Қазақтың ұлттық киімдері

Киізден жасалатын киімдер
1. Байпақ. 2. Кебенек. 3. Киіз етік. 4. Киіз қалпақ. 5. Пима.
Теріден жасалатын киімдер
Сырт киімдер: Аба; Бота ішік; Жарғақ; Тайжақы; Тақыр шалбар; Тон.
Бас киімдер: Бөрік; Құлақшын; Малақай; Тақия; Тымақ.
Аяқ киімдер: Кебіс; Мәсі; Мықшима; Саптама етік; Шарық (Шо.қай); Шоңқайма.
Жүннен жасалатын киімдер
Жабағы күпі; Жадағай шапан; Жүн қолғап; Жүн шұлық; Мойынша; Түйежүн далбағай; Түйе жүн кеудеше; Шекпен; Шидем шекпен.
Киімге байланысты ырымдар
Жас қыздың басына ақ, қара орамал тартпайды. Ақ . жаулықтың, қара . қайғының белгісі.
Жаңа түскен келін киім.кешегін қысқартса, нәрестесі кем туады немесе ол түсік тастайды.
        
        Қазақтың ұлттық киімдері
Рухыңды көтеріп, ізгілікке тәрбиелейді
Киізден жасалатын киімдер
1. Байпақ. 2. Кебенек. 3. Киіз ... 4. Киіз ... 5. ... жасалатын киімдер
Сырт киімдер: Аба; Бота ішік; Жарғақ; Тайжақы; Тақыр шалбар; Тон.
Бас киімдер: Бөрік; Құлақшын; Малақай; Тақия; ... ... ... ... ... ... етік; Шарық (Шо-қай); Шоңқайма.
Жүннен жасалатын киімдер
Жабағы күпі; Жадағай шапан; Жүн қолғап; Жүн шұлық; Мойынша; Түйежүн
далбағай; Түйе жүн ... ... ... ... ... ... қыздың басына ақ, қара орамал тартпайды. Ақ – ... қара ... ... түскен келін киім-кешегін қысқартса, нәрестесі кем туады немесе ол
түсік тастайды.
Нәрестенің иткөйлегін далаға тастамайды. Олай жасаса, сәбиге сырқат жұғады.
Сәбидің ... ... ... басталады.
Сыңар аяқ киім киген баланың әйелі ұры болады.
Киімнің түймесін айқастырып салса, ... ... ... ... ... ... ... киімді оң аяқтан бастап киеді, сол аяқтан шешеді.
Қонаққа келген сәбиге ... ... ... киім алып береді.
Шалбарды отырып, оң аяқтан киеді, сол аяқтан шешеді.
Киім сатып алғанға: «Киімің күй-рек, жаның берік болсын!» деген ... ... ... ... ... болмайды. Олай жасаса, адамның жолы
болмайды.
Қазақ аяқкиімнің табанына қара-майды. Оның ... жері жоқ. ... ... көз ұшынады.
Жорықта, алыс сапарда басқа жастанатын еш нәрсе болмаса, етігін жастанған.
Халық ... ... ... ... ... ... сорға бастайды»,
Ұлтарақты етікке салмай тұрып, алдыңғы, жол бағытына қараған басын ... ашу» ... ... әйел «ұл ... ... ... ... шалбарын ырымдан
басына жастанып жатады. Қыз тапқысы келсе – қызыл ала шыт, әйелдің
көйлегін, жүзік, сырға, алқа тәрізді әшекейлерді ... мен ... ... ... болмайды. Соғыс кезінде ғана солай жасауға
болады.
Әйел босанып жатқанда жеңіл болсын деп, қыздың көйлегінің шетін ... ... ... ... ... ... ... балағын тіліп қояды.
Баскиімді кез келген жерге тастамайды, аяққа баспайды, астыға басып
отырмайды, аяққа кимейді. Олай ... ... бақ ... бас ... ... адам ... киімін кимейді, жаулығын басына салмайды. Олай жасаса,
еркектігінен ... ... бар әйел ... бала ... ... ... ... сәбидің аузына салып жібереді.
Баскиімді айырбастамайды. Олай жасаса, басындағы бағы кетеді. Бас киімін
сатуға да болмайды.
Бөтен адамға баскиімін бермейді. Олай жасаса, адам басы ... ... да ... ... ... Бас ... ғасыр мен XX ғасырдың бас
кезіндегі қазақтың ұлттық киімдеріне зерттеу жүргізген И.В.Захарова мен
Р.Р.Ходжаева ер адамдардың бас киімдерін 6 ... ... Олар ... ... ... өзін ... ... матадан тіккен және қалпақ, тымақ
астынан киетін кішігірім бас- киім – ... ... ... ... ... терімен көмкерілген баскиім – төбетей.
3. Киізден тігілген баскиім – қал-пақ.
4. ... ... ... ... ... Тері ... жылы ... – бөрік.
6. Аң терісінен жасалып, суықта киетін баскиім – тымақ.
Ерлердің бас киімдері
Тақия – ... ... ... ... ... маталардан тігіледі. Ол зерлі,
үкілі, оқалы, сырма, шошақ төбе, тікше, қатипа ... ... ... ... ... ... найман тайпасындағы қызай руында
«Қызай тақия» бар.
Қалпақ – ақ ... ... ... ... Ол биік ... ... ... ақ жүнінен, қозының ақ күзем жүнінен, ешкінің ақ түбітін қосып
басқан шымыр киізден ... – екі жағы ... ... ... ... ... ... Оны сән –
салтанатқа киеді.
Тымақ – аңның, малдың терісінен тігілген қысқы баскиімдердің жылысы. Биік
төбелі, маңдайы, екі құлағы бар, артқы ... ... ... ... тұрады.
Вл. Плотников 1859 – 1862 жылдары тымақтың 15 түрі туралы жазған. Олардың
бізге жеткен кейбір түрлері мынандай: жаба салма ... ... ... ... ... шошақ төбе тымақ; жекей тымақ.
Құлақшын – бағалы аң терілері мен бұзау, құлын, қозы – лақтың бұйра
терісінен (елтірі) тігіп, киеді. Қысқы ... – аң ... мен ... ... жүн, ... салып, сырып тігеді,
оны кейінгі кезде қыздар да суыққа киіп ... Оны ... мен ... қыздар да киеді. Сырты мақпал, пүліш, бар-қыт
тәрізді қымбат маталардан жа-салатын ... ... ... ... аң, ... ... ... жазғы, қысқы түрлері бар. Төбесі көбінесе, төрт
сай немесе алты сай болады. Қыздар киетін бөрік дөңге-лек төбелі конус
тәрізді биіктеу. Сал-серілер бөріктеріне үкі ... ... ... ... Бұлар қазіргі кезде ұшы-распайды.
Оларды тымақ тәрізді етіп ... не жұқа ақ ... ... ... ... ... ... тілінен аударғанда баскиім деген мағынаға ие.
Матадан астар салынып тігілетіні – күләпара, қысқа киетін түрі – ... ... ... да ... Түйе жүн ... ... ... деп атаған.
Әйелдердің бас киімдері
Қазақ әйелдері жасы мен отбасы жағдайына байланысты өзіндік ... ... ... ... ... ... түрлері болады. Әйелдердің негізгі
баскиімдері: бергек, бөрік, жаулық, желек, жырға, кимешек, күндік, орамал,
қарқара, сәукеле, тақия, шәлі (жібек, ... оюлы ... Оны ... ... ... Бұл ... ... басты ерекшелігі.
Қыздардың тақиясы міндетті түрде үстіндегі қамзолға, бешпентке сәйкес
келуге тиісті. Етегі, жоғары бөлігі алтын немесе күміс паршамен ... ... ... зер төгіледі. Қазақтың «үкі-дей үлбіреген»,
«тотыдай таранған» деп қыздарды әспеттеуі содан шық-қан тәрізді.
Қыздар кепеші. Қабырғасы биік, төбесі дөңгелек, ою-өрнектермен, мон-шақ,
асыл ... ... ... баскиім.
Сораба. Тақия тәріздес. Артында салпыншағы бар. Қыздар тіл-көзден аман
болсын деп, ... ... ... Асыл ... ақық ... ... сәнді баскиім.
Бөрік. Аң терісінен тігіледі, жиегіне жұрын жүргізіледі. Жұрындалған
терісіне сәйкес бөріктің мынандай түрлері бар: алтай қызыл бөрік, ... ... ... ... ... құлын бөрік, құндыз бөрік, құ-райыш
бөрік, құс бөрік, мари ... нар ... ... ... ... ... бөрік,
сәукеле бөрік, шеркеш бөрік, шоқты бөрік, шоппаш бөрік т.б.
Қарқара. Биік төбелі, ... ... ... ... ... тұсын жоғарыдан
төмен қарай үш-кілдеп жырға тігеді. Оған құтанға, тырнаға ұқсас сұңғақ,
сымбатты құс – ... ... ... Бұл қыз ... ... жүрсін деген ырым бойынша жасалады.
Кимешек. Жас келіншектерден бастап егде ... ... ... ... баскиім. Ақ матадан, жібек матадан тігіп, әртүрлі ... ... ... ... жас келіншек балалы болғаннан
кейін кимешек киюге тиіс. Төменгі бөлігі – ... ... ... ... ... кеудені, иықты, жонды жауып тұрады, бет-әлпеті көрінетін
жері ойық келеді.
Шылауыш немесе жаулық. Ақ түсті матадан немесе ... ... ... ... басына орап киеді. Жаулық әр руға байланысты әрқилы ... ... ... ... ... оны ... деп, ... Алтай
өңірінде шылауыш деп атап, аналарды
«ақ жаулықты аналар» деп ардақ-тайды.
Орамал. Ол пішіміне сәйкес шаршы, қиықша болып ... ... ... ... ... деп те ... ... матадан да, қымбат матадан да
жасайды.
Жібектен шашақтап тоқылғаны – «бөртпе».
Жібектен, ... ... ... ... түрі – салы.
Торғын тектес, үлпілдек, жұмсақ матадан немесе ешкі түбітінен жа-салған
түрі –шәлі.
Түйе, ешкі ... ...... матадан тігілгені – шаршы шыт.
Қасаба. Ол қыз тақиясының бір түрі. Үшкірлеу төбесіне бір шоқ қау-ырсын
қадайды, маңдай тұсына түгелдей алтын, ... ... ... ... ... ... сәукеле орнына да киген. Кү-рең, көгілдір түсті
жібек, ши барқыт, пүліш, дүрия, шұға, парша сияқты маталардан тігеді.
Сәукеле. Қалыңдықтың ұзатылу тойында киетін ... ... Өзі ... іші ... ... бірге киетін бас киім. Ертеде бір
қабат киім сыртынан киетін сауытты да «Зере» деп атаған.
Баскиім әшекейлері
Жыға – түріктерге парсы тілінен енген сөз. Ол ... ... ... ... ... ... мағынаны білдіреді. Дулығаның артынан
(мойынды қылыш кеспес үшін) ... ... зат, ... артқы жағы.
Қазақта жыға мынандай үш түрлі мағынада:
1. Құс қауырсыны. 2. Алтынды, асыл тасты баскиім әшекейі. 3. Бас киімнің
өзі.
Жырға – 1. ... ... ... көз ... етіп ... баскиімі. 2. Ертедегі қазақ әйелдерінің баскиім әшекейі.
Көз отаға – ер ... бас ... ... ... асыл тас. Оны бұрындары
лауазымды адамдар ғана таққан.
Қолазы – сал-серілердің бөркіне қадайтын үкі қауырсынын ораған ... ... үкі деп те ...... маңдайы-на тағатын асыл тасты күміс әшекей.
Сәукеленің сырғасы – салпын-шағы мол, өзі ұзын да ... ... ... ... әше-кей (сырға).
Талмоншақ – тақияға, сырт киімге бірнеше қатар етіп ... ...... ... асыл тасты күмістен не таза күмістің өзінен
жасалған түйме тәрізді зат. Оны танакөз деп те атайды. Қыздар тақиясына,
бөркіне, ... ... ...... төбесін-дегі тәж тәрізді әшекей бергек.
Былқылдақ – үлкен моншақ, маржан. Оны ... ... ... – көз ... деп жас ба-лалардың бөркіне тағатын жонынан қырланған
көк тас, ...... ... ... ...... ... асыл тас. Оны баскиімге тағады.
Шырмауық – ілгекті оқа, әше-кей, металл ілгекті баскиім әшекейі.
Шытыра – асыл тасты не ... ... ... ... ... аяқ ... ... қарай киімі
Қай әйелге қандай киім қажет?
Денесі тым толық әйелге белі-не белдік, етегі мен жағасына желбіршек салып
тігілген жеңсіз көйлек, ...... ... ... ... – юбка
жараспайды.
Ірі гүлді матадан тігілген көй-лек толық әйелді одан әрі жуан етіп
көрсетеді.
Толық әйелдерге ұсақ гүлді немесе тігінен жолақты ... бел ... ... қынаңқырап, ұзынды-ғы тізесін жауып тұратындай етіп тіктірген көйлек
жарасады.
Көйлектің жеңі тар және ... кең ... ол ... ... ... тым ұзын әрі арық әйел-дерге мынандай үлгіде тігілген киім жараспайды:
белін қынап, омырауын кең ойып тіккен жеңсіз көйлек, тігінен жолақты
матадан тігілген ... тым ұзын әрі арық ... ... ... ... аузы мен ... ... белдік, ойма жаға етіп немесе тік жаға салып тігілген,
клеткалы немесе біртегіс ұсақ гүлді матадан тігілген.
Белі төмен, аяғы ... ... ... ... ... белі
қыналған немесе белдік салынған, көлденең жолақты матадан тігілген. Оларға
блузканың етегін юбкасының ішіне жіберіп кию де жараспайды.
Белі төмен, аяғы ... ... үшін ... де, ... да бел ... алып ... жөн. Және ... алдыңғы көкірек тұсынан қиып,
етек жағын кеңірек етіп тіксе, мұндай көйлек жараса кетеді.
Кеудесі қысқа әрі белі жуан ... ... ... ... ... ... салып тіккен көйлектің жараспайтыны есте-ріңізде болсын.
Кеудесі қысқа, белі жуан әйелдер үшін ... жағы ... ... жағы сәл – сәл ... ... тік көйлек, алдынан немесе артынан
бір қатарма салып тігілген юбка қажет.
Бөксесі толық, белі тым жі-ңішке әйелдерге үйлеспейтін киімдер: белін қынап
тұратын ... ... ... ... ... пен ... ... бүрмелеп
немесе қа-тармалап тіккен юбка.
Бөксесі толық, белі тым жіңіш-ке әйелдер үшін белін оншалық-ты қынамай,
етек жағын сәл кеңейтіңкіреп тіккен көйлек жарасады. ... ... ... ... оны көлденеңінен келтірмей, көйлектің алдыңғы жа-
ғынан, тігінен жібере ... өте жуан ... ... ... тар және ... ... өте жуан әйелдер үшін көйлегінің етек жағының кеңдеу, ұзындығы
тізеден төмен етіп көйлек ... ... ... ... ... ... оның жолағын көлденеңінен келтіріп тігеді.
Толық әйелдерге тар, қысқа көйлек ... ... ... ... каймосын
етегіне келтіріп тігу де ұнамсыз.
Толық әйелдер көйлектің белін қынамай, етек жағын кеңдеу етіп тігіп, киеді.
Беті жалпақ, мойны қысқа ... ... ... ... тік ... жа-ғалы көйлек кию, мойнына гүлді шарф салу, свитер кию, ... ... ақ ... ... ... мойны қысқа әйелдердің омырауы ашық, қайыр-ма жағалы көйлек
кигені дұрыс.
Мойны тым ұзын әйелдерге үйлеспейтін киімдер: омырауын кең ойып ... тік ... ... тігілген көйлек, блузка (ол оның мойнын одан
әрі ұзарта тү-седі).
Мойны тым ұзын әйелдердің мынандай көйлек кигені дұрыс: тік ... ... ... ... ... ... пен блузкасы жолақты матадан тігілсе,
оның жолағын көлденеңінен келтіріп тігеді.
Иығы сөмпек әйелге матаның каймосын көйлектің етегіне көлде-неңінен
келтіріп ... ... ... ... матаның каймосын көлденеңінен көйлектің кеудесіне салып
тіккен жарасымды келеді. Және де жазғы көйлегінің иығына желбіршек салып,
ал беш-пентінің иығына ішкі жағынан жұ-қалап ... ... ол ... ... ... келтіреді.
Үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған мамандандырылған №30 мектеп
гимназиясы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Қазақ халқының ұлттық киімдері
Тексерген:
Дайындаған: Қощанов Аслан
Атырау ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақтың ұлттық киімдері7 бет
Қазақтың ұлттық киімдері туралы49 бет
Қазақтың ұлттық киімдері туралы мәлімет8 бет
Ұлттық киімдердің қоғамдағы маңызы7 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Қазақ халқының ұлттық киімдері39 бет
Қазақ ұлттық киiмдері15 бет
Қазақстың ұлттық киімдері8 бет
Қазақтың ұлттық киім түрлеріне сипаттама10 бет
Қазақтың ұлттық киімі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь