Таулар

Тянь.Шань (қыт. тянь . аспан, шань . тау), Тәңіртау . Азияның орталық бөлігіндегі аса ірі тау жүйесі

Орналасуы

Жеңіс шыңы

Тянь.Шаньның орталық бөлігі Қырғызстанға, солтүстік және батыс жоталары Қазақстанға, оңүстік.батыс шеті Өзбекстан мен Тәжікстанға, шығыс бөлігі Қытайға қарайды. Батыстан шығысқа қарай 2500 км.ге созылып жатыр, ені 400 км. Тянь.Шань солтүстігінде Борохоро жотасы арқылы Жетісу Алатауымен, оңтүстігінде Алай жотасы арқылы Памир тау жүйесімен түйіседі. Солтүстік шекарасы ретінде батыста Қле аңғары, Мойынқұм, шығыста Жоңғар жазығы алынады. Оңтүстік шекарасы шығыста Тарим қазаншұңқырына сәйкес келеді. Ең биік жері . Жеңіс шыңы (7439 м.). Тянь.Шань ендік жоталар мен оларды бір.бірінен бөліп жатқан тауаралық ірі қазаншұңқырлардан тұрады.

Орографиялық құрылысы

Орографиялық құрылысы жөнінен Солтүстік, Орталық, Батыс, Шығыс және Оңтүстік бөліктерге бөлінеді. Солтүстік Тянь.Шань Кетпен, Күнгей Алатау, Іле Алатауы, Қырғыз Алатауы мен Шу.Іле тауларынан тұрады. Солтүстік Тянь.Шань жоталары 4,5 мың метрден биік: Теріскей Алатауы (5218 м), Қле Алатауы (4973 м), Қырғыз Алатауы (4875 м). Кейбір жоталар тауаралық қазаншұңқырларда доға тәріздес иіліп орналасқан. Батыс Тянь.Шаньға Ферғана, Талас Алатауы мен одан таралатын өгем, Піскем, Шатқал жоталары және Қаратау жатады. Батыс Тянь.Шань жоталары бірте.бірте солтүстік.батысқа қарай 4,5 мың метрден 2,5 . 2 мың метрге дейін аласарады. Ферғана аңғары Батыс және Оңтүстік Тянь.Шаньды бір.бірінен бөледі. Орталық (Ішкі) Тянь.Шаньға солтүстікте Ыстықкөл қазаншұңқырынан оңтүстік.батыста Ферғана қазаншұңқырына, оңтүстік.шығыста Көкшаал.Тоо жотасына дейінгі аралық кіреді. Бұл бүкіл тау жүйесінің ең биік бөлігі. Әсіресе, оның шығыс бөлігі барынша биік (Жеңіс шыңы . 7439 м, Хан Тәңірі . 6995 м). Ортaлық Тянь.Шаньға сырт деп аталатын беті белесті, 3000 . 4000 метр биіктікте жатқан, жан.жағы биік жоталармен қоршалған тау қыраттары тән. Оңтүстік Тянь.Шань Алай, Түркістан, Зерафшан және Гиссар жоталарынан тұрады. Бұл жоталардың остік бөлігі тұтас және ондаған км.ге созылады. Шығыс Тянь.Шань ендік бойымен созылған аңғарлар, қазаншұңқырлармен бөлінген екі қатар тау жоталары белдеуінен тұрады. Борохоро, Еренқабырға, Богдо.Ола, Қарлытау жоталары құрайтын солтүстік белдеу ұзын . шығыста 95 ш.б.қа дейін жетеді. Оңтүстік белдеу қысқарақ (90 ш.б.қа дейін), басты жоталары: Халықтау, Сарман.Ула, Құрлықтау. Жоталардың басы 4000 . 5000 м биікке көтеріледі. Шығыс Тянь.Шань етегінде құрлықтағы терең қазаншұңқырлардың бірі . Тұрфан ойысы орналасқан. Тянь.Шань Орал.Моңғол геосинклиналдық белдеуінің орнында пайда болған. Солтүстік Тянь.Шань каледон, Орталық және Оңтүстік Тянь.Шань герцин таужаралымда қатпарланған.

Палеозой қатпарлықтарында түзілген таулар жоғары пермьде пенепленге ұшыраған. Қазіргі жер бедері неоген мен төрттік кезеңдегі жаңа тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде қалыптасқан. Тянь.Шань тау жоталары палеозой мен кембрийге дейінгі
        
        Тянь-Шань (қыт. тянь  -  аспан, шань  -  тау), Тәңіртау  -  ... ... ... аса ірі тау ... ... ... ... Қырғызстанға, солтүстік және батыс жоталары Қазақстанға, оңүстік-батыс шеті Өзбекстан мен Тәжікстанға, шығыс бөлігі Қытайға ... ... ... ... 2500 ... созылып жатыр, ені 400 км. Тянь-Шань солтүстігінде Борохоро жотасы арқылы Жетісу Алатауымен, оңтүстігінде Алай жотасы арқылы Памир тау ... ... ... ... ... ... Қле аңғары, Мойынқұм, шығыста Жоңғар жазығы алынады. Оңтүстік шекарасы шығыста Тарим қазаншұңқырына сәйкес келеді. Ең биік жері  -  ... шыңы (7439 м.). ... ... ... мен оларды бір-бірінен бөліп жатқан тауаралық ірі қазаншұңқырлардан тұрады.
Орографиялық құрылысы
Орографиялық құрылысы жөнінен Солтүстік, Орталық, Батыс, Шығыс және Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... Іле Алатауы, Қырғыз Алатауы мен Шу-Іле тауларынан тұрады. Солтүстік Тянь-Шань жоталары 4,5 мың ... ... ... ... (5218 м), Қле ... (4973 м), ... ... (4875 м). Кейбір жоталар тауаралық қазаншұңқырларда доға тәріздес иіліп орналасқан. Батыс ... ... ... Алатауы мен одан таралатын өгем, Піскем, Шатқал жоталары және Қаратау жатады. Батыс Тянь-Шань жоталары бірте-бірте солтүстік-батысқа қарай 4,5 мың ... 2,5 - 2 мың ... ... ... Ферғана аңғары Батыс және Оңтүстік Тянь-Шаньды бір-бірінен бөледі. Орталық (Ішкі) Тянь-Шаньға ... ... ... оңтүстік-батыста Ферғана қазаншұңқырына, оңтүстік-шығыста Көкшаал-Тоо жотасына дейінгі аралық кіреді. Бұл бүкіл тау жүйесінің ең биік ... ... оның ... ... барынша биік (Жеңіс шыңы - 7439 м, Хан Тәңірі - 6995 м). Ортaлық ... сырт деп ... беті ... 3000 - 4000 метр ... ... ... биік ... қоршалған тау қыраттары тән. Оңтүстік Тянь-Шань Алай, Түркістан, ... және ... ... ... Бұл ... ... бөлігі тұтас және ондаған км-ге созылады. Шығыс Тянь-Шань ендік бойымен созылған аңғарлар, қазаншұңқырлармен бөлінген екі қатар тау жоталары белдеуінен ... ... ... ... Қарлытау жоталары құрайтын солтүстік белдеу ұзын - ... 95 ... ... ... ... белдеу қысқарақ (90 ш.б-қа дейін), басты жоталары: Халықтау, Сарман-Ула, Құрлықтау. Жоталардың басы 4000 - 5000 м ... ... ... ... ... құрлықтағы терең қазаншұңқырлардың бірі - Тұрфан ойысы орналасқан. Тянь-Шань ... ... ... ... ... болған. Солтүстік Тянь-Шань каледон, Орталық және Оңтүстік Тянь-Шань герцин таужаралымда қатпарланған.
Палеозой қатпарлықтарында түзілген таулар жоғары ... ... ... ... жер ... ... мен ... кезеңдегі жаңа тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде қалыптасқан. Тянь-Шань тау жоталары палеозой мен ... ... ... тау ... құрылған, ал тауаралық қазаншұңқырлар кайнозой және ішінара мезозой шөгінділерімен толған. ... тау ... ... түсті және сирек металл, фосфорит кен орындары байланысты. Тауаралық қазаншұңқырлардағы мезо-кайнозой шөгінділеріне мұнай, қоңыр және тас ... ... ... құрлықтың түкпірінде жатуына және жан-жағынан шөлдер қоршауына байланысты Тянь-Шаньның климаты тым континенттік, құрғақ. Көпшілік бөлігі қоңыржай белдеуде, ал оңтүстік-батыс ... ... ... әсері тиеді. Тау етегінің ыстық, құрғақ климатынан биік тау басының ... ... ... орын ... ... ... температурасы тауаралық қазаншұңқырлардың төменгі бөлігінде 20 - 25С, орта өңірде 15 - 17С, биік тау басында 0С және одан да ... ... ... ... тау ... - 2 - 4С ... - 6 - 8С (солтүстікте). Қыста биік таулы белдеуден басқа бөліктерінде суық ауа райы ... ... ... Қыс ... ... инверсия кең алқапты қамтиды. Жылдық жауын-шашын мөлшері тау етегінде 300 мм, тау жоталарының жоғары бөлігінде 800 мм. ... ең көп ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде көктемге (наурыз - сәуір) тура келеді. Мұздықтар үлкен биіктікте таралған және кең ... ... Мұз басу ... 7300 км2, мұздықтардың саны 7700-ден асады. Мұз басудың ең ірі ауданы Орталық Тянь-Шань ... ... ... ... 823 км2, ... 60 км-дей). Ірі мұздықтар Қле, Қырғыз, Теріскей Алатауларында, Ақшырақ, Көкшаал-Тоо, Шығыс ... ... ... т.б. ... ... Көбінесе аңғарлық, кар және ілінбе мұздықтар сипаттындағы ... ... ... ішкі ... ... Сарыжаз, Сырдария, Іле, Шу, Тарим, т.б.) жатады. Ірі көлдері - ... ... ... Континенттік және құрғақ климатқа сәйкес құрғақшылық ландшафт типтері басым. Тау алды еңіс ... ... ... ... мен ... ... ... шөлейт, шөл ландшафттары алып жатыр.
Өсімдіктері
Оңтүстік-батыс Тянь-Шаньның сұр топырағында көктемдік бір жылдық және көп жылдық ... ... ... құмқияқ, таспа, т.б.). Шығыс Тянь-Шаньда қылша, кей ... ... ... ... бөлігінде жусан мен сораң өседі. Тауалды өңірінің жоғары бөлігін солтүстікте 1600 - 2100 м, ... ... ... ... 2200 ... ... ... алады. Бозғылт сұр топырақта жусанды-селеулі-сораңды өсімдік топтары өседі. Батыс Тянь-Шаньның солтүстік беткейлерін 1000 - 1200 метрден 2500 - 2600 ... ... ... ... ... ... 1800 ... 3000 м биіктікке дейінгі аралықтағы қызғылт қоңыр және қоңыр топырақта астық тұқымдас түрлі шөптесін дала өсімдіктері ... ... ... ... ... ... белдеу құрамайды, солтүстік беткейлерде дала және шалғын алқаптарымен кезектесіп келеді. Төменгі өңірде орманның сұр топырағында жабайы жеміс ағаштары мен ұсақ ... ... ... ... ... ... ... өскен жаңғақ, жеміс ормандары таралған. 2000 мтерден жоғарыда қылқан жапырақты ормандар ... ... ... Субальпі және альпі шалғындары негізінен 3000 - 3200 ... ... ... ... қамтиды. Орталық Тянь-Шань сырттарын суық шөл алып жатыр. 3600 - 3800 м ... ... ... белдеу басталады. Жоғарғы биіктіктегі ішкі тұйық қазаншұңқырларға тастақты шөл, шөлейт және құрғақ дала ландшафты сипатты.
Қорықтары
Ақсу-Жабағылы
Тянь-Шань табиғаты мен оның ... тән ... ... ... ... үшін ... ... мен ұлттық парктер ұйымдастырылған. Олардың ішінде Ақсу-Жабағылы (1926), ... (1931) ... ... орын ... 1996 жылы ... маңы Іле ... ұлттық паркі кұрылды

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 2 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кавказ таулары3 бет
Таулармен жазықтардағы өзен аңғарлары8 бет
Қазақстан таулары6 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы3 бет
Алматы қаласы туралы ақпарат4 бет
Алматы қаласындағы ірі сейсмикалық қауіптер10 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Алтай3 бет
Алтын жүлге7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь