған жағдайда суреттеу арқылы:
to show the white feather
to have a skeleton in the cupboard (closet) ... ... (ақ ... ... деп ... ... ... құпия жеке не отбасылық сыр
Жоғарыда көрсетілген мысалдар түгел қоғамда ортақ қолданылатын ағылшын тіліне байланысты. Әрине, ... ... да ... ... ... және ... арасында да бейнелеп аудару тәсілін қолдануға мәжбүрлейтіндері бар.
Мысалы, қаржы мен ... ... ... келесі фразеологизмдер жатады:
creeping takeover
tape dancing (U.S.)
мекеме акцияларын акциялар бақылау пакетін иемденгенге дейін жеке сатып алу.
акция ... ... бұл ... өз ... ... ... ... алу мақсатында акция бағаларын жоғарлату нәтижесінде жүзеге ... ... ... ... ... бойынша еркін сөз тіркестеріне сай болады, сондықтан аурармашы ең алдымен контекстке мән ... ... sit on the fence
red tape ... pages
red herring ... ... ... ... күту
қызыл тоқыма бау, сонымен бiрге сарсаңға салу, бюрократия
сары беттер, ... ... ... ... мәлiметi бар телефон анықтамасының бөлiгi болатын сары беттер.
ысталған селедка, көңiлді алаңдататын бұлтарыс
Фразеология тақырыбына байланысты аудармашылардың кей ... ... ... ... ... ... маңызды жай.
Сөзбе сөз аударма жасау аудармашының бұл тіркестің ағылшын тіліндегі мағынасын жақсы біліп, аудармасына сенімді болған ... ғана ... ... to carry coal to New - castle - ... ... ... (Ньюкасл- Англиядағы көмір өндіру өнеркәсібінің орталығы). Қалған жағдайларда ортақ, ауызекі тілдегі баламасын тапқан дұрыс болады.
Фразеологиялық бірлік -- ... ... ... орын ... жағынан өте тиянақты болып келеді. Алайда құрамындағы сөздердің бірі екіншісімен қалайда бір мағыналық байланыста болатындығын аңғартады. Себебі ... ... о ... еркін тіркестің ауыспалы мағынада метафораланып Фразеологиялық бірлікке айналған. Мысалы:
көзіне көк ... ... ... түйенің қарны жарылу ... ... ... -- ... мағынадағы сөздер тіркесінің Фразеологиялық қалпында екі сөздің тіркесуінен жасалып, өзгеріссіз тізбек күйінде қолданылады. Мысалы:
to take measures
to make a decision ... (алу ... ... ... ... ... сөз тіркестерде кей жағдайларда синонимдік алмастырулар да болуы мүмкін: to take a decision.
Бұл фразеологизмдердің қатып қалған тіркестер ... ... achieve results
to ... results
нәтиже шығару
Дегенмен көп жағдайларда олар тұрақты тіркестер ретінде кездеседі:
рау attention
draw (smb's) attention
көңіл бөлу
көңіл ... ... екі жолы ... ... ... сөз ... зат есіміне негізделген бір сөзбен:
to take a chance
to have a rest
to take offence ... ... ... ... ... hit the target ... share
to put an end to ... the root of the trouble ... дәл ... ... ... түп ... ... баламалар
to take into account
to make a point
to jump at ... ... shooter ... strike ... ... ... ... iстеу
даулы жағдайларды шешу бойынша маман
ескертпе ереуiл
Фразеологиялық бірліктер ағылшын тілінің ажырамас бөлігі болып табылады және оларды білу ... ... жиі ... тұрақты сөз тіркестер тізімі көрсетілген:
in accordance with
on account of
in addition to
on behalf ... and ... charge ... ... with
in lieu of (= instead of)
as a matter of fact (= in fact)
on and on ... and over (again)
on the part of
for the purpose of
by reason of
in relation to
in response to
in return for
for the sake of
in search of
in spite of (= despite)
on the strength of (= relying on)
in token of (= as a sign of)
by virtue of (= because of)
in the wake of (= ... ... ... ... ... ... атынан
жалпы
бір нәрсеге жауапты
бір нәрсеге байланысты
орнына
іс жүзінде
үздіксіз
қайта-қайта
(біреудің) жағынан
мақсатпен
себебінен
байланысты
жауап ретінде
орнына
үшін
іздеуде
орнына
бір нәрсеге сүйену
белгісі ... ... ... сөз ... бар ... не ... шатастырады. Сондай жұптарға айрықша көңіл бөліңіз:
in case of
in the case of
by the name ... the name ... ... ... the possession of
in/with regard to
out of regard for
in respect of
with respect to
at the same time
in the same time
at the time ... time of
in ... ... бір ... ... ... ... үшін
иемдену (фактілермен)
иемдену(жағдайды)
бір нәрсеге байланысты
сылтаумен
бұл турасында
бір нәрсе жөнінде
сонымен бiрге
бір уақытта
уақытында ... ... ... кезінде
дәл уақытында
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі
фразеологизмдер айырмашылықтары
Достық туралы ... ... ... ... да ... ұғым саналған емес. Бұл халықтың ежелгі, ортағасырлық әдебиеттерінде "дос", "достық" "дос болу" ... ... өте ... ... Ол ... адамаралық байланыстың негізгі түрі діни кауымдастық, ауылдастық, қаруластық болған. >;

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сезім мүшелері атауларының лексика-семантикалық өрісі және олардың орыс тіліне аударылу мәселелері83 бет
Фразеология23 бет
Көркем әдебиеттердегі фразеологизмдердің ролі және оларды аудару мәселесі62 бет
Қазақ тіліндегі фразеологизмдердің аударма тіліндегі көріністері47 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
Мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару кезіндегі құрылымдық, мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары26 бет
Қазақ кинематогрфиясының және кинодраматургиясы56 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь