Шал ақынның өмірі туралы деректер

Жоспар

І Кіріспе

1.1Тақырыптың өзектілігі.

ІІ Негізгі бөлім
2.1 Шал ақынның өмірі туралы деректер.
2.2.Шал ақынның шығармашылығының зерттелуі.
2.3 Жыраудың шығармашылығы.

Пайдаланылған әдебиеттер
І тарау. Тақырыптың өзектілігі
Өткен дәуір әдебиетінің белді өкілінің бірі – Шал. Ол – негізінен бұқара халық идеясын жырлап, өмір қайшылықтарын көре білген, еңбекші халық ортасынан шыққан, ауыз әдебиеті үлгісін ұстанған суырып салма ақын. Шығармалары баспа бетін кейінірек көргендіктен, ақын творчествосы ұзақ жылдар бойы зерттеусіз қалып, тек кейінгі жылдарда ғана ғалымдар назарын аударып ақын әдебиет тарихынан берік орын алды. Сөйтсе де Шал туралы үзік – жұлық пікірлер өткен ғасыр әдебиетшілері еңбектерінде де ұшыраспайды емес. Мысалы, Шал туралы алғаш Шоқанның хабарлары мәлім.
Шоқан Уалиханов өзінің еңбегінде Атығай руының Бейімбетінен Шал деген ақын шыққанын ескертеді. Шоқан оны өз елінің тарихи шындығын көтеріп, өз руының өткенінен сөз қозғаған эпик жыраулардың бірінен санайды.
Шал - өз заманының беделді ақыны. Оның өлеңдері әр кезінің басты мәселелерін көтеріп, халыққа адамгершілік ақыл – ғибрат береді. Ақын шығармашылығы әдебиетіміздің әлеуметтік сырын айқындап, оның халықтық тенденциясын нығайтты. Әдеби тіл мен көркемдік тәсілдің ілгерілей түсуіне өз үлесін қосты. Сондықтан Шал еңбектерінің әдебиетіміз тарихында елеулі орны бар. Ол - өзінен кейінгі әдебиеттің көркемдік және идеялық өсу жолында, белгілі дәрежеде, ықпал етіп отырған көркемсөз шебері. Ақындарға тән өлең түрлерін меңгеріп қара өлең, нақыл арнауларды кең қолданған, өзіндік өрнегімен танымал талант.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Мағауин М. «Қазақ әдебиетінің тарихы» Алматы, 1982.
2. Сүйіншәлиев Х. «Қазақ әдебиетінің тарихы». Алматы, 1997/2005.
3. «Қазақ әдебиетінің тарихы» 3 том. Алматы 2000.
4. Сүйіншәлиев Х. VІІІ – XVІІІ ғасырлардағы қазақ әдебиеті.
Алматы 1989.
5. Өмірәлиев Қ. «ХV – XVIII ғасырлардағы қазақ поэзиясының тілі» Алматы, 1976.
6. «Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет» хрестоматиясы «Он ғасыр жырлайды» Алматы, 2006 (мәтін).
7. Жұмалиев Қ «XVIII-XIV ғасырлардағы қазақ әдебиеті» Алматы, 1967.
8. Мағауин «Қазақ тарихының әліппесі» Алматы, 1995.
9. Қоңыратбаев Ә. «Қазақ әдебиетінің тарихы». Алматы, 1994.
10. «Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті» зерттеулер жинағы» Алматы, 1983.
11. Мәдібай Қ. «Хандық дәуір әдебиеті» Алматы, 1992.
12. Бегимов С. «Ақын жыраулар поэзиясының бейнелілігі» Алматы, 1991.
13. Қабдолов З. «Сөз өнері» Алматы, 2002.
14. «Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін» Алматы, 1994.
15. Ахметов З. «Өлең сөздің теориясы». Алматы 1973.
16. Кенжебаев Б. «Түркі қағанатының біріне дейін» Алматы, 2004.
17. Мақаев Ш. «Көне түріктердің рухани мәдениеті» Алматы, 2002.
18. Сыздықова Ғ. «Қазақ әдеби тілінің тарихы» Алматы, 1993.
19. Танабаев Ө. «Жыраулар поэзиясы және тарихы» Алматы, 1999.
20. Мамырұлы Қ. «Қазақ тарихы» Алматы, 1995.
21. Сыдықов Қ. «Ақын жыраулар». Алматы, 1991.
22. Ысмайылов Е. «Ақындар» Алматы, 1956.
23. «Жамбыл және халық ақындары». «Шал ақынның өлеңдер зерттеулер, деректер». «Шал ақын шығармалары» Алматы, 1999.
        
        Жоспар
І Кіріспе
1.1Тақырыптың өзектілігі.
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Шал ақынның өмірі туралы ... ... ... зерттелуі.
2.3 Жыраудың шығармашылығы.
Пайдаланылған әдебиеттер
І тарау. Тақырыптың өзектілігі
Өткен дәуір әдебиетінің белді өкілінің бірі – Шал. Ол – ... ... ... жырлап, өмір қайшылықтарын көре білген, еңбекші халық
ортасынан ... ауыз ... ... ұстанған суырып салма ақын.
Шығармалары баспа ... ... ... ақын ... ұзақ
жылдар бойы зерттеусіз қалып, тек кейінгі жылдарда ғана ... ... ақын ... ... ... орын алды. Сөйтсе де Шал туралы үзік –
жұлық пікірлер өткен ғасыр ... ... де ... емес.
Мысалы, Шал туралы алғаш Шоқанның хабарлары мәлім.
Шоқан Уалиханов өзінің ... ... ... ... Шал ... ... ескертеді. Шоқан оны өз елінің тарихи шындығын көтеріп, өз
руының өткенінен сөз қозғаған эпик жыраулардың бірінен санайды.
Шал - өз ... ... ... Оның ... әр ... басты
мәселелерін көтеріп, халыққа адамгершілік ақыл – ... ... ... ... ... ... ... оның халықтық
тенденциясын нығайтты. Әдеби тіл мен көркемдік тәсілдің ілгерілей ... ... ... ... Шал еңбектерінің әдебиетіміз тарихында елеулі
орны бар. Ол - ... ... ... көркемдік және идеялық ... ... ... ... етіп ... көркемсөз шебері. Ақындарға
тән өлең түрлерін меңгеріп қара өлең, нақыл ... кең ... ... ... ... ... Шал ... өмірі туралы деректер.
Шал қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Октябрь ... ... туыс ... Әкесі Құлеке, ағасы Байжігіт – сол кездегі жорықтарға
қатынасқан белгілі ... ... шын аты – ... Өзінің жастай
үлкендерше сөйлеп, төрде отырып төрелік айтқан мінезіне қарай жұрт оны Шал
деп атап ... Оның ... Есіл ... ... ... деген жердегі
зиратқа қойылған.
Шал өлең шығарып айтумен ерте айналысқан. Жасынан сөзге үйір, тілге
ділмар, ойлы жас ... ... ... Ел ... ... іліс – қағыс
айтыстарға да қатысып жүрген.
Филология ғылымының кандидаты Мұхтар Мағауин ... ... Шал ... ... тоқталып, талдау жасайды. Бас жағында
Шалдың туған жылын 12 жылға кері шегеріп, яғни 1748—1819 ... ... ... деп ... ... ... ... «Шал 1760 жылдың
төлі сияқты». М.Мағауин Шоқан пікіріне сүйенеді. Шоқан ... ... ... ... Ендеше, сол Шал жинақтаған аңыздардан ең
болмаса үзінді, жұқана қалмауы қалай, әлде ... ... ... ... ма? ... ... ... келетін болсақ Ғ.Малдыбаев көрсеткен 1760
жыл шындыққа бір табан жақын тұр. Өйткені, ол ... әлі ... ... ... ... сүйеніп беріп отыр.
Егер Шалды 1748 жылғы деп ... одан ... ... ... ... ... ... деректер жоқ, сондықтан алғашқы дерекке тоқтаған абзал
деп ойлаймыз.
Шал ... ... ... мұра 1000 ... ... Дені ... бетінде
жарияланды, ең көбі «Алдаспанда» (Ғ. Әбетовтың есептеуінше 1348 тармақ). Ғ.
Малдыбаев: «Шал ... ... ... ... «Шал ... салма тәсілін
ұстаған импровизатор ақын болғанымен, оның өз өлеңдерін хатқа ... да ... ... сөз ... ... ... мұсылмандық сауаты болуы
мүмкін, дегенмен өлеңдерінің импровизаторлықтан туғандығы аңғарылады.
Төкпе, шешен тілді, орақ ... кісі ... ... ... Шал ... ... емес, халық көкірегінде жатталып қалуының арқасында жетіп отыр.
2.2. Шал ақынның шығармашылығының зерттелуі.
Шалдардың жас кезінде айтқан суырып салма ... ... ... Шал ... деп басталатын бір шығармасы белгілі.
Шалдың бір-ақ өлеңі 1929 жылы «Жаңа әдебиет» журналының ... Ол өз ... ... айтылған «Он бес деген жасым-ай» деп басталатын
19 жолды туынды
Екінші ... 1958 жылы ... ... ... ... (№ ... жарияланған «Шал ақын кім?» деген мақаласымен ашылды. Шалдың арғы
тегінен, өмірбаянынан мәліметтер берілді. ... ... ... аты ғана ... жүретін Шал жөнінде мақала авторы біраз ... ... ... зерттеушілердің алдына жобалы қазық сала кетеді.
Желіге тартқандай сегіз өлеңін іріктеп, оқушының ... ... ... Әр
түрлі тақырыпты қозғайтын осы сегіз өлеңнің өзі Шалдың шымыр, шешен кісі
екендігін дәлелдегендей ... ... ... айтуы бойынша ақынның қай жылдың
төлі ... ... Және 15 ... ... ... ... ескертеді. Сынау, мінеуге, өсиет ... ... ... Ғалым ақсақал айтқан алғашқы деректер ... XIX ... ... шығармалары» (Алматы, 1962) деп аталатын ... ... ... ... ... (389—390-66.) қайталанады.
Егер «Қазақ әдебиеті» газетінің 1958 жылғы 28 қараша күнгі № 48 ... 18 ... ... 70 жолдай жыры ... ... ... ... 11 ... яғни 600 ... өлең ... кітапқа енгізілген 11 өлеңнің өзі Бұқар мен Дулаттың арасында Шал
секілді сері ақынның тұрғандығын ... ... 1965 жылы ... ... «Үш ... ... ... марқұм Ғали Әбетовтың
көрсеткеніндей, «35 өлеңі оқушылар қауымына ұсынылды, ... ...... ... ... ... ... «Алғы сөзінде» Бұқар жырау
Қалқаманұлынан ... Шал ... аты ... ... баға ... ақын ... ... адамның жарқын жақтарын жырлауды көксейді»
деп, Шал мұрасының негізгі тақырыптарына назар ... жылы ... ... ... нұсқаларын» құрастырушылар Шалдың
афористік поэмасын Қожа Ахмет-Иассауи философиясымен салыстырады. Осы
кітаптың Шал туралы бір ... «Шал ... ... та шығаратын болған.
Бірақ ол ең алдымен импровизатор ақын еді» ... ... ... ... ... әлі күнге нақтылы деректер жоқтың қасы. Ал,
импровизатор екендігіне ешкімнің ... ... ... ... ... ... ... жеткені — мың жарым жол шамасындағы өлең мен
бірнеше ғаклия қара сөздер» дейді. Біздіңше, Шалда қалыптасқан ... ... ... да ... пікір айта қою қиын.
Ысқақ Дүйсенбаевтың «Ғасырлар сыры» кітабында ... біз ... ... мен ерекшеліктеріне басымырақ көңіл бөлудің орнына,
қалайда сол ақын-жыраулардың ... ... ... ... ... ... ... деген жанды пікір бар. Расында да, біз ... ... ... ақындардың шыққан тегін, үрім-бұтағын тәуір білеміз
де, поэзиясына келгенде жадағай сырғытып өте ... ... олар ... ... айнымай шыға келеді.
Ақындық мұра сол өзін шығарған ортаға тығыз байланысты. ... ... как ... и в своих отдельных ... ... ... Она ... от нее, ... от ... ... на нее; зависит в своих внешних отношениях и внутренних,
зависит ... и ... При этом типы ... ... — деп ... ... бекерге айтпаған.
XV—XVIII ғасырлардағы қазақ ақындары шығармаларының өздері ... ... ... ... ... соншалықты шыншыл, сыншыл терең
поэзия тумаған болар еді. Мазмұн мен ... ... де ... ... Шал ... әлі толық текстологиялық талдау, барлау
жасалған жок. Ол ... өмір ... ... шығармалары кейде
біріне-бірі атастырылып, араласатын жағдайы бар. Бұқардікі Шалға, ... ... ... ... ... бір ізге түсіретін уақыт жеткен сияқты.
Әсіресе, ғұмыр, адамның жасы, ... ... ... жырлар тұсында бұлар
өзара үндесіп, кейде жолма-жол қайталанып кетеді. «Бұл ... ... бес ... жас ... ... ... өлгені», т.б. өлеңдер бірнеше
нұсқамен әрқайсысында кездеседі. ... ... ... ... да,
жинаушылардан кетуі мүмкін. Дегенмен аражігін ажыратқан ақын-жыраулар
мұрасын араластырмаған абзал. Шоқанның Шал жайындағы ... ... орай ... ... ... Ең ... Шоқанның өзіне сөз берейік: «Из преданий
о происхождении киргиз замечателен джир ... из ... ... из рода
атыгай и поколения Худайберди и отделения его Баймбет-Чала, ... ... хана ... ... эту эпопею теперь очень мало, по крайней
мере, я до сих пор не имел ... ее ... ... Шал ... жасаған екен, әлі қолға ешнәрсе түскен жоқ ... ... Ғ. ... қоштайды да, зерттеуші К.Өмірәлиев мүлдем кереғар ой
білдіреді.
Үшінші оппонент: «Шал ... ... деп ... ... ... XVIII ғасырда жасаған Шал ақынның өлеңдері емес, XIX ... ... мен XIX ... ... ... ... өзге бір Шал аттас ақынның
өлеңі» дейді.
Сонда тарихта екі Шал болғандай көрінеді. Шоқанның айтып отырған Шалы
Күлекенің Шалынан ... ... ... ... ... айтпайды. Әдебиет
тарихында екі Шалдың болуы да ... ... ... емес. Бірақ,
біздің білеріміз әдебиет тарихында бір-ақ Шал бар. Ол — Шал ақын Күлекеұлы.
Шалдың қайтқанына бір ғасырдан аса ... ... «Он бес ... ... ... тұңғыш баспа бетін көреді. 100 жыл бойы өлеңдері халық аузынан
түспейді. Халық бірден-бірге жеткізеді. Шалдың өлеңдері дәл өзі ... ... ... жеткен деп, толық сеніммен айта қою қиын. Өйткені,
ақын ... деп, ... ... ... қосып та жібереді, бірқатар
тақпақ толғауларына ... ... ... секілді, орындары ауысып
кеткендері де жоқ емес.
Мұндай нәрселер айтушы мен ... ... бір ... ... ... ... ... жөндеп, қол тигізеді.
Содан өлең өзінің негізгі нұсқасынан алыстай береді. Бір ... ... ... да, шын ... ... ... ... береді.
Шалдан авторлық мәтін қалмағандықтан, ауыздан-ауызға көшіп отырғандықтан,
ойда кейбір дүдәмалдықтар пайда болады.
Шалдың термелерін ілкі ... бірі ... ... мән ... Яғни өлеңі қашан, кімнен, қай уақытта, қай
жерден алынды деген мәселелерге ой ... ... ... көп ... болар едік. Ақынның өлеңдерін кейінгі жазып тапсырушыларға да ... бар. Әр ... ... ... ... ұрынамыз.
Шалдың Абылайдың үлкен баласы Уәлиханға айтты ... ... ... «Таң атты ... ... арқалап» деген жол бар. ... ... ... ... ... шығармаларында» осылай да,
«Үш ғасырда», «Алдаспанда» «Жалаң аяқ, жалаң бас қой арқалап» боп ... ... ... ... ... ... дұрысқа баласақ, «Таң
атты» сөзі анықтау емес. Әлде «Таң ата» десе ше? Ал, Айқын Нұрқатовтың ... ... ... ... алған материалдарында «жалаң аяқ, жалаң
бас» болып келеді. Шалдың өлеңдері осы уақытқа ... ... ... ... ... келді, енді соған оралайық. 1962 ... алғы ... ... ... ғасырлардағы қазақ
ақындарының шығармалары» жинағында түгелімен «Қазақ әдебиетінде» (1958, ... 28 ... ... Шал ... өлеңдері алынған. Мәтіндерде ауытқулар,
өзгертулер жоқ. 1965 жылы жарық көрген «Үш ... ... ... ... түседі, Тек қана Шалдың әкесі Күлеке батыр қайтқанда айтқан
жоқтау өлеңінің аяғына «Кедейлік, жабыстың ғой бала ... ... бір ... ... ... ... ... арасына жұлдызша қойылуы керек еді.
Екінші «Қыздар туралы» (77-бет) төрт ... аяқ жағы ... емей ... ... боп кете ... ... екі ... Шалдың туған, өлген жылы Ғалым
Малдыбаевтың дерегі ... 1760— 1831 ... деп ... 1967 ... баспасы шығарған «Ертедегі әдебиет нұсқаларында» 1748—1819 жылдар
деп көрсетілген. ... ... ... облысының территориясындағы
Азат темір жол станциясының маңында дүниеге келеді» деген сөз бар. ... «Шал ... ... жері ... ... ... ... ауданы Қаратал деген ауыл» дейді. Біздіңше, Малдыбаев мәліметтері
шындыққа жақын тұр. Соған сүйенген дұрыс сияқты. Шал ақынның ... ... 1949 жылы ... ... жазып алған Айқын Нұрқатов та
осы ойды ... ... ... ... 12 өлеңі енгізілген. Бұлардың он
бірін М.Мағауин 1964 жылы Шалдың, жерлесі Қошан Жантілеуовтен жазып ... ... ... ... дәлме-дәл жеткізген деуге болмайды. Кейбір
жолдарына құрастырушының да қолы тиіп ... ... ... ... ... соң ақын былай айтып еді ғой дейтін бізде дәлел де жоқ.
Дегенмен, Шалдың қалыптасқан ... ... ... өлең тармақтарының
тамырын басып, байқау қиын емес.
Осы кітаптағы «Кез келсе сөйле дейді ... ... ... ... Шал ... ... ... кісі емес. Онша көп діни
сөздерді сөзінің арасына ... ... ... және сөз ... ... ... «шын дүнияны», «бұ дүнияны», «уасса-махи
дастан болар», «уассамахи уәл ... ... ... кездеседі. Бұлар
Қошанның қоспалары емес пе екен деген пікір туады. Кейде айтушылардың ... ... ... де ... ... «дүниеге жалаңаш
кеп, жаяу қайттық» деген бір ... ... да ... тән ... тереңдік
байқатпайды. Айқын Нұрқатов жазып берген нұсқасы күштілеу шыққан. «Сөйлеп
қал, сөйле, тілім», «Арыс келді» де ... ... ... ... белді, берік жолдарын жадынан шығарып алып, өз ... ... ... ... де ... жеткізеді ғой. Және ... ... ... ... Шал аузынан шықты деу ... ... ... орын ... 1971 жылы ... баспасында басылған
«Алдаспан» жинағы. Бірақ мұнда да алшақтықтар кездеседі. ... ... 1949 жылы ... алған «Кәрілік туралы да »:
Қатты-құттыға өтпейді қайран тісім,
Кәріліктің келгенін біледі ішім.
Сүйіктісін сүйірлеп кесіп жейді
Дастархандас, ... ... ... ... төрт жол ... ... ... тісім,
Тіс кеткен соң кетті ғой менің күшім.
Кесек-кесек турайды, өзі жейді,
Жан ашиды деп ... ... ... ... ... ... 230-б.). М.Мағауин соңғысын 1964 жылы ... ... ... ... ... ... туады. Біріншісі көркемдігі,
шыншылдығы, тілі жағынан Шалдың қолтаңбасын ... ... ... ... бұл ... сөз жоқ, ... алғашқы авторлық право Шалға
тиісті. Кәрілік мотиві одан кейінгі көптеген ақындарға ... ... ... ... ... ... «Шал ақынның өлеңдері деп жүрген өлеңдер Шоқан
айтқан XVIII ғасырда ... Шал ... ... ... XIX ... орта
тұсы мен XIX ғасырдың екінші жартысында жасаған өзге бір Шал аттас ... Бұл Шал ақын — сол ... ... бір жағы ... ... Нұржан,
бір жағы Ақан сері, Біржан көтермеген мәселе — ... ... ... ... ... ... ... бәжілі тақырыбы болған бірақ
пайымдағанын шебер тілмен айта алатын ... ... ...... ... алып жырлаған ақын. От басын айтып отырып,
азаматқа ортақ ой ... ... ... ... келетін қадау-қадау
жырлары парасатты адамгершілікті уағыздайды. Орақтай орып ... ... ... түсе ... ... ... ... Шалдың
толысқан талант екендігін байқатады. Қолма-қол ... ... ... ... ... Шал ... тіршіліктің қазықтан қадалған жайларына
ғана назар аударып, төгіп тастап кете ... ... әлі ... ... ... де ... ... беріп, келесі, келелі сахара айтыстарына
жалғыз аяқ жол салып кетеді.
Шалды түбегейлі білмейтін кісі ... бір өзі ... ақын ... ... да ... Рас, Шал әзіл-қалжыңды қатты айтқан адам, бет-
жүзің бар демейді. Әйтпесе, ... Шал бола ма?! ... бәрі ... ... ... ... ... ақындар әр тойдың, әр
оқиғаның келісіне, ... ... ... ... ... ... ... бірі — «Қонақ кәде». Ол — әзіл, қалжыңы аралас ақжелең ... ... ... ... айтулы ақын-жыраулар әзіл-қалжың айтып ... мән ... ... есе ... ... туып, туған топырағында түлеген Шал творчествосы
зерттеушінің жіті көзін, маңдай ... ... ... Өз маңайындағы
ақындармен, өзге ... ... ... ... айту ... заман, тағдыр ұқсастығын ... ... ... Шал ... ... ... ... Өзгенің
көлеңкесінде қалып қоймай, өз шыңын табады.
Шал — ауыз әдебиеті мен жазба әдебиет ... ... ... Бұқар, Тәтіқара, Ақтамбердіні де соған жатқызамыз. Бұлар — ... ... ... ... ... ... майталмандары. Адамның
жақсы жақтарын жырлап, ізгіліктің жеңеріне сендіреді. Соның ішінде ... ... ... ... бұқара мұңын түсініп, күйінгендіктен туған
сөздер екені айдан анық. Қазіргі ұрпағы кәдеге жаратып ... да ... ... ... Шал көркем сөздің күшімен көп нәрсе сипаттап кетті.
Сондықтан да оны ... ... ... ... салыстыра
аламыз. Кейбір мінез-құлқымен, тентектігімен, батылдығымен, шаруаға қырының
жоқтығымен Шал ... ... ... еске салып тұрады.
Жеке-дара өсіп жетілетін әдебиет болмайды. Бір халықтың фольклоры
екінші халықтың қазынасынан өзіне олжа ... ... Олжа ... ... не ... алу ... өз топырағына, тақырыбына, керегіне лайықты
пішіп, жаңартып, жаңғыртып ... ... Сол ... ауыз ... бастаған жеке авторларда өзге өрісті танып, біліп өседі, өздігінен
төрт құбыласы тең ... туа ... ... ... ... ... қанат
қатайтады. Сондай-ақ, Шал сынды саңлақтар таза тақырда туа қалған ақын
емес.
Әдебиетте ... дара өмір ... ... ... Бәрі де ел, ... ... ... дамып өрбиді. Шалды өзге ұлттардың шайырларымен
қанша қатар алып әңгімелесек те, ол өзіне тән ... ... ... ... өсе ... Оның сөз ... ... көзқарасы,
өзіндік ою-өрнектері қай ғасырдан болмасын мен ... ... Бұл ... әдебиетте жеке автордың белгі бере бастауы еді. Академик Д..С.Лихачев
айтпақшы: «В литературу ... ... ... ... ... ... ... об авторской собственности и неприкосновенности
текста произведения автора, происходит ... ... и ... Шал ... осы шарттар тән. Оның үстіне өлеңдеріне
қарағанда Шал мұсылманша хат танитын кісі ... ... ... ... ... Өз ... оқшау тұратыны да сол себептен болса
керек. Қай тақырыпқа бармасын өзіндік тың ... ой ... ... ... Бұл ... ... ... ақындар қайталайтын күн жетеді. «Он
бес деген жас қайда», «Жапанға біткен ... ... ... ақын қайта
жаңғыртып жырлайды. Кәрілік туралысын кеңейте түседі.
Әдебиетте еншілеп бөліп алған ... ... Сөз ... әр
тақырыптың әр түрлі қырын табады, соны өзінше сомдайды. Біреу ... ... ... ... ... не нәрсені қалай жеткізіп бере алуында ғой.
Шалдың бір ... ... ... күрмейді, ащы ішектей шұбалтпайды,
діттеген жеріне дік еткізеді. ... әр жол, әр ... ... ... ... ... характер екені даусыз нәрсе.
Көп ақындар әдебиет ... ... ... ... ... қалады. Шалда бұ жағы да жоқ емес, бірақ
ол дидактик емес, көргенін, түйгенін ... ... ... ... ... ... ... қымбат мән, мағына түйдектеліп жатады. Шал
жай тұрмыстық прозаизмнің өзін поэзиялық айшыққа дейін көтереді. Фәлсафаға
салып ... Омар ... ... ... алдап келер дүние ғаяр,
Сөйтіп жүріп адамға уын ... ... ... босатпайды,
Бірін тапсаң тұрады бірі даяр, — дегені біз үшін парсының
ұлы ақынмен үндескеніндей, иықтасқанындай көрінеді. ... ... ... айту ... ... Бір анық нәрсе — алыптар ... ... ... ме, Хайям:
Сен үшін жасалса да жарық ғалам,
Есің жи, ешкімді ол жарытпаған.
Талайлар сен сияқты келген, кеткен,
Кел сен де ... алып ... ... К. ... еді ғой. Екеуінде де барынша қарапайымдылық ... бар. ... ... ... хас ... ... де ... сығымдап, жинақтап
береді. Былай қарағанда екінің бірі айта алатын сөздерге саяды, әйтсе ... ... ... Азғантай сөзге мол мағына сыйғызып жіберу жүйріктің
жүйрігінің ... ... ... құдіретінің сыры оңайлықпен көзге түсе
бермейді.
Шал — сөздерде ... бір ... ... ... түсінген ақын.
Құбылыстың заттық мағынасын, дәл объектіні ... ... ... ... ... ... мен ойдың бірлігі, шынайылығы ғана өлеңге өріс ... Шал — ... ... өз ... ... ... ол да өз дәуірінің
перзенті. Сол дәуірдің суреті ... ... Шал ... ... ... ... ... қарабайыр фактілерден теріп алып, өлмес поэзия жасады,
оның кейбір ... ... аз ... ... ... ... ... жок. Ол көкірек көзі, акқлы неге мегзесе, соны айтты,
білдірді. Ешнәрседен тайсалып, бұғып көрмеді. Шал ... тура ... ... ... өлең ... зор мән берген кісі. Сол үшін де шешен сөз ... сөз ... ... ... ... ... ... Шалда артық шумақ
некен-саяқ кейбір қайталаулары ... ... ... аз. ... ашса
ақпа бұлақтай ағытыла жөнелетін ақын ұйқасты сөзге имандай шындық қосып,
айтарын ... ... бала ... ден қойған ақын қарсы келгенін құр ауыз ... ... ... ... қалу, хан, қараның алдынан жасқанбау Шал
секілді ... ғана тән ... ... ... ... ... де баласынан батырлық күтіп,
сол мақсатпен әскери өнерге баулыпты. Бірақ, түбінде олай болмай шыққан
ғой. ... ... ... ... Шалдан жауынгер шығарамын деп жүргенде
шешендік өнерге еріп ... ... де ... аз ... көп ... ... тұрады. Осы сөз өнерін өзіне о
баста мұрат етіп ... ақын ... ... бастап, шын
қақтығыстарға, философиялық тұжырымдарға дейін барады. Шалдың жас шағында
Абылайдың үлкен ... ... ... ... ... ... ... толғауларына дейін ағын судай ақындықтың айдынды лебі ... бұл ... ... ханға айтыпты деседі. Дегенмен, кімге айтса да
он төрт-он бестегі ... ... деп ... келешегін қателеспей
көрсетеді. Және осы өлеңде тұрмыс фәлсафасы да жоқ ... осы ... ... Шал ащы шындықты хан бетіне басып, ... не ... ... жікке бөліп отырғанын жасырмайды. «Өлеңге
тоқтамайды. Шал дегенің» деп бастап, ... ... жол ... өмір ... ... ... ... Шалдың бұл алғашқы өлеңдерінің бірі емес
сияқты. Он бес жасында өлеңге тоқтамадым десе, одан ... ... ... керек.
«Жақсы сөз — жарым ырыс» арқылы Шал ... ... ... ... ... Ол өрттей тиісетін өлеңінен өзін жасырып
қалмады, неге де ... ... ... ... ... тазалығынан,
өміршеңдігінен сусындаған ақын сол халықтың қанатты өкілі ретінде ... ... Не ... не ... не ... не жақын, бақ-дәулет, жастық,
қарттық жөніндегі жырларында сөз бағасын түсірген жоқ. Басқаларға игілік,
ізгілік ойлайтын адам ғана ... сөз ... ... ... ... ... Егер Шал ... салынып, жерден жырақ бұлт асып
кетіп, халықтық тақырыптардан қол ... ... оны ... ... ... ... сынығындай сүйекті өлеңдерді біз оқымаған болар едік.
Шалдың шеберханасынан мың жолға жуық келелі ... ... ... ... Шал ... штамптардың көбеймей тұрған кезінде өлең сөзге өз
өрісін ... ... Ол өз ... ... ... ... ... сөзі мен әрекетінің арасында тұтастық бар-тын. Адам сүйгіштік
қасиетімен бізге поэзиясын ... ... ... езу ... бірде
таңдай қақтырып, әйтеуір кісіні немқұрайлы қалдырмайтын. Шал өлеңдері өршіл
мінезімен, ұжданды сөзді ... ... қай ... ... ... ... сұлу сөз, асқақ аспани теңеулер аз.
Атасыздан би қойсаң.
Алжастырар еліңді.
Тура жолды сөзді ... бір күн ... ... Шал ... ... ... ... үн қоса тербетіліп тұратын
бір сыры ақжүректілігінде, қарапайымдылығында жатса керек. Ақын ... күші соны ... Онда ... сөз, әуен ... құйылып,
жымдасып, сәуле түсіріседі.
Тапқыр, сезімтал ақынға сыртқы дүниенің әсері де аз ... ... ... ұмтылған ақын сөз қадірін, оның мысын, жезін,
күмісін, алтынын қолмен қойғандай ажыратып, суырып салып шығарғандарына ... жоқ. Ол ... ішкі ... ... ... ... ... бара алмағанмен, қазақтың кейінгі жазба поэзиясына тәуір баспалдақ
орнатып беріп ... ... ... ... ... әр ... байқалып қалатындығын
біз ескерткенбіз. Кітап сөзін ерекше қастер тұтады. Ол неліктен? ... ... ... ел ... ... ... ... әрнәрсе түсуі мүмкін. Ескі
кітаптарды қолына түсіріп ақтарып, не өзі оқып танып, не біреуге ... кім шүбә ... Ол ... ... ... діни ... немесе басылған күйінде тарап отырған. Міне, Шалдың
солардан тағылым алуы мүмкін.
Шежірелі қартың болса хатың ... ... сөзі ... деген,
Жер ортада өлмесін атың деген,
Ер ортада өлмесін қатын деген —
деп ... ... бір ... бар. Ақын ... ... биік ... Демек, ол
көрген кітап тегін болмаса керек. Қасиеті болмаса Шал бұлай айтпайды. Іске
жаратары ... ... ... Өлең аралатқан сайын Шалдың көркемсөз
құдіретіне айрықша мән беріп кеткенін байқау қиын ... Ол үшін ... биік ... жок. ... да орайы келіп тұрғанда ірі айтуды
қалайды. Шал үшін эталон халық ... еді, оның ... ... жеке адам ... көрінісі сияқты. Ол ... ... деп ... ... ... ... ... философияның
өзі шығады. Жалаң дидактикадан да аулақ лирикалық геройы ... жеке ... ... айтып отырып, жалпы өз ортасына тән шерді
шертіп ... ... ... ... ... баймен тең,
Шешен жігіт дүрмен тең,
Иманды көңіл нұрмен тең.
Бұнда шешендікті дүрге теңеуі тегін емес. Бұл ойы бүгінгі талаптармен
де сәйкес. Өз жаны пәк таза адам ғана ... айта ... ... ... ... жақсы соғуы үшін шешендік өнер қараңғыны қақ ... ... ... ... ... көрінетін де сол.
Елу жасқа келген соң,
Пірдің сөзін сақтадым.
Алпысқа жасым келген соң,
Өлімнен хабар келер ... бір ... ... ... ... мән бар. Пенде
ғұмыры сияқты сөздің де өлшеуі барын мегзейді. Соны білген сырбаз ақын сөз-
садақтың оғын ... ата ... ... ... ... ғана
сараптап береді. Жер түбінен болжайтын ақылды сөзді ғана халық алдына
шығарады. Турашыл, ашық ... ... Шал ... ... ... өз
өлеңдерінде бүгіп қалмайды. Көрген, түйгенін, түңілгенін ... ... аз. Мол ... ... арта ... ... қол бастар, Шешен жігіт дау бастар» деп жастыққа үміт артады. Шебер
сөздің кестесін келістіріп салып, көздің де, ... де ... ... сөздерінің сұлулығы, сыңғыр келісімі ... ... ... ... Дүние жинамай, сөз күйттеген Шал мүлкінің бізге иен ... ... бір сыры ... ... ... бірқатар бірқақпай әзіл, айтыстары оның мұрасына ерекше ажар
беріп тұратын құбылыс. Шал қағытпаларының шығуына да белгілі бір ... әсер ... ... ... ол ... ... етіп қумаған. Себеп,
салдардан барып шығарып ... дала ... ... бұл ... ... келген жерде суырып салып кете береді. Хатқа түсіретін халқы. Шал бір
жерде осылай ... екен деп, ... ... ... әрі қарай таратып
әкетеді.
Әйтсе де, Шал шумақтары әлі де болса халық ауыз ... қол ... ... балаңдау айтыстың аяқ алысын байқатады. Демек, айтыс әлі дара
бөліне бастаған ақын, жыраулардың ... ... ... ... Бұл уақыт
әлі импровизацияның күшті кезі еді. Жыр объектісінің де ... ... ... жаманға, кедейлікке, жастық, кәрілікке айтылар наздың,
өкпенің ұлғая бастаған беті.
Шалдың айтыстарында шымшу, ащы әзіл, сатиралық мотив бар. ... ... ... сарынға көтеріле қоймаған. Кемпір, келіншек, ... ... ... ... өзі ... шыншылдығымен
шырайлы. Бұнда жеңу, жеңілу мақсат емес, оқтай сөзбен отырғызып кету ... Егер ... ... да, ... поэзиядағы биігі төмендемес еді.
Қоғамдық ... ... оның ... ... ... тиді.
Шалдың қолда бар сөз қағыстарының өзі тегеурінді, тотықпас сөздерден
құралады. Кемпірімен ... сөз ... ... фәлсафа бар, өмір
қызығын, артта қалған жас күндерді аңсау бар. Ептеп салдау, ... ... Шал ... ... кемпірге арқасын сипатқанға да мәз. ... ... ... орай ... ... ... шығарады. Екеуі де күрсінеді:
Шіркін-ай, дүнияның жалғанын-ай,
Өмірдің қызығының қалғанын-ай,
Арқама қолым шіркін жетпей отыр,
Арқамды сипап жіберші, алғаным-ай, —
деп, Шалдың кәрі қосағына тиісуі де ... ... ... — сөз, биді би ... ... жауабы әзір екен. Қолмен ұстатқандай сақ еткізеді. Шал
екі ауызбен қорытып, мазасыз кәрілікке мұң шағып ... ... ... да ... ... бар, ... бар ... Ойлағанын ойып
айтады. Бұл жағынан ол Шотландияның ұлы ақыны Роберт Бернсті еске түсіреді.
Әсіресе, Бернстің “Песня о злой жене”, «Любовь и ... ... т. ... Шал ... ... ... Демек, үлкен сөз суреткерінің
қақпақылдарына дейін бүкіл адамзат ... ... ... ... ұғым туады.
Бәйбішесінің артынан алған тоқалы тойға барамын деп ... Шал ... ... ... ... ... есіне түсіреді. О да бір ... ... ... дегізеді. Үш-төрт өлеңмен тойдың тоқалға не беретінін
буып, түйіп сездіреді. Көшпелі ... ... ... ... ... тұрған әрекеттерден сақтандыра сөйлейді.
Есіл өрлеп жағалай тал шығатын,
Тілімді ... ... ... ... ... ... жиналған жер,
Өзіңе-өзің сенсең, баршы, қатын, —
десе де, өз іші алай-дүлей күйіп ... ... ... ... соғады.
Тоқтау сөзбен тоқалдың бетін қайтарады. Тоқалда бірдеме ... ... еді. ... ... деп, ... қарап жатып алады. Шалдың
айтысы да өлеңдеріндей әрі қысқа, әрі нұсқа, алатын да, ... да ... ... ... ... ... шөп-шаламы кездеспейді.
Шал насыбай атса керек. Насыбай хақында бір ... ... ... ат ... ... ... бірер аяқ асың болса.
Таразыға салғанда төмен тартар,
Тәубәңнан күнә ісің басым болса.
Сонда Шал:
Насыбай атпағаның жарамайды,
Оны ... ... ... ... уәжіп, сүннәтті тәмам қылсаң,
Құдайым насыбайға қарамайды, — дейді.
Насыбайшы жігітке Шал адам ... адал боп, ... ... құдай
насыбай атпағанды кешіреді деген ойды тосады. Сұрақ-жауап сынды бір бабтан
тұратын ... де ақын өз ... ... ... ... тіреледі.
Бұл тапқырлық та Шал үшін аспаннан түсе қалған жоқ. Ой жемісінің нәтижесі.
«Шал мен қыздың ... ... ... ең бір ... ... ... ... арық тоқтыдан шығады. Шал теріс батасын береді. Байдың
бойжеткені іле жауап береді. Дегенмен ертесіне ... ... ... дұрыс
бата алады. Шал қызды мақтайды. Талабын мойындайды. ... ... ... ... ... тең ... ... жоқ па дейді. Қызға ақыл, тілек
айтады.
Ақын бол бөгелмейтін тіл мен ... ... он ... ... ... сайын арта берсін өнер бағың, — дейді ілтипат білдіріп. Осы
шумақтың екінші жолы Шалдың мұсылманша болса да сауаты болған ... ... ... ... ... ... Жазу-сызуға, ілім-білімге ілтипатпен
құрайды.
Әлім жоқ сіздей ермен ... ... ... ... ... біз бір ... ... теңелген аққан суға, — деп қыз да бейнелі тілмен
сөйлеп, Шал шабытын шырайландырады. Сөзге ілгек ... адам ... ... ... ... ... ... бар. Жөнді пікірге Шал да ... ... ... ... көзі бар ... кісі ... ... шамалайды. Сөз майданын ашпайды. Шалды кідірттім деп, қыз
да масаттанбайды. Басқаларына қарағанда ... ... ... ... бар. ... қасиеті де құндылау. Кейінгі қазақ әдебиетіндегі ірі
айтыстарға алып келетін соқпақтың төл басы осы сияқты көрінеді. Шал ... ... ... ... ... ... ... мінез іздеп
отырған кісі. Ол образды отбасы, ошақ ... ... ... көп ... ... ... бәйбішесі өлген соң, бір замандасы қонаққа
шақырғанда Шал: ... ... ... ... дейді, сонда тоқалдың әперген
белбеуі жіп екен. Барған үй ... «Ие, ... бота ... құтты болсын»,
— дейді. Міне, ақын сол заматта кішкентай детальдан өлең жасай қояды. Үй
иесінің аңдаусыз ... ... сөзі ... ... көз алдыңызға
елестетеді.
Беліме жіп буындым белбеусізден,
Жігіттер, қатын алма көргенсізден,
Жігіттер, қатын алсаң көргенсізден,
Ғазиз басың қор ... ... — деп, әрі ... көшіп кетеді. Бәйбішесін сырбаз, сыралғы бозінгенге ... екі ... екі ... ... ... ... әйел ... еркекті ер
қылады, жаман әйел жақсы еркекті жер қылады» деген ой ... ... ... ... екі ... ... жіберіп, біреуін «ақырған аждаһадай
аю» десе, екіншісін «анамыздай болмай ма мына келін» деп, қызықты көріністі
көз алдыңызға ... ... сөз ... ... ... деп ... ... мінбесінен ғана көрінген. Тоқ етерін, әділін айтқан, жасқанбаған.
Сүйінбай Аронұлының бала ... ... ... ... ... ... ... қиып түсетін өткір болу керек. Еш ... ... тура бол! ... ... су сияқты сөзді өз жүрегіңнен ала біл»
дейтін сөздер бар. Сол ... біз, ... ... ... ... үшін бағалаймыз. Қазақтың әдеби айтысының көшбасында тұрған Шал
Күлекеұлының поэзиясына ерекше ден ... да сол ... ... ... ... ... неде? Қанша көп уақыт өтіп кетсе де, неліктен тот ... жете ... ... кең түпкірлерінде оның өлеңдерін жатқа
біліп, ... ... әлі де бар. Олай ... ... ... ... Қазан қолжазбасынан табылған Шалдың жаңа өлеңдері
Арқада туған ақынның сонау ... ... да ... болғандығын
дәлелдейді. Жаңа өлеңдер демекші, біз Шалдың Қазаннан ... ... ... қарағанымызда, екі арадағы стильдік бірлікті
байқадық. Қазан қолжазбасындағы өлеңдерінде Шал ... ... ... ... ... бұл ... ... асқанда айтқандары болса
керек. «Қарынбайды жер жұтты дүния жиған», «Дүниенің көз жете ме өлшеуіне»
деген сөздері ірі ... ... ... ... ... десең, бұтын созар,
Тентекке тентек десең, жұртың тозар.
Мақұлменен ... ... ... де мақұл озар, — деген ... ... ... ... ... ... ... сездіріп отыр. Ғұмырыңды
жақсылық істеріңнен тіле, ұрлықпен бойыңа мал сіңірме, өзіңді-өзің зорға
санама, ағайыннан айырылып ... ... деп, ақын ... ... ... жеткізеді.
Мұнда ұжмақ, құран, намаз деген сөздер бар. Бұлар да Шал мұрасының
мазмұн-мәнін аша ... ... ... ... ... бізде
әзірше жоқтың қасы. Ақынның өмірбаяны өлеңдеріне өзгермей ... ... ... адам ... нені ... нені аңсағанын, кімдерге разы,
кімдерге наразы болғанын жазғандарынан жаңылмай білеміз. Шын ... ... ... ... ... ... ... танытады.
Халық есінде қалған шығарма ешқашан өлмейді.
Ал, Шалдай ... жүз ... ... қатар оқылса, арасынан
айнытпай танып, тауып аламыз. Өйткені, оның қайталанбайтын өзіндік өрнегі
бар. ... бәйт ... ... деп ... ... Шал ... күнде кездесетін қара дүрсін сөздерден алтынның сынықтарын
құрастырады.
Шал поэтикалық ... ... ... дәл, анық ... айтады, шабыт
дипазонының кеңдігі айшықты, ажарлы табысқа жетелейді. Қазақтың он ... қара ... ... ... бұрын танытқан қарт шеберлердің бірі
осы Шал. Шығармаларының дені он бір буынмен жазылған, жеті-сегіз ... ... Әлгі ... берілмес берік ұйқас осы Күлекеұлында.
«Үйткені, он бір буынды өлең ... ... ... ... ... өзгеріс енгізу арқылы пайда болған кейбір өрнектегідей жасандылық
жоқ. Ол — ... ... ... бар, өзінің бірнеше түрлері, варианттары
бар, ырғақтық құрылыс-өрнегі ... ... және ... ... үнділігі
жағынан әбден келісті, кең тынысты болып келген, ... ... аса ... ... ... он бір ... ... мүмкіндігін мол пайдаланған.
Шал болса сол халықтың ... ... ... адам. Теңеу, тұспалдауы,
метафора, символ секілді бейнелеу ... да соны паш ... ... ұшырасатындығын да айта кеткен жөн. Кейде тармақтың аяғы өзара
ұйқасады. Бір ... ... ... мал ... ... ... шөп секілді ол тасқа бітер.
Үйіңнен ит жаланып шықпайтұғын
Өзіңдей жатып ішер насқа бітер. — ... ... ... ... ... ... біте ... әуезді ұйқас жасаған.
Кейде «шөлді біледі», «елді біледі», «жеңуді біледі» ... зат есім ... ... ... ... да, келісті өрнек құрайды. Қай кезде
де өңін жоғалтпас Шал ақынның ... ... мен ... ... ... ... теңеулеріне тәнті боласыз.
Ай нұрланар аспанда толған сайын,
Пенделер үміт етер болған сайын,
Ашу—пышақ болғанда, ақыл—таяқ,
Сол таяқ, кемімей ме ... ... ... ... ... кең ой ... Кәрінің өлімін
соққан дауылдың тынғанына теңесе, жастың өлімі ... ... ... ... ... — тас» ... баламаларды Шалдан естідік. Кісі
мінезіндегі олқы жайларды жіті байқап қалып, өз ... ... ... оймақтай сөзбен тізеді. ... ... ... ... ... ... ... оның немен
аяқталатынын жазбай танисыз. Бір жолдың өзінде мінез, кескін-келбет тұтас
көрініс ... Ақын ... ... көп ... ... көрсетеді.
Ақ пен қараның бітіспес күресінің арасында жүріп Шал ... ... ... Өзі сезіп білгенін, көргенін,
түйгенін айтқаны басқалар үшін рухани азық еді. ... ... ... ... Кейбір шумақтары шешендік сөздердің жүйесіне
жақындайды, енді бірқатары кәдімгі ақ ... ... әсер ... ... көшірушілері ұйқасқа икемдеуі мүмкін. Сосын кейбір
шумақтар Шалдікі ... ... ... ... көл, нар ... ... ... жоқ», «Күні суық болғансын түні қайтсін» дегендер халықтікі, не
кейінгі қоспалар сияқты. Ақыннан жазба ... ... ... оны ... ... ... ... белгілі бір зат, құбылыс туралы дәл, анық айта білген. Қаққан
қазықтай сөздерін орнынан ... ... ... ... ... ойып алған
кен іспеттес.
Жігіттің өзім білем дегені, —
Басына салған ... ... ... ... ... қорғаны.
Өсек басты болады
Қыздың жасқа толғаны.
Жан шошырлық жаман іс, —
Ағайын ала болғаны.
Неден сақтанып, неден аянбау керектігін айнаға түсіргендей ... ... ... де бұл керекті ой. Рухани тәжірибе көпке ... ... ... ... ... ... ... хандарды осындай
сөздермен ауыздықтап, тізгін тарттырғаны белгілі. Енді біз мемлекеттер
алакөз ... деп ... ... өзі, Шал ... ... иек
артар сөздері қай дәуірге де қызмет ететіндігіне дәлел болса керек.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Мағауин М. «Қазақ әдебиетінің тарихы» Алматы, ... ... Х. ... ... ... Алматы, 1997/2005.
3. «Қазақ әдебиетінің тарихы» 3 том. Алматы 2000.
4. Сүйіншәлиев Х. VІІІ – XVІІІ ғасырлардағы қазақ әдебиеті.
Алматы 1989.
5. Өмірәлиев Қ. «ХV – XVIII ... ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі әдебиет» хрестоматиясы «Он ғасыр жырлайды»
Алматы, 2006 ... ... Қ ... ғасырлардағы қазақ әдебиеті» Алматы, 1967.
8. Мағауин «Қазақ тарихының әліппесі» Алматы, 1995.
9. ... Ә. ... ... ... Алматы, 1994.
10. «Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті» зерттеулер жинағы» Алматы, 1983.
11. Мәдібай Қ. ... ... ... Алматы, 1992.
12. Бегимов С. «Ақын жыраулар поэзиясының ... ... ... ... З. «Сөз ... Алматы, 2002.
14. «Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін» Алматы, 1994.
15. ... З. ... ... теориясы». Алматы 1973.
16. Кенжебаев Б. «Түркі қағанатының біріне дейін» Алматы, 2004.
17. Мақаев Ш. «Көне түріктердің рухани мәдениеті» Алматы, ... ... Ғ. ... ... тілінің тарихы» Алматы, 1993.
19. Танабаев Ө. «Жыраулар поэзиясы және тарихы» Алматы, 1999.
20. ... Қ. ... ... ... ... ... Қ. «Ақын жыраулар». Алматы, 1991.
22. Ысмайылов Е. «Ақындар» Алматы, 1956.
23. «Жамбыл және ... ... «Шал ... ... ... «Шал ақын ... Алматы, 1999.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұбан Молдағалиев4 бет
Абайдың табиғат лирикасы10 бет
Айтыс өнері31 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті55 бет
Шал ақын22 бет
Шал ақынның дүниетанымына тарихи-философиялық талдау151 бет
Ғали Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау7 бет
Өлеңге тоқтамайды шал дегенiң8 бет
"Деректер базасы және оның объектілері"4 бет
"Кітапхана" деректер базасы (Delphi тілінде)14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь