Бағалы қағаздар нарығы: тарихы мен мәні


Жоспар:

I. Кіріспе:

II. Негізгі бөлім:
а) Бағалы қағаздар нарығы: тарихы мен мәні.
б) Жалған капитал.
в) Бағалы қағаздар нарығының құрылымы
с) Қор биржалары
д) Қор нарығындағы алыпсатарлық.
е)Мемлекеттік бағалы қағаздардың
Қазақстандағы айналымы.
Дерективті– үлестіру жүйесін басқару кезінде нарық мәселесін ғылыми зерттеудің қажеттілігі болмады. Әміршілдік– бюрократтық жүйенің идиологиялық нұсқауының құрсауында болған экономикалық ғылым. Көптеген жылдары нарықтың мәні рөлі орнына догматикалық көзқарас бұрынғы одақ экономикалық жүйесінде басым болды.
Нарықтық теория мен практикадағы мәнінің зор екендігіне қарамастан, таяу шетел мен Қазақстан Республикасының ғалым– экономистерінің нарық жайлы пікір біркелкі емес. Бірнеше анықтамаларды келтіріп көрейік.
Нарық– белгілі жүйе әрі айырбас нәтижесі мен жағдайына немесе өндіріс факторына қарай өндірістік қатынастарды қысқарту, шаруашылық субьектілерін байланыстырушы ұғым.
Нарық– тауар айырбасының аясы, сатып алушы мен сатушы арасындағы белгілі экономикалық қатынастар жүйесін көрсетеді.
Нарық- сатып алушы мен сатушы арасындағы тауарды өткеру жайлы қатынастар жүйесін көрсетеді.
Осы көзқарастың әрқайсысында жеткілікті аргумент келтірілген және нарықтық қатынастардың обьективті нақтылығын көрсетеді, бірақ мәселенің тек бір жағын ғана ашады. Осы анықтамалардағы ортақ пікір: нарықты өндірістің емес, айырбас саласының категориясы ретінде қарап, нарықтық қатынастардың субьектісіне сатып алушы, сатушы және тұтынушылар жатады. Тауар қатынасының дамыған түрі мен сауда делдалының болған кезінде оның нәрсе, сатып алушы мен сатушы нарықтық қатынаста мүлде әртүрлі субьекті болып табылады. Белгілі жағдайдың бірі тауар ақша, нарық байланыстары сату, сатып алу аспектісімен ғана шектелмейді.
Бастау, айырбас пен айналыс аясының қатынасынан басталмайды, ол өндірістік қатынастан басталады және өнім сол жерде өндіріліп, экономикалық байланыстар туындайды. Сөйтіп, өндірілген өнім қай кезде тауар болып, қандай нақты түрде тауарлы ақша қатынасы болатындығы айқындалады.
Нарық іс- әрекеттің саласын тек айырбаспен шектеу, оның бәсекелестікпен шығын минимумын төмендетуге өзара пайдалы өндірістік байланыстарды құру сияқты сапалы қасиеттерінен айырады. Демек, нарық пен нарықтық қатынастар жоқ өндіріспен салыстырғанда тауарлы өндірісті тиімді көрсететін жоғарыдағы іс - әрекеттер екендігі аян.
Мемлекеттік- әміршілдік экономикадан басқасына өту экономиканы орталықтан жоспарлы басқарудан бас тартуға әкеледі. Себебі, қоғамның экономикалық өмірін басқаруды жақсы әрі тиімді тек нарық атқара алады. Нарықтың мәні тұрғысынан қарасақ, онда оның мән мағынасын жоғарыдағы анықтамалардың ешқайсысы аша алмаған:біздің ойымызша, нарықтың мәнін дәлірек Ю. Я. Ольсевич айтқан: «Нарықты әдеттегідей айналым саласына теңей салу» дұрыс емес, себебі өндіріс, бөлу, тұтынудың тұла бойы нарықтық таңбамен сызылған.
Нарық- өзін-өзі реттеуші ұдайы өндіріс жүйесі, барлық элемент пен буындар төлем қабілеттілігі мен ұсынымның тұрақты әсерінде болады.
Біздің ойымызша, бұл анықтамаға мына сөздерді қосуға болады: «Тек қатаң бәсекелестік ортада». Осы анықтама біздің нарық жайлы шектелген ойымызды кәдімгідей кеңейтеді. Осыдан байқалатыны, өзін-өзі қалпына келтіретін біртұтас экономикалық жүйені «Нарық» дейміз және ол орталықтанған мемлекеттік жоспарлы реттеуші экономиканы ауыстыруға қабілетті.
Осыдан мынадай тұжырым жасауға болады: «Нарық» ұғымын тар шеңберде сату түрін ұйымдастырған және орнын анықтаған деп түсінсек, кең шеңберд қоғамдағы экономиканы ұйымдастырудың түрі деп қарастырамыз.
Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген саладан және табиғаты әртүрлі функционалдық жүйелер тобынан тұрып, өндіруші мен тұтынушы арасындағы шаруашылық байланыстарын құрайды.

Бағалы қағаздар нарығы: тарихы мен мәні.
. Жалпы экономикалық теория.(Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н. т.б.) Ақтөбе- 2004ж. «А- Полиграфия».

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Еуразия Академиясы
Институт Еуразия

Реферат

Тақырыбы: Бағалы қағаздар нарығы

Орындаған: 511
топ студенті

Капиев А.Ғ
Тексерген:
Сүйінішқалиева Д.С.

Орал-2011

Жоспар:

I. Кіріспе:

II. Негізгі бөлім:
а) Бағалы қағаздар нарығы: тарихы мен мәні.
б) Жалған капитал.
в) Бағалы қағаздар нарығының құрылымы.
Алғашқы және қайталама (қосалқы) нарық.
с) Қор биржалары
д) Қор нарығындағы алыпсатарлық.
е)Мемлекеттік бағалы қағаздардың
Қазақстандағы айналымы.

Дерективті– үлестіру жүйесін басқару кезінде нарық мәселесін ғылыми
зерттеудің қажеттілігі болмады. Әміршілдік– бюрократтық жүйенің
идиологиялық нұсқауының құрсауында болған экономикалық ғылым. Көптеген
жылдары нарықтың мәні рөлі орнына догматикалық көзқарас бұрынғы одақ
экономикалық жүйесінде басым болды.
Нарықтық теория мен практикадағы мәнінің зор екендігіне қарамастан,
таяу шетел мен Қазақстан Республикасының ғалым– экономистерінің нарық жайлы
пікір біркелкі емес. Бірнеше анықтамаларды келтіріп көрейік.
Нарық– белгілі жүйе әрі айырбас нәтижесі мен жағдайына немесе өндіріс
факторына қарай өндірістік қатынастарды қысқарту, шаруашылық субьектілерін
байланыстырушы ұғым.
Нарық– тауар айырбасының аясы, сатып алушы мен сатушы арасындағы
белгілі экономикалық қатынастар жүйесін көрсетеді.
Нарық- сатып алушы мен сатушы арасындағы тауарды өткеру жайлы
қатынастар жүйесін көрсетеді.
Осы көзқарастың әрқайсысында жеткілікті аргумент келтірілген және
нарықтық қатынастардың обьективті нақтылығын көрсетеді, бірақ мәселенің тек
бір жағын ғана ашады. Осы анықтамалардағы ортақ пікір: нарықты өндірістің
емес, айырбас саласының категориясы ретінде қарап, нарықтық қатынастардың
субьектісіне сатып алушы, сатушы және тұтынушылар жатады. Тауар қатынасының
дамыған түрі мен сауда делдалының болған кезінде оның нәрсе, сатып алушы
мен сатушы нарықтық қатынаста мүлде әртүрлі субьекті болып табылады.
Белгілі жағдайдың бірі тауар ақша, нарық байланыстары сату, сатып алу
аспектісімен ғана шектелмейді.
Бастау, айырбас пен айналыс аясының қатынасынан басталмайды, ол
өндірістік қатынастан басталады және өнім сол жерде өндіріліп, экономикалық
байланыстар туындайды. Сөйтіп, өндірілген өнім қай кезде тауар болып,
қандай нақты түрде тауарлы ақша қатынасы болатындығы айқындалады.
Нарық іс- әрекеттің саласын тек айырбаспен шектеу, оның
бәсекелестікпен шығын минимумын төмендетуге өзара пайдалы өндірістік
байланыстарды құру сияқты сапалы қасиеттерінен айырады. Демек, нарық пен
нарықтық қатынастар жоқ өндіріспен салыстырғанда тауарлы өндірісті тиімді
көрсететін жоғарыдағы іс - әрекеттер екендігі аян.
Мемлекеттік- әміршілдік экономикадан басқасына өту экономиканы
орталықтан жоспарлы басқарудан бас тартуға әкеледі. Себебі, қоғамның
экономикалық өмірін басқаруды жақсы әрі тиімді тек нарық атқара алады.
Нарықтың мәні тұрғысынан қарасақ, онда оның мән мағынасын жоғарыдағы
анықтамалардың ешқайсысы аша алмаған:біздің ойымызша, нарықтың мәнін
дәлірек Ю. Я. Ольсевич айтқан: Нарықты әдеттегідей айналым саласына теңей
салу дұрыс емес, себебі өндіріс, бөлу, тұтынудың тұла бойы нарықтық
таңбамен сызылған.
Нарық- өзін-өзі реттеуші ұдайы өндіріс жүйесі, барлық элемент пен
буындар төлем қабілеттілігі мен ұсынымның тұрақты әсерінде болады.
Біздің ойымызша, бұл анықтамаға мына сөздерді қосуға болады: Тек
қатаң бәсекелестік ортада. Осы анықтама біздің нарық жайлы шектелген
ойымызды кәдімгідей кеңейтеді. Осыдан байқалатыны, өзін-өзі қалпына
келтіретін біртұтас экономикалық жүйені Нарық дейміз және ол
орталықтанған мемлекеттік жоспарлы реттеуші экономиканы ауыстыруға
қабілетті.
Осыдан мынадай тұжырым жасауға болады: Нарық ұғымын тар шеңберде
сату түрін ұйымдастырған және орнын анықтаған деп түсінсек, кең шеңберд
қоғамдағы экономиканы ұйымдастырудың түрі деп қарастырамыз.
Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген саладан және табиғаты
әртүрлі функционалдық жүйелер тобынан тұрып, өндіруші мен тұтынушы
арасындағы шаруашылық байланыстарын құрайды.

Бағалы қағаздар нарығы: тарихы мен мәні.
Бағалы қағаздар орта ғасырлардан бері қарай қолданыла бастады. Сол
кезеңде ұлы географиялық жаңалықтардың ашылуымен байланысты сауданың аясы
кеңіді, ал осы мүмкіндіктерді пайдаланып қалғысы келген кәсіпкерлердің ірі
капиталы сомасына деген қажеттілігі туды. Оның үстіне теңізден шалғай нарық
пен шикізат көзін игермен байланысты орын алатын шығындарды жекелеген
адамдар көтере алмайтындай еді. Нәтижесінде ағылшын, голландық компаниялар
акционерлік қоғамы Ост- Индия, Грудзон бұғазы компанияларымен сауда
жасаумен байланысты дүниеге келді. Міне осылар бағалы қағаздарды бірінші
шығарған ірі компаниялар болды. Олардың акциялары күні бүгінге дейін Лондон
мен Торонто биржаларында сатылуда. XVI- XVIII ғғ. Англиядағы акционерлік
компаниялар капиталды көп қажет ететін көмір өндірісін қаржыландыру үшін де
ұйымдасқан болатын.
Сол кездегі Лондондық брокерлер келісімді тікелей көшеде немесе
кафелерде жасаған. Осыдан да болар, көше нарығы деген атқа ие болуы.
Өнеркәсіп төкерілісінің басталуы, ірі өңдеуші өнеркәсіп орындарының
құрылуымен байланысты акцияны сату кең өріс алды. Бұған жауап ретінде
Лондондық брокерлер 1779 жылы королеваның меняльнигінің бір бөлігін жалға
алды. Сөйтіп, тұңғыш рет Лондондық қор биржасы дүниеге келді, көше
нарығымен қатар ұйымдасқан нарық тез даму алды. Ол өз кезінде өнеркәсіп пен
сауданың дамуына ықпал етті. Алғашқы американдық қор биржасы 1791 жылы
Филадельфияда пайда болды, ал 1792 жылы бұған пара- пар бүгін де әлемге
әйгілі Нью- Йорк қор биржасы құрылды.
Бүгінгі таңда дүние жүзінің 60- тан астам елінде шамамен 200 биржа
бар. Солтүстік Америкада 15 биржа (Канадалық 5- уін қосқанда), Еуропада 100-
ден астам, Орталық және Оңтүстік Америкада 20, Қалғандары Африка, Азия
және Австралияда. Дамыған капиталистік елде кем дегенде бір- бірден биржа
бар. Биржалар жаңадан дамып келе жатқан индустриалды мемлекеттерде де бар
(ең ірісі Тонконгта), сол сияқты қытай мен Венгрияда бар. 31 биржа
Халақаралық қор биржаларының федерациясына кіреді. Бұл федерацияның мақсаты-
барлық акционерлер үшін бірдей құқықпен қамтамасаз ету және бағалы
қағаздар нарығының құрылыман үйлестіріп отыру болып табылады. Бастапқыда
биржалар акциялар сатумен емес, үкімет пен теміржол компаниялары шығарған
облигацяларды сатумен шұғылданады. Олар болса, ірі машина өндірісінің
инфрақұрылымын құруға қажетті қаражатқа мұқтаж болады. Өткен ғасырдың
аяғынан бастап акционерлік меншіктің кеңінен дамуы биржаларды акциялар
сатуға мамандандырды да, облигациялармен жұмыс- көше нарығына ауысты.
ХІХ ғасырдың 60- жылдары тағы да бір маңызды оқиға болды. Германияда
ауыр өнеркәсіпті дамытуға шығарылған бағалы қағаздар мен делдалдық
операцияларды жүргізуді универсалды инвистициялық банктер өз қолдарына
алды.
Ресейге брокерлік бизнес осы Германиядан келді. (аз мөлшерде
Франциядан) Маклер, биржа, акция деген ұғымдар осындай финанс
инвистициясының тәжірибесімен бірге санаға енді.
Сонымен, бағалы қағаздар нарығы дегеніміз не? Ол финанс рыногының бір
бөлігі екен. Қалған бөлігін банк қарызы нарығы құрайды. Банк, шын мәнәнде,
коммерциялық банк болса, (мемлекеттік мекеме емес), қарызды бір жылдан
астам уақытқа өте сирек береді. Ал бағалы қағаздарды шығара отырып
(облигациялар, акциялар) олардан түсетік ақшаны ондаған жылдар бойы
пайдалануы мүмкін. Финанс нарығын осылайша бөлу капиталдың айналмалы және
негізгі болып бөлінуімен байланысты. Бағалы қағаздар нарығы банктің кредит
жүйесін толықтырады, өзара байланыста әрекеттеседі. Мысалы, коммерциялық
банктер бағалы қағаздар нарығында аралық қызмет атқарушыларға жаңадан
шығарылған бағалы қағаздарға жазылу үшін қарыз береді, олар банктерге артық
бағамен сату үшін бағалы қағаздардың бір блогын береді.
Бағалы қағаздар нарығының маңызды бөлігі ақша нарығы болып табылады.
Онда қысқа мерзімді (бір жылға дейін) қарым міндеттемелері бар казначейлік
вексельдер (билеттер) айналыста болады. Ақша нарығы қолда бос тұрған
ақшаларды мемлекетке берудің икемді жолын қамтамасыз етеді, сөйтіп
корпорациялар мен жеке адамдардың уақытша бос ақшаларын табыс табуға
мүмкіндік жасайды. Онсыз толыққанды финанс нарығының орын алуы мүмкін емес.

Барлық нарықтар сияқты бағалы қағаздар нарығы да сұраныс пен ұсынысқа,
олардың бағасына тәуелді. Яғни бағалы қағаздар нарығы сатып алу, сатумен
байланысты экономикалық қатынастар жүйесін құрайды. нарықтың мөлшері
қоғамдық еңбектің мамандануы дәрежесімен тікелей байланысты.
Бағалы қағаздар нарығы тікелей алғашқы және қайталама нарықтан тұрады.
Алғашқы нарықта мемлекеттік және муниципиалды облигациялар эмиссиясы жүзеге
асырылады. Оны финанстық және финанстық емес профильдегі әр қилы акцонелік
компаниялар шығарады. Алғашқы нарықта бағалы қағаздардың тікелей
инвесторлары коммерциялық және инвистициялық банктер, биржа фирмалары,
сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, финанстық емес корпорациялар
және жеке адамдар (жеке инвесторлар). Олар биржа фирмалары мен
инвистициялық банктер арқылы акциялар мен облигациялар сатып алады. Бағалы
қағаздардың қайталама нарығы эмитент бағалы қағаздарды орталықтанған немесе
орталықтанбаған сатып алу мен сатуды түсіндіреді. Бағалы қағаздар-
спецификалық тауар, барлық тауар сияқты тұтыну құны мен бағасы бар. Бағалы
қағаздардың тұтыну құнының мәні белгілі дәрежеде табыс келтіреді, яғни
процент (облигациялар бойынша) төлегенде сонымен қатар бағалы қағаздардың
құн курсының өсуі нәтижесінде келетін табыстар. Бағалы қағаздардың өздері
туралы айтар болсақ, оның үш түрі бар. Олар –акциялар, облигациалар және
олардан туындайтын қағаздар.
Акцияларды корпорациялар шығарады, акциялар шығарудың өзі
корпорациялар ұйымдастырудың әдісі. Акцияны ұстаушы корпорация мүлігінің
бөлігіне иелік ететін болады. Корпорациялар акцияларды шығарып, ірі
инвестициялық жобаларды жүзеге асырып, сөйтіп финанстың қуаттылығы артады.
Акция иесі корпорация пайдасының бір бөлігін дивидент ретінде алып отырады.

Облигацияларды корпорациялар да, үкімет те шығарып отырады. Облигация
шығарушылар белгілі бір мерзімде (қарызды) және қарыз процентін төлеуге
міндеттенеді. Ол- зайым арқылы алынатын пайданың бір бөлігі. Дивидендтен
проценттің өзгешелігі тұрақты, әрі банк ставкаларының өзгерісіне тәуелсіз.
Сондықтан да облигацияларды белгілі бір табыс әкелетін бағалы қағаздар деп
атайды. Әдетте процент зайымының қызмет мерзімі бойына бірдей үлеспен
төленеді.
Акция мен облигациялардың инвестициялық сапасы бірдей емес, яғни
инвесторлар үшін тартымдылығы әр түрлі. Облигациялар, әдетте, акцияларға
қарағанда жинақты сақталу кепілдігі молырақ. Әсіресе, мемлекеттілік
облигациялардың төлем қабілеті өте жоғары.
Бағалы қағаздардың басқа да түрлері бар. Мысалы, ордерлер қозғалмайтын
мүліктерге қатысты бағалы қағаздар, опциондар, фьючерлік келісімдер. Олар
тәжірибелі инвесторлар үшін де, алып сатарлар үшін де тартымды.
Инвестицияның сенімділігі мен табыс әкелу тұрақтылығы тұрғысынан ең
сапалысы мемлекеттік облигациялар, әсіресе казначейлік биліктер. Олардан
кейін жеке облигациялар және ірі компаниялар көп дауысты акциялары.
Белгісіз, жаңадан ұйымдасқан фирмалар шығарған акциялар сапасы төмен
дәрежеге жатады. Осыған қарамастан, АҚШ- та 120 млн. Қызметкердің 47 млн.-
ны акционерлер болып табылады. Осыншама адамды қамтитындай акциялардың
қандай тартымдылық күші бар?
1- ден, болашақта ескі инвестициялардың еселеп өсуімен байланысты.
Айталық, бір акцияны 100 долларға сатып алыдыңыз делік, ал 10 жылдан кейін,
егер кәсәпорын жұмыс істейтін болса, ол акция 1000 доллар табыс әкеледі.
2- ден, акция ұстаушыларға дивиденд төленіп отырады (оның қатаң заңды
нормасының болмағандығына қарамастан).
3- ден, акцияны ұстаушының дауыс беру құқығы бар. Және кәсіпорын иесі
ретінде басқадай да құқықтары бар.
4- ден, акцияларды сатып жберу өте жеңіл.
Акционер- кәсіпорынның жеке меншік иесі, осы тұрғыдан оның бірқатар
құқығы бар. Ең алдымен дауыс беру құқығы бар. Жылдық және төтенше
жиналыстарда акционерлер компаниялардың қызметіне бақылау жасайды. Олар
менеджерлер көмегімен бизнесті бағыттап, бақылап отыратын директорларды
сайлайды. Олар төтенше маңызы бар мәселелер бойынша шешімдерді біріктіреді.
Атап айтқанда, корпорацияның қосылу, бизнес, сату немесе жою, жарғыға
түзетулер мен толықтылулар. Әдетте бір акция бір дауысқа ие. Дауысқа иелігі
жоқ акциялар да болады. Олардың бірақ бір жеңілдіктері бар. Егер дауыс
бермесе оның қандай жеңілдік, ерекшелігі бар деген заңды сұрақ туындайды.
Жеңілдіктің бір түрі акция ұстаушыға жүйелі түрде белгіленген мөлшерде
дивиденд төленіп отырады. Ал енді жеңілдік ерекшелігі, компанияны жабу
кезінде осы акция иегерінің бірінші кезекте мүліктерді сатудан түскен
түсімінің бір бөлігіне ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Инвестициялық бағалы қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар нарығы туралы
Еліміздегі бағалы қағаздар нарығы
Жапония бағалы қағаздар нарығы
Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы
Бaнктердің бaғaлы қaғaздaр нaрығы
Бағалы қағаздар нарығы жайлы
ҚР бағалы қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар, мәні мен функциясы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь