Қазақстан Республикасы азаматтарының негізгі құқықтары мен бостандықтары.


ЖОСПАР
1. КІРІСПЕ БӨЛІМ
1.1. Жеке құқықтар мен бостандықтар.
1.2. Ұлттық және діни салалардағы құқықтар мен бостандықтар және олардың кепілдіктері.
2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Саяси бостандықтар мен құқықтар.
2.2. Мемлекет ісін басқаруға қатысу құқығы.
2.3. Экономикалық құқықтар мен бостандықтар.
2.4. Конституциялық құқықтар мен бостандықтардың өздеріне тән құқықтық қасиеттері.
3. ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Конституцияның 12-ші бабына сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі. Респулика азаматтарының құқықтары мен бостандықтары Қазақстан мемлекеті мойындайтын әрі кепілдік беретін өз азаматтарының белгілі мінез-құлқының заңдық мүмкіндіктерін білдіреді. Осының нәтижесінде өркениетті мемлекеттердегі адам мен азаматтардың негізгі құқықтары мен бостандықтары толық көлемде Республика Конституциясынында бекітілген. Конституция бойынша оларды жеке, саяси, экономикалық және әлуметтік топтарға бөлуге болады.
Жеке құқықтар мен бостандықтар.
Өмір сүру құқығы. Өмір сүру құқығы – ол ешкімнің қандай жағдайда болсын айыруына болмайтын адамның басқа барлық құқығының ең негізгісі. 1948 жылғы «Адам мен азамат құқығының жалпыға бірдей Декларациясында жеке адамның адами құндылығын мен әр адамның өмір сүру құқығы жарияланған.
Өмір сүру құқығы тек Конституциямен ғана емес, сондай-ақ салалық заңдармен қорғалады. Мысалы: Өмір сүру құқығы адам қайтыс болғанға дейін өз мәнін сақтайды. «Қазақстан Респуликасында халықтың денсаулығын сақтау туралы» Заңның 52 бабы өмірді қолдаушы аппаратура тек өлім расталған жағдайда ғана қызметін тоқтатуға мүмкін екендігі айтылған.
Ешкімнің өз бетінше, адам өмірін қиюға хақысы жоқ. Өлім жазасы ерекше ауыр қылмыс жасағаны үшін, ең ауыр жаза ретінде заңмен белгіленеді, ондай жазаға кесілген адамға кешірім жасау туралы арыздану құқығы беріледі.
Әркімнің өзінің жеке басының құқығы бар және адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Адамның жеке басының бостандығы - өзінің болмасынан туындайтын оның бөлінбейтін және абсолютті құқығы. Мысалы, заңда көзделген реттерде ғана және тек соттың немесе прокурордың санкциясымен тұтқындауға және қамауда ұстауға болады, тұтқындалған адамға сотқа шағымдану құқығы беріледі. Прокурордың санкциясынсыз адамды 72 сағаттан аспайтын мерзімге ғана ұстауға болады.
Осылармен қатар ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып тағылған әрбір адам сол ұсталған, тұтқындалған немесе айып тағылған кезден бастап адвокаттың (қорғаушының) көмегімен пайдалануға құқылы.
Адамның қадір-қасиеті мемлекетпен қорғалатын құндылықтарды құрайды, өйткені ол өзін және өзінің жеке тұлғалық жағдайын нақ құқықтық мемлекеттегідей сезінетін кез-келген жеке адамға тән. Қадір-қасиет – саналы түрде сезінген, айналып келгенде, оның жеке ішкі және сыртқы қасиеттеріне айналған «қанына сіңген» жеке тұлға ретінде сипаттайтын, адамның дамушы ізгі мінез-әрекеттерінің сырттай бейнеленген көрінісі ретінде түсініледі
1. Баққұлов С. /Құқық негіздері/ Оқулық, 2-ші басылым. Алматы, 2004 жыл.
2. Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: 2-басылымы – Алматы: Жеті жарғы, 2004 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ЖОСПАР
1. КІРІСПЕ БӨЛІМ
1.1. Жеке құқықтар мен бостандықтар.
1.2. Ұлттық және діни салалардағы құқықтар мен бостандықтар және
олардың кепілдіктері.
2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Саяси бостандықтар мен құқықтар.
2.2. Мемлекет ісін басқаруға қатысу құқығы.
2.3. Экономикалық құқықтар мен бостандықтар.
2.4. Конституциялық құқықтар мен бостандықтардың өздеріне тән құқықтық
қасиеттері.
3. ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ

Қазақстан Республикасы азаматтарының негізгі құқықтары мен бостандықтары

Конституцияның 12-ші бабына сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары
танылады және оларға кепілдік беріледі. Респулика азаматтарының құқықтары
мен бостандықтары Қазақстан мемлекеті мойындайтын әрі кепілдік беретін өз
азаматтарының белгілі мінез-құлқының заңдық мүмкіндіктерін білдіреді.
Осының нәтижесінде өркениетті мемлекеттердегі адам мен азаматтардың негізгі
құқықтары мен бостандықтары толық көлемде Республика Конституциясынында
бекітілген. Конституция бойынша оларды жеке, саяси, экономикалық және
әлуметтік топтарға бөлуге болады.
Жеке құқықтар мен бостандықтар.
Өмір сүру құқығы. Өмір сүру құқығы – ол ешкімнің қандай жағдайда
болсын айыруына болмайтын адамның басқа барлық құқығының ең негізгісі. 1948
жылғы Адам мен азамат құқығының жалпыға бірдей Декларациясында жеке
адамның адами құндылығын мен әр адамның өмір сүру құқығы жарияланған.
Өмір сүру құқығы тек Конституциямен ғана емес, сондай-ақ салалық
заңдармен қорғалады. Мысалы: Өмір сүру құқығы адам қайтыс болғанға дейін өз
мәнін сақтайды. Қазақстан Респуликасында халықтың денсаулығын сақтау
туралы Заңның 52 бабы өмірді қолдаушы аппаратура тек өлім расталған
жағдайда ғана қызметін тоқтатуға мүмкін екендігі айтылған.
Ешкімнің өз бетінше, адам өмірін қиюға хақысы жоқ. Өлім жазасы ерекше
ауыр қылмыс жасағаны үшін, ең ауыр жаза ретінде заңмен белгіленеді, ондай
жазаға кесілген адамға кешірім жасау туралы арыздану құқығы беріледі.
Әркімнің өзінің жеке басының құқығы бар және адамның қадір-қасиетіне
қол сұғылмайды. Адамның жеке басының бостандығы - өзінің болмасынан
туындайтын оның бөлінбейтін және абсолютті құқығы. Мысалы, заңда көзделген
реттерде ғана және тек соттың немесе прокурордың санкциясымен тұтқындауға
және қамауда ұстауға болады, тұтқындалған адамға сотқа шағымдану құқығы
беріледі. Прокурордың санкциясынсыз адамды 72 сағаттан аспайтын мерзімге
ғана ұстауға болады.
Осылармен қатар ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып
тағылған әрбір адам сол ұсталған, тұтқындалған немесе айып тағылған кезден
бастап адвокаттың (қорғаушының) көмегімен пайдалануға құқылы.
Адамның қадір-қасиеті мемлекетпен қорғалатын құндылықтарды құрайды,
өйткені ол өзін және өзінің жеке тұлғалық жағдайын нақ құқықтық
мемлекеттегідей сезінетін кез-келген жеке адамға тән. Қадір-қасиет – саналы
түрде сезінген, айналып келгенде, оның жеке ішкі және сыртқы қасиеттеріне
айналған қанына сіңген жеке тұлға ретінде сипаттайтын, адамның дамушы
ізгі мінез-әрекеттерінің сырттай бейнеленген көрінісі ретінде түсініледі.
Адамның қадір-қасиеті оның қоғамдағы орнына, атағына, тұрмыс қалпына,
кәсіпқойлығына және басқа жағдайларға байланысты.
Әрбір адам сый-құрметпен мойындауға және дербес ой мен әрекет
құқығына лайық. Заң әрекеттерін қолдану кезінде (мысалы: куәләндыру,
сұрыптау, тінту, сұраққа жауап алу, беттестіру, корреспенденция алу, ұстау,
тұтқындау секілді басқа түрлі тергеу жұмыстарын жүргізу барысында) адамның
қадір-қасиетіне қол сұғылмауы жөніндегі міндет Конституциясында қатаң
көрсетілген.
Қинауға, күш қолдануға, басқа да қатал не адамның қадір-қасиетін
қорлайтын қатынас пен жазаға тиым салынады. Заң адамның қадір-қасиетін, ар-
ожданын қорғау мүмкіндіктерін белгілейді. Мысалы, Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексінің 347-1 бабына сәйкес тергеушінің, анықтауды жүргізуші
адамның немесе өзге лауазымды адамның мәліметтер алу немесе мойындату, не
оны жасаған немесе жасады деп күдік келтірілген іс-әрекет үшін жазалау,
сондай-ақ оны немесе үшінші адамды кез келген сипаттағы кемістеуге
негізделген кез келген себеп бойынша қорқыту немесе мәжбүр ету мақсатымен
әдейі тән немесе психикалық зардап шектіруіне жол берілмейді. Егер сол
әрекет мәжбіленушінің денсаулығына ауыр зиян келтірсе немесе абайсызда адам
өліміне апарып соқса, онда оны үш жылға дейінге мерзімге белгілі бір
лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметтерді атқару құқығынан айыра
отырып, бес жылдан онжылға мерзімге бас бостандығынан айыру жазаланады.
Ұлттық және діни салалардағы құқықтар мен бостандықтар және олардың
кепілдіктері: Біз, ортақ тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан халқы деген
конституциялық тұжырыммен айшықталған – көп ұлтты, саяси алуан пікірлі және
көп конфессияланған қазақстандық қоғамдағы адам жағдайын бейнелейді.
Ұлттық, партиялық немесе діни болмысты анықтау – ол адамның өзін-өзіне
іштей ұқсастыруының нәтижесі. Мысалы, төлқұжат жеке басты куәландыратын
және Қазақстан Республикасының азаматтығын растайтын басты құжат болып
табылады. Төлқұжатта азаматтың ұлты оның иемінің еркі бойынша көрсетіледі.
Әркім өзінің қай ұлтқа, қай партияға және қай дінге жататынын өзі анықтауға
және оны көрсету-көрсетпеуге хақылы. Әркімнің ана тілі мен төл мәдениетін
пайдалануға, қарым-қатынас, тәрбие және шығармашылық тілін еркін таңдап
алуға құқығы бар.
Дегенмен, ұлттық белгіні жеке адамның заң мәртебесінен алу ұлтаралық
қатынас сияқты аса маңызды саладағы оның рөлін төмендету емес. Тіл мен
діннің қызмет етуі, өз мәдениетін толыққанды пайдалану, ұлттық және рулық
болмысындағы белгілері бойынша кемсітушілікпен күрес мәселелері мемлекетте
қолданылатын заңдармен егжей-тегжейлі реттелген, ұлттық-мәдени орталықтары
және Республика Президенті жанындағы Қазақстан халықтары Ассамблеясы,
сондай-ақ әртүрлі қоғамдық берілістерді қоса алғанда мемлекеттік
органдардың тұрақты назарында.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл қазақ тілі. Онымен қоса
мемлекеттік ұйымдарда жергілікті басқару орындарында орыс тілі ресми түрде
қазақ тілімен тең қолданылады. Тілдердің өмір сүруінің құқықтық негіздері,
олардың зерделеу мен дамыту, мемлекеттің өз ауқымында қолданылатын
тілдердің бәріне бірдей құрмет сезімін қамтамасыз ету үшін қолайлы жағдай
жасау міндеттері Қазақстан Республикасындағы тіл туралы 1997 жылғы 11
шілдеде қабылданған Заңмен белгіленген және ынталандырады.
Қазақстан Республикасы аумағындағы заңды түрде тұратын әрбір адамның,
заңда арнайы көрсетілгеннен басқа реттерде, оның аумағында еркін жүріп-
тұруға және тұғылықты елді мекенді өз қалауы бойынша таңдап алуға,
республикадан тыс жерлерге кетуіне, республика азаматтарының кедергісіз
қайтып оралуына құқығы бар.
Шетел азаматары және азамттығы жоқ адамдар, Қазақстан Республикасының
азаматтары сияқты, республика аумағында еркін жүріп-тұруға және өздеріне
тұрғылықты мекенді қалауына таңдауға құқылы. Алайда, оларға белгілі бір
тиісті шектеулер нормативтік кесімдермен белгіленген.
Қазақстанда тұрғылықты мекенді өз қалауынша таңдау еркіндігін
шектеудің ұзақ жылдар бойғы бір нысаны – тіркеу институты болып келді, яғни
қайсы бір аумақты тұру үшін арнайы рұқсат алу қажеттігі.
Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 5 сәуірдегі
қаулысымен бекітілген төлқұжат жүйесі жөніндегі ереже жаңа институтты –
азаматтарды тіркеу институтын енгізді. Азаматтар тұрғылықты тұратын жеріне
уақытша келген жеріне міндетті түрде тіркелуі тиіс. Тіркеуді ішкі істер
органдары жүргізеді.
Біздің елдің азаматтарының келіп мекендеген және тұрғылықты жерін
тіркеу, олардың тұрғын үйді немесе бөліміне иелену меншігін растайтын не
тұрғын бөлмені пайдалануға, оның ішінде жалдану және жалгерлік шарт бойынша
пайдалануға алғандығын куәландырылатын, көзделген өзге де негіздербойынша
тұрғын бөлмеге кіру құқығын растайтын құжаттар негізінде жүзеге асырылады.
Саяси бостандықтар мен құқықтар.
Мемлекет ісін басқаруға қатысу құқығы – Қазақстан Республикасы
азаматтарының тікелей және өз өкілдері арқылы мемлекеттің өкілдік, атқарушы
және сот органдарының құрылуы мен жұмыс істеуі жөніндегі әрекетін жүзеге
асыру мүмкіндігі. Конституцияның 33-бабы мұндай қатысудың төмендегідей
түрлерін белгілейді: Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару
органдарына тікелей жүгіну, сондай-ақ мемлекеттік органдар мен өзін-өзі
басқару органдарына жеке және ұжымдық өтініштер жолдау; мемлекеттік
органдар мен өзін-өзі басқару органдарын сайлау және оларға сайлану;
референдумға қатысу; мемлекеттік қызметке кіру.
Мемлекеттік қызметке кіру – бұл орайда республика азаматтарының
мемлекеттік қызметке кіруге тең құқығы бар. Мемлекеттік қызметші лауазымына
кандидатқа қойылатын талаптар лауазымдық міндеттердің сипатына ғана
байланысты болады, ал мемлекеттік қызметшілердің құқықтық жағдайларын
Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23 шілдедегі Заңы реттейді.
Жиналыстарға, бейбіт әрі қарусыз жиналуға, митингілерге,
демонстрацияларға, шерулерге қатысуға және тосқауылдарға тұру құқығы –
азаматтардың, талаптарын, мүдделерін, тілектерін білдіру түрі. Азаматтар
Конституцияға сәйкес, бейбіт әрі қарусыз жоғарыда аталған тәсілдердің кез
келгені бойынша бұқаралық жария шаралар өткізуге құқылы. Бұл құқықты
пайдалану мемлекеттік қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, денсаулық сақтау, басқа
адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мүдделері үшін заңмен
шектелуі мүмкін.
Бірлесу бостандығы құқығы – азаматтардың өздерінің мүдделеріне сәйкес
ортақ мақсатқа жету үшін ерікті көңіл білдірудің негізінде ерікті құрама
құру мүмкіндігі. Бұл құқық жаңа бірлестік құру, сол сияқты тең құқықтық,
өзін-өзі басқару және заңдылық принциптерімен қызмет етіп жатқан
бірлестіктер құрамына кіру жолдарымен жүзеге асырылуы мүмкін. Мақсаты мен
қызмет саласына қарай азаматтар бірлестігі сан алуан болып келеді.
Бірлестіктердің негізгі түрлеріне саяси ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Адам құқықтары мен бостандықтары
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының негiзгi құқықтары
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының құқықтары
Адамның құқықтары мен бостандықтары
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары
Жеке адамның (азаматтың) құқықтары мен бостаңдықтары
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары
Адам мен азаматтың құқықтары, бостандықтары мен міндеттерінің конституциялық құқықтық қырлары
Азаматтардың азаматтық (жеке) құқықтары мен бостандықтары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь